Numan Albarbari نعمان البربري

Người đến từ giấc mơ (Tiểu thuyết)


Người đến từ giấc mơ
Tiểu thuyết

Coming from the Dream

Copyright © 2001 Numan Albarbari. All rights reserved.
Translated from the Arabic.
This is a work of fiction. Names, characters, places and events are the product of the author’s imagination.
albarbari.com

Numan Albarbari

PHẦN MỘT

CHƯƠNG MỘT

“Tôi không dám nhận mình đã nhìn thấy ngày mai. Tôi chỉ dám nhận rằng một sáng nọ tôi thức dậy và thấy nó đang đứng chờ ngoài cửa, còn ký ức của tôi đã chạy đến đó trước tôi một quãng thời gian mà tôi không biết dài bao nhiêu.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Trong giấc mơ ấy không có đủ gì để làm nên một câu chuyện.
Một cái hố hình chữ nhật dưới đất, bốn mép sắc lạnh như thể có cây thước kẻ đã vạch sẵn trước khi cuốc xẻng kịp chạm vào. Không đống đất nào bên cạnh, không dụng cụ, không một dấu chân để nói rằng đã có người đi qua đây. Cứ như mặt đất tự nứt ra theo ý nó, rồi kiên nhẫn vuốt phẳng các thành hố, với sự kiên nhẫn của kẻ chẳng vội vàng điều gì.
Cảnh tượng được nhìn từ trên cao vút, bằng một con mắt không có thân thể, một chiếc máy quay treo lơ lửng giữa không trung, nhìn trừng trừng mà không chớp. Và ở mép hố gần nhất, hiện ra một bàn chân.
Một bàn chân phải, đơn độc, trong chiếc giày nâu cũ, dây bên trái đã tuột.
Không có cẳng chân. Không có chủ nhân. Không có âm thanh nào ngoài thứ im lặng đặc quánh mà chỉ giấc mơ mới biết, khi nó nín thở. Và trước khi bàn chân kịp nhúc nhích, hay lùi lại, hay rơi xuống, những tiếng gõ vang lên.
Ba tiếng gõ thưa thớt, trên một tấm gỗ ở nơi xa.
Cộc.
Cộc.
Cộc.
Rồi cảnh tượng tắt lịm.
Nader mở mắt trong bóng tối.
Ông không cử động. Từ rất lâu ông đã học được rằng cử động đầu tiên sau một giấc mơ sẽ phá hỏng một nửa những gì còn sót lại của nó, nên ông cứ nằm ngửa, lắng nghe trái tim mình từ từ quay về từ một nơi nào đó, như người trở về từ một chuyến đi chẳng hề xin phép ông.
Trên chiếc tủ đối diện, đồng hồ điện tử vạch những con số đỏ trong bóng tối: ba giờ mười sáu phút.
Bên cạnh, Salma thở ra một hơi dài đều đặn rồi xoay nghiêng người. Năm mươi năm ngủ cạnh một người đàn bà là đủ để đàn ông thuộc nhịp phổi của bà như thuộc tiếng chân người hàng xóm trên cầu thang. Bà đang ngủ. Nghĩa là những tiếng gõ kia không ở trong căn phòng này.
Ông tự nhủ: một giấc mơ thôi, mà trong giấc mơ vẫn còn dư âm.
Rồi ông lại nghe thấy.
Ba tiếng gõ thưa thớt, lần này trên gỗ thật. Gỗ của cánh cửa ngoài căn hộ.
Cộc.
Cộc.
Cộc.
Ông ngồi dậy bên mép giường. Cơn đau ở đầu gối trái, vẫn như mười năm nay, đã xuống đất trước ông, nên ông chờ cho thân xác thỏa thuận với ý chí mà đứng lên. Ông xỏ dép, lấy chiếc áo choàng mặc trong nhà sau cánh cửa, rồi đi dọc hành lang hẹp, nâng trái tim mình trong tay như một ông lão nâng cốc nước đầy.
Ông đứng trước cửa.
“Ai đó?”
Không có tiếng trả lời.
Ông nhìn qua mắt thần. Dãy cầu thang đá dài chìm trong thứ ánh sáng vàng yếu ớt, gần như thẹn với chính nó, và không có ai. Ông mở cửa thận trọng, thò đầu ra ngoài làn không khí lạnh bốc lên từ chân tòa nhà, mang mùi ẩm mốc và mùi mưa cũ.
Không ai cả. Không tiếng bước chân xa dần. Không cái bóng nào lẩn khuất ở khúc quanh. Như thể người gõ cửa đã tan biến giữa tiếng gõ cuối cùng và lúc ông kéo chốt.
Ông suýt đóng cửa lại thì thấy chiếc phong bì.
Nó tựa vào ngưỡng cửa với một sự chính xác kỳ lạ, như thể có bàn tay đã đặt xuống bằng thước. Một phong bì màu xám, thứ giấy dày không còn ai sản xuất nữa. Không địa chỉ, không tem, không tên người gửi.
Ông cúi xuống nhặt lên, và ngay khoảnh khắc đầu ngón tay chạm vào tờ giấy, một cơn rùng mình chạy qua người.
Không phải cơn rùng mình của sợ hãi; ông đã nếm đủ sợ hãi trong đời dài của mình để biết mùi vị của nó. Đây là một thứ khác, khó chịu hơn. Cơn rùng mình của sự quen thuộc. Cái cảm giác ập đến khi ta đặt tay lên nắm cửa trong một ngôi nhà xa lạ, rồi nhận ra mình biết cái nắm cửa ấy, biết rằng cánh cửa sẽ kẽo kẹt đôi chút trước khi mở.
Và trong trí tưởng tượng của ông, cánh cửa đã kẽo kẹt trước khi ông đẩy.
Ông cài hai chốt cửa, trở vào bếp, bật chiếc đèn nhỏ trên bàn, và ngồi xuống.

Ông mở phong bì bằng con dao gọt trái cây, không dùng ngón tay. Ông không biết vì sao. Có lẽ vì chiếc phong bì trông như thuộc loại đồ vật phải được đối xử như chứng cứ, chứ không phải như một lá thư.
Bên trong là một tờ giấy duy nhất gấp làm ba, mặt giấy ráp, ố vàng ở các mép. Ông trải nó lên bàn, cúi xuống dưới ánh đèn, và hơi thở ông khựng lại ở dòng đầu tiên.
Nét chữ.
Nét chữ của chính ông.
Ông chưa kịp nói điều đó với mình. Thân thể ông đã nói trước. Lưng ông ngả vào thành ghế, và trên mặt đông cứng một thứ gì đó giống kinh ngạc mà chẳng phải ông, một thứ gần với điều xảy ra khi ta nghe giọng mình được ghi âm lần đầu mà không nhận ra, rồi với nỗi kinh hãi nhè nhẹ mới hiểu rằng đó chính là giọng mà người khác vẫn nghe ở ta suốt cả đời.
Cái nghiêng nhẹ về bên phải. Nét kéo dài ở đuôi chữ nun. Sức nhấn dồn vào đầu mỗi từ, như thể người viết sợ chúng tuột đi trước khi kịp yên vị trên giấy. Cái dấu chấm ông vẫn đặt sau câu rồi lại quay về thêm một từ lên trên.
Ông đọc:
“Khi anh đọc những dòng này, Samer đang trên đường.
Đừng để cậu ấy qua cầu.
Và đừng nói với ai những gì anh đã đọc.”
Dưới ba dòng chữ, ở cuối trang, là một ngày tháng viết bằng cùng thứ mực:
“Ngày hai mươi mốt tháng Mười, 1989.”
Cách đây ba mươi bảy năm. Đúng vào hôm nay, không sai một ngày.
Nader bắt đầu tính nhẩm, bằng cái đầu của một người đã dành cả đời giữa những con số: khi ấy ông ba mươi bảy tuổi, vậy là đúng một nửa số tuổi hiện tại, ngay trên mép giữa, như thể cuộc đời ông đã được gấp lại trên một tờ giấy và chia đôi ở đường này.
Ông bật cười.
Một tiếng cười ngắn, khô, chẳng giống những tiếng cười của ông. Rồi trí óc ông bắt đầu làm việc, như vẫn luôn làm việc mỗi khi có thứ gì đe dọa nó: bày ra trước mặt những lời giải thích hợp lý, xếp chúng từ khả dĩ nhất đến ít khả dĩ nhất, như người lính xếp vũ khí khi lâm nguy.
Một trò đùa. Nặng nề, nhưng vẫn là trò đùa. Có ai đó đã bắt chước nét chữ của ông thật khéo, và kẻ đã bắt chước được nét chữ thì bắt chước được cả ngày tháng.
Một tờ giấy cũ. Chính ông đã viết nó, thật vậy, vào năm ấy, vì một lý do ông đã quên, và có người nhặt được trong một ngôi nhà cũ hay một thư viện bỏ hoang, rồi thêm vào đó cái tên Samer mà ông vốn không hề biết, bởi vì Samer khi ấy còn chưa chào đời!
Và ông dừng lại ở đó.
Samer chưa ra đời vào năm tờ giấy được viết. Cậu ra đời mười năm sau, lớn lên ở khu phố bên cạnh, và chỉ mới bước vào đời Nader cách đây hai năm, khi một mùa thu nọ cậu tới sửa chiếc máy tính hỏng của ông, rồi tuần sau lại quay lại chẳng vì lý do gì, rồi thành quen, thứ Ba nào cũng đến. Một chàng trai hai mươi bảy tuổi, kỹ thuật viên bảo trì ở một công ty nằm trong khu đô thị mới bên kia sông, không tin vào bất cứ thứ gì mà cậu không thể tháo ra bằng tua vít, và ôm chiếc mũ bảo hiểm xe máy như người khác ôm cuốn kinh: với vẻ trang nghiêm của kẻ biết rằng mạng sống mình treo ở đó.
Và cây cầu.
Trên đường đi làm mỗi ngày, Samer phải băng qua cây cầu dài bắc ngang sông. Cậu hay khoe rằng mình qua cầu trong bốn phút kém một phần ba.
Nader tắt đèn, rồi bật lại. Hành động ấy chẳng giúp ích gì, nhưng bàn tay đôi khi cần làm một việc gì đó để ý nghĩ khỏi tuột khỏi tay.
Ông cầm tờ giấy lên và lật lại.
Mặt sau màu trắng. Hoàn toàn trống. Ông soi nó dưới đèn ở một góc xiên để tìm dấu vết chữ ấn bằng bút bi, và không thấy gì. Ông lật lại lần nữa, rồi lần thứ ba, như người muốn chắc chắn rằng mặt kia của mặt trăng vẫn chưa đổi khác.
Và ông trở về mặt có chữ, đọc, và lần đầu tiên chú ý đến dòng chữ nhỏ ấy, viết dưới chữ ký bằng nét yếu hơn và mảnh hơn, như thể người viết thêm vào lúc tay run, hoặc đã hối hận rồi cố xóa đi:
“Nếu thư này đến với anh muộn, nghĩa là giấc mơ đã bắt đầu lại.”
Giấc mơ nào?
Câu hỏi của ông chẳng có ai đáp lại. Bên ngoài, đêm đang siết chặt bóng tối của mình trước lúc rạng đông, như chứng mất ngủ mỗi khi nặng thêm, và trên tấm kính phản chiếu gương mặt một người đàn ông bảy mươi tư tuổi, tóc bạc trắng, mắt trũng sâu, đang nhìn đăm đăm vào một tờ giấy như nhìn vào chiếc gương.

Sau đó ông không ngủ lại.
Ông ngồi bên bàn cho đến khi bóng tối rút khỏi cửa sổ từng mảng một, nghe tiếng chuyến xe buýt đầu tiên ngoài đường, rồi tiếng nước chảy trong ống nước của hàng xóm, rồi tiếng bước chân Salma từ phòng ngủ đi ra, chậm rãi, thanh thản, giống bước chân của bất kỳ buổi sáng nào.
Ông cho tờ giấy vào phong bì, phong bì vào túi áo khoác.
Salma đứng ở cửa, đang thắt dây lưng chiếc áo choàng, trên mặt còn dấu vết của một giấc ngủ chập chờn.
“Anh dậy rồi à? Từ bao giờ?”
“Từ ba giờ.”
“Giấc mơ à?”
Ông gật đầu.
Bà nhìn ông một lát. Đó là cái nhìn ông biết rõ: không hỏi, không buộc tội, không trấn an. Bà đặt ngón tay lên khoảng cách nhỏ giữa điều ông nói và điều ông muốn nói, rồi chờ.
“Đêm nay em có nghe tiếng gõ cửa không?” ông hỏi.
“Không.”
“Cũng không nghe tiếng ai à?”
“Không, Nader. Em ngủ say như đá. Sao thế?”
Và ở đó, lần đầu tiên sau năm mươi năm, ông nói dối bà.
“Không có gì. Anh tưởng có người gõ cửa.”
Đó không phải lời nói dối lớn, vậy mà ông cảm thấy nó trong miệng như một đồng xu cũ đặt dưới lưỡi. Câu trong tờ giấy vang lên trong đầu ông bằng chính giọng ông: và đừng nói với ai những gì anh đã đọc. Và ông vâng lời, trước khi kịp quyết định vâng lời.
Salma vào bếp pha cà phê. Còn ông ở lại hành lang, nhìn bàn tay mình như bàn tay của một người đàn ông khác.

Bảy giờ kém năm phút, điện thoại reo.
Ông đã đặt nó trước mặt trên bàn từ một tiếng trước, và không cưỡng nổi việc liếc nhìn màn hình cứ vài phút một lần, như người ta nhìn một vết thương mà sợ nó chảy máu. Khi cái tên sáng lên, các ngón tay ông siết lại quanh tách cà phê nguội.
Samer.
Chuông reo một hồi, rồi hai, rồi ba. Đến hồi thứ tư, ông bấm nút nghe.
“Chào buổi sáng thầy!”
Giọng cậu hơi khàn, lẫn tiếng gió rít và tiếng động cơ gầm. Samer đang ở trên xe máy.
“Chào buổi sáng. Em đang ở đâu?”
“Trên đường đi làm ạ. Hôm nay em có cuộc họp sớm với giám đốc, trưa em sẽ đến muộn. Thầy có cần em mua gì ngoài chợ không?”
“Samer.”
“Dạ?”
“Chính xác thì bây giờ em đang ở đâu?”
Chàng trai bật cười.
“Thầy sao thế? Em đang ở vòng xuyến nhà máy cũ. Vài phút nữa em rẽ vào đường ven sông, như mọi ngày.”
Nader nhắm mắt lại. Vòng xuyến. Đường ven sông. Và cây cầu.
Ba từ bắt đầu quấn vào nhau trong đầu ông như những sợi dây điện trần.
“Nghe tôi cho kỹ.”
“Em nghe đây.”
“Hôm nay đừng qua cầu.”
Một khoảng lặng ngắn, đầy tiếng động cơ.
“Dạ, thầy nói sao ạ?”
“Đừng qua. Đi đường núi, hoặc ngồi chờ ở một quán cà phê nào đó, hoặc quay về nhà. Nhưng đừng bước lên cầu.”
Lần này tiếng cười có vẻ lúng túng, kém tự tin hơn.
“Thầy ơi, thầy đùa ạ? Em qua cả trăm lần rồi. Cây cầu ấy em thuộc như lòng bàn tay.”
“Không, không phải đùa.”
“Vậy thì vì lý do gì ạ?”
Ở đó, trong một giây ngăn giữa câu hỏi và câu trả lời, Nader hiểu ra cái bẫy mà bức thư đã giăng cho ông. Nếu nói thật, ông sẽ mất lòng tin của chàng trai. Nếu nói dối, ông sẽ mất chính mình. Ông chọn điều nguy hiểm nhất và trung thực nhất trong hai điều.
“Tôi không có lý do nào mà người tỉnh táo tin được.”
“Nghĩa là sao ạ?”
“Nghĩa là tôi nhờ em một ân huệ, từ một ông già, mà trước đó tôi chưa nhờ em điều gì và có lẽ sau này cũng không. Đừng qua cầu đêm nay… hôm nay, hôm nay thôi, Samer.”
Đầu dây bên kia im lặng.
Nader lắng nghe tiếng gió gào trong ống nghe, và hơi thở của một chàng trai đang cân nhắc giữa lòng kính trọng dành cho một người lớn tuổi và lối suy luận kỹ sư không biết nể nang. Ở phía sau ông nghe tiếng ghi đông bẻ cua, một cú phanh nhẹ, rồi tiếng còi xe tải vọng từ xa.
“Thầy… thầy ổn chứ ạ? Giọng thầy lạ lắm.”
“Tôi ổn.”
“Thầy mơ thấy gì à?”
Nader cứng người.
Samer biết về cuốn sổ ghi những giấc mơ. Cậu chưa từng chế giễu nó, thậm chí đôi khi còn hỏi đến với sự tò mò của dân kỹ thuật, như người hỏi về cách một cỗ máy vận hành. Nhưng câu hỏi ấy, vào lúc này, đơn giản đến thế, lại đánh trúng chỗ hiểm.
“Không,” Nader nói, và ông nói thật. “Lần này tôi không mơ. Lần này tôi nhận được một bức thư.”
“Thư của ai ạ?”
“Của chính tôi.”
Samer im lặng, và trong sự im lặng ấy, Nader nghe được điều không nói ra: cái giọng nói bên trong của một người đang đo khoảng cách giữa điều kỳ lạ và chứng điên.
Rồi cuối cùng giọng cậu cũng cất lên, thấp xuống:
“Em sẽ bỏ cuộc họp. Em sẽ lên núi… nhưng chút nữa em sẽ hỏi thầy mọi chuyện, thầy ạ. Mọi chuyện.”
“Tôi sẽ trả lời em những gì tôi biết.”
“Mà em đoán thầy biết ít lắm.”
“Còn ít hơn em tưởng.”
Cuộc gọi kết thúc.
Nader nhìn đăm đăm vào màn hình đã tối trở lại một lúc lâu. Ông không thấy nhẹ nhõm. Tất cả những gì ông cảm thấy là mình vừa đẩy cả một con người sang phía bên phải con đường, chỉ dựa vào một tờ giấy. Và ông không biết liệu mình đã cứu cậu khỏi điều gì, hay đã gửi cậu đến một điều gì.

Chín giờ, Jana đến.
Cô đến vào các ngày thứ Tư để giúp ông phân loại và lập danh mục những cuốn sổ cũ. Một thiếu nữ ba mươi hai tuổi, làm việc ở phòng thí nghiệm giấc ngủ của trường đại học, mang tấm bằng tiến sĩ thần kinh học nhận thức như mang chiếc túi xách: nhẹ nhàng như người không khoe khoang, chặt chẽ như người không lơ là. Đầu cô lúc nào cũng đầy những con số, tay lúc nào cũng cầm một thứ nhỏ nhỏ: một cây bút chì, một chiếc kính lúp, hay một cốc cà phê uống dở.
Cô mở cửa bằng chìa khóa dự phòng, rồi đứng sững.
“Bác ngồi như thế này từ bao giờ?”
“Từ ba giờ.”
“Trời ơi, bác Nader! Chuyện gì đã xảy ra vậy?”
Ông không đáp. Ông lấy phong bì xám ra khỏi túi áo, đưa tờ giấy cho cô.
Trước hết cô mỉm cười, vì thói quen của cô là mỉm cười trước những điều kỳ lạ trước khi phán xét chúng. Rồi cô đọc, và nụ cười biến mất từng mảng một, như lớp sơn bong khỏi bức tường ẩm. Khi đọc đến ngày tháng, cô ngẩng đầu lên chầm chậm.
“Đây là chữ của bác.”
“Bác biết.”
“Bác viết nó à?”
“Bác không nhớ là có viết.”
“Không nhớ, hay là bác không viết?”
“Đó mới là điểm mấu chốt.”
Cô ngồi xuống đối diện ông, lấy trong túi ra một chiếc kính lúp nhỏ, bắt đầu khảo sát tờ giấy theo cách cô thừa hưởng từ cha, một pháp y đã dạy cô từ thuở nhỏ rằng cảm tưởng chỉ là đồ trang trí của trí óc, còn sự thật mới là những bức tường chịu lực. Cô lướt kính lúp qua các nét chữ, qua các nếp gấp, qua chỗ giao nhau giữa mực và sợi giấy.
“Mực cũ rồi,” cô nói sau vài phút. “Hoặc trông có vẻ cũ.”
“Bao nhiêu tuổi?”
“Cháu không dám khẳng định. Phải có phòng thí nghiệm mới biết. Nhưng nó không phải đồ mới. Sợi giấy thấm sâu, và có vệt ố vàng quanh các nét chữ. Chắc chắn bản thân tờ giấy đã hơn ba mươi năm tuổi.”
“Vậy là thật.”
“Hoặc có ai đó cực kỳ khéo tay đã làm ra một bản trông như thật.” Cô nhướng mày. “Samer là ai vậy?”
Ông kể hết cho cô nghe: những tiếng gõ cửa, chiếc phong bì, cuộc điện thoại. Ông không bỏ sót điều gì, kể cả lời nói dối nhỏ với Salma. Khi ông kể xong, Jana vẫn nhìn ông với sự điềm tĩnh có phương pháp mà cô dùng để đối diện mọi điều huyền bí trên đời.
“Có một khả năng rất đơn giản,” cuối cùng cô nói.
“Là gì?”
“Là có người hiểu bác rất rõ. Biết nét chữ của bác, biết một ngày tháng đủ để đùa cợt với thần kinh bác, biết Samer, và biết lộ trình hằng ngày của cậu ấy.”
“Và biết rằng bác sẽ gọi cho Samer đúng bảy giờ?”
Cô không đáp.
Cô với tay lấy chiếc máy tính xách tay, mở ra trên bàn giữa hai tách cà phê. Cô gõ tên cây cầu. Rồi tin tức địa phương. Rồi một từ duy nhất: “tai nạn”.
Một phút trôi qua. Rồi hai phút.
Rồi Nader thấy tay cô cứng lại trên bàn phím.
“Sao thế?”
Cô từ từ xoay màn hình về phía ông.
Tin khẩn: sập một phần ở đoạn phía đông cầu Sông Dài sau khi một xe tải hạng nặng đâm vào lan can an toàn. Cầu bị đóng hoàn toàn cả hai chiều. Nhiều phương tiện bị kẹt lại. Lực lượng cứu hộ đang trên đường tới. Báo cáo ban đầu: vụ việc xảy ra lúc bảy giờ bốn phút.
Bảy giờ bốn phút.
Chỉ vài phút sau khi cuộc gọi kết thúc.
Hai mắt ông dán chặt vào dòng cuối, trong khi máu rút khỏi mặt ông như nước chảy ra từ một chiếc bình thủng. Ở phía sau, từ nhà bếp, ông nghe tiếng Salma ngân nga một giai điệu xưa, không biết rằng chồng mình đang ngồi cách ranh giới của thế giới ba mét.
Ông không nói. Jana cũng không. Giữa hai người có một thứ gì nặng nề, trông giống chiến thắng về hình thức, nhưng về bản chất thì gần với nỗi sợ hơn.
Ông cầm điện thoại bằng bàn tay run rẩy, gọi cho Samer. Reo… reo… reo…
“Thầy?” Cuối cùng giọng cậu vang lên, đứt quãng từ trên một ngọn núi nào đó. “Em đang trên đường núi, như thầy dặn. Lạ lắm thầy ơi, họ vừa báo ở trạm rằng cây cầu…”
“Tôi biết.”
“Sao thầy biết?”
Nader nhắm mắt.
“Tôi sẽ kể em… sau.”
Ông cúp máy, đặt điện thoại xuống bàn hết sức cẩn thận, như một quả bom có thể vẫn chưa nổ.

Một giờ trôi qua trong những khoảng lặng đứt đoạn.
Jana đã đứng dậy khỏi ghế và đi đi lại lại trong căn phòng nhỏ. Đó là thói quen của cô mỗi khi các ý nghĩ chen chúc. Rồi cô dừng lại trước cửa sổ, nói mà không quay lại:
“Cháu muốn nói với bác một điều, và cháu muốn bác nghe hết.”
“Cháu nói đi.”
“Những gì đã xảy ra sáng nay có những cái tên trong văn liệu chuyên ngành của cháu. Rất nhiều cái tên, và tất cả đều kém lãng mạn hơn điều bác mong.”
“Bác chịu được.”
“Thứ nhất, năm một nghìn chín trăm hai mươi bảy, một kỹ sư người Anh tên là John Dunne xuất bản một cuốn sách có nhan đề Một thí nghiệm với thời gian. Ông ghi lại những giấc mơ của mình ngay khi thức dậy, rồi đối chiếu với các sự kiện của những ngày sau đó, và tuyên bố rằng nhiều lần ông đã thấy tương lai. Cuốn sách gây tiếng vang toàn cầu, đến nay vẫn được trích dẫn, nhưng như một bài học phương pháp luận về việc trí nhớ đánh lừa chúng ta thế nào khi ta đi tìm sự trùng khớp.”
“Bác biết Dunne.”
“Cháu biết là bác biết. Cuốn sổ ghi mộng trong tay bác về cốt lõi chính là cuốn sổ của Dunne. Và ở đây cháu đến điểm thứ hai: năm hai nghìn không trăm mười một, một nhà tâm lý học người Mỹ có uy tín tên là Daryl Bem đăng một nghiên cứu trên một tạp chí khoa học có bình duyệt, tuyên bố rằng con người phản ứng với những kích thích chưa hề được đưa ra. Nghiên cứu làm chấn động giới khoa học, rồi các nhà nghiên cứu khác cố lặp lại, và nó không đứng vững.”
“Vậy là chẳng có gì.”
“Không. Đó là kết luận sai. Không có nghĩa là chẳng có gì. Nghĩa là cho đến nay chưa có bằng chứng. Và đó là một khác biệt lớn.”
Cuối cùng cô quay lại phía ông.
“Thứ ba. Bộ não chúng ta không phải tấm gương phản chiếu hiện tại. Nó là cỗ máy tiên đoán, bác Nader ạ. Đó là điều các lý thuyết hiện đại về nhận thức nói, từ Karl Friston đến Andy Clark: bộ não không chờ thế giới đến để nhìn thấy nó, mà đoán trước thế giới, rồi chỉnh lại phỏng đoán bằng những gì giác quan gửi về. Chúng ta sống trong một ảo giác được kiểm soát, như có người đã nói. Và khi ta mơ, cỗ máy chạy không bị giác quan ràng buộc, nên sinh ra cả những kịch bản hoàn chỉnh. Và khi một trong số chúng trùng với thực tế, thì tự bản thân điều đó chưa phải phép màu. Nó là thống kê. Hàng triệu giấc mơ được mơ mỗi đêm, và thế nào cũng có vài giấc trúng.”
“Còn bức thư này?”
“Bức thư là chuyện khác. Ở chỗ này cháu không có lời giải thích.”
“Cũng không có phương án nào khác sao?”
“Phương án khác ư?” Cô mỉm cười chua chát. “Cháu có bốn. Mà không phương án nào cháu ưa.”
Cô ngồi xuống lần nữa, đặt hai tay lên bàn.
“Thứ nhất: có ai đó đã lên kế hoạch cho tất cả chuyện này thật chính xác, biết rằng một chiếc xe tải sẽ đâm vào lan can cầu ngay phút ấy. Điều này đòi hỏi một kẻ hành động mà chúng ta không biết, và những thông tin con người không thể có, hoặc đòi hỏi tự hắn gây ra vụ tai nạn, và khi ấy hắn thành thủ phạm.”
“Và đó là khả năng ghê tởm nhất.”
“Thứ hai: bác tự viết nó. Hôm nay. Rồi quên.”
Nader ngẩng đầu lên.
“Bác ư?”
“Trong lúc ngủ. Có những trường hợp được ghi nhận về đi trong khi ngủ và viết trong khi ngủ. Bác bảo những tiếng gõ đã đánh thức bác, nhưng nếu bác đã dậy từ trước đó, viết bức thư, đặt trước cửa, quay lại giường, rồi giấc mơ đánh thức bác bằng tiếng gõ của chính bác thì sao?”
“Còn ngày tháng? Còn tờ giấy cũ? Còn mực?”
“Bác mua giấy cũ. Hoặc bác đã giữ nó. Cháu không biết. Đôi khi trí nhớ…”
“Jana.”
“Dạ?”
“Bác không rời giường trước ba giờ mười sáu phút.”
“Bác không thể thề về những gì bác làm khi đang ngủ.”
Im lặng.
Cô nói đúng, và đó là điều tệ nhất trong chuyện này.
“Thứ ba,” cô nói tiếp bằng giọng thấp hơn, “là toàn bộ sự việc chỉ là một sự trùng hợp đáng kinh ngạc, thuộc loại xảy ra một lần trong hàng triệu lần, và nó rơi trúng bác chính vì bác đang đi tìm nó, còn cháu sai khi loại bỏ khả năng đó. Còn thứ tư…”
Cô ngừng lại.
“Còn thứ tư?”
“Là điều cháu không muốn nói ra.”
“Nói đi.”
“Thứ tư là cái mà ta gọi là thời gian không như ta tưởng.”
Ở gian bên cạnh, nghe tiếng Salma đang kéo tấm phủ khỏi một vật gì đó, và tiếng chiếc radio nhỏ bà vẫn thích, đang đọc bản tin bằng giọng khe khẽ, trong đó chỉ nghe rõ một từ: “cây cầu”.
Jana đưa tay về phía tờ giấy và nói:
“Cháu sẽ cần kiểm tra cái này dưới kính hiển vi điện tử. Cháu quen một đồng nghiệp ở phòng thí nghiệm chứng cứ hình sự. Nhưng trước hết, bác cho cháu xem mặt sau.”
Cô lật tờ giấy.
Rồi cô đứng như chôn chân.
“Nader.”
“Gì vậy?”
Cô không đáp. Thật chậm, như người nâng một vật có thể vỡ, cô xoay tờ giấy về phía ông.
Trên mặt kia, mặt đã trắng tinh và hoàn toàn trống vào lúc ba rưỡi sáng, khi ông soi bằng mắt, bằng ánh sáng xiên và bằng đầu ngón tay, giờ đã hiện lên chữ viết.
Một dòng duy nhất, cùng nét chữ ấy:
“Bức thư tiếp theo nằm trong chiếc hộp.”
Và phía dưới là một mũi tên nhỏ vẽ bằng mực đen, chỉ xuống dưới, tới mép giấy, tới một nơi mà Nader không sở hữu.
Hoặc ông nghĩ vậy.
Jana đưa ngón tay, thật chậm, về phía chữ cuối cùng, rồi nhẹ nhàng lướt qua nó.
Rồi cô giơ ngón tay lên ánh sáng.
Đầu ngón tay cô nhuốm màu xanh.
“Mực chưa khô hẳn,” cô nói bằng một giọng ông không nhận ra. “Câu này, bác Nader, được viết cách đây vài giờ. Không phải ba mươi bảy năm trước.”
Ông nhìn cô.
Rồi, không hiểu vì sao, ông nhìn xuống bàn tay phải của mình.
Xuống ngón giữa, nơi cây bút đã tựa suốt năm mươi năm, nơi lớp da đã nổi lên một chỗ lồi nhỏ chai cứng.
Và trên chỗ lồi nhỏ ấy, dưới ánh đèn vàng yếu ớt, có một vết mờ, gần như không thấy được, của mực xanh.

CHƯƠNG HAI

“Điều nguy hiểm nhất ở ký ức là nó không giữ lại các biến cố, mà giữ lại lần cuối cùng ta kể chúng cho chính mình nghe.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Cả hai không ai nói gì suốt nhiều phút dài.
Tờ giấy nằm giữa họ trên bàn, câu cuối cùng của nó hơi ánh lên dưới ngọn đèn như một vệt sơn chưa khô. Còn Nader thì nhìn chằm chằm vào ngón tay giữa của mình, chậm rãi lật qua lật lại, như người tìm thấy dấu máu ở một chỗ mà ông không nhớ mình từng bị thương.
“Đừng đụng vào gì nữa,” cuối cùng Jana nói. “Và đừng lau tay.”
“Bác không lau.”
Cô đứng dậy đi tới bàn làm việc của ông cạnh cửa sổ, rồi quay lại với cây bút ông dùng mỗi sáng: một cây bút bi xanh nắp đen, kiểu cũ, mua theo tá ở cùng một hiệu sách suốt ba mươi năm nay. Cô mở nắp, viết một dòng ngắn lên lề tờ báo, rồi cầm kính lúp so sánh màu mực với màu của chữ cuối trong bức thư.
Cô nhìn rất lâu.
“Cháu thấy gì?”
“Gần như cùng một sắc độ. Nhưng điều đó không nói lên gì cả. Nửa thành phố này dùng loại mực ấy.” Cô ngẩng mắt lên. “Điều cháu quan tâm là ngón tay. Nếu bác đã tự tay viết dòng này thì hẳn phải còn dấu vết khác. Lực ấn của bút. Độ run. Một điều gì đó trong câu chữ không giống câu chữ của bác lúc tỉnh táo.”
“Cháu có thể biết được điều đó sao?”
“Cháu có thể bắt đầu.”
Cô lấy điện thoại ra, chụp tờ giấy cả hai mặt dưới ánh sáng trực diện rồi ánh sáng xiên, chụp ngón tay ông, rồi cây bút, rồi cái bàn. Cô làm việc với sự chính xác lạnh lùng ấy, thứ biến nỗi sợ thành thủ tục, và biến thủ tục thành một bức rào giữa cô và cơn hoảng loạn.
Đúng lúc ấy, Salma bước vào.
Bà bưng một cái khay có hai tách cà phê và một đĩa chà là, đứng ở ngưỡng cửa nhìn cảnh tượng trước mắt: ông già bất động, cô gái trẻ đứng trên một tờ giấy và chụp ảnh nó, và sự im lặng đầy ắp căn phòng như một thứ khí.
“Có chuyện gì ở đây vậy?”
Jana đáp trước khi Nader kịp mở miệng, với nụ cười nghề nghiệp mà cô rất thành thạo:
“Bọn cháu đang phân loại giấy tờ cũ, dì ạ. Bọn cháu tìm được một tờ giấy chữ của bác Nader mà bác không nhớ viết từ bao giờ, nên cháu chụp lại mấy tấm trước khi sắp xếp.”
“Tờ giấy nào?”
Nader cảm thấy sức nặng của lời nói dối thứ hai đè xuống vai mình trước khi môi ông kịp thốt ra.
“Không có gì quan trọng. Một ghi chú cũ về các giấc mơ.”
Salma đặt khay xuống bàn, rồi nhìn vào tay ông.
Chỉ nhìn. Bà không nói gì.
Bàn tay ông đang tựa trên mép bàn, ngón giữa lộ ra dưới ánh sáng, với vết xanh nhạt trên đó. Ông nhận ra rằng cuộc hôn nhân dài của mình giờ được gói gọn trong khoảnh khắc này: một người đàn bà thấy những điều không nên thấy, và chọn không hỏi, không phải vì bà không quan tâm, mà vì bà tôn trọng sự im lặng đang thành hình giữa hai người.
Cuối cùng bà nói bằng giọng bình thường:
“Em sẽ nấu bữa trưa. Samer có ở lại với mình không? Hôm nay thứ Tư mà.”
“Có thể,” Nader nói. “Anh không biết.”
Bà bước ra. Và trước khi khép cửa, bà ngoái lại nhìn ông thoáng một cái, một cái nhìn ngắn, vội vã, ông không giải thích nổi: không phải trách móc, không phải sợ hãi, mà giống người đang tự trấn an rằng chân mình vẫn còn đứng trên mặt đất.
Khi tiếng bước chân bà đã xa, Jana thì thầm:
“Bác đã nói dối bà ấy hai lần rồi.”
“Ba lần. Có thể nhiều hơn.”
“Vì sao ạ?”
“Vì bức thư bảo thế.”
“Bức thư ư?” Cô nhướng mày. “Bác Nader, bác có nghe thấy mình nói gì không? Bác cư xử như thể một tờ giấy có quyền lực đối với bác.”
“Sáng nay chẳng phải nó đã chứng tỏ với cháu rằng nó có một thứ gì đó sao?”
Cô không đáp. Cô nhìn ra cửa sổ. Trên mặt kính, vài giọt mưa thưa thớt đang chạy đua xuống dưới theo những đường ngoằn ngoèo, như thể chúng biết đích đến của mình.

“Mũi tên,” một lát sau Jana nói. “Nó chỉ đi đâu?”
Họ đã đặt tờ giấy giữa hai lớp giấy bóng kính trong suốt, rồi ngồi quanh nó như các bác sĩ ngồi quanh một thi thể.
Mũi tên nhỏ vẽ bằng mực đen bên dưới dòng chữ cuối hơi lệch sang trái, rồi uốn nhẹ một đường cong trước khi chạm mép trang. Nó không chỉ vào một căn phòng nào, cũng không chỉ về hướng nào cụ thể. Nhưng khi Nader từ từ xoay tờ giấy dưới đèn, nó dường như lại theo một chuyển động nhất định, chuyển động của người đưa tay trong bóng tối tìm một cái nắm cửa nào đó.
“Nó chỉ xuống dưới,” Nader nói. “Rồi sang trái, rồi ra phía sau. Đó là điều người ta làm khi đi từ bếp tới…”
Ông ngừng lại.
“Tới đâu ạ?”
“Kho.”
“Kho nào?”
“Cái nhỏ. Sau nhà bếp. Bác không vào đó gần tám năm rồi. Salma để ở trong đó đồ đạc của mẹ bà ấy, sau rồi bà tránh không vào nữa, nên bác để nguyên.”
Cả hai cùng đứng dậy.
Ở hành lang, khi đi ngang nhà bếp, Salma đang gọt hành, quay lưng về phía họ. Bà không quay lại. Nhưng bà ngừng dao một thoáng khi Nader đi qua sau lưng, rồi lại thái tiếp, với nhịp nhanh hơn một chút.
Cửa kho thấp, bằng gỗ sơn xanh đã bạc màu, dựng ở góc hành lang hẹp sau tủ lạnh, trên cửa có một ổ khóa nhỏ đang mở treo trên cái đinh, gỉ ăn mất một phần ba. Nader xoay tay nắm, và cánh cửa kẽo kẹt. Điều lạ là ông đã biết, trước khi nó kẽo kẹt, rằng nó sẽ kẽo kẹt. Một tiếng rên khe khẽ kết thúc bằng một âm sắc nhỏ the thé, như thể cánh cửa đang thở dài.
Lại cơn rùng mình của sự quen thuộc.
Ông tự nhủ điều ông vẫn luôn tự nhủ: cửa kẽo kẹt, vì cánh cửa cũ nào cũng kẽo kẹt. Và người đoán trước tiếng kẽo kẹt của cửa sẽ trúng đến chín mươi chín phần trăm. Đó không phải tiên đoán. Đó là thống kê.
Ông đẩy cửa.
Mùi bụi, mùi long não, và mùi sách từng bị ướt một ngày xa xưa ùa vào ông như kẻ chào đón sau một thời gian xa cách. Jana bật đèn pin điện thoại, và căn kho hiện ra: những kệ gỗ tựa vào tường, những thùng các-tông chồng chất lên nhau như tàn tích một thành phố bị lãng quên, hai chiếc va li da, một chiếc quạt hỏng, và một chiếc xe đạp nhỏ lật ngửa không còn thuộc về bất kỳ đứa con nào của ông bây giờ.
“Mình bắt đầu từ đâu?”
“Từ phía dưới. Mũi tên chỉ xuống dưới.”
Họ bò trong bụi. Jana dời một cái thùng, Nader dời một cái khác, đầu gối trái của ông gào lên bằng mọi ngôn ngữ của đau đớn. Họ trao nhau hơi thở và những từ ngắn: “Đây à?” “Không.” “Dưới cái này?” “Có thể.” cho đến khi tới góc trong cùng, nơi bức tường gặp nền nhà thành một góc vuông, và nơi sau một đống sách ố vàng, một chiếc hộp nhỏ nằm khuất.
Hình vuông. Bằng gỗ sẫm bóng lên vì được dùng lâu ngày, nắp chạm đơn giản, cùng chiếc khóa cài bằng đồng đã lên rêu xanh theo năm tháng.
Nader ngừng thở.
“Bác biết nó không?” Jana hỏi khẽ.
“Bác không nhớ đã từng thấy nó.”
“Vậy sao tay bác run?”
Ông nhìn xuống tay mình, quả thật nó đang run.
Ông quỳ trước chiếc hộp, lướt bàn tay trên nắp, và dưới các ngón tay cảm thấy một đường khắc mờ mà mắt không thấy được: một từ duy nhất, được khắc bằng kim hoặc đinh, thứ chữ trẻ con khắc khi mới tập viết.
“N..a..d..e..r.”
Tên ông. Bằng nét chữ trẻ con.
“Vậy là của bác rồi,” Jana nói.
“Của một đứa trẻ mang tên bác.”
Ông nâng khóa cài lên. Nó cũng kêu kẽo kẹt, nhưng lần này nhẹ hơn, như thể một thứ gì đang xin lỗi.
Ông mở nắp.
Không có tiền. Không có trang sức. Không có thư buộc dây. Không ảnh. Không chìa khóa.
Chỉ có một vật duy nhất, được bọc trong một mảnh vải trắng ngả vàng.
Nader cẩn thận gỡ lớp vải ra, và một cuốn sổ hiện lên.
Một cuốn sổ đen bìa giả da, các góc đã sờn, thắt quanh bởi một dây da thật gài bằng một cái móc nhỏ. Trên bìa, bằng nét chữ vừa phóng khoáng vừa cẩn trọng, có một từ duy nhất:
“Những giấc mơ.”
Ông không đưa tay ra chạm vào nó.
Jana nói, giọng ngập ngừng:
“Bác Nader. Đây là cuốn sổ mà ta từng nhắc tới. Cuốn mà bác luôn nói là không nhớ mình để ở đâu.”
“Bác tưởng bác đã đốt nó rồi.”
“Đốt rồi ạ?”
“Vào một năm nào đó. Bác không nhớ năm nào. Hồi ấy bác đã đọc trong đó một điều làm bác hoảng sợ, nên bác xé vài trang rồi đốt, sau đó đốt nốt phần còn lại trong lò sưởi, và khóc.” Ông nhắm mắt. “Đó là điều bác nhớ. Đó là câu chuyện bác đã kể cho chính mình suốt ba mươi năm.”
“Và đây nó đây.”
“Và đây nó đây. Nó không cháy.”
Ông nâng nó lên như người ta nâng một đứa trẻ đang ngủ.

Hai người ngồi xuống sàn, dựa vào những thùng sách, trong ánh sáng trắng lạnh của chiếc điện thoại.
Ông tháo dây da, mở bìa.
Trên trang đầu có một ngày tháng viết bằng bút mực xanh, nét chữ của một chàng trai ba mươi tư tuổi, bám chặt vào sự tinh khiết như sợ làm bẩn tờ giấy:
“Ngày bảy tháng Năm, 1986.”
Đúng bốn mươi năm, hoặc gần như vậy.
Và dưới đó, không đề, không lời dẫn:
“Giấc mơ thứ nhất. Một con đường đất giữa hàng cây dương. Mưa nhẹ. Một đứa trẻ chạy phía trước tôi mà tôi không đuổi kịp. Tôi không thấy mặt nó. Chỉ nghe tiếng cười. Không có chuyện gì xảy ra. Tôi tỉnh dậy buồn vô cớ.”
Ông lật trang.
“Giấc mơ thứ hai. Một căn phòng có một cửa sổ, và một người đàn ông ngồi bên bàn viết không ngừng. Tôi bước tới xem ông viết gì thì các tờ giấy hóa thành nước. Tôi tỉnh dậy khát.”
“Giấc mơ thứ ba. Một cầu thang dài đi xuống mà không hết, và ở dưới đáy có ánh sáng xanh lục. Tôi đếm bậc: một trăm lẻ bảy. Tôi tỉnh dậy mà không biết vì sao mình lại đếm.”
“Bình thường,” Jana thì thầm. “Những giấc mơ bình thường. Các biểu tượng con đường, nước và cầu thang lặp đi lặp lại. Đó là một khuôn mẫu quen thuộc với những ai ghi chép mộng mị cẩn thận: người ta bắt đầu để ý những điều từng lướt qua, nên trí nhớ về mộng được cải thiện nhờ chính việc ghi chép. Điều này có tài liệu ghi nhận.”
“Bác biết.”
“Vậy sao bác lại có vẻ căng thẳng?”
“Vì bác biết có gì sau trang thứ tư.”
Ông lật trang.
Và đọc.
Ông không đọc thành tiếng. Mắt ông di chuyển trên các dòng chữ, trong khi Jana nhìn gương mặt ông, đọc ở đó những gì ông đang đọc. Cô thấy ông nhíu mày, rồi tái đi, rồi nắm cuốn sổ bằng cả hai tay, như người nắm lấy lan can khi cảm thấy mặt đất nghiêng đi.
“Bác Nader?”
Ông đẩy cuốn sổ về phía cô không nói một lời.
Cô cầm lấy. Trong đó viết:
“Giấc mơ thứ tư. Ngày mười hai tháng Năm, 1986.
Cả thành phố không có ánh sáng. Giữa trưa. Trời nắng, nhưng mọi bóng đèn đều tắt, mọi màn hình đều đen. Người ta đứng ngoài phố, ngẩng đầu lên như đang chờ đợi một điều gì. Không một con chim ở chân trời. Mười hai phút, tôi biết như vậy, mà không có đồng hồ. Rồi mọi thứ trở lại cùng một lúc, kèm một âm thanh như tiếng thở hắt.
Một chiếc thang máy hỏng trong tòa nhà kính. Một phụ nữ trẻ, da ngăm, tóc búi bằng một cây bút chì, ôm một chiếc máy tính xách tay đã gập lại. Bên cạnh cô là một người đàn ông cầm chiếc ô đen đang mở ngay trong thang máy. Ông không nói gì. Cô cười dù đang sợ. Trong tay cô là một sợi dây chuyền nhỏ, mặt hình chiếc chìa khóa.”
Jana ngừng đọc.
Những ngón tay cô, vốn nắm cuốn sổ với sự tự tin của một người làm nghề y, giờ chùng xuống. Và bàn tay cô, thật chậm, không hay biết, đưa lên cổ.
Lên sợi dây chuyền mảnh ẩn dưới cổ áo sơ mi.
Và kéo nó ra.
Một chiếc chìa khóa nhỏ bằng bạc hiện ra.
“Jana,” Nader nói rất dịu dàng. “Hai tháng trước… khi thành phố mất điện… cháu ở đâu?”
Cô không đáp. Gương mặt cô đã mất hết màu sắc, không phải như người sợ hãi mất đi, mà như người đứng trước gương và thấy trong đó một người khác.
“Trong thang máy của tòa nhà kính ở trường đại học,” cô nói. “Mười hai phút. Cháu ôm máy tính. Và bên cạnh cháu có một đồng nghiệp… giáo sư hóa sinh… ông cầm một chiếc ô, vì sáng đó dự báo có mưa, rồi để nó mở luôn trong thang máy cho khô. Cả hai bọn cháu cười ông suốt lúc chờ.”
“Còn cây bút của cháu?”
“Bút chì cài trên tóc. Như mọi khi.”
“Cháu có thấy bác ở đó không?”
“Không ạ.”
“Bác đã bao giờ kể cho cháu chưa? Bác có nhắc cho cháu giấc mơ này hay cuốn sổ này không?”
“Không, chưa bao giờ. Cháu cứ tưởng cuốn sổ này… cuốn sổ đen mà bác hay nói tới… đã mất từ lâu, cháu chưa từng thấy.”
“Và chính bác cũng không thấy nó suốt ba mươi năm.”
Họ nhìn nhau. Trong im lặng, ánh đèn điện thoại run rẩy giữa bóng tối và mực.
“Có những cách giải thích,” sau một lúc Jana nói, giọng gãy vụn ở từng con chữ. “Sự kiện xảy ra là sự kiện công cộng. Mất điện diện rộng là điều dễ xảy ra ở một thành phố dựa vào lưới điện xuống cấp. Thang máy hỏng là hệ quả tự nhiên. Và bất kỳ sự cố mất điện nào cũng sinh ra những câu chuyện giống nhau. Máy tính, bút chì, chiếc ô…” Cô ngừng. “Chiếc ô không phổ biến.”
“Còn chìa khóa?”
“Chìa khóa thì thật sự không phổ biến.”
“Nó là chìa khóa của cái gì?”
“Một sợi dây chuyền. Bà cháu tặng.” Cô cười một nụ cười nhợt nhạt. “Bà nói đó là chìa khóa căn nhà cũ của bà, căn nhà giờ không còn nữa.”
“Vậy một người đàn ông ba mươi tư tuổi, vào năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu, làm sao ghi lại được cách mô tả sợi dây chuyền của một cô gái chưa ra đời?”
Đó không phải câu hỏi. Đó là hòn đá rơi xuống giếng, và cả hai đều lắng nghe tiếng vang khi nó chạm đáy.
Jana lấy tay lau mặt, và với một nỗ lực ý chí rõ rệt, lấy lại giọng nói khoa học của mình.
“Cháu sẽ nói với bác điều cháu vẫn nói với sinh viên khi họ mang đến cháu những trải nghiệm như thế. Cháu không nói là bất khả. Cháu nói rằng trước khi gọi đó là ngoại lệ, ta có một loạt giả thuyết đơn giản hơn cần loại trừ trước. Giả thuyết thứ nhất: ngày tháng này không phải như vẻ ngoài. Mực có thể được viết vào bất kỳ lúc nào, và ngày tháng có thể ghi vào bất kỳ khoảnh khắc nào. Giả thuyết thứ hai: phần mô tả được viết sau sự kiện, rồi ghi lùi ngày. Điều này không phải điên rồ; nó xảy ra ngay trong trí nhớ một cách vô ý, ta sắp xếp lại ngày tháng những giấc mơ của mình. Người ta gọi là thiên kiến nhìn lại. Sau khi việc xảy ra, ta nói: tôi đã biết mà. Còn giả thuyết thứ ba…”
“Bác viết cái này bốn mươi năm trước.”
“Sao bác biết?”
“Vì mực…” Ông dừng lại. Ông không có kính lúp, không có phòng thí nghiệm, không có gì ngoài điều mà bất kỳ ai viết bằng tay suốt nửa thế kỷ đều biết: rằng mực có tuổi như làn da. “Và vì bác biết nét chữ. Đây không phải nét chữ của người bảy mươi tư tuổi. Đây là nét chữ của một chàng trai.”
Ông đưa tay lấy lại cuốn sổ từ tay cô.
Ông đưa ngón tay tới các trang sau, lật thật chậm, cho đến khi gần tới giữa cuốn sổ, và nét chữ dần dần đổi khác, run rẩy, già đi, như thể riêng cuốn sổ này thu gọn ba mươi năm giữa hai tấm bìa.
Và khi ông tới trang cuối cùng có chữ, các ngón tay ông đông cứng.
Đầu trang là một ngày tháng.
“Ngày hai mươi mốt tháng Mười, 1989.”
Tức là ngày tháng trên bức thư.
“Ba mươi bảy năm trước,” Jana thì thầm. “Đúng hôm nay.”
Và dưới đó, bằng nét chữ căng thẳng, nhanh, như thể bàn tay viết ra đang chạy:
“Giấc mơ cuối. Một cái hố hình chữ nhật dưới đất, không có đất. Tôi nhìn nó từ trên cao. Một bàn chân phải ở mép hố, trong chiếc giày nâu, dây trái tuột. Rồi ba tiếng gõ.
Bàn chân ấy không phải của tôi.
Nhưng tôi biết chủ nhân của nó. Và tôi biết khi tôi thấy ông ta, tôi sẽ biết mình đã đến muộn.
Nếu anh đọc điều này, Nader ạ, hãy nghe tôi: đừng cố cứu anh ta theo cách anh đã cứu những người khác. Lần này, thoát nạn nguy hiểm hơn cái chết.”
Phía dưới là một dòng duy nhất, đứt đoạn, như thể người viết đã ấn bút mạnh đến rách giấy:
“Anh ta gần anh hơn.”
Và sau đó không còn gì. Trang kế tiếp bị xé từ chân, chỉ còn mép giấy ráp nhô ra khỏi gáy sách.
Jana ngẩng mắt khỏi cuốn sổ.
“Giày nâu. Dây trái tuột. Đây là giấc mơ của bác đêm qua.”
“Phải.”
“Bác chưa kể với cháu. Bác chưa kể với ai. Bác ghi vào điện thoại lúc rạng sáng, đúng không?”
“Bác không ghi. Bác định ghi, nhưng bác…”
Ông ngừng.
Và ông chợt nhận ra, như có thứ gì lạnh lướt qua lưng, rằng ông chưa hề kể giấc mơ cho Jana. Không nói về cái hố, không về bàn chân, không về chiếc giày. Ông đã kể cho cô những tiếng gõ cửa, phong bì, cuộc điện thoại và cây cầu. Ông không nghĩ tới việc nhắc đến chính giấc mơ, vì khi thức dậy, giấc mơ đã tắt dưới sức nặng của những tiếng gõ.
Và Jana đã không nói “cái hố”. Không nói “bàn chân”. Cô chỉ nói: “Giày nâu. Dây trái.”
“Jana.”
“Dạ?”
“Sao cháu biết điều đó?”
Cô nhìn ông bằng ánh mắt của người thấy mặt đất sụp đổ dưới chân.
“Cháu không biết,” cô nói bằng giọng khó nghe thấy. “Khoảnh khắc đọc dòng ấy, cháu đã biết. Như thể… cháu cũng đã thấy nó.”
Và đúng lúc đó, có người gõ cửa ngoài căn hộ.
Ba tiếng gõ thưa thớt.
Cộc.
Cộc.
Cộc.
Jana tắt đèn điện thoại theo bản năng, và căn kho chìm vào bóng tối hoàn toàn, chỉ còn một vệt sáng mỏng len từ dưới cửa.
Họ nghe tiếng bước chân Salma ngoài hành lang, rồi tiếng chốt cửa kêu, rồi giọng bà trấn an:
“Samer? Con ơi, con bị làm sao thế này?”
Nader bước ra khỏi kho, bám vào tường, cuốn sổ ép sát ngực. Và ở cuối hành lang, dưới ánh sáng nhợt nhạt ở lối vào, ông thấy chàng trai đứng đó, ướt từ đầu đến chân, mũ bảo hiểm treo trên tay lỏng lẻo. Mặt cậu trắng bệch như vôi, hai mắt mở to, và ánh nhìn dán vào riêng Nader, không một lời.
“Em xin lỗi đã làm phiền thầy…” cậu nói bằng giọng khô khốc. “Em không muốn làm phiền thầy, nhưng em… em không biết phải làm gì với cái này.”
Và cậu chìa bàn tay run rẩy ra.
Trong lòng bàn tay là một phong bì xám.
Một phong bì xám khác, thứ giấy dày không còn ai sản xuất. Và trên mặt phong bì, bằng nét chữ mà Nader nhận ra như nhận ra chữ của mẹ, có một dòng duy nhất:
“Gửi Samer. Chỉ được mở khi có Nader.”
“Em thấy nó trên yên xe,” Samer nói. “Trên đường núi, đúng chỗ em dừng lại để gọi cho thầy. Em dựng xe có hai phút… rồi đi tìm nước… lúc quay lại thì nó đã ở đó.”
Rồi cậu ngẩng mắt, thì thầm:
“Ai biết em sẽ dừng đúng chỗ ấy vậy thầy?”

CHƯƠNG BA

“Tự do không phải là không biết điều sắp xảy ra, mà là vẫn còn khả năng hành động khi ta đã biết.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Salma nhất định bắt Samer cởi chiếc áo khoác ướt và uống thứ gì nóng trước khi nói bất cứ điều gì.
Trong sự nằng nặc của bà chỉ có lòng dịu dàng bà dành cho mọi người bước vào nhà mình, nhưng Nader thoáng thấy trong đó một điều khác: bà cho chàng trai thời gian để lấy lại sắc mặt, và cũng cho chính ông thời gian để lấy lại sắc mặt. Bà không hỏi về phong bì bà thoáng thấy trong tay Samer, cũng không hỏi về cuốn sổ đen chồng bà đang ôm như ôm một đứa trẻ bị thương. Bà đặt trước mặt chàng trai một cốc trà bạc hà, rồi lấy chiếc giỏ trên kệ và nói:
“Em đi chợ. Có thể hai tiếng nữa mới về. Bữa trưa ở trong bếp nếu mọi người đói.”
“Salma…” Nader bắt đầu.
“Đừng nói gì cả.” Bà mỉm cười với ông một nụ cười nhỏ, như người khép cửa sổ thật khẽ để nó không phát ra tiếng. “Em không muốn biết điều anh không muốn nói với em, cho tới khi anh muốn.”
Bà ra ngoài, đóng cửa, và người ta nghe chìa khóa bà xoay hai vòng.
Ba người đứng lại trong sự im lặng bà để lại.
“Vợ bác là một người phụ nữ hiếm có,” Jana nói.
“Bác biết.”
“Vậy mà bác cư xử như thể không xứng với bà ấy.”
“Điều đó bác cũng biết.”

Họ ngồi trong phòng làm việc nhỏ của ông, nơi sách xếp dọc ba bức tường và cửa sổ mở ra những mái nhà ẩm ướt. Nader đặt cuốn sổ đen lên bàn, bên cạnh là bức thư thứ nhất giữa hai lớp giấy bóng kính, và Samer đặt phong bì thứ hai vào giữa.
Dưới ánh đèn, chàng trai trông nhỏ hơn hai mươi bảy tuổi của mình. Hai tay cậu run, mái tóc ướt dính vào trán. Cậu nhìn phong bì như người kỹ thuật viên nhìn một thiết bị vẫn chạy dù phích cắm đã rút khỏi nguồn điện.
“Trước khi mở,” cậu nói, “em muốn hiểu một điều. Chỉ một điều thôi.”
“Em nói đi.”
“Có phải thầy gửi nó không?”
“Không.”
“Thầy có biết ai gửi không?”
“Không.”
“Đây là chữ của thầy à?”
Nader nhìn tên người nhận viết ngoài phong bì: “Gửi Samer. Chỉ được mở khi có Nader.” Các con chữ hơi ngả về bên phải, và nét chữ nun kéo dài như đuôi cá.
“Phải.”
“Thầy có viết không?”
“Thầy không biết.”
Samer lắc đầu dứt khoát, như người xua con côn trùng.
“Em không chấp nhận câu trả lời đó. Em là kỹ thuật viên bảo trì. Em biết một cỗ máy hoặc chạy hoặc không chạy. Còn thứ trước mặt em đây hoặc là một trò đùa, mà em sẵn sàng chấp nhận dù hôm nay em suýt chết, hoặc là một thứ không có mô hình nào trong đầu em. Và em không thích những thứ không có mô hình.”
“Bọn tôi cũng vậy,” Jana nói khẽ. “Vì thế chúng ta không nên mở nó trước khi thống nhất vài quy tắc.”
“Quy tắc?”
“Ghi lại mọi thứ. Quay phong bì trước khi mở, và quay cả lúc mở. Đọc thư một lần thành tiếng, rồi đối chiếu với những gì chúng ta biết. Và không ai nói vượt quá những gì mình đã đọc.”
“Làm vậy thì nó bớt kỳ lạ à?”
“Không. Làm vậy thì chúng ta khó bị lừa hơn.”
Cô lấy điện thoại ra, dựng nó trên một chồng sách, rồi bấm nút ghi hình. Sau đó cô lấy từ túi xách hai đôi găng tay mỏng, đưa một đôi cho Nader.
“Bác mở đi. Vì trên phong bì đề thế.”

Bức thư thứ hai dài hơn bức đầu.
Hai trang, lần này viết bằng bút đen, rõ ràng viết rất nhanh, các con chữ chen chúc nhau như đang chạy đua với một thứ gì đó. Đầu thư không có ngày tháng. Và ở trên cùng chỉ có hai từ:
“Samer thân mến.”
Nader đọc khẽ, như đã thỏa thuận:
“Samer thân mến,
Khi em đọc những dòng này, em đã thoát khỏi cây cầu, và em sẽ nghĩ mọi chuyện đã xong. Chưa xong. Cây cầu là một lời cảnh báo chứ không phải một sự kiện. Và nếu em đang đọc bằng giọng của một ông già biết rằng em sẽ đọc, nghĩa là ông ấy cuối cùng đã tin tôi, điều mà thời trẻ ông ấy không làm.
Đừng giận tôi vì hai năm qua tôi không nói sự thật với em. Tôi không biết nó. Hoặc tôi đã biết rồi quên, và đó là cái giá không ai giải thích được cho đến khi chính mình phải trả: mỗi lần ta can thiệp, ký ức lấy đi của ta một thứ để đổi lấy điều ta đã cứu.
Tôi sẽ không kể gì cho em trước khi nhờ em một việc: hãy hỏi cha em.”
Nader dừng lại.
Ông ngẩng lên nhìn chàng trai, người đã đông cứng, các ngón tay bấu chặt mép bàn.
“Cha em mất sáu năm rồi,” Samer chậm rãi nói. “Em hỏi ông thế nào được?”
“Thầy đọc tiếp đi ạ,” Jana nói dịu dàng.
Nader tiếp tục:
“Hãy hỏi cha em về buổi sáng ông lỡ chuyến tàu tám giờ. Khi ấy ông ba mươi tuổi, đang trên đường vào thành phố để dự một kỳ thi mà cả đời ông không thi lại lần nào. Ông đứng trên sân ga, và thấy một người đàn ông lạ, già, tóc bạc trắng, cầm một cái túi xanh, nhìn ông như thể quen biết, và gọi tên ông từ phía bên kia sân ga. Cha em chạy về phía ông ấy, hỏi ông là ai, nhưng người đàn ông không đáp. Rồi chuyến tàu chạy mất.
Ba phút sau, tàu tám giờ trật bánh ở khúc cua đầu tiên, và cuốn theo tất cả những người trên đó.
Tên ông là Munir.
Năm tháng sau, vợ ông mang thai em.”
Nader không đọc tiếp.
Trang giấy run trong tay ông, không phải vì tay ông run, mà vì cả căn phòng làm việc dường như đang chuyển động trên một nền đất không vững.
“Cha em vẫn kể chuyện này,” Samer nói.
Giọng cậu bật ra khàn đặc, lạ lẫm, như giọng người đang khoét vào trí nhớ bằng một mũi kim.
“Năm nào ông cũng kể, vào ngày giỗ tai nạn. Ông nói có một người lạ đã cứu mạng ông. Ông nói người ấy tóc bạc, cầm túi xanh, nhìn ông như người cha nhìn con, rồi biến mất giữa đám đông. Và cả nhà em hay trêu ông thật âu yếm. Bọn em nói: ba ơi, ba tự cứu mình đó, vì ba đến muộn. Ông lắc đầu và nói: không. Ông ấy đã gọi ba.”
“Chuyện đó năm nào?” Jana hỏi.
“Một nghìn chín trăm chín mươi tám.” Samer ngẩng mắt nhìn Nader. “Khi ấy thầy bốn mươi sáu tuổi.”
“Thầy không nhớ gì cả.”
“Thầy không nhớ một chuyến tàu nào sao?”
“Thầy không nhớ tàu, không nhớ sân ga, không nhớ cái túi xanh. Cả đời thầy chỉ đi tàu có hai lần.”
“Đó là cái giá,” Jana thì thầm.
Hai người nhìn cô.
“Đó là điều bức thư nói. Mỗi lần ta can thiệp, ký ức lấy đi của ta một thứ. Bác đã cứu cha của Samer cách đây hai mươi tám năm, và đổi lại bác quên chuyện đó. Vậy nên…” Cô ngập ngừng, đưa tay xoa thái dương. “Vậy nên Samer tồn tại là vì Nader quên rằng mình đã can thiệp.”
“Vớ vẩn,” Samer nói.
“Cháu không nói nó đúng. Cháu nói nó có một cấu trúc logic.”
“Cấu trúc nào?”
“Vòng khép kín. Trong vật lý lý thuyết người ta gọi là tính tự nhất quán. Ý tưởng là quá khứ mà ta sửa từ tương lai không thể mâu thuẫn với chính tương lai mà ta đến từ đó. Nếu Nader đã cứu cha em, thì sự tồn tại của em là bằng chứng của việc cứu ấy, và việc cứu ấy là điều kiện cho sự tồn tại của em. Không có đầu, không có cuối. Sự kiện và nguyên nhân của nó treo lơ lửng giữa không trung, cái này đỡ cái kia.”
“Có bằng chứng khoa học nào cho điều này không?”
“Không. Mà ngược lại, có bằng chứng rằng thông tin không đi ngược về phía sau. Và chính cháu cũng không tin điều nào trong số này, vì cháu biết điều ai cũng biết: chúng ta dựng lại ký ức của mình bằng cách hồi tố. Samer này, em đang kể câu chuyện của cha em sau khi đã đọc những gì em đọc. Có lẽ cha em kể với ít chi tiết hơn nhiều: một người lạ đã gọi ông, không hơn. Còn mái tóc bạc và cái túi xanh thì có thể do trí nhớ thêm vào khi viết lại một câu chuyện đẹp hơn.”
“Không.” Samer lắc đầu chậm rãi. “Cha em luôn nhắc tới cái túi xanh. Từ khi em còn bé.”
Rồi cậu im lặng.
Rồi cậu nói thêm, giọng gần như không nghe thấy:
“Và ông còn nói người đàn ông ấy đã khóc.”

Phía sau cửa sổ, bầu trời mở ra một mảng xanh hẹp, rồi khép lại. Ngoài phố, một người bán rong đi qua rao hàng bằng giọng khàn khàn chẳng giống gì với bất cứ thứ gì trong căn phòng.
Nader nhìn trang thư, nhưng mắt ông không đọc. Chúng đang tìm, trong cái nơi sâu hơn cả ký ức, một sân ga, một con tàu, một cái túi xanh và một người đàn ông trẻ ba mươi tuổi đang nhìn ông với lòng biết ơn. Ông chỉ tìm thấy khoảng trống. Không một cái bóng. Không một tiếng vọng.
Và điều đó còn khủng khiếp hơn nỗi đau: người ta bảo ông rằng ông đã làm điều đẹp đẽ nhất đời mình, mà ông không tìm thấy trong mình một dấu vết nào của niềm vui.
“Đọc tiếp đi ạ,” Jana nói dịu dàng.
Ông quay lại những dòng chữ.
“Tôi không đòi em phải cảm ơn tôi. Tôi nhờ em làm điều không ai khác làm được, vì em là người duy nhất không có gì để mất theo cách tôi đang mất.
Em nghĩ cuộc đời em là của em. Và phần lớn những ngày, đúng là như vậy. Nhưng Samer ạ, nó đã được cứu hai lần rồi: một lần trước khi em ra đời, và một lần sáng nay. Và trong cuốn sổ đen trên tay Nader có một trang bị xé. Nếu em tìm thấy nó, em sẽ hiểu vì sao chỉ em mới có thể đứng trước cái hố.”
“Cái hố nào?” Samer thì thầm.
“Nghe đã,” Nader nói bằng giọng cứng đờ, và đọc tiếp:
“Tôi sẽ không kể thêm. Vì ai biết nhiều hơn mức cần thiết thì biến thành điều tôi đã cảnh báo em.
Và trước khi rời đi, hãy làm điều này: lúc ba giờ chiều hôm nay, điện thoại em sẽ đổ chuông. Trên màn hình sẽ hiện tên cha em, vì số ấy được lưu trong máy em nhiều năm nay ở mục yêu thích, và vì em chưa xóa nó.
Đừng nghe máy.
Và đừng để ai nghe thay em.
Đừng cố hiểu vì sao, vì đó là điều cuối cùng nên làm khi nó reo.”
Và bên dưới, bằng nét chữ nhỏ hơn, vội vã, như được viết thêm vào phút chót:
“Tôi xin lỗi, con trai. Lần này tôi không thể cứu con mà không mất con.”
Nader dừng lại.
Ông đặt tờ giấy lên bàn thật cẩn thận, như người ta đặt xuống một cái bình đầy tới miệng.
Không ai nói gì. Và âm thanh của máy ghi hình, khi Jana chú ý tới nó sau vài khoảnh khắc, là thứ duy nhất chuyển động trong phòng: đốm đỏ nhỏ cần mẫn kia, ghi lại mọi thứ mà chẳng hiểu gì.
Cô đưa tay tắt nó.
“Mấy giờ rồi?” Samer hỏi.
Cô nhìn điện thoại.
“Hai giờ năm mươi hai.”
“Vậy còn tám phút.”
“Samer…”
“Ba em chết vì ung thư. Trong bệnh viện. Năm cuối đại học của em. Em là người nhắm mắt cho ông.” Cậu nuốt khan. “Số của ông vẫn còn trong điện thoại em. Em biết điều đó điên rồ. Nhưng em chưa bao giờ xóa, vì xóa nó khiến em cảm giác như giết ông lần thứ hai.”
“Điện thoại em sẽ không reo đâu,” Jana nói. “Cháu có thể giải thích về mặt kỹ thuật: một số điện thoại đã chết có thể được kích hoạt lại, có thể bị giả lập, và có thể gọi đi chỉ cần có một cơ sở dữ liệu. Thứ chúng ta đang đối mặt là một kẻ xảo quyệt, hoặc một mạng lưới, biết mọi chi tiết về chúng ta. Và bản thân điều đó hợp lý hơn bất kỳ cách giải thích nào khác.”
“Và chị giải thích bằng nó bức thư viết cách đây ba mươi bảy năm? Và giải thích bằng nó chuyến tàu của ba em?”
Cô không đáp.
Samer đứng dậy, ra đứng bên cửa sổ, quay lưng về phía họ. Cậu cầm điện thoại trong tay, lật qua lật lại, rồi đặt lên bậu cửa sổ, rồi lại cầm lên.
“Em biết bản thân mình,” cậu nói mà không quay lại. “Khi chiếc điện thoại này reo, em sẽ nghe. Em không thể không nghe. Đó là điều người viết thư không biết. Hoặc ông ta biết rất rõ, nên mới viết rằng ông ta sợ mất em.”
“Vậy đừng mang theo nó,” Nader nói. “Đưa nó cho thầy.”
Samer quay lại.
“Em đưa thầy điện thoại ạ?”
“Phải. Trong tám phút. Thầy để vào ngăn kéo, khóa lại, và giữ chìa khóa.”
“Nhỡ cuộc gọi là thật thì sao?”
“Nếu nó thật, thì em chỉ mất một cuộc gọi.”
“Nhỡ đó là ba em?”
Một sự im lặng nặng hơn sự im lặng trước đó phủ xuống.
Chàng trai từng tin vào cái tua vít đứng chao đảo giữa hai bờ không có khoảng đất nào ở giữa, và trong mắt cậu có thứ mà ở gương mặt người trưởng thành chỉ xuất hiện khi họ sắp trở lại làm một đứa trẻ.
“Em đưa thầy,” cuối cùng cậu nói.
Cậu đặt chiếc điện thoại vào lòng bàn tay Nader.
Máy còn ấm, và trên màn hình là ảnh một người đàn ông năm mươi tuổi ria rậm, đang cười trước biển xám và chỉ ngón tay vào máy ảnh như muốn nói: đừng quên khoảnh khắc này.
Nader cầm lấy, mở ngăn kéo bên phải bàn làm việc, cất nó vào, xoay chìa hai vòng, rồi thả chìa khóa vào túi áo khoác.
“Ba giờ kém bốn phút,” Jana nói.
“Ba giờ kém ba phút,” Samer nói.
Cả ba ngồi im lặng, nhìn đăm đăm vào ngăn kéo đóng kín. Trong bóng tối của lớp gỗ, thiết bị im lìm, không có gì cho thấy nó đang chờ đợi.
Chiếc đồng hồ treo tường cũ Nader thừa kế từ cha điểm tiếng đầu tiên, như một lời tuyên bố bắt đầu giờ phút ấy.
Rồi tiếng thứ hai.
Rồi tiếng thứ ba.
Và đúng khoảnh khắc đó, ngăn kéo rung lên.
Một rung động khe khẽ, ngắt quãng, rồi một tiếng chuông bị bóp nghẹt, xa xăm, như vọng từ dưới lòng đất.
Rồi từ trên mặt bàn, nơi Nader để điện thoại của mình, một tiếng chuông khác vang lên.
Điện thoại của Nader.
Ông nhìn màn hình đang sáng trên bàn.
Trên đó không hiện số lạ nào, cũng không hiện tên người chết.
Hiện lên tên của chính ông. Nader. Và số điện thoại của chính ông.
Chiếc điện thoại đang tự gọi cho ông.

CHƯƠNG BỐN

“Điều khó nhất khi nghe giọng mình từ bên ngoài là ta không thể bảo đó là một giọng xa lạ.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader không vội đưa tay ra nhấc điện thoại.
Ông biết những khoảnh khắc như thế được định đoạt bởi những thứ nhỏ nhặt nhất: một bàn tay cử động hay không cử động, một ngón tay chạm vào mặt kính lạnh hay rụt lại. Và ông đã dành cả đời để tránh những khoảnh khắc được định đoạt như thế, đi tìm những quyết định được đưa ra sau khi suy nghĩ lâu, chứ không phải sau khi run rẩy.
Trên màn hình, tên ông đang bừng sáng: “Nader”. Và dưới đó là số điện thoại của ông, số mà không ai ngoài ông gọi tới.
Từ ngăn kéo bên phải, tiếng chuông bị bóp nghẹt của điện thoại Samer vẫn tiếp tục, khe khẽ, như nhịp đập của một sinh vật bị giam.
“Đừng nghe,” Jana nói giọng gắt.
“Bức thư bảo Samer đừng nghe. Nó không bảo bác.”
“Nhưng nó cũng không bảo bác phải nghe.”
“Và nó không bảo bác đừng làm.”
“Bác Nader…”
Nhưng ông đã chạm vào màn hình.
“A lô?”
Một sự im lặng ngắn, xen lẫn tiếng thở khò khè xa xăm, như hơi thở sau lớp kính. Rồi giọng nói vang lên.
Giọng của ông.
Không phải một giọng giống ông, mà chính giọng ông. Âm sắc trầm mà ông thường giấu khi kể một chuyện quan trọng, sự ngập ngừng nhẹ ở chữ r, và tiếng e hèm ngắn ông thừa hưởng từ cha. Nhưng giọng ấy già hơn ông rất nhiều. Khàn hơn, chậm hơn, kiệt sức, như giọng của người đã leo qua trọn một đời khác rồi quay về đứng bên cạnh chính mình.
“Nghe tôi,” giọng nói bảo. “Chúng ta có hai phút, có thể ít hơn. Đừng ngắt lời tôi.”
Nader quay lưng lại với những người kia. Ông đặt tay lên miệng như sợ có người nghe thấy, rồi nhận ra rằng không ai nghe được gì ngoài những điều chính ông nói.
“Ông là ai?” ông thì thào.
“Anh muốn thử tôi à? Cứ thử. Nhanh lên.”
“Con chó mà tôi chôn trong vườn nhà ông nội năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt tên là gì?”
“Đó không phải chó.”
Giọng nói đáp không do dự, với một nỗi dịu dàng mệt mỏi.
“Đó là một con mèo. Cha anh đặt tên là Reem vì mặt nó trắng như mặt con linh dương, và nó chết sau khi ăn phải thứ gì độc trên gác xép. Anh đào mộ cho nó bằng một cái thìa, vì không ai cho anh dùng cái xẻng, và anh khóc suốt ba tiếng đồng hồ, rồi mẹ anh ôm đầu anh vào lòng và bảo rằng những giấc mơ ta thấy trong đêm kế tiếp sẽ mang đến cho ta linh hồn của những người đã chết.”
Nader nhắm mắt lại.
Ông chưa bao giờ nói câu ấy với ai. Không với vợ, không với các con, không cả với những cuốn sổ của mình. Đó là câu nói của mẹ ông, ông đã chôn nó ở một nơi không ai tới được, vì có lẽ chính câu ấy đã làm nên đứa trẻ thành con người ông bây giờ.
“Giờ đừng nói gì,” giọng nói bảo. “Để tôi nói.”
“Ông đang ở đâu?”
“Ở một nơi giống nơi này, nhưng không phải nơi này. Và đừng hỏi tôi có phải đến từ tương lai không, vì đó không phải câu hỏi đúng. Càng cố giải thích, nó càng tệ đi. Anh chỉ cần chấp nhận rằng tôi biết những gì anh biết, mắc sai lầm như anh, và có lẽ còn yếu hơn anh, vì tôi có ít ký ức hơn.”
“Vì sao?”
“Vì tôi đã trả nhiều hơn.”
Nader rùng mình.
“Thứ nhất,” giọng nói tiếp, nhanh như người sợ đường dây bị giật mất. “Trang bị xé trong cuốn sổ đen. Chính anh đã xé nó, không phải ai khác. Không phải vì anh muốn giấu, mà vì anh không chịu nổi việc nó còn nằm đó bằng chữ. Nó không mất. Nó ở sau chiếc đồng hồ của cha anh, trong bức tường, trong một hốc nhỏ không ai biết. Hãy mở nó ra một mình.”
“Sau đồng hồ của cha tôi?” Nader thì thào. “Một mình?”
“Đó là điều thứ hai.” Giọng nói ngừng lại giây lát, và ở phía sau nghe một tiếng cạch nhẹ, rồi giọng quay lại, gấp gáp hơn. “Không phải ai biết giấc mơ của anh cũng là bạn anh.”
Nader cảm thấy máu rút khỏi đầu.
“Ông muốn nói gì?”
“Trong kho nhà anh, khi hai người tìm thấy cuốn sổ, có một người phụ nữ đã nói điều lẽ ra không nên nói. Hãy nhớ nguyên văn những gì cô ta nói. Rồi tự hỏi vì sao anh lại coi đó là sự tình cờ, trong khi nó có thể có một nghìn cách giải thích khác.”
“Jana?”
“Tôi không nói thế.”
“Tôi cần làm gì?”
“Anh cần cư xử như thể không nghe thấy gì. Và chú ý đến mọi chuyện xảy ra trong ngôi nhà này từ giờ cho tới nửa đêm. Và canh giữ ba thứ: trang giấy, Samer, và Salma.”
“Salma?” Nader thì thào. “Salma thì liên quan gì?”
“Thứ ba…”
Giọng nói bị ngắt.
Không. Không phải bị ngắt. Như thể có ai đó tiến sát đầu dây bên kia và thì thầm điều gì vào tai người nói, khiến cả bầu không khí đổi khác. Nghe tiếng bước chân, rồi một âm thanh như tiếng thở dài, rồi những lời cuối cùng, nhanh, cụt lủn, với một âm điệu mà trong đời Nader chưa từng nghe âm điệu nào kinh hoàng hơn:
“Nghe này, đừng để bàn chân đến được mép hố. Dù chủ nhân của nó là ai, dù chuyện gì…”
Cộc.
Cộc.
Cộc.
Ba tiếng gõ.
Rồi im lặng.
Rồi không còn gì.
Nader hạ điện thoại xuống thật chậm.

Khi ông quay lại, hai người kia đang nhìn ông.
Samer đứng bên cửa sổ, gương mặt cứng đờ như mặt tượng. Còn Jana ngồi trên ghế, không nhúc nhích, tay vẫn đặt trên chiếc điện thoại dựng sẵn trên chồng sách, đèn đỏ vẫn nhấp nháy, ghi hình.
“Ai vậy ạ?” Samer hỏi, giọng thấp.
“Tôi.”
Ông không nói gì thêm. Và ông nhận ra rằng từ ấy, trong miệng ông, đã không còn nghe như một lời nói dối.
“Thầy nói chuyện gì với ông ấy ạ?”
“Hai người đã nghe rồi.”
“Bọn cháu không nghe gì cả,” Jana nói.
Cô nói bằng giọng hoàn toàn bình thản, nhưng có thứ gì đó trên gương mặt cô không bình thản. Cô nhìn ông bằng ánh mắt của một bác sĩ thấy bệnh nhân nói dối vì lợi ích của chính mình.
“Hai người đã nghe giọng tôi. Và giọng ông ta. Và hai người…”
“Bọn cháu chỉ nghe giọng bác thôi.”
“Cái gì?”
“Bọn cháu chỉ nghe giọng một mình bác, bác Nader. Bác đưa điện thoại lên tai, nói a lô, rồi im lặng, rồi bác hỏi về một con chó, rồi thì thầm ‘sau đồng hồ của cha tôi?’, rồi nói ‘Jana?’, rồi nói ‘Salma?’, rồi bác hạ điện thoại xuống.” Cô ngừng lại, nuốt khan. “Hai phút mười giây. Đây là bản ghi.”
Cô đưa tay tắt máy ghi hình, rồi xoay chiếc điện thoại về phía ông.
Trên màn hình là một sóng âm kéo dài ba phút. Phía trên có mốc thời gian. Và bên dưới, giữa những nhịp nhảy nhỏ của âm thanh là những khoảng phẳng dài. Im lặng. Rồi một nhịp nhảy. Rồi lại im lặng.
“Chỉ có những nhịp nhảy từ giọng bác,” cô nói. “Không có ai khác.”
“Điện thoại của tôi,” Nader nói, rồi giật chiếc máy trên bàn, mở nhật ký cuộc gọi.
Hôm nay. Ba giờ.
Không có gì.
Cuộc gọi cuối được ghi lại: Samer, trước trưa, sau vụ tai nạn cây cầu. Trước đó, cũng Samer, bảy giờ kém năm phút. Trước nữa, Salma, hôm qua. Và trước đó, một cuộc từ hiệu thuốc.
Không tên. Không số. Không cuộc gọi đến nào. Không có hai phút mười giây nào.
“Samer,” ông nói giọng khàn. “Ngăn kéo.”
Samer mở ngăn kéo bằng chiếc chìa Nader đưa lại, lấy ra điện thoại của mình. Cậu nhìn màn hình. Rồi lật nhật ký cuộc gọi bằng ngón tay run run.
“Không có gì cả,” cậu nói. “Không có cuộc gọi nhỡ nào. Hoàn toàn không có gì. Như thể điện thoại chưa hề reo.”
“Nhưng nó đã reo,” Nader nói. “Hai người đã nghe. Em nói là em nghe nó reo, từ trong ngăn kéo.”
“Em nghe thấy một thứ gì đó.”
“Em nghe thấy gì?”
“Một tiếng chuông bị bóp nghẹt.” Samer nhìn Jana. “Chị có nghe thấy không?”
Cô chần chừ.
“Chị nghe thấy một thứ gì đó,” cuối cùng cô nói. “Và chị không dám thề đó là điện thoại.”
Nader ngồi xuống chiếc ghế gần nhất mà không biết mình đã ngồi.
Trong toàn thân ông là cái suy nhược kỳ lạ mà ai sống qua tuổi bảy mươi đều biết: rằng một bộ phận, một ý nghĩ, hay một ký ức có thể phản bội mình mà không báo trước. Và suốt đời ông sợ một điều hơn cả cái chết: trở thành người không còn tin được vào điều mình thấy và nghe, để hiện tại của ông thành một căn phòng mà ông không giữ chìa khóa.
“Tôi không mê sảng,” ông nói bằng giọng khàn đặc. “Chưa đâu.”
“Cháu không nói thế.”
“Nhưng cháu đã nghĩ tới.”
Cô không phủ nhận.
“Và cháu đã nghĩ tới nó một cách trung thực,” ông nói thêm, và mỉm cười một nụ cười mệt mỏi. “Đó là điều bác quý ở cháu.”
Jana ngồi xuống đối diện ông, trên mép bàn, nắm tay ông giữa hai bàn tay, như các bác sĩ vẫn làm khi muốn nói một điều không thể nói bằng mệnh lệnh.
“Bác nghe cháu cho kỹ. Cháu không biết chuyện gì đã xảy ra. Cháu không nghe giọng nào khác, và thiết bị của cháu không ghi lại gì. Điều đó để lại ba cách giải thích: hoặc bác nghe thấy điều không ai nghe được vì não bác tự tạo ra giọng nói, và điều này xảy ra với người cao tuổi, với người bị sốc, và với bất kỳ ai trong những hoàn cảnh nhất định, và không nhất thiết là bệnh. Hoặc những gì bác nghe là thật và thiết bị của cháu không thu được. Hoặc chúng ta có một tác nhân chưa biết đang đùa giỡn với thính giác của bác và với bản ghi của cháu cùng lúc. Cháu nghiêng về cách đầu, vì nó ít phức tạp nhất.”
“Còn bác nghiêng về cách cuối.”
“Vì nó hấp dẫn nhất ạ?”
“Vì nó đáng sợ nhất.”
“Khác nhau chỗ nào ạ?”
“Cách đầu làm bác sợ cho bản thân. Cách cuối làm bác sợ cho những người khác.”
Cô nhìn ông thật lâu.
Rồi cô nói, bằng giọng không giống giọng một nhà khoa học tự tin:
“Được rồi. Hãy thử giả thuyết không cần phải tin. Bác đã thì thầm khi nói chuyện với điện thoại: sau đồng hồ của cha. Vậy mình mở phía sau nó ra, xem có gì không.”
“Và cháu đã nghe thấy câu đó.”
“Cháu nghe từ miệng bác.”
“Vậy mình đi tìm,” Samer nói.

Chiếc đồng hồ cũ treo trên cửa trong của phòng làm việc đã sáu mươi năm. Một chiếc đồng hồ gỗ nặng, mặt ngà ngả vàng, các chữ số La Mã mạ vàng đang bong tróc. Nader thừa kế nó từ cha, người thừa kế từ ông nội, và ông không cho ai chạm vào nó trừ vào ngày lên dây cót hằng tuần, và đó là nghĩa vụ duy nhất ông không giao cho ai.
Samer nhấc nó khỏi đinh bằng đôi tay thành thạo, đặt xuống bàn. Cả ba đứng nhìn ô tường vuông phía sau. Lớp sơn nhạt màu, chẳng có gì trên đó. Một bức tường như mọi bức tường.
“Đây,” Jana nói, chỉ vào một góc nhỏ, nơi lớp sơn gặp một đường mảnh sáng màu hơn. “Chỗ này đã được sửa lại. Đây không phải lớp sơn gốc.”
Samer gõ vào tường bằng cái tua vít nhỏ, rồi bằng nắm tay.
Rỗng.
Cậu luồn đầu tua vít vào đường mảnh và ấn. Sơn rơi thành những vảy mỏng. Rồi một tấm nhỏ hình chữ nhật mở ra, gần như không kháng cự, to bằng lòng bàn tay, làm bằng thạch cao và phủ cùng lớp sơn, như thể bị bịt lại từ lâu bởi một ai đó cẩn thận.
Trong hốc là một cuộn giấy.
Gấp chặt vào nhau, buộc bằng sợi chỉ xanh lục giống sợi chỉ mẹ Nader từng dùng để buộc các bó thảo mộc.
Ông không đưa tay ra.
“Hãy mở nó một mình,” ông thì thầm.
“Dạ?” Samer nói.
“Không có gì.” Ông nhìn hai người. “Hai người có thể đợi ngoài hành lang một phút được không?”
Họ nhìn nhau.
“Không ạ,” Jana nói với vẻ cương quyết điềm tĩnh. “Bọn cháu sẽ không ra ngoài. Nếu trang giấy này đúng như mình nghĩ, thì chúng ta cùng xem với bác. Quy tắc là quy tắc. Và nếu bác đã tự viết nó, thì những gì trong đó giờ liên quan đến cả chúng ta.”
“Jana…”
“Và đừng bắt cháu nhắc lại. Bác không phải người duy nhất đã thấy chiếc giày.”
Có điều gì đó trong câu nói. Một âm điệu. Một sự dịu dàng mang theo gai nhọn. Nader không xác định nổi nó là gì. Và trong sâu thẳm ông, tiếng vọng xưa của giọng khàn kia vang lên: hãy nhớ nguyên văn những gì cô ta nói. Rồi tự hỏi.
Ông cầm cuộn giấy lên.
Ông tháo sợi chỉ xanh bằng những ngón tay khô cứng, trải tờ giấy ra bàn, và đó đúng là trang thiếu của cuốn sổ đen. Mép giấy ráp khớp hoàn toàn với chỗ xé ở gáy sách. Cùng tờ giấy ấy, cùng thứ mực ấy, cùng nét chữ ấy, nhưng các dòng chữ dốc nhẹ xuống phía dưới, như thể người viết đang viết trong lúc run.
Ông đọc khẽ:
“… Anh ta gần anh hơn anh tưởng.
Tôi thấy anh ta đứng ở mép hố, cúi xuống buộc sợi dây giày đã tuột. Anh ta cúi người, và nơi cổ lộ ra một sợi dây chuyền mảnh. Phía sau, có một người đang tiến lại. Tôi không thấy mặt. Chỉ thấy lưng. Hai tay người ấy đưa về phía vai anh ta.
Người sẽ ngã không phải là kẻ thù. Và người sẽ đẩy anh ta cũng không phải là kẻ thù.
Cả hai, Nader ạ, đều là những người anh ngồi cùng mỗi ngày và uống chung chén.
Nếu anh đã đọc điều này, hãy biết rằng tôi xé nó đi vì trong lúc viết tôi đã bắt gặp mình biết tên người đẩy. Và cái tên ấy, khi tôi viết ra, không phải tên một người đàn ông.”
Ông dừng lại.
Mực ở chỗ đó đã loang trên tờ giấy, như có thứ gì làm ướt nó: một giọt nước mắt, hay một giọt nước.
Và bên dưới, bằng nét chữ yếu hơn, một dòng duy nhất:
“Đó là tên một người phụ nữ.”
Nader ngẩng đầu lên.
Trước mặt ông có ba người. Một chàng trai hai mươi bảy tuổi, đeo trên cổ sợi dây chuyền mảnh với một cái mề đay nhỏ mà cho tới giờ không ai để ý.
Một phụ nữ ba mươi hai tuổi, từ cổ thõng xuống sợi dây chuyền mảnh, lủng lẳng một chiếc chìa khóa bạc.
Và ở ngưỡng cửa không ai đóng, một người phụ nữ thứ ba đang đứng, với chiếc giỏ đầy rau, và chùm chìa khóa vẫn treo trong tay, sau khi về sớm cả một tiếng đồng hồ.
“Cái gì thế này?” Salma hỏi khẽ, nhìn chiếc đồng hồ bị gỡ khỏi tường, cái hốc mở toang, và tờ giấy trong tay chồng. “Ai là người sẽ ngã?”

CHƯƠNG NĂM

“Sự im lặng kéo dài giữa hai người không phải là khoảng trống. Đó là một tài khoản mở, nơi mọi điều chưa nói dồn lại.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Salma không hét lên, cũng không lùi lại.
Bà đặt chiếc giỏ xuống đất gần cửa, với sự cẩn trọng của người đàn bà sợ làm rơi một vật quý, rồi chậm rãi bước tới bàn, như thể căn phòng là một biển sâu. Bà đứng trước tờ giấy, nhìn nó mà không chạm vào.
“Em đọc được không?”
Nader không đáp. Tay ông đặt trên những dòng chữ như thể muốn che chúng khỏi ánh sáng.
“Nader.”
Ông nhấc tay lên.
Bà đọc.
Trên mặt bà không có gì giống sự kinh ngạc. Ba người nhìn thấy mắt bà lướt trên các dòng chữ một cách bình thản, rồi dừng lại ở câu cuối: “Đó là tên một người phụ nữ”. Và ở đó bà ở lại. Không chớp. Không động đậy.
Rồi bà nói, giọng không chút âm sắc nào:
“Samer. Jana. Hai đứa được mời ăn trưa. Nhưng dì nghĩ bữa trưa sẽ phải hoãn lại.”
“Dì…” Jana nói.
“Dì muốn nói chuyện riêng với chồng dì. Mong hai đứa thứ lỗi.”
Trong lời yêu cầu ấy không có sự gay gắt. Có thứ gì đó gần với sự dịu dàng nghiêm khắc mà các thầy cô dùng khi đóng cửa lớp sau khi tan học.
Hai người nhìn nhau. Và trong cái nhìn Jana dành cho Salma, có một điều nhanh chóng lướt qua mà Nader không kịp bắt: như hai người phụ nữ đang đo chiều cao của nhau trước một cuộc đấu kiếm không tuyên bố.
“Cháu để điện thoại ở đây,” Jana nói, chỉ vào máy ghi hình. “Bản ghi này là của bác Nader, bác cứ giữ. Cháu sẽ chụp ảnh các tờ giấy, không lấy bản gốc. Cháu muốn có kết quả phân tích mực càng sớm càng tốt.”
“Cháu cứ chụp đi.”
“Còn em,” cô quay sang Samer, “đừng về nhà. Hãy về nhà mẹ em, ở đó cho tới khi chị gọi.”
“Nhỡ ba em gọi thì sao?”
Cô nhìn cậu thật lâu.
“Đừng nghe. Và nếu em nghe tiếng gõ, đừng mở cửa.”
Họ ra ngoài. Và khi cánh cửa ngoài đóng lại, trong căn hộ chỉ còn chiếc đồng hồ bị gỡ khỏi tường, tựa vào bàn như một thi thể trang nghiêm, và đôi vợ chồng đứng hai bên một tờ giấy cũ.

“Ngồi xuống đi.”
Ông ngồi.
Bà kéo một chiếc ghế ngồi đối diện ông, đặt hai bàn tay lên đầu gối, như khi bà còn dạy toán ở bậc trung học cơ sở và muốn nói với học trò điều gì đó không cho phép ngắt lời.
“Em sẽ hỏi anh một câu, và em muốn một câu trả lời thật lòng. Anh sẽ không nói dối em lần thứ tư.”
“Em đếm được mấy lần?”
“Ba lời nói dối sáng nay. Lời nào cũng nằm trong mắt anh trước khi tới miệng.” Bà mỉm cười một nụ cười nhỏ không có niềm vui. “Anh đừng giận, em không coi nói dối là thước đo của sự phản bội. Người đàn ông nào cũng nói dối khi sợ.”
“Câu hỏi của em là gì?”
“Anh có nghe thấy ba tiếng gõ không?”
Nader cảm thấy cả cơ thể mình cứng lại.
“Sao em biết?”
“Anh có nghe không?”
“Có. Ba tiếng gõ. Lúc ba giờ mười sáu.”
Bà nhắm mắt.
Và ông có cảm giác trong khoảnh khắc ấy mình đang nhìn vợ lần đầu tiên sau năm mươi năm. Không phải người đàn bà ông đã quen thuộc từng bước chân, từng tiếng thở dài, từng tách cà phê, mà là một con người khác đang ở bên trong bà, đã từ rất lâu ngồi trên chiếc ghế nhỏ ở tận cùng ký ức, chờ đợi.
“Đêm qua em không ngủ, Nader,” bà nói. “Em không ngủ phút nào.”
“Em bảo em ngủ say như đá.”
“Em cũng đã nói dối.”
Câu trả lời đến như một cái tát lặng lẽ.
“Em nghe thấy tiếng gõ. Em tỉnh, nằm trên giường cạnh anh, thấy nhịp thở của anh đổi khác khi giấc mơ đến, và em biết phút anh tỉnh dậy, vì em đã nhìn đồng hồ trước anh. Ba giờ mười sáu. Và em nghe ba tiếng gõ trên cánh cửa. Rồi em thấy anh ngồi dậy, lấy áo choàng, đi ra. Và em nghe anh nói ‘ai đó’. Rồi em nghe anh khóa cửa. Rồi em nghe anh ngồi trong bếp rất lâu, không bật đèn, và sau đó mới bật.
Và suốt lúc ấy em giả vờ ngủ.”
“Vì sao?”
Bà nhìn ông.
“Vì em đã hứa với anh.”
“Hứa gì?”
“Em đã hứa với anh, Nader. Cách đây ba mươi bảy năm. Vào đúng ngày hôm nay.”

Ở căn hộ bên cạnh vang lên tiếng nước chảy trong ống, rồi mọi thứ lại im.
Salma nói bằng giọng chảy chậm rãi:
“Hồi đó em ba mươi lăm tuổi. Còn anh ba mươi bảy. Con trai lớn của mình lên tám, và đứa út lên năm, và mình sống trong một ngôi nhà mà hơi thở của ông nội còn vọng trong từng góc. Đêm đó, đêm hai mươi mốt tháng Mười, những tiếng gõ cửa đánh thức em. Ba tiếng, thưa thớt.
Không phải mình em nghe thấy. Anh đang ngồi trên giường, mắt mở, mồ hôi ướt trán. Anh bảo em: đừng dậy. Và anh tự ra cửa, rồi không quay lại cho tới tờ mờ sáng.”
“Anh không nhớ.”
“Em biết anh không nhớ.”
“Anh đã đi đâu?”
“Em không biết. Lúc đó em không hỏi. Khi anh về, anh ướt sũng, đất dính trên đầu gối, tay run theo cách em chưa từng thấy trong đời anh, cả trước lẫn sau đó. Và trong tay anh là cuốn sổ này.”
Bà chỉ vào cuốn sổ đen đang nằm trên mép bàn như một con vật nhỏ bất động.
“Anh ngồi xuống sàn bếp, như anh đã ngồi sáng nay, và bắt đầu xé một trang từ nó, thật chậm. Em đứng nhìn anh từ sau cánh cửa. Rồi em ngồi xuống trước mặt anh, và em nói: Nader. Anh nhìn em, và anh không nhận ra em.”
“Anh không nhận ra em?”
“Trong một khoảnh khắc. Một khoảnh khắc rất dài. Rồi anh nhận ra em, và anh khóc.”
Nader cảm thấy hơi ấm rút khỏi tứ chi. Ông biết tên của những điều bà mô tả: chứng quên thoáng qua ở đàn ông sau năm mươi tuổi, xóa sạch nhiều giờ rồi trả lại, và chứng quên phân ly mà trí óc dùng đến khi không chịu nổi một chấn thương. Nhưng cái đầu không kéo dài ba ngày, còn cái sau không để lại một cuốn sổ hay những lá thư. Mỗi cái tên khoa học đều đứng ở ngưỡng cửa sự việc và xin lỗi.
“Sáng hôm ấy anh nói với em rất nhiều điều, và anh như người chạy đua với ký ức đang bỏ trốn khỏi mình. Anh nói rằng mọi thứ xảy ra hôm qua không được phép bị quên, và rằng anh sẽ quên chúng. Anh nói rằng những gì anh biết sẽ không còn là của anh sau vài giờ, và rằng anh sẽ dành cả đời để cố nhớ một thứ mà anh không biết mình đã quên. Và anh nói, trong khi nắm vai em bằng đôi tay mà em không nhận ra sức mạnh đàn ông quen thuộc của anh: Salma, nếu một ngày những lá thư đến với em… nếu những tiếng gõ đến… thì đừng nói với anh những gì anh đã nói với em.”
“Cái gì?”
“Đừng nói lại với anh bất cứ điều gì anh vừa kể em nghe. Vì khi anh biết nó, sẽ có người chết.”
Một sự im lặng bao trùm mà Nader chưa từng nghe sự im lặng nào nặng nề hơn trong đời.
“Anh đã nói đúng như vậy,” Salma nói thêm. “Và sau ba ngày anh ngủ trọn, anh thức dậy mà không nhớ gì. Không cuốn sổ, không tiếng gõ, không buổi sáng ấy. Anh hỏi em về cuốn sổ, và em nói với anh rằng anh đã đốt nó. Và anh tin em. Và từ ngày đó, em chưa có một đêm hai mươi mốt tháng Mười nào ngủ mà không để hé một con mắt.”
“Vậy sao em không bỏ cuốn sổ đi?”
“Em không bỏ. Chính em là người cất nó vào chiếc hộp gỗ.”
“Em ư?”
“Và em dùng một cái ghim khắc tên anh lên đó. Vì khi anh viết tên anh lên bìa, anh đang bận sợ hãi. Còn em sợ người khác mở nó ra rồi tưởng đó là của một đứa trẻ.” Bà cúi đầu một lát. “Rồi em quên mất mình đã để chiếc hộp ở đâu.”
Nader từ từ ngẩng đầu.
“Em quên?”
“Cuối năm đầu tiên, em không còn nhớ mình đã giấu nó ở đâu. Em không biết đó là sự mệt mỏi, hay tuổi già sớm, hay… điều anh đã nói. Cái giá. Em tưởng mình là người duy nhất còn lại một kỷ niệm, và đó là một kỷ niệm mờ mịt. Và mỗi lần em cố nhớ lại, có một thứ trong em héo đi.”
“Anh không tin.”
“Em cũng không. Vì thế em im lặng suốt ba mươi bảy năm. Vì em không biết mình đang bảo vệ chồng, hay đang bảo vệ mình khỏi cơn điên của chính mình.”
Rồi bà đưa tay ra, thật chậm, và nắm lấy tay ông.

“Salma.”
“Vâng.”
“Nếu điều em nói là thật, thì em… vừa nói với anh rồi.”
“Em biết.”
“Và hôm ấy anh đã bảo em rằng sẽ có người chết.”
“Em biết, Nader. Em đã tự nhắc câu này hàng nghìn lần trong ba mươi bảy năm, và mười ba nghìn đêm. Và cuối cùng em đi đến một trong hai kết luận: hoặc anh mê sảng vì chấn động, hoặc anh biết một điều mà không ai ngoài anh biết. Và trong cả hai trường hợp, em không thể để chuyện này treo lơ lửng mà không có lời đáp. Vì thế sáng nay em ngồi trên chiếc ghế, nghe tiếng chồng mình nói dối em trong bếp, và tự nhủ: đây là ngày hôm ấy.”
“Ngày nào?”
“Ngày em sẽ nói điều em chưa nói.”
Ông nhìn bàn tay bà được ông nắm. Những ngón tay gầy guộc, gân nổi lên, và trên ngón áp út là chiếc nhẫn vàng mảnh ông mua cho bà cách đây năm mươi năm bằng tháng lương đầu tiên.
“Nhỡ có người chết?”
“Thì sẽ có người chết. Nhưng em sẽ không để ai chết trong khi em ngồi chờ. Em là người đàn bà đã dành cả đời giải những bài toán. Và bất cứ bài toán nào em không giải được bằng im lặng, em giải bằng những con số.”
“Con số nào?”
Bà với tay lấy tờ giấy họ tìm thấy sau đồng hồ, và đọc lại dòng cuối cùng.
“Đó là tên một người phụ nữ.”
Rồi bà nhìn ông.
“Đêm đó anh nói với em một cái tên. Em không hiểu. Em tưởng nó là một phần của cơn mê sảng. Nhưng em giữ nó, như người ta giữ một viên đá lạ tìm thấy trong túi một chiếc áo khoác cũ.”
“Tên gì?”
“Anh không nhớ.”
“Nói đi.”
Bà ngập ngừng. Và trong giây phút nhỏ ấy, Nader thấy ở vợ một điều ông chưa từng thấy: một nỗi sợ thuần khiết, không phải nỗi sợ của người vợ vì chồng, mà là nỗi sợ của con người trước một từ mà họ biết khi thốt ra sẽ mở một cánh cửa không thể đóng lại.
“Wadad.”
Ông không cử động.
Nhưng có thứ gì đó trên mặt ông sụp xuống, như tấm màn rơi xuống trong một nhà hát bỏ hoang.
“Wadad?”
“Cô của anh.”
“Cô Wadad năm nay tám mươi chín tuổi. Cô sống ở nhà dưỡng lão ngoài rìa thành phố. Anh chưa gặp cô từ… ba tháng nay.”
“Anh đã nói tên bà trên giường, nhiều lần, khi anh nằm mê trong ba ngày ấy. Anh nói: không phải bà. Đừng để bà lên. Không phải bà.”
“Không thể nào. Wadad là người đã nuôi anh lớn.”
“Em biết. Vì thế những năm sau em không nói với anh cái tên đó. Vì em không biết đó là mê sảng, là lời cảnh báo, hay là một lời buộc tội.”
“Salma. Thế này thì điên mất.”
“Có thể.” Bà mỉm cười. “Nhưng đó là một cái tên, và em là người tin vào những cái tên. Mọi thứ còn lại chỉ là diễn giải.”

Nader cầm điện thoại lên.
Tay ông không vững. Ông tìm số trong danh bạ như đã tìm suốt mười năm nay: Nhà dưỡng lão Al-Amal. Cái tên được ghi theo phong cách của người sợ nó thất lạc.
Chuông reo ba lần. Rồi một giọng nữ đều đều trả lời:
“Nhà dưỡng lão Al-Amal xin nghe.”
“Chào chị. Tôi là Nader, cháu của bà Wadad. Tôi có thể nói chuyện với bà được không?”
Một khoảng lặng ngắn.
“Ông Nader ạ?”
“Vâng.”
“Trời ơi.” Giọng chị đổi hẳn, như có ai vừa bật một chiếc lò xo trong đó. “Chúng tôi cố gọi cho ông từ sáng.”
“Có chuyện gì?”
“Không có gì… không có gì nghiêm trọng. Bà Wadad vẫn khỏe. Nhưng từ lúc rạng sáng bà cứ hỏi ông. Và bà để lại cho chúng tôi một thứ bà gọi là lời nhắn, bảo chúng tôi phải đọc đúng từng chữ khi ông gọi, và không giao cho ai ngoài ông.”
“Lời nhắn gì?”
“Ông chờ một chút. Tôi đã ghi lại.”
Nghe tiếng giấy sột soạt, rồi một giọng đọc chậm như người đánh vần:
“Bà nói: Nader sẽ không gọi trước ba giờ rưỡi. Và khi nó gọi, hãy nói với nó rằng bà đã giữ cái hố như nó dặn. Và nó phải đến trước bình minh, và chỉ đưa Salma đi cùng.”
“Chỉ Salma?”
“Bà nói vậy. Rồi bà thêm một câu mà chúng tôi nghĩ là… bà lẫn, thưa ông. Bà nói: và nếu nó đưa theo cô gái đeo chìa khóa bạc, thì đừng để cô ta vào.”
Tay Nader đông cứng.
Ở phòng làm việc nhỏ, cách hai bước chân, Salma ngẩng đầu khi thấy mặt ông.
“Gì thế?” bà hỏi không thành tiếng.
Ông không đáp.
“Ông… ông còn nghe không ạ?” chị y tá hỏi.
“Còn,” ông nói bằng giọng lạ lùng. “Bà còn nói gì nữa không?”
“Có ạ,” chị y tá đáp, trong giọng chị thoáng chút kinh sợ, “bà nói bà biết ông sẽ hỏi. Và bà bảo: nói với nó rằng bà không chịu nổi việc chờ đợi nữa. Và rằng bàn chân ấy không phải của Samer.”

PHẦN HAI

CHƯƠNG SÁU

“Mọi ký ức tuổi thơ của chúng ta đều là một bản sao của bản sao. Và mỗi lần nhớ lại, ta lại viết lại nó đôi chút.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Sau cuộc điện thoại, họ không trở lại câu chuyện nữa.
Họ trải qua buổi chiều như người ta trải qua buổi chiều trước một chuyến đi xa: Salma chuẩn bị một chiếc túi nhỏ với những thứ không cần thiết, còn ông ngồi bên bàn chụp lại các tờ giấy bằng điện thoại, rồi xóa ảnh, rồi lại chụp lại. Họ ăn bữa trưa bị hoãn lúc năm giờ, món súp đậu lăng nguội, mà không cảm thấy mùi vị. Và khi bảy giờ Jana gọi, ông không nghe máy.
Ông để chuông reo.
“Anh sẽ không nói với con bé sao?” Salma hỏi mà không ngẩng mắt khỏi chiếc túi.
“Cô Wadad nói con bé không được vào.”
“Và anh tin cô hơn người con gái đã giúp anh suốt một năm?”
“Anh tin vào mối nguy hơn là tin bất kỳ ai.”
Salma dừng tay. Bà đóng túi, rồi ngồi xuống mép giường.
“Em cũng không muốn nghi ngờ con bé. Nhưng em đã thấy một thứ trong mắt nó khi anh đọc đến trang ấy. Không phải sợ hãi. Mà là nhận ra.”
“Nhận ra?”
“Như người nhìn thấy một chữ mình từng đọc. Nó không bất ngờ vì câu ấy. Nó bất ngờ vì cuối cùng câu ấy đã được nói ra.”
Ông không đáp.
Vì ông cũng đã thấy. Nhưng người đàn ông đã dành cả đời thuyết phục mình rằng trí nhớ không đáng tin thì không thể xây một lời buộc tội dựa trên một thoáng nhìn.
Rồi đêm xuống.

Họ rời căn hộ lúc ba giờ kém mười lăm.
Mưa đã tạnh, nhưng nhựa đường vẫn bóng loáng như da đen, và ánh đèn đường run rẩy trên mặt nó. Salma cầm lái, vì đầu gối trái không còn cho ông làm gì nữa. Hai tay bà nắm vô lăng chắc chắn như người đàn bà đang thương lượng với con đường, mắt nhìn thẳng về phía trước.
Ở khúc cua đầu tiên, họ thấy một rào chắn đỏ đang phát sáng. Một cảnh sát đơn độc trong chiếc áo mưa vàng đang chỉ xe rẽ trái.
“Cầu vẫn bị đóng,” bà nói.
“Vậy đi đường núi.”
“Đó là đường Samer đã đi.”
“Anh biết.”
Bà rẽ vào. Con đường hẹp, quanh co, hai bên là những hàng thông đen, thỉnh thoảng nhô cao trên những thung lũng không đáy. Trong bóng tối, Nader nhìn qua kính xe, cố tìm xem trong cảnh vật có thứ gì ông biết không: những khúc cua ấy, bức tường đá thấp, một tấm biển cũ ghi “Chú ý: sạt lở”.
Ông không nhận ra gì cả. Nhưng ngược lại, ông cảm thấy mình đoán trước được mọi thứ trước khi nó hiện ra.
“Anh ổn không?” Salma hỏi.
“Anh đang cố phân biệt giữa điều anh nhớ và điều anh đoán trước.”
“Có khác nhau sao?”
“Với bác sĩ thì khác nhiều. Với bộ não thì ít hơn ta tưởng.”
Bà mỉm cười mà không nhìn ông.
“Nói cho em nghe về chuyện này đi. Em thích nghe anh nói khi anh sợ.”
“Anh không sợ.”
“Khi anh nói bằng khoa học, tức là anh sợ.”
Ông bật cười, tiếng cười đầu tiên từ sáng.
“Được rồi. Các nghiên cứu cho biết khi bộ não thấy một cảnh mới, nó lập tức so sánh với hàng nghìn hình ảnh đã lưu. Nếu tìm thấy sự giống nhau một phần, nó phát tín hiệu quen thuộc trước khi việc nhận diện hoàn tất. Và tín hiệu ấy là cái ta gọi là cảm giác đã từng thấy thứ này. Cảm giác quen thuộc mà không có ký ức gọi là déjà vu. Nó xảy ra với hơn sáu mươi phần trăm người khỏe mạnh, và hay gặp ở người trẻ, ở người đi nhiều, và ở người mệt mỏi.”
“Nó có tiên đoán được gì không?”
“Không. Phần lớn nó sai. Nó không báo cho ta về tương lai, mà về một trục trặc nhỏ trong cách trật tự thời gian được sắp xếp bên trong bộ não, như thể cảm giác về quá khứ đến trước cảm giác về hiện tại một phần nhỏ của giây.”
“Và nếu cảm giác về tương lai đến trước hiện tại thì sao?”
Ông im lặng.
“Salma.”
“Vâng.”
“Đó là câu hỏi của Jana.”
“Em biết.” Bà bẻ lái gắt ở một khúc cua. “Nhưng con bé chưa hỏi. Là em hỏi.”

Họ đến nhà dưỡng lão Al-Amal lúc bốn giờ năm phút.
Đó là một tòa nhà cũ bằng đá trắng, có hành lang dài và một khu vườn nhỏ vây quanh bởi những cây chanh trơ trụi. Trước cổng có một chiếc đèn lồng vàng đơn độc. Và khi Nader bấm chuông, cánh cửa mở ra đúng khoảnh khắc ấy, như thể có người đã đứng sẵn phía sau.
“Ông Nader? Và bà Salma? Mời hai vị vào. Bà cụ bảo chúng tôi là hai vị sẽ đến lúc bốn giờ.”
“Bà nói bốn giờ?”
“Và năm phút,” cô y tá trẻ mỉm cười căng thẳng. “Tên cháu là Nuha. Bà đang chờ hai vị trong phòng từ giữa đêm. Bà không ngủ. Bà không muốn ngủ.”
Họ đi dọc một hành lang dài, thoảng mùi thuốc sát trùng và bánh mì nướng. Những cánh cửa gỗ giống nhau, tên viết trên những tấm thẻ nhỏ, và hơi thở của người ngủ lọt ra từ dưới ngưỡng cửa. Ở cuối hành lang, có một cánh cửa mở hé, ánh đèn bàn nhỏ tràn ra.
“Cháu xin để hai vị ở lại,” Nuha thì thầm. “Bà muốn thế.”
Nader đẩy cửa.

Wadad ngồi trên chiếc ghế bập bênh bên cửa sổ, quanh người là tấm chăn len xám, và trên đùi bà có một chiếc hộp kim loại.
Nhỏ bé. Nhỏ hơn ông nhớ. Thân thể gầy nhất mà một con người còn giữ được hồn mình, khuôn mặt gần như biến mất trong những nếp da, và mái tóc trắng vén ra sau như một đám mây nhỏ. Nhưng đôi mắt, đôi mắt mà ông mang trong ký ức như một câu đố suốt cả đời, vẫn như xưa: tối, sắc, nhìn ông như đang đo ông.
“Cháu đến rồi,” bà nói.
“Cháu đến rồi.”
“Và cháu dẫn nó theo.”
“Và cháu dẫn cô ấy theo.”
“Tốt.” Bà quay sang Salma. “Lại đây con. Ngồi cạnh cô. Lâu rồi con không thăm cô, mà cô chỉ thấy con mỗi khi có chuyện.”
Salma ngồi xuống chiếc giường gần đó, nắm bàn tay bà cụ giữa hai lòng tay. Trong cử chỉ ấy có một sự thân thuộc kỳ lạ, sự thân thuộc của hai người đàn bà biết về Nader một điều mà ông không biết.
“Cô ạ.” Nader ngồi xuống chiếc ghế đối diện. “Cô nói là cô đã giữ cái hố. Điều đó nghĩa là gì?”
Bà nhìn ông thật lâu.
“Cháu có nhớ bức tường không?”
“Bức tường nào ạ?”
“Bức tường ở nhà cũ. Cái chia cái sân ra làm đôi.”
Nader nhắm mắt lại.
Ông biết bức tường ấy. Nó là một phần của điều đầu tiên ông nhớ trong đời: một bức tường trắng thấp, đứa trẻ có thể nhìn qua nếu kiễng chân. Ở một phía là những căn phòng và âm thanh quen thuộc. Ở phía kia là một thứ ông không biết gọi tên.
“Cháu nhớ.”
“Cô nhớ cháu không thích lại gần nó. Và cháu hay dùng que vẽ trên đó những con đường không bao giờ hết.”
“Cháu vẽ đường ạ?”
“Những con đường cắt nhau. Lần nào cũng hai con đường. Và ở chỗ giao nhau là một cái hố nhỏ.”
Bàn tay Nader run trên đầu gối.
“Hồi cháu mười tuổi. Một buổi trưa tháng Chín, cháu tới tìm cô khi cô đang nấu ăn, đứng ở cửa, và nói với cô bằng một giọng không phải giọng cháu: cô ơi, cái hố ở vườn sau sẽ mở ra sau mười ngày nữa, và ba cháu sẽ xuống đó.”
“Cô…”
“Đừng ngắt lời cô. Cô không hiểu. Cô tưởng cháu mê sảng. Rồi cháu nói: và trong đó có một bàn chân. Bàn chân phải, trong chiếc giày nâu, dây trái tuột. Đó là chân của ba cháu.”
Wadad nhắm mắt trong giây lát.
“Mười ngày sau, Nader ạ, cha cháu mất. Ông không bệnh. Ông bốn mươi tuổi. Buổi sáng ông xuống kiểm tra khu vườn, thì một mạch máu trong đầu ông vỡ, và ông ngã xuống không nói một lời. Rồi những người đàn ông đến đào mộ cho ông ở nghĩa địa, nhưng mặt đất rắn quá, và ông bác cả ra lệnh chôn ông trong cái hố mà nhà mình thừa kế ở vườn sau.”
“Chuyện đó không xảy ra.”
“Có xảy ra.”
“Cháu không nhớ chuyện đó.”
“Vì cháu đã quên. Và trước đó cháu đã quên rằng cháu từng nói với cô.”
Im lặng buông xuống.
Rồi Salma lên tiếng, giọng thấp như sợ đánh thức căn phòng:
“Nhưng chiếc giày là giày nâu?”
“Nâu. Bằng da cũ. Cô vẫn còn giữ.”
Wadad từ từ mở chiếc hộp kim loại trên đùi. Tiếng bản lề gỉ vang lên từ trong bóng tối như một tiếng rên.
Và bên trong, được bọc trong chiếc khăn tay trắng thêu bằng đôi bàn tay đàn bà, là một chiếc giày.
Một chiếc. Chiếc phải.
Giày đàn ông, màu nâu, bằng da cũ nứt nẻ, trên gót còn dấu bùn đất xưa. Và dây giày vẫn còn tuột, như đã tuột vào buổi sáng hôm ấy.
“Giày chỉ có một chiếc ạ?” Nader thì thầm.
“Chiếc kia đã được chôn cùng ông. Khi họ hạ ông xuống, chiếc này tuột ra, và trong cảnh hỗn loạn của tang tóc không ai để ý. Ban đêm, chính cô một mình xuống đó, lấy nó.”
“Vì sao ạ?”
“Vì chính cháu đã nhờ cô.”

Những lời tuôn ra từ miệng bà cụ không có giọng điệu nào, như người đang đọc một lời khai.
“Cháu tới tìm cô lúc rạng sáng, vào năm tám mươi chín. Cháu là một người đàn ông, và cháu run rẩy. Cháu nói cháu đã thấy một cái hố khác. Và cháu nói cháu sẽ quên. Và cháu nhờ cô ba điều. Giữ lấy chiếc giày. Giữ cho cháu một cái hố dùng được ở khu vườn của ngôi nhà cũ của gia đình, vì cái hố cháu đã thấy chỉ có thể được lấp ở đó. Và chờ cháu một chiếc chìa khóa.”
“Chìa khóa nào?”
“Cháu không nói. Cháu bảo một Nader khác sẽ đến một ngày nào đó để hỏi cô. Và cô sẽ không biết là Nader nào. Nhưng cô sẽ biết khi nó đến cùng hai người đàn bà. Một người biết, và người kia tưởng mình biết.”
Bà nhìn Salma.
“Và con thì biết.”
“Không ạ,” Salma thì thầm. “Con không biết gì cả.”
“Con biết nhiều hơn cả hai người kia.”
Rồi, với một động tác chậm chạp, Wadad đưa tay vào túi tấm chăn và lấy ra một chiếc chìa khóa.
Một chiếc chìa khóa sắt, cũ, đen, đầu tròn.
“Đây là chìa khóa ngôi nhà. Ngôi nhà không ai ở suốt nhiều thập kỷ, và không ai phá vì không ai muốn chạm vào nó. Và cái hố vẫn còn đó. Không như xưa. Cô chưa lấp nó. Và cháu đã bảo cô đừng lấp. Cháu còn ra lệnh cho cô canh giữ nó.”
“Vì sao ạ?”
“Vì bàn chân cháu thấy vào buổi sáng hôm sau không phải chân của cha cháu.”
“Cô nói sao?”
“Giấc mơ đầu tiên, giấc mơ của cậu bé, là giấc mơ về cha cháu. Còn giấc mơ cuối cùng, Nader ạ, giấc mơ của người đàn ông ba mươi bảy tuổi, giấc mơ đêm cuối cùng trước khi cháu quên, thì cháu thấy cùng cái hố ấy, nhưng bàn chân là của một người khác. Và cháu nói với cô: lần này không phải cha cháu. Và cũng không phải cháu.”
“Samer?”
“Không. Cháu nói với cô: không phải Samer. Samer là người sẽ đứng bên cạnh.”
Salma thì thầm:
“Mà năm tám mươi chín, Samer còn chưa ra đời.”
“Cháu đã nói tên nó,” Wadad nói. “Từng chữ cái.”
“Bên cạnh ai?”
Và đúng khoảnh khắc ấy, trước khi Wadad kịp mở miệng, họ nghe từ ô cửa sổ hé mở một âm thanh chẳng xa lạ gì: tiếng động cơ ô tô tiến lại gần, rồi nhỏ dần, rồi dừng lại trước cổng nhà dưỡng lão.
Bà cụ nhìn ra cửa, và gương mặt bà lần đầu tiên nhăn lại.
“Nó đến rồi,” bà thì thầm. “Cô đã dặn Nuha không cho nó vào.”
“Ai ạ?”
“Cô gái đeo chìa khóa bạc.”
Từ bên dưới, tiếng chuông cửa vang lên. Và sau đó vài giây, một giọng nữ quen thuộc, sắc, tan dần trong hành lang:
“Cháu là Jana! Cháu muốn gặp bác Nader! Có việc gấp! Kết quả phân tích mực đã có rồi!”
Salma nắm tay Nader.
Và Wadad ôm chiếc hộp cùng chiếc giày vào ngực như người mẹ ôm đứa con, rồi ngẩng đầu lên, nói bằng giọng bình thản mà cứng rắn:
“Đừng để nó vào, Nader. Và đừng hỏi cô vì sao. Hôm ấy cháu đã nói với cô rằng cháu sẽ biết lý do khi nghe điều nó sắp nói về mực.”
“Nó sẽ nói gì ạ?”
“Nó sẽ nói với cháu rằng mực ở mặt sau bức thư đầu tiên chỉ mới được sản xuất cách đây ba năm.”
Nader sững người.
“Sao cô biết điều đó?”
Bà cụ nhìn ông bằng đôi mắt không chớp:
“Vì chính cháu đã viết cho cô câu ấy cách đây ba mươi bảy năm, con ạ. Và cháu viết kèm cả tên của người sẽ nói nó với cháu.”

CHƯƠNG BẢY

“Ai biết nhiều hơn mức cần thiết thì không còn vô tội trong mắt những người biết ít hơn, dù họ vô tội.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader đứng giữa hành lang, lưng dựa vào cánh cửa căn phòng, như một cái chốt chặn.
Cách ông vài bước, Jana đang đứng ở cửa sảnh, mái tóc ướt dính vào trán, chiếc áo khoác mở một nửa, trong tay là những tờ giấy gấp lại. Phía sau cô, bám vào mép cánh cửa, là cô y tá Nuha với gương mặt tái nhợt, đang trao cho người đàn ông lớn tuổi những cái nhìn xin lỗi.
“Em đã bảo chị là em không thể cho cô ấy vào,” Nuha thì thầm. “Cô ấy nằng nặc.”
“Không sao.”
“Bác Nader,” Jana nói. “Cháu biết lúc này mình không được chào đón.”
“Bác đâu có nói thế.”
“Bác không nói. Nhưng bác đã không nghe máy cháu bảy lần, và bác đi tới một nơi mà không nói cho cháu biết, vào giờ này của rạng đông, và vợ bác từ một phút nay nhìn cháu như người ta nhìn một phong bì không rõ nguồn gốc.”
Salma, người đã bước ra sau chồng, cúi đầu và nói bằng sự nhã nhặn khô khan:
“Dì không nhìn con kiểu đó.”
“Có ạ. Và dì có lý.”
Jana hạ giọng:
“Cháu đến vì đã phát hiện một điều mà cháu không muốn gánh một mình.”

Họ ngồi ở góc sảnh nhỏ nhìn ra vườn.
Jana đặt các tờ giấy lên bàn: những bức ảnh hiển vi kèm các con số, các biểu đồ chùm sáng. Cô bắt đầu nói bằng chính sự chính xác lạnh lùng mà cô đã dùng hồi sáng, nhưng giọng cô run giữa các câu như người đang đi trên mặt băng.
“Mực ở những dòng đầu, trên mặt thứ nhất của bức thư, đúng là cũ thật. Bạn cháu ở phòng thí nghiệm pháp y đã phân tích dung môi. Có một hợp chất bay hơi chậm sau khi viết, và lượng còn lại cho biết sơ bộ tuổi của nét chữ. Đó không phải phương pháp chính xác, nhưng cho ta một khoảng. Và khoảng ở đây là từ ba mươi lăm đến bốn mươi năm.”
“Tức là nó được viết năm tám mươi chín.”
“Hoặc sớm hơn một chút. Vâng.”
“Còn mặt sau?”
Cô ngập ngừng.
“Câu viết ở mặt sau, câu xuất hiện sáng nay, được viết bằng một loại mực khác. Thuốc nhuộm xanh, có thêm chất phụ gia làm khô nhanh, mà trước ba năm trước chưa được dùng trong các loại bút thương mại. Và lượng dung môi trong đó rất lớn. Nghĩa là nó được viết cách đây vài giờ, không phải vài tuần.”
“Vậy là một bức thư cũ, và một câu mới,” Nader nói chậm rãi.
“Vâng.”
“Điều đó có nghĩa là hôm nay có người đã viết lên mặt sau.”
“Hoặc bác.”
“Hoặc tôi,” ông đồng ý, và lờ đi cái nhìn của Salma.
Jana lật một tờ khác, hít một hơi dài trước khi nói:
“Còn một điều nữa. Và đây là điều cháu không thể mang một mình. Loại mực mới, với thành phần chính xác của nó, không phải của bất kỳ cây bút nào. Đồng nghiệp khuyên cháu xem xét loại bút, và anh ấy xác định chỉ có ba mẫu bút dùng hỗn hợp này. Một trong ba là cực kỳ hiếm. Nó do một xưởng nhỏ ở một thị trấn nhỏ sản xuất, và chỉ bán theo đơn đặt hàng.”
“Và cháu…”
“Và cháu sở hữu cây bút này.”
Im lặng buông xuống.
Jana đưa tay vào túi xách, lấy ra một cây bút nhỏ màu bạc, mảnh, nắp tròn khắc hình chiếc lá cây. Cô đặt nó lên bàn.
“Ba cháu tặng cháu. Cách đây ba năm, hai tuần trước khi ông mất. Ông bảo đó là cây bút tốt nhất ông từng viết trong đời. Và cháu đã cho bác mượn nó, bác Nader, cách đây ba tuần, khi bác cần ký vào mẫu đơn của trường đại học, rồi cháu quên lấy lại, và hai ngày sau chính bác trả nó vào túi cháu.”
“Và bác không nhớ mình đã lấy nó.”
“Cháu cũng không nhớ đã trả nó vào túi. Nhưng sáng nay cháu thấy nó ở ngăn trong của túi, và trên đầu bút có vết xanh.”
Cả ba nhìn cây bút.
“Cháu không định nói là mình vô tội,” Jana vội nói thêm. “Cháu chỉ nói rằng người viết câu đó có cây bút của cháu. Và cháu không biết bằng cách nào nó tới tay người ấy, bằng cách nào nó lại về túi cháu. Và đó là lý do cháu lên xe lúc hai giờ sáng thay vì gọi cảnh sát.”
“Vì sao cháu không gọi?”
“Vì cháu sợ chính mình là người đó.”

Cô nói như người ta nói lời xưng tội cuối cùng.
“Từ năm mười hai tuổi, cháu đã thấy cái thang máy.”
Salma ngẩng đầu.
“Thang máy?”
“Thang máy kính. Cháu ở trong đó, và bên cạnh có một người đàn ông mở chiếc ô đen. Và cháu thấy mọi ánh đèn đều tắt, và có một âm thanh giống tiếng thở hắt của thành phố. Cháu mơ thấy nó hai ba lần mỗi năm. Rồi cháu lớn lên, học thần kinh học, và tự nhủ: đây là giấc mơ lặp lại, và cấu trúc bộ não thích sự lặp lại. Rồi đêm cúp điện cách đây hai tháng đến, và cháu thấy mình trong chính cái thang máy ấy. Từng chi tiết. Chiếc ô. Vị giáo sư mà cháu quen biết một năm nay. Và sợi dây chuyền thừa kế từ bà cháu.”
“Và cháu không nói gì.”
“Cháu tự nhủ rằng trí nhớ tạo ra những trùng hợp này khi ta đi tìm chúng. Và cháu đã nghiên cứu xem điều đó xảy ra thế nào. Lý thuyết mô phỏng mối đe dọa do một nhà khoa học Phần Lan tên Antti Revonsuo đưa ra nói rằng giấc mơ là một thiết bị huấn luyện: nó mô phỏng các mối đe dọa để con người thành thạo trong việc đối mặt với chúng. Và thỉnh thoảng, buổi huấn luyện trúng đích. Không phải vì nó biết tương lai, mà vì tương lai giống quá khứ hơn ta tưởng. Và trong hàng triệu giấc mơ ta mơ, thế nào cũng có một số trúng.”
“Cháu có tin điều đó không?”
“Cháu đã cố.”
Một khoảng lặng thoáng qua.
“Và khi cháu đọc trong kho nhà bác dòng chữ trong cuốn sổ, chiếc giày nâu và dây giày trái, cháu đã biết chi tiết ấy trước khi đọc nó, bác Nader. Thậm chí trước khi bác đọc hết dòng. Cháu chưa nghe bác nói gì. Và cháu không hiểu.”
“Sao cháu không nói với bác?”
“Vì một nhà thần kinh học thấy giấc mơ của mình thành hiện thực thì không ai tin. Và vì cháu sợ bác cần một nhà nghiên cứu vững vàng, chứ không phải một người đàn bà giống bác.”
Nader nhìn cô rất lâu.
Ông đang cố đặt lên cán cân tất cả những gì mình đã biết: câu nói Wadad buông ra, sợi dây chuyền ông thấy lủng lẳng trên cổ cô, cây bút bạc, và dòng chữ “Đó là tên một người phụ nữ”. Vậy mà khi nhìn gương mặt cô gái trẻ ngồi đối diện, ông thấy một thứ không cán cân nào cân nổi: sự cô độc. Sự cô độc của người mang một điều quá lớn so với mình từ thuở nhỏ mà không tìm được ai để nói rằng: tôi cũng vậy.
“Cháu có thấy cái hố không?” ông hỏi.
“Không.”
“Cháu có thấy Samer không?”
“Không.”
“Cháu có biết Wadad không?”
“Không. Cháu chưa bao giờ gặp bà.”
“Cháu có yêu Samer không?”
Mắt Jana mở to, rồi cô cụp xuống.
“Sao bác hỏi cháu điều này?”
“Vì một người đàn bà nào đó sẽ đẩy ai đó.”
“Và bác không nghĩ rằng cháu…”
“Bác không nghĩ gì cả.” Ông giơ tay. “Bác đang gom các khả năng.”

Trước khi cô kịp trả lời, họ nghe tiếng bánh xe lăn của một chiếc xe lăn tiến lại gần cuối hành lang.
Wadad đang tiến về phía họ, tự đẩy xe bằng cả hai bàn tay gầy, chiếc hộp kim loại đặt trên đầu gối. Phía sau bà, không dám can thiệp, Nuha rón rén bước theo bằng đầu ngón chân.
Bà cụ dừng lại trước nhóm người.
Bà nhìn Jana.
Bà không nói gì trong vài giây. Rồi nói bằng giọng khô, như đang tìm trên gương mặt cô một dấu hiệu:
“Cháu là con gái Hisham.”
Mặt Jana tái đi.
“Sao bà biết tên ba cháu?”
“Vì ông ấy đến thăm cô cách đây ba năm. Ông đến một mình. Ngồi ngay trong sảnh này, và nhờ cô một việc.”
“Ba cháu? Ba cháu đã thăm bà?”
“Hai ngày trước khi ông mất. Và ông bảo cô rằng một ngày nào đó con gái ông sẽ đến cùng một người đàn ông lớn tuổi. Và cô không được cho cháu vào phòng, nhưng phải để cháu đi theo chúng ta trên đường tới ngôi nhà.”
Mọi người đều bối rối.
“Vì sao ạ?” Jana hỏi, giọng đứt quãng.
“Ông không nói. Ông chỉ nói lời xin lỗi của ông dành cho cháu là chưa đủ. Và có những điều một người cha không nên nói với con gái, và một người con gái không nên nói với cha, trừ khi cả hai đã đứng ở cùng một nơi.”
“Nơi nào ạ?”
Wadad nhìn Nader, rồi nhìn chiếc chìa khóa sắt trong lòng bàn tay.
“Ngôi nhà cũ. Bình minh đã gần rồi. Và nếu chúng ta không đi ngay, có thể sẽ không kịp đến trước khi buổi sáng thức dậy, mà buổi sáng thì không tha cho kẻ đến muộn.”
Bà khép bàn tay quanh chiếc chìa khóa, và nói thêm bằng giọng không ai dám cãi:
“Tất cả chúng ta sẽ đi. Nhưng cô có một điều kiện.”
“Điều kiện gì ạ?”
“Không ai được xuống hố trước khi cô nói.”

Họ rời nhà dưỡng lão khi bầu trời vẫn còn đen, tuy phía đông bóng tối đã nhạt đi như mực được pha thêm nước.
Jana lái xe của mình, bên cạnh là Wadad, sau khi dặn Nuha giấu việc này với ban quản lý và nói rằng bà cụ đã đi gặp bác sĩ. Ở chiếc xe thứ hai, xe của Nader, Salma lái, còn Nader ngồi cạnh, mang theo cuốn sổ và chiếc chìa khóa, nhìn vào gương thấy ánh đèn pha đang bám theo họ.
“Anh có tin con bé không?” Salma hỏi.
“Anh không biết.”
“Em cũng không.”
“Nhưng anh biết một điều.”
“Điều gì?”
“Không phải chỉ mình con bé nói dối chúng ta. Cho đến giờ ai cũng nói dối anh. Em, Jana, Wadad, và anh. Có thể cả Samer.”
“Và anh?”
“Anh là người lớn tuổi nhất trong số họ.”
Hai chiếc xe đi qua những con đường quê ẩm ướt. Mặt trời chưa xuất hiện, nhưng những tia sáng đầu tiên đã bắt đầu tách hàng cây khỏi bầu trời, đổ lên cánh đồng một màu giữa tro và bạc. Và ở chân trời, hiện ra một ngôi nhà.
Một ngôi nhà bằng đá xám, mái nghiêng đã sập một nửa, các cánh cửa vặn vẹo trên bản lề. Quanh nhà là bức tường gạch thấp, và một khu vườn cỏ dại mọc ngập tới hông. Nader không nhận ra nó. Nhưng bằng từng thớ thịt, ông cảm thấy mình biết con đường dẫn tới cửa sau, thậm chí biết cả số bước chân.
Bốn mươi hai.
“Dừng lại,” ông nói.
Xe dừng.
Họ xuống xe trong im lặng. Không khí lạnh như hơi thở, mang mùi cánh đồng ẩm và một mùi khác, mùi đất, sâu thẳm, mùi của kẻ mở mặt đất ra.
Nader đi đầu.
Ông đếm bước chân mà không chủ ý. Ba mươi, ba mươi ba, ba mươi tám… và đến bước thứ bốn mươi hai, ông tới rìa khu vườn sau.
Và dừng lại.
Trước mặt ông, đúng như ông đã thấy trong giấc mơ, là một hình chữ nhật trong lòng đất.
Một cái hố với mép sắc, không đống đất, không dụng cụ, không dấu chân. Như thể ai đó đã đào nó bằng thước rồi bỏ đi.
Và ở mép hố, gần chân Nader, là một chiếc giày.
Một chiếc giày nâu. Chiếc phải. Dây giày tuột.
“Đó không phải giày của ba cháu,” Wadad thì thầm sau lưng ông. “Chiếc ấy cô đã lấy rồi.”
“Vậy là của ai?”
Không ai trả lời.
Jana bước tới hai bước thật chậm, rồi cúi xuống nhìn vào trong hố, và thốt ra một âm thanh không giống lời nói nào.
Dưới đáy hố, cách chừng hai ba mét, có một chiếc điện thoại.
Đang sáng.
Và đang reo.
Trên màn hình nhỏ, dưới ánh bình minh đầu tiên, hiện lên ảnh một người đàn ông năm mươi tuổi, ria rậm, mỉm cười trước biển xám và chỉ ngón tay vào ống kính:
“Ba.”

CHƯƠNG TÁM

“Ngôi mộ không làm ta sợ vì nó trống. Nó làm ta sợ vì ta biết, ở một nơi nào đó trong chính mình, ai sẽ lấp đầy nó.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Tiếng chuông ngừng.
Nó không nhỏ dần như tiếng chuông điện thoại thường làm, mà đứt phựt, như có bàn tay bịt miệng nó lại. Màn hình còn sáng dưới đáy hố một lúc, rồi tắt, và bóng tối khép lại trên vật nhỏ ấy như nước khép lại trên một hòn đá.
Bốn người đứng bất động trên mép hố.
Cảnh tượng, từ chỗ Nader đứng, trùng khớp hoàn toàn với điều ông đã thấy trong mơ, và trong sự trùng khớp ấy chẳng có gì khiến lòng yên, như người ta có thể nghĩ khi tìm thấy điều mình sợ và biết nó có thật. Điều đáng sợ là sự trùng khớp ấy thiếu mất một chi tiết: không có bàn chân.
Ông nhớ điều giọng nói đã bảo: “Đừng để bàn chân tới được mép hố”.
Ông nhìn quanh.
Wadad ngồi trên xe lăn ở rìa bãi cỏ, ôm chiếc hộp như đang bồng một giấc mơ chết. Jana quỳ gối bên cạnh hố, nhìn xuống đáy bằng con mắt của nhà nghiên cứu và nỗi run rẩy của một đứa trẻ. Salma đứng cách ông vài bước, đầu ngẩng cao, hai bàn tay nắm chặt chiếc chìa khóa sắt. Và sau lưng họ là chân trời, nơi những đám mây bắt đầu nhạt màu đen.
“Samer đâu?” Nader nói.
Không ai trả lời.
Salma lấy điện thoại trong túi ra bằng bàn tay run, tìm một cái tên, rồi đưa lên tai.
“Hind à? Salma đây. Xin lỗi gọi giờ này… Samer có ở chỗ chị không?”
Bà lắng nghe.
Gương mặt bà thay đổi.
“Từ lúc nào?… Và nó nói gì?… Không, không, chị đừng lo. Em sẽ gọi lại chị sau.”
Bà hạ điện thoại thật chậm.
“Mẹ nó nói nó đi từ năm giờ. Nó đang ngồi trong bếp với mẹ, uống một cốc trà, thì điện thoại reo. Nó nhìn màn hình. Mẹ nó bảo mặt nó đổi hẳn. Rồi nó mặc áo khoác, nói với mẹ: mẹ ơi, con xin lỗi, lát nữa con về, và đừng mở cửa cho ai. Rồi nó đi. Mẹ nó không biết ai gọi.”
“Điện thoại nó mang theo à?”
“Dĩ nhiên.”
“Vậy sao nó lại nằm trong hố?”
“Vì nó đã ném xuống đây,” Jana nói bằng một giọng trắng bệch, vẫn nhìn xuống dưới. “Điện thoại không tự rơi vào một cái hố hình chữ nhật có thành thẳng đứng. Có người đã ném nó. Hoặc làm rơi nó khỏi tay khi đang ngã.”
“Đừng nói thế.”
“Cháu không biết mình đang nói gì nữa, bác Nader.”

“Khoan đã.”
Wadad nói.
Giọng bà yếu ớt, nhưng như thể phát ra từ chính lòng đất. Bà dùng đôi tay gầy đẩy xe về phía mép hố, đôi mắt đã lấy lại vẻ sắc bén. Và bà nói bằng giọng thầy giáo đang giảng một bài học xưa:
“Cô đã bảo các cháu: không ai được xuống trước khi cô nói. Mà cô chưa nói.”
“Cô ơi, có thể nó đang nằm ở dưới đó…”
“Có thể. Và có thể không. Cháu không biết, cô cũng không biết. Nhưng cô biết một điều: rằng người đàn ông mà cô đã kể với cháu hồi năm tám mươi chín đã dặn cô một việc cụ thể. Rằng người ta sẽ được hạ xuống hố ngay khi có tia nắng đầu tiên. Không trước, không sau.”
“Tia nắng đầu tiên chiếu vào cái gì?”
Bà chỉ vào thành hố phía đông.
Thành hố bằng đất nâu sẫm, nhẵn như bị ai đó rạch bằng dao, và ở phía dưới, ngang vai một người đàn ông đứng dưới đáy, có một tia sáng mờ của vật gì được găm vào đất sét.
“Ở đó,” bà nói. “Khi mặt trời chạm vào miếng kim loại ấy, điều người đàn ông muốn lộ ra sẽ lộ ra. Và ai ở trong hố lúc đó sẽ biết.”
“Còn nếu không có ai?”
“Thì mọi thứ trở lại như cũ. Và các bí mật đi vào ngôi mộ xứng đáng với chúng.”
“Còn bao lâu nữa?”
Bà nhìn ra chân trời.
“Sáu phút.”

Họ chạy ra nhà kho phía sau, và tìm thấy một chiếc thang gỗ mục dựa vào tường, chỉ thiếu hai bậc. Chính Nader mang nó ra, từ chối mọi sự giúp đỡ, vác nó bằng đôi tay chống lại nỗi sợ nhiều hơn là chống lại sự mệt mỏi.
“Anh là người xuống.”
“Nader…” Salma bắt đầu.
“Wadad bảo phải có người xuống. Và chính anh là người đã vẽ cái hố lên tường khi còn bé. Chính anh đã thấy nó trong mơ. Chính anh đã viết ra tất cả, dù anh không nhớ.”
“Nhỡ anh ngã thì sao?”
“Thì mọi người kéo anh lên bằng thang.”
Bà không biết đáp thế nào.
Ông hạ chiếc thang vào miệng hố, đẩy cho đến khi nó nằm vững dưới đáy, rồi dò bậc đầu tiên bằng chân trái. Đầu gối ông thét lên. Ông không nghe. Và ông bắt đầu leo xuống, từng bậc một, đếm như những đứa trẻ đếm bậc thang trong bóng tối. Ba. Bốn. Năm.
Không khí trong hố lạnh hơn bên ngoài, mang mùi đất sét ẩm chưa từng gặp ánh sáng. Ông cảm thấy mặt đất nhô lên quanh mình như một thân thể cuộn lại, bầu trời thu hẹp thành một hình chữ nhật xám trên đầu, và chân ba người in bóng ở mép hố thành một vòng bóng đổ.
Ông xuống tới đáy.
Ông đứng yên.
Nơi này chật hơn vẻ ngoài nhìn từ trên cao, không rộng quá chiều dài một người đàn ông nằm dang hai tay. Nền đất là thứ đất nén chặt như có ai đã đi lại trên đó rất nhiều. Cách ông hai bước chân là chiếc điện thoại.
Ông cúi xuống nhặt nó lên.
Nó lạnh, ướt, kính màn hình nứt ở một góc. Ông đánh thức nó bằng một cái bấm. Màn hình sáng lên: năm cuộc gọi nhỡ từ “Ba”, cuộc cuối chỉ cách đây ba phút, và bên dưới là một thông báo nhỏ: tin nhắn thoại mới.
Bằng ngón cái run rẩy, ông bấm vào thông báo. Và đưa điện thoại lên tai.
Giọng Samer vang lên.
Khàn đặc, thở gấp, xen tiếng gió gào và tiếng bước chân nghiến lên cỏ ướt:
“Thầy… thầy Nader. Nếu thầy nghe cái này, xin thầy biết rằng em không điên. Ba em đã gọi. Em không biết bằng cách nào. Tên ông hiện lên trên màn hình, và em nghe máy như em vẫn làm bất kỳ ngày nào, và em không thể không làm vậy. Và đó là giọng ông. Chính xác giọng ông. Như em đã nghe vào đêm cuối ở bệnh viện, với tiếng khò khè nhè nhẹ ấy…
Ông bảo em: Samer, con trai, con phải đến nơi mà người đàn ông đã gọi ba. Ông bảo: nơi cũ. Và ông cho em địa chỉ. Và ông bảo: xin con đừng nói với Nader, vì ông ấy sẽ cản con. Và em tin ông, thầy ạ. Em tin. Vì ông là người duy nhất đứng bên em trong năm mà ông mất.”
Giọng ngừng lại vài giây. Nghe hơi thở sâu.
“Giờ em đang ở trước ngôi nhà. Không có ai. Có một cái hố trong vườn. Giống cái mà thầy từng kể em. Và em… em thấy… em thấy một thứ trong bức tường. Một thứ bằng kim loại. Em sẽ xuống xem. Điện thoại sẽ rơi, em sợ nó sẽ rơi… Thầy ơi, nếu em không quay lại, thầy hãy nhìn vào thành hố phía đông. Tin nhắn của ba em nói rằng ông…”
Đứt.
Rồi tiếng va đập. Rồi gió.
Rồi im lặng.
Nader hạ điện thoại xuống.
Bên trên, hơi thở của ba người lọt tới ông vụn vỡ. Còn ông thì nhìn vào thành hố phía đông.

Miếng kim loại hình chữ nhật, bằng bàn tay, găm vào đất sét ngang vai ông. Mép nó gỉ đã chuyển sang xanh, nhưng mặt vẫn lấp lánh với sự kiên nhẫn lạnh lẽo. Và dưới miếng kim loại, về bên trái, là một hốc hẹp, lõm vào như một chỗ ẩn nấp, phủ bằng một viên đá phẳng.
Nader quay mặt lên trời.
Chân trời đã hồng, những đám mây xám đang tan thành màu sữa. Và trong chốc lát, từ phía sau bức tường vườn phía đông, tia sáng đầu tiên lướt qua, mảnh như sợi tóc, rơi xuống mép trên của hố, rồi từ từ trượt trên thành hố cho đến khi chạm vào miếng kim loại.
Nó bùng lên.
Không phải ánh lấp lánh, mà là một vầng sáng. Như thể tấm kim loại là một tấm gương, và mặt trời không chạm vào nó mà đã thức dậy trong nó. Ánh sáng phản chiếu thành một đốm nhỏ trắng chói lên bức tường đối diện, rồi rọi một điểm nhỏ xíu lên viên đá phẳng trong hốc.
Ông không do dự.
Ông đưa tay ra. Nhấc viên đá lên. Nó nhẹ một cách ngạc nhiên, rỗng ruột để đánh lừa kẻ gõ vào.
Và bên dưới, được bọc trong túi ni lông xanh, là một vật hình chữ nhật.
Một cuốn sổ. Màu đen. Giống hệt cuốn của ông. Cùng dây da, cùng những góc sờn. Nhưng bìa nó không có chữ “Những giấc mơ”. Trên bìa, bằng những con chữ nhỏ cẩn thận, nét chữ giống chữ các bác sĩ khi họ nắn nót:
“Hồ sơ số 1 — Không được mở trước lúc mặt trời mọc ngày hai mươi mốt tháng Mười.”
Và dưới những dòng chữ, bằng một nét chữ khác, mới hơn, vội vàng:
“Hisham Al-Shihabi.”
Ông cảm thấy mặt đất chuyển động dưới chân.
“Jana!” ông gọi.
Gương mặt Jana ló ra mép hố, che mất nửa bầu trời.
“Bác tìm thấy gì ạ?”
“Cuốn sổ của ba cháu.”
Cô không nhúc nhích. Ông tưởng như cô quên cả thở.
Ông mở bìa. Trên trang đầu có một ngày tháng, viết bằng mực xanh loại không phai:
“Ngày hai mươi mốt tháng Mười, 2023.”
Và dưới ngày tháng là một dòng duy nhất, bằng nét chữ vững vàng không run:
“Khi Nader đọc những dòng này, ông ấy sẽ đang đứng trong hố. Và ông ấy sẽ không đứng một mình. Xin ông ấy đừng ngẩng đầu lên.”
Ông đông cứng.
Tay ông đặt trên trang giấy, hơi thở nghẹn trong cổ, và mọi tế bào trong người bảo ông hãy ngẩng đầu lên. Vì lời cấm đoán là loại lời mời cổ xưa nhất.
Ông không ngẩng.
Nhưng ông nghe thấy.
Ông nghe một bước chân nghiến lên cỏ phía sau, ở trên cao, tại mép phía tây, xa chỗ bốn người đang đứng. Một bước chân. Nặng nề. Của người mang đôi giày cũ.
Rồi ông thấy cái bóng.
Ông không ngẩng đầu. Ông thấy nó trên thành hố đối diện, trên lớp đất sét ẩm được nắng mới chiếu sáng, kéo dài như rơi từ trời xuống: bóng một người đàn ông đứng ở mép hố, cái bóng dài, hơi khom, và trên nền đất hình chữ nhật giữa hai bàn chân người ấy, ngay mép hố, có một vật tiến ra.
Một bàn chân.
Bàn chân phải. Đơn độc.
Trong chiếc giày nâu, dây trái tuột.

CHƯƠNG CHÍN

“Người chết không trở lại. Nhưng mỗi lần ta yêu họ thật sâu, ta lại khiến việc họ trở về trở nên khả dĩ.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader không ngẩng đầu.
Ông vẫn nhìn đăm đăm vào cái bóng kéo dài trên thành hố đối diện, cái bóng dài hơi khom ấy, và trên mặt đất bên dưới, bàn chân duy nhất đang tiến về mép hố với sự yếu ớt của kẻ biết điều gì đang chờ mình mà chẳng còn cách nào ngoài bước tiếp.
Rồi giọng nói vang lên.
Không phải giọng của ai trong số những người đang đứng. Đó là một giọng thứ ba, từ phía tây, trầm khàn, giọng của người đàn ông quen nói trong phòng giải phẫu và đã học cách biến mỗi câu thành một lưỡi dao mổ, chính xác, lạnh lùng, không gây phẫn nộ:
“Đừng ngẩng đầu lên, Nader. Chưa phải lúc.”
Từ phía trên vọng xuống một tiếng thở hắt.
Tiếng thở hắt của một người đàn bà. Rồi giọng Jana, như bị nhổ bật gốc:
“Ba?”
Mặt đất rung lên trên đầu Nader. Ông nghe những bước chân chuyển động, nhanh, loạng choạng, rồi giọng nói vững vàng lại cất lên:
“Jana. Đứng yên ở đó. Xin con.”
“Ba, trời ơi… Ba ơi!”
“Đừng nhúc nhích. Vì mỗi bước con tiến về phía ba là một bước tiến về phía mép hố.”

Nader ngẩng đầu.
Ông không ngăn nổi mình. Và điều ông thấy lớn hơn điều ông tưởng tượng.
Ở mép hố phía tây, dưới ánh sáng buổi sớm đang nhuộm vàng chân trời, một người đàn ông ở tuổi đầu bảy mươi đứng đó, thân hình hơi gầy và hơi nghiêng. Tóc bạc chải ngược ra sau, bộ râu thưa cắt tỉa gọn, gương mặt sắc như đẽo từ gỗ nhẹ, chỉ giống Jana ở đôi mắt: to, dè dặt, sẫm màu, mang cái say mê chi tiết vốn dùng để che nỗi sợ.
Ông mặc một chiếc áo khoác xám dài. Chân đi đôi giày nâu cũ nứt nẻ.
Và dây giày trái của chiếc giày phải đang tuột.
“Hisham,” Wadad nói bằng giọng khô khốc.
“Wadad. Tôi đến như đã hứa.”
“Ông đến muộn.”
“Tôi đến đúng hẹn.”
“Ông trễ ba năm.”
Jana đứng giữa hai người, ở ranh giới cỏ, thở như người vừa thoát khỏi một chuyến chìm lâu. Cô đưa tay về phía người đàn ông rồi lại rút về, rồi lại thử. Mặt cô không còn sắc máu, đôi môi run rẩy, hai mắt mở to như thể cả thế giới đang rộng ra quanh cô không có điểm dừng.
“Con đã dự đám tang của ba.”
“Ba biết.”
“Con đã nhắm mắt cho ba. Con đã chạm vào đôi tay lạnh của ba. Con…”
“Ba không chết, con gái ạ.”
Giọng cô run đến vỡ thành từng chữ:
“Không thể nào con nhầm. Con là con gái một pháp y. Con… con đã thấy giấy chứng tử. Đồng nghiệp của ba ký. Ba đã nằm trên giường. Ba…”
“Ba đã hôn mê hoàn toàn, mang đủ mọi dấu hiệu của cái chết. Có những căn bệnh làm được điều đó. Và có những người đàn ông biết cách khiến bệnh tật làm theo ý họ.”
“Ba nói gì vậy?”
“Ba nói rằng ba đã đi xa để không bị giết.”

Từ đáy hố, nơi Nader đứng với cuốn sổ trong tay, ông thấy mọi người như ở trong một sân khấu lộn ngược: những cái đầu nhìn xuống, những đôi chân đứng ở mép, và một bầu trời không đáy ép xuống tất cả.
“Thưa ông!” ông gọi. “Ông có thật là Hisham Al-Shihabi không?”
“Phải.”
“Bác sĩ pháp y?”
“Đã từng.”
“Và ông là người viết cuốn sổ này?”
“Tôi là người viết nó. Vào ngày hai mươi mốt tháng Mười, ba năm trước, rồi tôi giấu nó ở đây bằng chính tay mình trước khi biến mất.”
“Tôi không hiểu.”
“Anh không cần hiểu bây giờ. Anh chỉ cần nghe tôi. Và thời gian thì ngắn.”
Giọng Salma vang lên, vững nhưng căng:
“Thưa ông, xin ông lùi khỏi mép hố. Ông đang đứng trên đất ẩm.”
“Tôi không thể, thưa bà.”
“Vì sao?”
“Vì tôi đã từng ở đây. Và tôi biết đây là điểm duy nhất tôi có thể thấy được nó.”
“Thấy nó?” Jana nói. “Ba thấy ai?”
Và ông không đáp.
Ông đang nhìn vào một điểm nào đó dưới đáy hố, bên cạnh Nader, một góc mà không ai trong những người đứng trên kia nhìn thấy. Và trong mắt ông, lần đầu tiên, hiện ra một thứ không phải sự dè chừng, cũng không phải nỗi sợ, mà gần với lòng thương xót hơn.
“Anh nói,” người đàn ông nói, “rằng anh không hiểu vì sao ai cũng theo anh tới cái hố này. Tôi sẽ giải thích. Không phải vì có kẻ muốn làm gì anh. Mà vì anh là người duy nhất trong chúng ta, sau mỗi năm quên lãng, vẫn biết cách mở cánh cửa.”
“Cánh cửa nào?”
“Cánh cửa mà trên đó có ghi, Nader ạ, rằng ai mở nó sẽ mất đi điều mình cứu.”

Và đúng lúc ấy Jana cử động.
Không ai cử động trước cô. Wadad đang nói điều gì đó, Salma đang đưa tay ra, nhưng cô gái, người đã dành ba năm để tưởng niệm một người đàn ông chưa chết, không chịu nổi việc đứng yên thêm một phút nào nữa.
“Ba!”
“Jana! Đừng!”
Cô chạy.
Năm bước trên cỏ ướt giữa những đống đá nhỏ, vượt qua Wadad đang cố nắm vạt áo khoác của cô, và Salma thét lên tên cô, và Nader từ đáy hố thấy bóng cô trải dài trên thành hố, rồi giao với bóng người cha, rồi hòa vào nó.
Cô ôm ông.
Cô ôm ông bằng tất cả nỗi nhớ mà cuộc đời chứa đựng, bằng đôi tay chật hẹp trước vòng ngực ông, một trái tim như muốn nổ tung, trán áp lên vai ông, giọng cô vỡ ra trong một tiếng khóc không giống tiếng khóc của nhà nghiên cứu tự tin mà là tiếng khóc của đứa bé cuối cùng đã biết rằng con ác quỷ không bắt cha mình đi.
“Con gái của ba,” người đàn ông thì thầm, chậm rãi giơ hai tay lên ôm cô. “Con gái yêu của ba.”
Rồi Nader thấy chiếc giày.
Ông thấy sợi dây giày trái đang tuột, thõng xuống từ chiếc giày của người cha, rồi mặt đất ẩm bên dưới, lớp bùn ướt không có độ vững. Và ông thấy bàn chân phải trượt đi, một tấc, trên mép đất đang vụn ra.
“Không!” ông hét. “Jana, tránh xa ông ấy ra! Tránh ra!”
“Cái gì?”
“Cái mép! Cái mép!”
Nhưng hai thân thể đã hòa vào nhau, nên trọng lượng đã thành một. Và tiếng đất sụp trôi đi như một lời nói khẽ từ dưới lòng đất.
“Ba biết,” Hisham thì thầm với con gái, bằng giọng chỉ Nader nghe được từ phía dưới, vì tiếng vang trong hố đã đưa nó lên ông. “Ba biết, con yêu. Đây là kết cục mà ba đã thấy. Nhưng đó không phải điều ba sợ.”
“Ba?”
“Ba sợ là con sẽ sống mà tưởng con là con.”
Và mép hố sụp xuống.

Tiếng ấy không lớn.
Đó là tiếng đất trôi xuống, rồi tiếng một thân thể trượt, rồi một tiếng thét mà không ai biết là của Jana, hay của Salma, hay của Wadad, hay của chính không khí khi bị xé toạc.
Nader thấy người cha ngã xuống.
Cú ngã có vẻ chậm như những giấc mơ, đủ chậm để ông thấy mọi thứ: chiếc áo khoác xám mở ra như hai cánh, gương mặt người con gái đông cứng phía trên đầu ông, bàn tay cô vẫn duỗi ra chỗ vai ông từng ở, và trên cổ ông, dưới cổ áo, tia sáng của một sợi dây chuyền mảnh, và trên dây chuyền là một cái mề đay nhỏ.
Chiếc mề đay của Samer.
“Không phải thế này…” Nader thì thầm.
Ông không nói hết.
Thân thể đang lao về phía ông, cái hố thì hẹp, chiếc thang thì không vững. Không có thời gian để nghĩ. Và không có cách nào tránh ra.
Ông nhớ những lời chính ông đã viết bốn mươi năm trước: đừng cố cứu anh ta theo cách anh đã cứu những người khác. Lần này, thoát nạn nguy hiểm hơn cái chết.
Và ông dang rộng hai tay.

CHƯƠNG MƯỜI

“Thứ rẻ nhất ta đánh mất là thứ ta không biết từng là của mình.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader không cảm thấy cú va chạm.
Ông cảm thấy điều xảy ra trước nó: sức nặng một thân thể từ trên cao đổ xuống ông, như thể bầu trời đã cúi xuống và quyết định tựa vào ngực ông. Rồi thế giới nổ tung thành bóng tối trắng, âm thanh biến mất, và trong tai ông còn lại một tiếng ù mảnh như tiếng còi của ấm nước bị bỏ quên trên bếp.
Và khi âm thanh trở lại với ông, điều đầu tiên ông nghe thấy là tiếng nức nở.
Tiếng nức nở của một người đàn bà ở rất gần, lặp đi lặp lại một từ không hồi kết:
“Ba… ba… ba…”
Ông mở mắt.
Ông nằm ngửa dưới đáy hố, đất dính vào má, và trên ngực ông, phía trên những chiếc xương sườn đang cùng nhau gào thét, có một sức nặng lạ lùng bắt đầu cử động. Một người đàn ông gầy, bị thương, đang cố rời khỏi ông bằng đôi tay run rẩy.
“Đừng cử động,” Nader nói bằng giọng khàn đặc không giống giọng mình. “Lưng ông. Để tôi…”
“Tôi không sao,” tiếng đáp lại. “Anh mới là người không ổn.”
Từ phía trên vọng xuống tiếng ồn của bước chân, hơi thở và những tiếng gọi. Chiếc thang đã trượt và đổ sang một bên, nhưng ai đó đã quăng xuống một sợi dây. Ông nghe Salma thét tên ông, Jana thét tên cha mình, và giọng Wadad, xa và yếu hơn cả, bảo mọi người đừng vội.
Nader ngồi dậy thật cẩn thận.
Cái hố quay cuồng. Đầu gối trái của ông như một mảnh thủy tinh vỡ. Trên trán có chất lỏng ấm chảy xuống. Nhưng ông còn sống. Và dưới ông, nơi ông ngã xuống, là một đống đất mịn đã làm giảm cú sốc, và bên cạnh ông, dựa vào thành hố, là người đàn ông lẽ ra phải chết.
Hisham Al-Shihabi.
Chân phải ông ta co lại không thẳng, chiếc giày phải đã tuột ra một nửa, và sợi dây giày, sợi dây giày tuột ấy, đã quấn quanh mắt cá như một con rắn nhỏ.
“Gãy,” người đàn ông nói, vừa khám cái chân bằng đôi mắt từng thấy hàng nghìn ca gãy xương. “Một mảnh. Nhưng sạch. Tôi sẽ không chết vì nó.”
“Còn tôi?”
“Anh?” Ông cười cay đắng. “Anh đã cứu tôi.”
“Tôi không biết bằng cách nào.”
“Anh ngã xuống dưới tôi như người đàn ông biết cách.”
“Có lẽ có ai đó đã biết trước tôi.”
Vị bác sĩ nhìn ông bằng đôi mắt không còn chút tàn dư của lòng thương xót, mà là một điều khác: sự kính trọng cũ kỹ, chậm rãi, như sự kính trọng giữa những kẻ thù đã dành cả đời để chờ nhau.

Chính Salma thả dây xuống, và nhất quyết đòi xuống theo sau, rồi hai người đàn ông từ làng bên nghe tiếng ồn chạy tới, cùng Jana kéo người cha lên trước, rồi đến Nader.
Họ ngồi trên cỏ như hai đống đổ nát kề nhau, thở dốc, trong khi Wadad đã đẩy xe lại gần và đặt tấm chăn của mình lên vai vị bác sĩ mà không nói một lời.
Còn Jana thì không rời đầu gối cha.
Cô quỳ trước mặt ông, nắm tay ông bằng cả hai tay như sợ nó bốc hơi, gương mặt dao động giữa khóc, cười, giận dữ và choáng váng. Rồi cuối cùng cô bùng nổ:
“Làm sao? Làm sao được hả ba? Ba năm! Ba năm con nói chuyện với một ngôi mộ! Con đã ngồi trước đống đất và kể với ba mọi chuyện! Mọi chuyện! Kể cả…” Cô ngừng. Cô nấc lên. “Sao ba có thể làm thế với con?”
Hisham nhắm mắt.
“Vì nếu ba không làm vậy, thì chính con sẽ là người đứng ở đây sáng nay, con gái ạ, còn ba là người từ trong mộ bước ra.”
“Ba nói gì vậy?”
“Ba sẽ kể cho con. Tất cả. Nhưng trước tiên ba muốn nhìn Nader.”
Mọi ánh mắt quay sang ông.
Wadad đang nhìn mặt ông bằng cái nhìn lạ lùng, vừa chú ý vừa nghi ngờ. Salma, người đã quỳ bên ông lau máu trên trán bằng đầu khăn choàng, từ từ quay mặt về phía vị bác sĩ. Và Jana, lần đầu tiên từ khi người cha xuất hiện, rời mắt khỏi ông và nhìn người đã cứu ông.
“Anh tên gì?” Hisham hỏi.
Nader ngạc nhiên.
“Ông biết tên tôi. Ông đã gọi tôi bằng nó.”
“Hãy nói tên anh cho tôi, Nader.”
“Nader Al-Aswad.”
“Còn đây là ai?”
“Salma. Vợ tôi.”
“Còn đây?”
“Jana. Con gái ông.”
“Còn đây?”
“Cô tôi, Wadad.”
“Còn đây?”
Vị bác sĩ chỉ hai người đàn ông đứng ở mép vườn, đang lúng túng xoay tay như những người xa lạ.
“Tôi không biết họ,” Nader nói. “Họ là người làng bên.”
“Không. Ý tôi là những người quanh chúng ta. Chúng ta, những người đã tới đây vì một ai đó… Tên người mà chúng ta đang tìm là gì?”
Nader dừng lại.
Ông từ từ nhướng lông mày.
“Ai?”
“Chàng trai đi cùng anh. Cậu thợ bảo trì.”
Im lặng bao trùm.
Nader cố nhớ. Ông tìm trong trí nhớ một cái tên, một gương mặt, một thứ gì. Ông biết mình đang tìm kiếm điều gì đó, biết hình dạng của khoảng trống nó để lại. Nhưng khoảng trống ấy nhẵn và bóng, không có cạnh, không có dấu vết.
“Chàng trai nào?”
Salma thở hắt.
“Nader… Samer.”
“Ai?”
“Samer! Đứa vẫn đến mỗi thứ Ba! Đứa đã sửa máy tính cho anh! Đứa mà sáng nay anh gọi và bảo đừng qua cầu! Đứa mà anh đã cứu khỏi…” Giọng bà đứt. Bà đưa tay lên miệng, lùi nửa bước.
“Anh xin lỗi, Salma,” Nader nói giọng buồn, chân thành, không bị cảm xúc cuốn đi. “Anh nói thật. Anh không biết em đang nói đến ai.”

Khoảng trống ấy thật kinh hoàng, không phải vì nó trống, mà vì nó không đau.
Đó là điều Nader nhận ra khi nhìn vào mắt vợ. Lẽ ra ông phải đau. Lẽ ra ông phải cảm thấy cái lỗ. Nhưng ông như người mở ngăn kéo và thấy thứ từng nằm trong đó đã bị lấy đi, mà không biết đó là gì, và không biết là đã từng có.
“Đây là cái giá,” Wadad thì thầm.
“Gì cơ?”
“Cô đã nói với cháu. Mỗi lần can thiệp lấy đi một thứ. Cháu đã cứu Hisham. Nên nó lấy giá.”
“Nó lấy… Samer?”
“Nó lấy những gì nó lấy được. Và lần này là thứ đắt nhất.”
“Nhưng Samer đâu có chết. Và tôi không thể quên gương mặt một người trưởng thành trong một khoảnh khắc. Đây gọi là mất trí nhớ có chọn lọc. Nó xảy ra sau những chấn thương ở não. Nó xảy ra…”
“Nó xảy ra,” Jana nói bằng giọng khàn, đã lấy lại giọng khoa học sau khi mất đi nhiều thứ khác, “sau cú va đập vào đầu. Và sau một cú sốc cảm xúc đột ngột. Có những trường hợp được ghi nhận về việc mất đi một người cụ thể trong khi toàn bộ ký ức còn lại vẫn nguyên vẹn. Nhưng một trường hợp chính xác đến thế không xảy ra trong năm giây, không xảy ra vì bác đã cứu một người, và không xảy ra với riêng Samer. Điều này vượt quá bất kỳ thông tin nào cháu từng đọc.”
“Tôi có quên những điều khác không?” Nader hỏi.
“Chúng ta chỉ biết bằng cách kiểm tra.”
“Cháu thử bác đi.”
“Năm ba mươi tuổi bác làm việc ở đâu?”
“Ở Cục Thống kê quốc gia.”
“Tên cô con gái út của bác?”
“Hala.”
“Bác gặp Salma ở đâu?”
“Trong tiệc đính hôn của một người bạn. Cô ấy mặc chiếc váy xanh và đang cãi nhau với một người đàn ông về định lý Pythagoras.”
Salma mỉm cười bất chợt, và một giọt nước mắt rơi.
“Mọi thứ đều nguyên vẹn,” Jana nói. “Trừ Samer.”
“Trừ Samer.”
“Trừ một chàng trai cụ thể đã xuất hiện trong đời bác cách đây hai năm.”
“Và trừ những gì gắn với cậu ấy.”
“Nghĩa là sao ạ?”
“Bác nhớ máy tính của bác bị hỏng. Nhưng bác không nhớ ai đã sửa nó. Bác nhớ nhiều ngày thứ Ba bác ở một mình. Không nhớ vì sao. Bác nhớ cuộc gọi buổi sáng, nhưng bác… đã nói chuyện với ai?” Ông nhìn bàn tay mình như thể nó đánh mất thứ gì. “Bác nhớ cây cầu. Bác nhớ mình không quen ai ở đó.”
“Có chứ,” Salma nói giọng nghẹn. “Có một chàng trai đang cười.”
“Anh xin lỗi.”
“Đừng xin lỗi.”
“Vậy vì sao em khóc?”
Bà không đáp.

Trên mặt Hisham hiện ra những nét mà chỉ bác sĩ mới có khi họ tuyên bố điều họ không muốn tuyên bố.
Ông ngồi thẳng dậy, nắm chiếc chân gãy giữa hai bàn tay, rồi nhìn mọi người bằng ánh mắt của kẻ chia bài lên bàn trước khi bắt đầu một ván cờ mà mình không muốn thua.
“Tôi phải kể cho mọi người nghe một câu chuyện,” ông nói. “Nhưng tôi chỉ xin một điều: đừng ai ngắt lời tôi. Và đừng ai hỏi tôi: vì sao trước đây ông không nói. Bởi vì nếu tôi đã nói, thì mọi người đã không ở vào hoàn cảnh bây giờ.”
Mọi người gật đầu.
“Vào sáng ngày hai mươi mốt tháng Mười, năm tám mươi chín, tôi ba mươi lăm tuổi. Một bác sĩ pháp y trẻ mới vào nghề, ngủ lại bệnh viện trong những ca trực dài, và mơ những giấc mơ không kể cho ai vì người làm khoa học không kể mơ. Và lúc năm giờ sáng, điện thoại khẩn cấp trong phòng tôi reo. Người gọi là một người đàn ông vô danh. Ông ta nói: trong vườn sau của một ngôi nhà cũ ở cuối con đường quê có một thi thể. Hãy cử bác sĩ tới. Rồi cúp máy.”
“Ngôi nhà nào?” Wadad hỏi.
“Ngôi nhà này, thưa bà. Và bà đã ở đây. Đứng ở cửa sau, năm mươi tuổi, cầm một ngọn nến, nhìn tôi bước xuống xe cứu thương như bà đang nhìn tôi lúc này.”
Wadad không nói gì.
“Tôi tìm thấy thi thể trong hố. Một người đàn ông già, tóc bạc, khoảng bảy mươi tư tuổi. Gương mặt khắc đầy nếp nhăn của người biết nhiều. Trên thân thể không có dấu hiệu bạo lực. Nhưng khi tôi lật đầu ông ta lên, tôi thấy…” Ông ngập ngừng. “Tôi thấy một gương mặt tôi biết. Không phải vì đã thấy trước đó, mà vì đã thấy sau đó. Nhiều năm sau. Trên báo. Ở trường đại học. Trong những buổi tọa đàm về giấc mơ. Một gương mặt quen thuộc không thể nhầm lẫn.”
“Ai?”
Hisham nhìn Nader.
“Gương mặt anh.”

PHẦN BA

CHƯƠNG MƯỜI MỘT

“Bác sĩ pháp y đọc một thi thể như nhà thơ đọc một bài thơ: đi tìm điều chưa được viết trong đó.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Không ai phản đối việc Hisham ngồi lên một gốc cây bị đốn ở rìa khu vườn, chiếc chân bị thương duỗi ra phía trước, đầu tựa vào ngực con gái, người chưa rời ông một khắc nào kể từ khi ông bước ra khỏi hố.
Buổi sáng đã yên vị. Mặt trời đã lên cao trên những hàng cây phía đông, hơi sương lặng lẽ bốc khỏi cỏ, và những con chim chẳng bận tâm đến chuyện gì đang xảy ra trao nhau những thông điệp vô nghĩa trên cành chanh trơ trụi.
Nader ngồi trên một phiến đá đối diện ông, Salma bên cạnh ép một mảnh vải lên trán ông, Wadad trên xe lăn ôm chiếc hộp, còn hai người đàn ông trong làng đã giúp kéo họ lên thì lảng ra xa vì tế nhị.
“Tôi không muốn làm các vị sợ,” Hisham nói. “Nhưng điều tôi sắp kể sẽ không đẹp.”
“Ông nói đi,” Nader nói.
“Trong đời tôi đã khám hơn bốn nghìn thi thể. Tôi không nói để khoe. Tôi nói để các vị biết rằng tôi hiểu một thi thể, dù trông có im lặng đến đâu, cũng không nói dối. Và thi thể sáng hôm ấy là thi thể trung thực nhất và kinh hoàng nhất trong tất cả những gì tôi từng thấy.”
“Vì sao?”
“Vì nó sạch sẽ.”

Hisham hít một hơi, rồi bắt đầu kể, giọng vang vọng ông dùng ở trên đã biến mất, thay vào đó là một giọng chậm hơn, thấp hơn, giống giọng một người đang đọc báo cáo cho chính mình.
“Tôi nhận thi thể từ cái hố với sự giúp đỡ của người lái xe cứu thương. Thi thể một người đàn ông khoảng bảy mươi tư tuổi, nằm ngửa, hai tay đặt trên ngực như có ai sắp xếp. Gương mặt tĩnh lặng. Mắt nhắm. Không dấu vết đánh nhau. Không vết thương. Không vết bầm. Thậm chí không có đất dưới móng tay, trong khi ông ta được tìm thấy trong một cái hố đất.
Tôi tự nhủ: ông ta chết ở nơi khác rồi được đưa tới đây. Nhưng không có gì trên mặt đất quanh đó cho thấy có ai kéo hay khiêng ông. Không dấu bánh xe. Không dấu chân. Như thể ông ta xuất hiện.”
“Như thể xuất hiện?” Salma hỏi.
“Trong hố. Y như chiếc giày xuất hiện sáng nay.”
Nader rùng mình. Ông nhìn nơi chiếc giày từng nằm, rồi nhìn chính cái hố, giờ sau tai nạn đã bớt sắc cạnh và nhiều bùn hơn, như thể một thứ gì trong đó đã được nghỉ ngơi.
“Tôi tiến hành khám nghiệm toàn diện tại bệnh viện. Tim lành. Phổi lành. Bộ não… ở đây tôi đã do dự rất lâu.”
“Ông tìm thấy gì trong não?”
“Không gì cả. Và đó chính là điều đáng nói. Bộ não một người đàn ông bảy mươi tư tuổi không thể không có dấu vết. Teo nhẹ, vôi hóa, lão hóa. Còn bộ não này lại… sáng, và ngăn nắp, như não người trẻ. Trừ một chỗ.”
“Chỗ nào?”
“Hồi hải mã. Phần lưu giữ những ký ức mới. Nó bị tổn thương rất nhỏ, thuộc loại ta thấy ở bệnh nhân mất trí nhớ cấp tính. Một tổn thương không phải do bệnh, mà như thể được viết lên rồi bị xóa, viết lên rồi bị xóa, hàng trăm lần.”
Im lặng bao trùm.
“Như thể chủ nhân của nó,” Jana chậm rãi nói, “đã quên nhiều hơn bất kỳ con người nào có thể quên.”
“Hoặc đã trả nhiều hơn.”

Không ai đáp lại điều ông vừa nói.
Nader nghe trong đầu một giọng nói cũ, khàn khàn, từ chiếc điện thoại: tôi đã trả nhiều hơn. Và bàn tay ông run lên trên đầu gối.
“Tôi tự nhủ: đây là một trường hợp hiếm. Tôi sẽ viết một bài báo khoa học về nó. Rồi tôi lục quần áo ông ta.”
“Trong túi có gì?”
“Ba thứ.”
Hisham đưa tay vào túi chiếc áo khoác xám, lấy ra thứ ông đã chuẩn bị sẵn cho khoảnh khắc này: ba vật được bọc trong chiếc khăn tay trắng.
Ông mở khăn trên đầu gối.
Thứ đầu tiên hiện ra là một tờ giấy gấp.
“Đây là vật thứ nhất. Tôi tìm thấy nó trong nắm tay phải của ông ấy. Nó được gấp ba, như bức thư đã tới tay anh sáng nay. Còn nét chữ… để tôi để anh tự đọc.”
Nader nhận lấy. Ông trải nó ra.
Nét chữ giống hệt chữ của ông, dù có vẻ yếu hơn và kém vững hơn, như thể người viết đã viết trong lúc thế giới rung chuyển. Ba dòng:
“Hisham. Đừng để con bé ôm ông ấy ở mép hố.
Và nếu một ngày anh cứu ai đó, hãy biết rằng cái giá là một cái tên.
Và hãy giữ sao cho đó đừng là tên con bé.”
Ông đọc hai lần.
“Tên con bé?” ông nói. “Tên của ai?”
“Tôi không biết.”
“Ông đã phân tích nét chữ chưa?”
“Tôi làm vào năm tám mươi chín, năm hai nghìn không trăm lẻ năm, và năm hai nghìn không trăm hai mươi. Lần nào kết quả cũng như nhau: nét chữ của Nader Al-Aswad, ở giai đoạn không dưới bảy mươi hai tuổi.”
“Mà tôi khi ấy mới ba mươi bảy. Tôi còn chưa biết ông, thì sao viết cho ông được?”
“Đừng hỏi tôi. Tôi đã không biết, và bây giờ vẫn không biết.”
Và ông đưa ngón tay sang vật thứ hai.

Vật thứ hai nhỏ, sáng lấp lánh.
Một cây bút.
Một cây bút bạc mảnh, nắp tròn khắc hình chiếc lá.
Jana ngẩng mắt nhìn cha, sững sờ.
“Đây là bút của con.”
“Không, con gái. Đây là bút của ba. Hoặc là một cây bút không thuộc về ai.”
“Ba…”
“Ba tìm thấy nó trong túi thi thể, năm tám mươi chín. Nó nằm trong văn phòng ba ba mươi năm, và ba không dùng vì sợ nó là một phần của vụ điều tra, dù chẳng ai mở cuộc điều tra nào. Và một ngày, ba năm trước, ba mơ thấy con, Jana. Ba mơ thấy con cầm cây bút này, con viết gì đó lên mặt sau một tờ giấy, và tờ giấy đang cháy.”
“Và ba đã đưa nó cho con.”
“Vì ba muốn thấy nó trong tay con. Để xem giấc mơ của ba có kết thúc như ba đã thấy hay không.”
“Nhưng nó… nó được sản xuất cách đây ba năm. Chính loại mực. Kết quả phân tích…”
“Mực không phải do nhà máy làm,” Hisham nói thản nhiên. “Chính ba đã nạp lại mực cho nó vào năm hai nghìn không trăm hai mươi ba. Bằng loại mực ba mua riêng vì đó là thứ gần nhất với loại mực gốc ba đã thấy trong ống bút năm tám mươi chín. Một loại mực chỉ mới được sản xuất cách đây ba năm. Một loại mực chưa tồn tại khi ba tìm thấy cây bút.”
“Làm sao?”
“Đó là điều ba tự hỏi mãi. Cây bút nằm trong túi thi thể, năm tám mươi chín, đã chứa một loại mực không thể được sản xuất cho đến năm hai nghìn không trăm hai mươi ba.”
Jana nhìn cây bút cô lấy ra từ túi xách mấy giờ trước.
“Vậy cây bút ba đang cầm…”
“Chính là cây bút ấy. Nó không đổi. Mực của nó cũng không đổi. Nhưng khoảnh khắc đầu tiên nó có thể được tạo ra vẫn chưa đến, vào lúc nó được tìm thấy trong túi áo.”
“Điều này không thể nào,” cô nói.
“Phải.”
“Và không có lời giải thích.”
“Có,” Hisham nói. “Có một lời giải thích. Nhưng không ai thích nghe nó.”

“Lời giải thích nào?”
Nader nói thế, vì không ai nói.
Vị bác sĩ mỉm cười một nụ cười nhỏ, trong đó có nỗi buồn của một nhà khoa học bị buộc phải nói điều trái với khoa học của mình:
“Rằng có những thứ không bắt đầu trong một thời điểm, mà được gửi tới nó. Tôi không nói điều này với tư cách nhà vật lý. Tôi là bác sĩ, và tôi chỉ biết rằng cơ thể bị thương rồi lành, rằng con người sinh ra rồi chết, rằng thời gian có một chiều. Nhưng tôi đã ngồi bên cái hố này ba năm, trong đầu có cây bút này, tờ giấy này, thi thể này, và tôi nghĩ rằng có lẽ cái chiều ấy dễ dàng với người đi theo nó, và khó với người cố nhìn ra phía sau nó.”
“Ý ông là… có thể nó không chỉ có một?”
“Ý tôi là các nhà vật lý, khi nói về vũ trụ khối, cho rằng quá khứ, hiện tại và tương lai tồn tại cùng nhau, như các căn phòng trong một ngôi nhà. Rằng chúng ta sống trong một căn phòng, nhưng cả ngôi nhà đều ở đây. Và rằng một số người trong chúng ta, vào những lúc hiếm hoi, nghe được điều đang được nói ở phòng bên.”
“Đó không phải khoa học. Đó là giả thuyết.”
“Chính xác. Nhưng đó là giả thuyết duy nhất giải thích được cây bút.”
Ông lấy vật thứ ba ra.
Đó là một tấm thẻ nhỏ, bằng bìa cứng cũ, mép cong và có những vết sẫm. Trên mặt là ảnh một cậu bé mười tuổi, gương mặt quen thuộc, cặp mắt nhìn vào máy ảnh như thể chủ nhân nó đang thách thức người chụp. Bên dưới, bằng nét chữ học trò:
“Nader Al-Aswad, 1962.”
Nader cầm lấy, và chạm ngón cái vào tấm ảnh.
“Đây là thẻ học sinh của tôi.”
“Nó nằm trong túi người chết.”
“Làm sao nó tới đó?”
“Tôi không biết. Nhưng tôi đã so sánh gương mặt trong thẻ với gương mặt thi thể. Cùng đôi mắt. Cùng cái nhíu mày. Và giữa hai gương mặt chỉ cách nhau sáu mươi bốn năm.”
“Gương mặt thi thể là gương mặt Nader ở tuổi bảy mươi tư.”
“Phải.”
“Nghĩa là…” Nader ngập ngừng, rồi nói: “Nghĩa là tôi sẽ chết trong cái hố.”
“Không,” Wadad nói gay gắt.
Mọi người quay lại.
“Không ai chết trong cái hố cả. Đó là điều cô đã nói với cháu, Nader. Điều cháu đã nói với cô năm tám mươi chín: cái hố không phải ngôi mộ. Cái hố là một cánh cổng.”
“Cổng dẫn tới đâu?”
“Cháu không nói.”

Trước khi ai kịp hỏi thêm, điện thoại Salma reo.
Bà giật mình như bị dòng điện chạm vào. Bà nhìn màn hình, rồi nhìn chồng, rồi trả lời bằng giọng thấp hơn cả tiếng thì thầm.
“Hind à?”
Bà lắng nghe.
Và mọi người nhìn thấy gương mặt bà biến đổi: kinh ngạc, rồi nhẹ nhõm, rồi một thứ thứ ba chẳng kém gì hoảng sợ.
“Nó về rồi? Từ lúc nào?… Nó không sao chứ?… Không, không, em…” Bà dừng lại. “Chị nói nó không biết em là sao?”
Sự im lặng trong khu vườn dày thêm.
“Không biết ai? Không, đừng cúp máy. Để em nói chuyện với nó.”
Bà đưa điện thoại về phía Nader, rồi rút lại, rồi lại đưa ra.
“Samer đã về nhà mẹ nó,” bà nói giọng run rẩy. “Nó còn sống. Khỏe. Không có vết thương. Nhưng, Nader ạ, nó không nhớ gì về ngày hôm qua. Không cây cầu, không bức thư, không cái hố, không cả đêm nó đã trải qua. Và mẹ nó nói…”
“Nói gì?”
“Nói rằng khi chị ấy hỏi nó về anh… nó bảo: thầy Nader là ai?”

CHƯƠNG MƯỜI HAI

“Điều tàn nhẫn nhất của sự lãng quên là nó không gây thương tích, nên ta chẳng có gì để chữa.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nhà Hind nhỏ, có một hiên hẹp tràn ngập những chậu bạc hà và húng quế, mùi bánh mì nóng len từ cửa sổ ra ngõ như báo cho người qua đường biết rằng bên trong là một người mẹ chỉ biết chờ đợi bằng cách nấu nướng.
Bà mở cửa trước khi họ kịp gõ.
Một phụ nữ năm mươi tám tuổi, gương mặt đầy đặn vẫn còn giữ vẻ đẹp xưa, đôi mắt đỏ hoe vì đêm không chợp mắt. Bà mặc chiếc áo ở nhà bạc màu, trên đầu quấn khăn trắng, và khi thấy Salma, bà lao vào vòng tay bà không một lời.
“Nó ở trong,” bà thì thầm. “Đừng làm nó sợ.”
“Chúng tôi sẽ không.”
“Nó tưởng em đùa. Nó tưởng ai cũng đùa. Nó cười, rồi nó ngừng cười.”
Họ bước vào.
Samer ngồi bên chiếc bàn nhỏ trong bếp, tay cầm cốc trà chưa uống ngụm nào. Tóc cậu hơi ướt, và cậu đã thay đồ bằng một chiếc áo cũ của cha, rộng thùng thình. Cậu nhìn họ bằng vẻ lịch sự dè dặt, rồi đứng dậy.
“Xin chào mọi người,” cậu nói. “Em là Samer.”
Cậu nói như người lạ nói với người lạ.
Và trong những lời ấy có thứ khiến Nader đau hơn cả cái hố.

Ông ngồi xuống thận trọng trên chiếc ghế phía đối diện, và nhìn chàng trai ông không biết.
Ông nhìn cậu như người ta nhìn một gương mặt trên tàu hỏa. Gương mặt chàng trai hai mươi bảy tuổi, rám nắng, đường nét sắc, đôi mắt táo bạo đang cố tỏ ra bình tĩnh, và trên cổ cậu là một sợi dây chuyền mảnh không có mề đay.
Không có gì.
Trong ông không có gì động đậy. Không nỗi nhớ, không hơi ấm, không cái nao nức dâng lên trong lòng người đàn ông trước đứa con mình không sinh ra. Trong lồng ngực ông chỉ có một sự im lặng đều đặn, như đang nhìn vào những dòng chữ viết ở đầu một trang giấy trắng.
“Ông là thầy Nader ạ?” Samer hỏi. “Mẹ em bảo em vẫn đến thăm thầy mỗi thứ Ba.”
“Tôi được kể vậy.”
“Và thầy cũng không biết em ạ?”
“Không.”
“Vì sao?”
“Tôi không biết.”
Im lặng. Rồi Samer đặt cốc lại lên bàn, và nói bằng giọng cậu cố làm cho vui:
“Vậy chúng ta cùng một cảnh ngộ. Em thấy nhẹ lòng đôi chút.”
Jana bật cười ngắn ngủi, gượng gạo.
“Samer,” cô nói. “Chị là Jana. Chị làm ở phòng thí nghiệm giấc ngủ của trường đại học. Chị muốn hỏi em vài câu. Chúng sẽ không làm em đau.”
“Chị cứ hỏi.”
“Điều cuối cùng em nhớ về ngày hôm qua là gì?”
“Em đi làm như thường lệ. Sáu giờ em về. Ăn tối với mẹ. Xem một bộ phim. Đi ngủ.”
“Còn sáng nay?”
“Em thức dậy ở nhà mẹ. Thấy mình ướt sũng, mặc nguyên đồ ra ngoài, nằm trên ghế sô pha. Mẹ em đang khóc. Mẹ bảo em ra khỏi nhà lúc năm giờ và về lúc tám giờ. Nhưng em không nhớ.”
“Em có nhớ hôm qua em qua cầu không?”
“Em qua. Ngày nào em cũng qua. Mẹ em nói nó sập rồi.”
“Nó sập vài phút sau lúc em đáng lẽ đi qua. Em đã không qua. Em ở trên đường núi.”
Cậu nhìn cô chằm chằm.
“Không. Em…” Cậu nhíu mày. “Em nhớ công việc. Em nhớ văn phòng. Em nhớ cà phê. Nhưng em không nhớ con đường. Em không nhớ mình đã đi qua thứ gì.”
“Trí nhớ của em đã lấp chỗ trống,” Jana nói dịu dàng. “Điều này có xảy ra. Gọi là tạo dựng ký ức. Không phải nói dối, mà là một bộ não đang cố vá lại những gì bị đứt.”
“Và ai bảo chị là em đã ở đường núi?”
“Em. Hôm qua, trước khi em quên.”
Cậu nói lưu loát về cuộc sống cũ của mình. Người cha chết vì ung thư, và cách cậu nhắm mắt cho ông. Trường đại học. Công việc. Những cô bạn gái cũ. Chiếc xe máy mua trả góp năm năm. Mọi thứ đều đúng chỗ, như một cuộn phim dài những ký ức bình thường bị cắt đi một lát nhỏ bằng vóc một người, rồi phần còn lại được dán lại thật khéo để không thấy vết cắt.
“Em có biết chuyện người lạ trên sân ga không?” Nader hỏi đột ngột.
“Người lạ nào ạ?”
“Người đã gọi ba em năm chín mươi tám trước khi ông lỡ chuyến tàu tám giờ.”
Samer ngẩng mắt lên.
“Ba em lúc nào cũng kể,” cậu nói chậm rãi. “Sao thầy biết?”
“Tôi được kể.”
“Ai kể thầy?”
“Em.”
“Em ạ?”
Cậu mỉm cười bối rối.
“Nhưng em… em kể theo cách khác. Em không nhớ là mình đã kể cho thầy. Chính ba em mới là người hay kể. Ông bảo người đàn ông ấy tóc bạc. Và mang một cái túi xanh. Và…”
“Và ông ấy khóc,” Nader nói.
Mặt Samer tái đi.
“Ông ấy khóc,” cậu thì thầm. “Và ba em không hiểu vì sao. Có lần em hỏi: vậy ba nghĩ sao, ba? Ba bảo: ba nghĩ ông ấy khóc vì ông ấy biết mình sẽ không nhớ ba.”
Bàn tay Salma run lên trên vai chồng.
Nader không cử động. Ông nhìn đăm đăm vào chàng trai, trong ngực là sự im lặng đều đặn, nhưng có một thứ ở tận cùng sự im lặng ấy bắt đầu rộng ra: như hòn đá rơi xuống giếng không đáy, và tiếng rơi vẫn còn nghe thấy.
“Samer.”
“Dạ?”
“Không phải tôi kể cho em. Là em kể cho tôi. Và lần đầu tiên, tôi không nhớ mình từng đứng trên sân ga. Tôi đã quên nó như bây giờ tôi quên gương mặt em.”
“Em không hiểu.”
“Tôi cũng vậy.”

“Tôi quên đưa cho mọi người cái này.”
Hind nói đột ngột, như người vừa tỉnh khỏi cơn thiếp. Bà mở ngăn kéo gần bếp, lấy ra một chiếc phong bì nâu nhỏ, ướt một nửa, niêm bằng sáp đỏ.
“Tôi tìm thấy nó trong túi áo khoác của nó, khi tôi cởi áo ra cho nó. Trên đó viết tên thầy Nader. Tôi không dám mở.”
Nader cầm lấy phong bì.
Trên mặt phong bì, bằng một nét chữ ông không biết, là một dòng duy nhất:
“Gửi Nader. Sau khi thầy quên rằng em từng tồn tại.”
Ông nhìn Samer.
“Đây là chữ em, theo lời mẹ em nói.”
“Em không nhớ là mình đã viết.”
“Tôi biết.”
Ông bóc lớp sáp, lấy ra một tờ giấy, và trải nó dưới ánh sáng cửa sổ.
Chữ viết nhanh, bằng bút chì, nén chặt, như thể người viết không có thời gian. Và bên dưới là một hình vẽ nhỏ của một cánh cửa.
Nader đọc bằng giọng thấp:
“Thầy. Nếu thầy đọc điều này thì điều thầy sợ đã xảy ra, và thầy đã quên em. Đừng buồn. Đây là cái giá, và nó nhẹ hơn em tưởng.
Em đã thấy trong cái hố điều thầy không thấy. Thành hố phía đông không phải là một bức tường. Dưới tấm kim loại, khi mặt trời chạm vào, đất sét biến thành một cánh cửa. Cánh cửa bằng gỗ, thấp, và không có tay nắm ở phía này. Phía bên kia có ba tay nắm. Em thấy chúng qua một khe nhỏ. Một cái cho thầy, một cái cho em, và một cái em không biết là của ai.
Và trên cánh cửa có những dòng chữ khắc bằng kim, bằng một nét chữ mà thầy biết:
Chỉ mở ra khi những chủ nhân của nó quên nhau.
Em đã hiểu vì sao mỗi người chúng ta mất tên của người kia. Em đã hiểu vì sao thầy quên sân ga năm chín mươi tám. Chúng ta không trả giá. Chúng ta mở cánh cửa bằng cái giá.
Em sẽ xuống ngay bây giờ. Em sẽ thử. Em là người nhỏ nhất, và em sẽ không mất nhiều.”
Và dưới những dòng chữ là một dòng cuối cùng, nét viết nhanh hơn và yếu hơn:
“Và Salma. Giờ em biết tay nắm thứ ba là của ai.”
Rồi không còn gì.
Nader ngẩng mắt.
Salma đứng sau ông, hai tay run rẩy, mặt trắng bệch đến tận môi.
“Tay nắm thứ ba,” bà nói giọng hầu như không nghe thấy, “không phải của em, Nader. Em không muốn…”
“Salma.”
“Em không muốn quên tên anh.”
“Anh cũng không.”
“Nhưng anh sẽ không được chọn.”
Bà nhìn Samer. Nhìn chàng trai đang nhìn mọi người bằng gương mặt của kẻ không hiểu nỗi đau đang giằng xé họ. Rồi bà nhìn cánh cửa vẽ trên tờ giấy, cánh cửa thấp chưa từng mở.
“Cánh cửa đang chờ,” Samer nói với một sự giản dị kỳ lạ, mà không biết vì sao mình nói. “Em không biết sao em biết. Nhưng em biết. Và em biết em là người duy nhất trong chúng ta đã trở về từ đó. Vì người quên trước là người trở về trước.”

CHƯƠNG MƯỜI BA

“Yêu một người mà mình không nhớ, đó là tình yêu khi đã rũ bỏ mọi thứ không phải là nó.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader và Salma trở về căn hộ lúc hoàng hôn.
Cái ngày mà họ rời nhà trong bóng tối đã trôi qua như cả một đời người, và thành phố, đang chật cứng xe buýt chở người đi làm về, mùi thịt nướng và tiếng gọi kinh từ các tháp, dường như đang giả vờ rằng chẳng có gì xảy ra. Cây cầu đã được mở lại một phần. Các kênh truyền hình bận rộn với hình ảnh chiếc xe tải lệch đường. Và trên dãy cầu thang đá dài, một ông hàng xóm già đang than phiền với bà hàng xóm rằng thang máy trong tòa nhà không chạy.
Jana đưa cha tới bệnh viện dưới một cái tên giả, nhờ một đồng nghiệp cũ của ông. Samer được để lại với mẹ, và Jana mang theo một số giấy tờ và ảnh để phân tích. Họ thống nhất sẽ gặp nhau ở cái hố lúc rạng đông.
“Chúng ta không biết liệu cánh cửa có mở vào ngày mai không,” Hisham nói trong khi được đưa đi trên cáng, mặt tái nhợt sau khi tiêm thuốc giảm đau. “Không ai biết quy luật của nó. Nhưng mặt trời sẽ lại chạm vào tấm kim loại vào lúc bình minh. Có lẽ chỉ cần có một người trong chúng ta ở đó.”
“Nếu không có ai thì sao?”
“Thì buổi sáng trở lại như cũ. Và tôi cũng mất nốt những gì còn lại.”
Nader vào căn hộ và bật đèn. Ông ngồi xuống ghế sô pha nặng nề, mỗi hơi thở làm xương sườn đau. Salma định đun nước, rồi quên, rồi đứng trước cửa sổ.
Họ không nói gì lâu.

“Anh có nhớ tên em không?” cuối cùng bà hỏi.
“Salma.”
“Và anh có nhớ chiếc váy em mặc ở tiệc đính hôn không?”
“Màu xanh. Và em đang cãi nhau về Pythagoras.”
“Và anh có nhớ em đã nói gì với anh trong đêm đầu tiên không?”
“Em nói anh nói nhiều về những con số mà không biết khiêu vũ.”
“Và anh không biết thật.”
“Và vẫn không biết.”
Bà mỉm cười. Rồi lại quay nhìn ra đường.
“Em không sợ anh quên em,” bà nói. “Em sợ anh vẫn còn đó: người chồng em biết, mang gương mặt anh, nói tên em, mà bên trong không còn gì của anh xưa.”
“Điều đó có thể sao?”
“Em đã đọc về một nhạc sĩ người Anh tên Clive Wearing. Vào những năm tám mươi một loại virus tấn công não ông, xóa sạch trí nhớ của ông trừ vài giây. Ông quên mọi thứ sau vài phút. Mọi thứ. Trừ tên vợ và âm nhạc của mình. Và bà bước vào phòng ông hàng chục lần mỗi ngày, ông đón bà như thể lần đầu thấy bà sau nhiều năm xa cách, với niềm vui tràn ngập, ôm bà và khóc. Và ông không biết rằng mình đã gặp bà nửa giờ trước.”
“Anh có nghe nói.”
“Các bác sĩ bảo tình yêu sống ở nơi khác ngoài trí nhớ. Ở một vùng của não mà sự lãng quên không với tới. Và có người nói cảm xúc có thể được lưu trữ tách khỏi các sự kiện.”
“Salma.”
“Em nói với anh điều này vì em là giáo viên toán, và em thích sự chặt chẽ.” Bà quay lại. “Em không tin điều Samer nói với chúng ta. Em không tin sự lãng quên chỉ lấy đi mỗi cái tên. Em tin rằng có một thứ trong chúng ta còn lại, dưới tất cả những gì mất đi, và nó biết.”
“Làm sao em biết?”
“Vì khi anh thấy Samer trong gian bếp đó, anh không nhận ra cậu ấy… nhưng anh đã khóc.”
“Anh đâu có khóc.”
“Trong mắt anh, Nader ạ, giọt nước mắt không rơi. Nhưng nó đã ở đó.”

“Nói cho anh nghe em thật sự sợ điều gì.”
Bà ngồi xuống cạnh ông trên ghế sô pha, tựa đầu lên vai ông như đã làm suốt năm mươi năm, và trong khoảnh khắc ấy Nader có cảm giác mình chưa từng biết sức nặng của đầu một người đàn bà trên vai cho đến khi mất đi thứ để đo sức nặng ấy.
“Em sợ tay nắm ấy là của em, không phải vì em sẽ quên anh. Mà vì em không biết liệu em có từ chối hay không.”
“Sao em lại từ chối?”
“Em sẽ không từ chối. Đó là điều em sợ.”
“Em có nghĩ về điều Samer nói không? Rằng cánh cửa mở khi những chủ nhân của nó quên nhau. Nếu họ quên nhau vì họ đã yêu nhau nhiều hơn mức nên yêu thì sao? Nếu tình yêu quá lớn chính là ổ khóa thì sao?”
“Anh nói như thơ vậy.”
“Anh là người làm thống kê. Anh nói đó là một giả thuyết.”
“Và giả thuyết là gì?”
“Rằng nó là một cánh cổng chỉ người nào chịu từ bỏ điều mà người khác không từ bỏ mới đi qua được. Và tay nắm thứ ba được đặt cho người gần gũi nhất với chúng ta.”
Bà siết bàn tay ông.
“Và nếu nó là của em thì em hứa với anh một điều. Em sẽ không quên anh cho đến khi em chắc rằng mình không quên Samer, không quên Jana, không quên thế giới này.”
“Đừng hứa.”
“Em đã hứa với anh từ ba mươi bảy năm trước rằng em sẽ giữ bí mật. Và em đã giữ.”
“Và anh là người đã nhờ em.”
“Có lẽ hôm ấy anh biết rằng em sẽ không phản anh.”
“Anh đã không biết gì cả. Nhưng anh biết rằng anh yêu em.”
Rồi họ không nói gì nữa, và căn hộ buổi tối như hơi thở của hai vợ chồng mệt mỏi chia nhau một sự im lặng không còn cần lời nói.

Chiếc đồng hồ điểm chín giờ.
Tiếng điểm thứ chín còn vang trên trần nhà thì chuông cửa reo.
Một lần. Rồi im.
Salma nhìn Nader.
“Không ai đến thăm nhà mình lúc chín giờ.”
“Em có nghe tiếng gõ không?”
“Không. Chuông cửa. Chuông bình thường.”
“Ai vậy?”
“Để em xem.”
Nader chậm rãi đứng dậy. Ông đứng trước cửa, nắm tay nắm, rồi nhìn qua mắt thần.
Dưới ánh đèn vàng yếu ớt ở cầu thang, một người đàn ông cao gầy, quàng khăn xám, chống một cây gậy gỗ sẫm. Tóc ông bạc chải ngược, cặp kính gọng mảnh lấp lánh, và trong tay là một bó hoa trắng gói giấy nâu.
“Marwan,” Nader thì thầm.
“Ai?” Salma hỏi phía sau.
“Marwan. Người bạn cũ của anh. Nhà tâm lý học.”
“Nhưng…” bà nhíu mày. “Anh đã không gặp ông ấy từ…”
“Anh không biết.”
“Từ ba mươi năm trước. Khi ông ấy đi xa.”
Ông mở cửa.
“Nader!” người đàn ông nói với sự nồng nhiệt thật sự, dang rộng hai tay dù đang cầm hoa và gậy. “Trời ơi, bao lâu rồi? Trông anh mệt quá. Trông như người vừa qua một trận chiến.”
“Marwan?”
“Là tôi, bạn ạ. Bằng xương bằng thịt. Cho tôi vào đi, cầu thang lạnh và tuổi tôi không chịu nổi.”
Cái ôm của ông nhẹ nhàng, da lạnh, thoang thoảng mùi phấn và nước hoa cũ. Nader nhìn qua vai ông về phía Salma, và thấy mặt bà đã cứng lại.
“Chào Marwan,” bà nói. “Mời anh vào.”
Vị khách ngồi lên chiếc ghế đối diện, dựa gậy vào tường, đặt hoa lên bàn mà không quay nhìn ai.
“Xin lỗi vì chuyến viếng thăm đột ngột này. Nhưng tôi không thể chờ thêm. Tôi đã ở một khách sạn nhỏ gần nhà ga từ một tuần nay.”
“Ai bảo anh rằng chúng tôi ở đây?”
“Không ai bảo tôi. Tôi là người đã chờ.”
“Chờ gì?”
Marwan nhìn ông, qua cặp kính, bằng đôi mắt xanh mờ, với sự trong sáng của người sắp thú nhận điều mà ông chỉ mới tự nói với mình một nghìn lần.
“Tôi đã chờ đêm nay suốt ba mươi bảy năm.”
Im lặng.
“Ba mươi bảy năm trước, đúng đêm nay, anh đến thăm tôi ở nhà tôi. Anh ba mươi bảy tuổi. Mặt anh trắng như thạch cao. Và anh bảo tôi: Marwan, tôi muốn anh làm một việc mà đừng hỏi. Và vào đúng đêm này ba mươi bảy năm sau, lúc ba giờ mười sáu phút, hãy để một phong bì xám trước ngưỡng cửa nhà tôi.”
Nader đông cứng.
“Anh à?”
“Tôi.”
“Anh là người gõ cửa?”
“Ba tiếng gõ. Như anh đã dặn.”
“Và anh là người đặt phong bì?”
“Tôi đặt bằng chính tay mình, trong khi thở hổn hển sau ba tầng cầu thang không có thang máy. Rồi tôi xuống, đi tới cuối phố. Không phải vì xấu hổ, mà vì tôi không chịu nổi việc nhìn anh mở cửa.”
“Vì sao?”
“Vì tôi biết điều sẽ xảy ra sau đó.”
Salma nhìn ông bằng cái nhìn gay gắt.
“Và điều gì đã xảy ra?”
“Điều đã xảy ra là mỗi lần nghĩ tới chuyện này, tôi có cảm giác mình đang thi hành bản án tử hình đối với một người bạn.”
Rồi ông quay mặt về phía Nader.
“Và đêm đó anh nói với tôi một điều khác. Anh nói anh sẽ quên. Và tôi sẽ có một nhiệm vụ khác. Khi anh quên tất cả, và khi có người đến nhờ tôi cùng mở cánh cửa, tôi phải nói với anh một câu duy nhất.”
“Câu nào?”
Marwan mỉm cười một nụ cười mệt mỏi.
“Anh bảo tôi hãy nói với anh: tay nắm thứ ba là của tôi, không phải của Salma. Và anh bảo: đừng vui mừng về điều đó, Nader ạ, vì trong câu chuyện này tôi gần anh hơn anh nghĩ.”

CHƯƠNG MƯỜI BỐN

“Nhân chứng hữu ích nhất là người không hiểu điều mình đang làm chứng.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Salma không nói gì.
Bà đứng ở cửa phòng, hai tay ép vào ngực, và nhìn vị khách như cô giáo nhìn một học trò đưa ra lời giải đúng mà không có chứng minh. Trong mắt bà là sự dè chừng cũ kỹ, được rèn luyện, không bao giờ sai.
“Hoa trắng,” cuối cùng bà nói. “Làm sao anh biết đó là màu nó thích?”
“Tôi không biết, Salma. Tôi tự nhủ đó là màu hợp với điều sắp xảy ra.”
“Và điều gì sắp xảy ra?”
“Không gì hơn điều đã xảy ra.”
Ông đưa tay vào chiếc cặp da nhỏ bên cạnh, lấy ra một xấp hồ sơ, một chiếc hộp đồng cỡ cuốn sách, và một phong bì vàng cũ niêm bằng sáp đen.
“Tôi sẽ kể mọi người nghe, theo thứ tự. Vì tôi là người làm nghề, và tôi chỉ biết kể có trật tự. Khi tôi nói xong, các vị muốn hỏi gì cứ hỏi.”
Nader ngồi đối diện ông, đặt tay lên đầu gối đau. Còn Salma cuối cùng cũng ngồi xuống mép ghế sô pha, cách chồng hai bước chân, như một người canh giữ và một nhân chứng.

“Chúng ta gặp nhau năm tám mươi,” Marwan nói. “Tôi là nghiên cứu sinh sau đại học ngành tâm lý học, còn anh làm ở Cục Thống kê. Một buổi tọa đàm về phân tích dữ liệu đã đưa chúng ta lại với nhau. Chúng ta bất đồng ngay phút thứ năm, và chia tay sau sáu tiếng mà vẫn còn đang cãi nhau. Rồi chúng ta thành bạn.”
“Tôi nhớ.”
“Năm tám mươi sáu, anh đến phòng khám của tôi. Anh mang theo một cuốn sổ đen, và bảo tôi: tôi muốn biết liệu mình có đang mất trí không. Anh đặt nó lên bàn và nói: đây là những giấc mơ của tôi. Và đây là những sự kiện xảy ra sau đó. Tôi không thể giải thích.”
“Và anh thấy gì?”
“Tôi thấy điều mà một nhà tâm lý học tự trọng không nên thấy: rằng anh đúng. Hoặc ít nhất là anh không nói dối.”
Ông thở ra.
“Tôi không tin. Nên tôi thiết kế một thí nghiệm. Khi ấy tôi là chàng trai cực kỳ nghiêm khắc, và có lẽ vẫn vậy. Tôi mang đến một con dấu chính thức của công chứng viên, và yêu cầu mỗi tuần chép lại cuốn sổ của anh từng trang một, mỗi bản được đóng dấu và gửi vào két ngân hàng dưới một cái tên trung lập. Anh tới chỗ tôi vào thứ Sáu, ghi lại giấc mơ trước mặt tôi, rồi hai chúng ta cùng tới chỗ công chứng viên. Bằng cách đó chúng ta cắt đứt nghi ngờ đầu tiên: rằng anh viết giấc mơ sau khi sự việc xảy ra. Vì mọi thứ được viết đều được một nhân chứng đóng dấu trước khi sự kiện diễn ra một khoảng thời gian xác định.”
“Phương pháp của Dunne,” Salma nói giọng khô, “với một công chứng viên.”
“Phải. Nhưng an toàn hơn.”
Ông mở chiếc hộp đồng, lấy ra một xấp giấy niêm sáp, trải lên bàn. Đó là những trang sao chụp, ố vàng, đóng dấu tròn màu xanh, dưới mỗi trang có chữ ký, tên và ngày tháng.
“Bốn mươi bảy giấc mơ. Từ tháng Năm tám mươi sáu đến tháng Mười tám mươi chín. Với mỗi giấc mơ, tôi ghi lại những sự kiện thực tế khớp với nó, nếu có, kèm ngày xảy ra và nguồn đáng tin. Rồi tôi đưa các trang giấy cho ba người đánh giá độc lập không biết gì về cuốn sổ, và yêu cầu mỗi người ước lượng mức độ trùng khớp giữa mô tả và sự kiện. Sau đó tôi tổng hợp các đánh giá.”
“Kết quả là gì?”
Marwan mỉm cười.
“Ba mươi mốt giấc mơ trên bốn mươi bảy khớp với những sự kiện sau đó ở mức độ cao. Phần lớn là những sự kiện độc lập với anh: tai nạn, mất điện, cái chết của một nhân vật công chúng, thời tiết. Và tôi, với tư cách nhà khoa học, biết điều này không chứng minh được gì. Vì bất kỳ cuốn sổ ghi mộng đồ sộ nào cũng chắc chắn khớp với một điều gì đó nếu ta tìm đủ lâu. Nên tôi hiệu chỉnh bằng thống kê. Và sau hiệu chỉnh, khả năng đây chỉ là trùng hợp gần như bằng không, Nader ạ.”
“Gần như.”
“Tôi đã học từ ‘gần như’ trong đời mình như nhà toán học học từ ‘xấp xỉ’.”

Ông lấy những trang cuối cùng ra.
“Vậy mà tôi không công bố kết quả. Và đến giờ cũng không. Vì kết quả nói lên một điều còn kinh hoàng hơn.”
“Điều gì?”
“Rằng những giấc mơ khớp chỉ khớp khi chính anh can thiệp.”
Nader đông cứng.
“Thế nào?”
“Anh thấy chiếc thang máy tối đen, và anh báo cho mười người, một số chuẩn bị trước, và khi thảm họa xảy ra, giấc mơ không thành hiện thực đúng như anh thấy mà dưới một dạng đã sửa: ít thiệt hại hơn. Anh thấy vụ tai nạn trên đường cao tốc, và anh cảnh báo một người đàn ông ở văn phòng, ông ta đến muộn cuộc hẹn và không chết, nhưng một người khác chết đúng chỗ ấy. Giấc mơ luôn thành sự thật, nhưng bằng một cách khác. Như thể trong câu chuyện có một quy luật nói rằng: điều được thấy không xảy ra như đã thấy, mà xảy ra vì nó đã được thấy.”
“Đó là một lời tiên tri tự sinh ra chính nó.”
“Hoặc một lời tiên tri xảy ra dưới dạng đã sửa sau khi con mắt nhìn thấy nó làm thay đổi nó. Tôi từng gọi nó là tiền sự kiện. Rồi tôi quyết định gọi thẳng ra: tiên đoán bị hỏng.”
“Còn nếu không ai can thiệp?”
“Khi đó, nó xảy ra đúng như thế.”
Bàn tay Salma đưa lên che miệng.
“Và điều nguy hiểm hơn,” Marwan nói tiếp, “là cuốn sổ, trong những tuần cuối mùa thu tám mươi chín, ngừng mô tả những sự kiện xa, và bắt đầu mô tả những sự kiện rất gần. Quanh anh. Nhà anh. Vợ anh. Các con anh. Rồi xuất hiện giấc mơ nằm trong trang cuối của anh.”
“Cái hố.”
“Cái hố và bàn chân. Và đó là giấc mơ duy nhất anh từ chối để tôi đóng dấu.”

Ông đưa tay lấy chiếc phong bì vàng niêm sáp đen.
“Sáng ngày hai mươi mốt, anh đến chỗ tôi lúc bốn giờ kém mười lăm, quần áo ướt đất, mặt mũi lạ lùng. Anh nói với tôi bằng một giọng tôi không biết: Marwan, vài giờ nữa tôi sẽ quên tất cả. Đừng hỏi vì sao. Anh hãy ghi. Và hãy giữ phong bì này, và anh bảo nó chỉ được mở khi tôi nghe ai đó nói một câu nhất định.”
“Câu nào?”
“Tay nắm thứ ba. Tôi đã nói với anh câu ấy một phút trước. Đó là quy tắc mở.”
Ông nhìn Salma.
“Và bà cũng đã nghe, thưa bà. Vì thế bây giờ tôi mở nó.”
Ông bẻ lớp sáp.
Bên trong là ba trang viết bằng mực đen, nét chữ vội vàng, và bên dưới là một tờ thứ tư nhỏ, gấp lại, chưa từng mở.
Marwan lấy cặp kính trong túi, đeo lên mắt, và bắt đầu đọc bằng một giọng không còn là giọng của người đàn ông vừa bước vào vài phút trước:
“Gửi Nader Al-Aswad. Tôi là Nader Al-Aswad. Người đang chờ một Nader khác.
Nếu anh nghe những lời này, xin biết rằng lúc này anh đang đứng ở cuối con đường. Và anh đã quên nhiều thứ. Điều đó không quan trọng. Điều quan trọng là những gì tôi sắp nói với anh, vì tôi sẽ không nói lần thứ hai.
Thứ nhất: cánh cửa trong cái hố không cần chìa khóa. Nó cần ba tay nắm. Và mỗi tay nắm chờ một người. Và không ai xoay được tay nắm trừ người bị chủ nhân của nó quên, hoặc người đã quên những chủ nhân của mình.
Thứ hai: phía sau cánh cửa không phải là cái chết. Cũng không phải sự sống. Đó là nơi lưu giữ những cái tên mà chúng ta quên. Và tôi không biết nhiều hơn thế, vì tôi chưa vào đó. Nhưng tôi đã thấy nó trong mơ, và thấy đủ để tim tôi run lên.
Thứ ba: đừng cứu ai trước khi biết cái giá. Vì mỗi lần cứu lấy đi một cái tên. Và nếu nó không lấy tên người yêu anh thì nó lấy tên người không yêu anh. Và điều đó nguy hiểm hơn. Vì sự lãng quên không gây đau mới là thứ không bao giờ chấm dứt.”
Marwan ngừng lại.
“Sau đó có một dòng bị gạch,” ông nói. “Gạch rất cẩn thận. Tôi đang cố đọc bên dưới.”
“Anh đọc những gì anh đọc được.”
“… Tôi gần đọc được. Nó nói: và thứ tư: khi anh tới, người đứng ở mép hố sẽ không phải là cô ấy.”
“Cô ấy là ai?” Salma hỏi.
“Tôi không biết. Nó không nói.”
Marwan đọc phần còn lại:
“Thứ năm và cuối cùng: đừng tin người có nhiều hơn một tay nắm. Cũng đừng tin người có ít hơn. Và hãy tra xét trong mọi điều người ta nói với anh danh tính của người nói. Vì người biết toàn bộ sự thật sẽ không nói ra. Mà chia nó cho những ai họ nghĩ sẽ nói thay mình.”
Ông ngẩng đầu.
“Và đó là tất cả.”

“Còn tờ giấy nhỏ?”
“Gấp lại. Và trên đó ghi: chỉ cho Nader.”
Ông đưa tờ giấy.
Nader nhận lấy, mở ra, và quay lưng lại mọi người. Trong đó chỉ có hai chữ, bằng nét chữ mềm, khó đọc, như thể người viết đã ấn bút nhẹ hết mức có thể:
“Salma còn sống.”
Ông đọc hai lần.
Rồi gấp lại, cho vào túi, và nói bằng giọng chính ông cũng không nhận ra:
“Không có gì. Một dòng riêng tư.”
Đúng lúc ấy điện thoại ông reo.
Cái tên hiện trên màn hình là “Jana”.
“Vâng?”
“Bác Nader,” cô nói. Và trong giọng cô có thứ mà người đàn bà bình thường trong hoàn cảnh bình thường không thể nghe thấy. “Ba cháu biến mất rồi.”
“Cái gì?”
“Cháu vào phòng ba cách đây năm phút. Giường trống. Bác sĩ trực nói không ai ra ngoài. Máy móc vẫn chạy. Nhưng giường ba lạnh, quần áo ba gấp gọn, và trên gối có một tờ giấy.”
“Trên đó viết gì?”
Nghe tiếng hơi thở của cô.
“Một dòng duy nhất. Chữ ba cháu. Ghi rằng: đừng để Marwan vào nhà các người.”
Nader từ từ ngẩng mắt.
Marwan, sau cặp kính, đang nhìn chiếc điện thoại trong tay ông, và trên môi ông, lần đầu tiên từ lúc đến, không còn dấu vết nụ cười.

CHƯƠNG MƯỜI LĂM

“Người ra đi theo ý mình không để lại khoảng trống, mà để lại một trật tự mới của những cái tên.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Bốn mươi phút sau Jana đến, và không bấm chuông.
Cô mở cửa bằng chìa khóa dự phòng, xông vào như một cơn gió, mắt đỏ mà không khóc, trong tay là điện thoại và một tờ giấy. Cô buộc tóc cẩu thả, và chưa thay đồ từ rạng sáng. Khi thấy Marwan ngồi trên ghế, cô đứng giữa phòng không nhúc nhích.
“Là ông này?”
“Tôi là Marwan,” vị khách nói, thong thả đứng dậy, chống gậy. “Còn cô là Jana. Tôi đã thấy ảnh cô trong các công trình nghiên cứu. Bài viết của cô về các mẫu giấc ngủ và trí nhớ thủ tục làm tôi rất thán phục.”
“Đừng nói chuyện với tôi kiểu đó.”
“Kiểu nào?”
“Như một người bạn của gia đình.”
“Tôi là bạn của gia đình.”
“Ba tôi chưa bao giờ nhắc đến ông.”
“Ba cô đã nhắc tới tôi. Cô không nghe ông ấy.”
Nghe tiếng ghế sô pha kêu cót két dưới Salma, như thể bà cảm thấy căn phòng sắp thành một đấu trường. Nhưng Jana không tiến lên. Cô đặt điện thoại lên bàn giữa mọi người, và bật nó lên.
“Đây là camera hành lang ở bệnh viện.”
Trên màn hình hiện ra một hành lang trắng, sáng bằng đèn neon lạnh, trải giữa hai cánh cửa. Ở góc ảnh là ngày và giờ: mười giờ kém mười lăm tối. Và giữa hành lang, một y tá đẩy xe thuốc, rồi vào một căn phòng, rồi ra sau một phút. Không có gì khác.
“Đây là căn phòng. 314. Mọi người chú ý.”
Thời gian trôi. Mười giờ kém mười phút. Mười giờ kém năm. Hành lang trống. Rồi, đúng mười giờ, hình ảnh nhảy vọt.
Không đứt đoạn. Không màn hình đen. Nhưng thời gian ở góc ảnh nhảy từ 21:59:58 sang 22:00:02, hai giây, ba giây, không hơn. Và trong lúc nhảy ấy, cánh cửa căn phòng mở ra, trong khi trước đó nó đóng.
“Cháu xem lại cảnh này ba mươi lần,” Jana nói. “Không ai vào. Không ai ra. Cửa đóng. Rồi cửa mở. Và cái giường bên trong, khi cháu vào, trống rỗng.”
“Đoạn video bị xóa,” Marwan nói.
“Không. Bị xóa nghĩa là có dấu vết. Đây không phải xóa. Bạn cháu ở an ninh thông tin đã kiểm tra tập tin gốc. Không cắt. Không mã hóa lại. Chính thời gian đã nhảy. Như thể chính thời gian đã bỏ qua ba giây, riêng ở hành lang đó.”
Im lặng.
“Còn tờ giấy?” Nader hỏi.
Jana đẩy nó về phía ông.
Một tờ giấy đơn thuốc gấp lại, trên đó là nét chữ thanh nhã, răng cưa của Hisham:
“Đừng để Marwan vào nhà các người.”
Và cô nhìn người đàn ông đứng nhìn chằm chằm xuống mặt bàn.
“Tôi muốn biết vì sao ba tôi viết thế này.”

Marwan không né tránh.
Ông ngồi xuống lại, đặt gậy lên đầu gối, hít một hơi chậm như người chuẩn bị nâng một vật nặng.
“Tôi biết Hisham từ năm hai nghìn không trăm lẻ năm,” ông nói. “Tôi báo cáo tại một hội nghị về trí nhớ và thời gian, và ông ngồi ở hàng cuối, một bác sĩ pháp y giữa các nhà thần kinh học, và đặt cho tôi một câu hỏi mà tôi không có câu trả lời. Sau hội nghị chúng tôi ngồi trong quán rượu đối diện sáu tiếng. Ông muốn biết tôi có nghĩ giấc mơ có thể được đóng dấu không.”
“Đóng dấu?”
“Nghĩa là bị khám như thi thể. Được cấp giấy chứng tử, ngày tháng và nguyên nhân. Và tôi bảo ông ấy rằng tôi biết một người đàn ông đã làm điều đó hai mươi năm.”
“Là tôi?” Nader nói.
“Là anh. Và tôi không nhắc tên anh. Nhưng ông ấy biết. Ông biết từ trước khi tôi kể.”
“Rồi sao nữa?”
“Chúng tôi hợp tác. Trong im lặng. Chính ông là người cho tôi biết về thi thể năm hai nghìn không trăm lẻ năm. Tôi là người cho ông xem các kết quả thống kê. Chúng tôi không nói với anh. Và đó là một sai lầm.”
“Một sai lầm lớn,” Nader nói.
“Phải.”
“Và chuyện gì xảy ra năm hai nghìn không trăm hai mươi ba?”
Mắt Jana mở to.
“Trước khi ông mất,” cô nói.
“Trước khi… ra đi một tuần, Hisham đến tìm tôi và nói rằng ông sẽ biến mất. Ông bảo tôi đừng tìm ông, đừng nói với ai, và hãy chờ. Ông nhờ tôi dựng câu chuyện cái chết của ông với những người bạn cũ. Tôi đã giúp ông. Tôi đưa ông tên một người trong sở y tế, và tôi làm giấy tờ cho dễ.”
“Ông giúp ba tôi chết?”
“Tôi giúp ông ấy trông như đã chết. Theo yêu cầu của ông. Ông nài nỉ.”
“Vì sao?”
“Vì ông ấy mơ, cô bé ạ. Ông mơ thấy điều đã xảy ra sáng nay. Mơ thấy cô ôm ông bên mép hố. Nên ông nghĩ cách giải quyết là biến mất để không còn ai ôm ông.”
“Và ông đã thất bại.”
“Thất bại. Vì ông ấy đã quay lại.”
“Vậy sao ba tôi lại viết rằng tôi không nên vào nhà họ?”
“Tôi không biết. Và tôi sẽ nói thẳng: tôi không biết. Có lẽ ông sợ tôi. Có lẽ ông tưởng tôi đã phản bội. Và có lẽ…” Ông đứng dậy. “Có lẽ vì một người khác đã viết tờ giấy này.”

Nader nói:
“Đêm nay Marwan sẽ ở lại đây.”
Jana phản đối.
“Bác Nader!”
“Bác không tin ông ấy và cũng không bác bỏ ông ấy. Bác không tin ai cả, và bác biết đây là quy tắc thứ năm. Nhưng trong tất cả mọi người, chỉ có Marwan là chưa nói điều gì không thể kiểm chứng. Bằng chứng của ông được đóng dấu. Giấy tờ của ông được gửi ký gửi. Câu chuyện của ông nhất quán với những gì Hisham nói, và với những gì chúng ta tìm thấy. Nếu ông ở lại đây, ông nằm dưới mắt chúng ta. Nếu ông đi, ông ở một nơi chúng ta không thấy.”
“Và nếu ông ấy là…?”
“Ông ấy biết điều chúng ta sợ. Và hẳn ông phải biết điều chúng ta sợ thì ông mới sợ được điều đó.”
Jana nhìn đăm đăm vào ông, rồi lắc đầu chậm rãi.
“Được. Nhưng cháu cũng sẽ ngủ lại đây.”
“Có một chiếc nệm trong phòng làm việc.”
“Cháu không cần nệm.”
Marwan mỉm cười mệt mỏi.
“Đêm nay sẽ không ai thực sự ngủ cả.”

Lúc hai giờ rưỡi sáng, cả bốn người đang ngồi trong phòng khách.
Marwan trên ghế, gậy bên cạnh, gối đầu lên một cái tựa len. Jana trên ghế sô pha đối diện, mắt mở. Salma ngồi bên chồng, đầu tựa vai ông, không chợp mắt. Còn Nader nhìn chiếc đồng hồ treo tường đã được treo lại chỗ cũ.
Những con số đang chuyển động. 2:35. 2:40. 2:45.
Không ai nói. Sự im lặng thuộc loại im lặng dồn nén hơi thở.
Rồi 3:10.
Rồi 3:14.
Rồi 3:15.
Và ở phút kế tiếp, khi con số cuối chuyển, tất cả cùng đứng thẳng dậy cùng một lúc, không ai bàn trước.
Cộc.
Cộc.
Cộc.
Ba tiếng gõ, từ phía bên kia cánh cửa.
Nader nhìn Marwan. Ông ngồi trên ghế, tay đặt trên cây gậy, và trong mắt là sự sững sờ thật sự, trắng bệch, không diễn viên nào giả được.
“Không phải tôi,” ông nói giọng thấp.
Salma đứng dậy trước.
“Không,” Nader nói. “Anh.”
Ông đi tới cửa. Nắm lấy chốt. Nhìn qua mắt thần.
Không ai.
Cầu thang đá. Ánh sáng vàng yếu ớt. Im lặng.
Ông mở cửa.
Và trên ngưỡng cửa, được sắp xếp cẩn thận, như thể người đặt muốn nói điều gì, là hai chiếc giày.
Hai chiếc giày nâu, cũ, nứt nẻ, đặt cạnh nhau, song song hoàn hảo.
Và hai sợi dây giày đã được buộc.
Lần đầu tiên, chúng được buộc bằng một nút chắc chắn, một nút thắt đôi.
Jana chậm rãi tiến tới. Cô đứng sau Nader, nhìn qua vai ông.
“Đây là giày của ba,” cô thì thầm.
“Bác biết.”
“Không. Bác không hiểu. Đôi giày này… những chiếc này…” Tay cô đưa lên miệng. “Ba sẽ không cởi giày. Ba chỉ cởi giày vào ban đêm. Và ba không bao giờ thắt nút đôi.”
Nader cúi xuống, nhặt giữa hai chiếc giày một tờ giấy nhỏ.
Cũng là giấy đơn thuốc ấy. Và lần này không phải nét chữ thanh nhã của Hisham, mà là những con chữ run rẩy, lộn xộn, như được viết trên đầu gối:
“Tôi đã qua. Đừng theo tôi. Tay nắm thứ hai là của tôi.
Đừng buồn, Jana. Con sẽ không nhớ là con đã buồn.”
Nader ngẩng đầu.
“Jana…”
Nhưng cô không nghe ông.
Cô đứng giữa cánh cửa, nhìn hai chiếc giày bằng một ánh mắt lạ, trong trẻo, bình thản, không đau đớn cũng không ngạc nhiên, ánh mắt của người đàn bà nhìn một đôi giày mà cô không biết của ai.
“Đây là ai?” cô hỏi.
“Jana?”
“Đây là giày đàn ông. Của ai vậy? Có phải của ai trong mọi người không?”
“Đó là giày của ba cháu.”
Cô ngẩng mắt nhìn Nader.
Cô mỉm cười, một nụ cười lịch sự, bối rối.
“Xin lỗi, bác nói sao? Ba nào ạ?”

CHƯƠNG MƯỜI SÁU

“Trí nhớ là một ngôi nhà mà các căn phòng bị khóa lại hết phòng này đến phòng khác, và người ở chỉ nhận ra khi lạc mất đường vào bếp.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Jana cưỡng lại cho tới rạng sáng.
Cô không cưỡng lại sự lãng quên, vì sự lãng quên không cưỡng lại được, mà cưỡng lại việc thừa nhận nó. Cô ngồi trên ghế sô pha giữa mọi người, hai bàn chân khép lại, hai tay đặt trên đầu gối, đôi mắt lướt qua các gương mặt bằng sự bình tĩnh có phương pháp mà cô thành thạo, như đang ở một cuộc họp khẩn mà đề tài là một người đàn bà thứ ba tên Jana.
“Tôi biết mình,” cô nói lần thứ ba. “Tôi là Jana. Ba mươi hai tuổi. Tiến sĩ thần kinh học nhận thức. Làm việc ở phòng thí nghiệm giấc ngủ. Tôi sống ở tầng bốn. Xe đạp của tôi để dưới hầm. Tôi có một người bạn tên Rana. Và không thiếu gì cả.”
“Không thiếu gì sao?” Salma hỏi bằng giọng âu yếm.
“Không thiếu gì.”
“Còn ba cháu?”
“Tôi đã nói với các vị rồi: tôi không biết các vị đang nói đến ai.”
“Cháu có nhớ tuổi thơ không?”
“Chắc chắn.”
“Kể cho bác nghe về ngày đầu tiên đi học.”
Jana thở ra.
“Cháu sáu tuổi. Mặc một chiếc yếm xanh. Cháu đứng ở cửa lớp. Cô giáo đang mỉm cười. Và cháu… cháu đang nắm tay…”
Cô dừng lại.
Cô nhìn bàn tay phải đang nắm vào không khí, như ngạc nhiên rằng trong lòng bàn tay mình có một khoảng trống mang hình một bàn tay.
“Cháu đang nắm một bàn tay,” cô nói chậm rãi. “Và cháu không thấy chủ nhân của nó.”
“Cháu thấy gì?”
“Cháu thấy một cái bóng. Thấy một ống tay áo xám. Thấy một chiếc giày. Rồi không còn gì.”
“Còn năm mười hai tuổi? Khi cháu bắt đầu thấy cái thang máy?”
“Cháu thấy nó… một mình. Trong phòng. Cháu thức dậy hoảng sợ. Và cháu chạy sang một căn phòng…” Cô nhíu trán. “Sang một căn phòng ở cuối hành lang, và đánh thức… cháu đánh thức ai?”
Cô đưa tay lên trán.
“Không có ai cả. Cháu lúc nào cũng một mình. Nhưng cháu biết là mình không một mình. Mỗi ký ức đều có một chỗ trống. Như một tấm ảnh tập thể bị người ta dùng kéo cắt nhẹ đi một người. Cháu thấy những đứa trẻ quanh tấm ảnh, và thấy cái mép nơi từng có một người.”
Không ai nói.
Và ở cuối phòng, Marwan ngồi trên ghế, hai tay đan vào nhau, mắt nhắm, như không cầu nguyện cũng không ngủ, mà đang ghi lại điều gì đó trong trí nhớ.

Nader nói:
“Bác sẽ kể cho cháu.”
“Không,” Jana nói gay gắt. “Không phải bác. Cháu muốn tận mắt thấy. Cháu muốn bằng chứng.”
Salma lấy từ phòng làm việc xấp hồ sơ mà chính Jana đã chụp sáng hôm qua, mở ra trên bàn: các ảnh hiển vi, các kết quả phân tích, tờ đơn thuốc, rồi cuốn sổ đen.
Cô nhìn trang khám nghiệm mà Hisham ghi năm tám mươi chín. Cô đọc tên ông.
“Hisham Al-Shihabi.”
“Phải.”
“Al-Shihabi. Đây cũng là họ của cháu.”
“Cháu là Jana Hisham Al-Shihabi.”
“Không,” cô thì thầm, và nhìn cái tên như người nhìn một số điện thoại cũ và cố nhớ chủ nhân của nó. “Đó là tên cháu trên giấy tờ. Nhưng cháu chưa bao giờ biết nó từ đâu tới.”
“Từ ba cháu.”
Cô ngẩng mắt.
“Bác có chắc là cháu có một người cha không?”
“Có.”
“Và ông… có yêu cháu không?”
Salma bên cạnh chồng sụp xuống, và nắm lấy bàn tay cô.
“Ông thương cháu đến mê mẩn,” bà nói, giọng nứt ra. “Ông đứng trên đầu cháu như người canh gác. Và khi ông biến mất ba năm, cháu thăm mộ ông mỗi Chủ nhật, và nói chuyện với ông. Và khi ông trở lại, cháu ôm ông và khóc như chưa người đàn bà nào từng khóc.”
“Cháu không nhớ.”
“Dì biết, con yêu.”
“Vậy thì tại sao,” Jana hỏi, và lần đầu tiên giọng cô run, “tại sao cháu có cảm giác mình đã thoát khỏi một điều gì?”
Không ai biết trả lời.

Một giờ trước bình minh, Samer gọi.
Điện thoại Nader reo, và trên màn hình hiện một cái tên mà ông không biết chủ nhân: Samer.
“A lô?”
“Thầy Nader ạ?” một giọng nói quen thuộc một cách kỳ lạ vang lên. “Em là Samer. Em xin lỗi vì gọi giờ này.”
“Không sao.”
“Em… không ngủ được. Mẹ em ngủ rồi. Em đang ngồi bên cửa sổ. Em cố hiểu vì sao mình sợ.”
“Sợ gì?”
“Sợ vì không sợ.”
Nader mỉm cười không chủ ý.
“Tôi biết cảm giác đó.”
“Thầy bảo em… mẹ em nói thầy đã bảo em điều gì đó về bình minh. Về cái hố. Em có được mời không ạ?”
“Em không bắt buộc.”
“Nhưng em muốn có mặt ở đó.”
“Vì sao?”
“Em không biết. Nhưng có điều gì đó trong tận đáy lòng em nói rằng nếu em không đến, điều không thể sửa được sẽ xảy ra.”
Nader nhìn quanh phòng. Nhìn Jana đang nhìn chằm chằm vào cánh cửa như nghe qua đó một giọng nói. Nhìn Salma. Nhìn Marwan. Nhìn cuốn sổ đen trên bàn.
“Chúng tôi sẽ ghé em,” ông nói. “Em cứ sẵn sàng.”

Họ đến ngôi nhà cũ khi bầu trời có màu sắt.
Sương giá đã phủ xuống cánh đồng, và cỏ trông trắng xóa đóng băng. Samer, đến cùng mẹ trên một chiếc taxi, bật đèn điện thoại, và đi đầu với những bước nhanh. Trong bước đi của cậu không có do dự, mà là sự tự tin của người đi trong nhà mình.
“Sao em biết đường?” Salma hỏi.
“Em không biết. Có những thứ… dẫn đường cho em.”
Họ đi qua bức tường thấp, qua cửa sau, qua những cây trơ trụi, rồi tất cả đứng thành hàng trên mép hố.
Wadad đã ở đó.
Trên chiếc xe lăn giữa cỏ đóng băng, không y tá, không người canh giữ, như thể ai đó đã đặt bà ở chỗ ấy từ hôm qua rồi bỏ đi. Tấm chăn xám trên vai, chiếc hộp kim loại trong lòng, và đôi mắt bà dán vào thành hố phía đông.
“Mọi người đến rồi,” bà nói. “Muộn mười lăm phút.”
“Làm sao cô tới được đây?”
“Có những con đường người khỏe mạnh không biết.”
“Cô ơi…”
“Không có thời gian. Nhìn đi.”
Bà đưa ngón tay gầy ra.
Họ nhìn.
Thành hố phía đông, như Samer đã viết trong thư, đã đổi khác. Nó không còn là một mảng đất phẳng, mà là thứ gì giống một bức tường đã tan mất một lớp ngăn, và ở chỗ ấy hiện ra một cánh cửa.
Một cánh cửa thấp bằng gỗ sẫm, cao bằng một người đang khom, găm trong đất sét như mọc ra từ đó, với bản lề đồng đã xanh rêu. Không có tay nắm ở phía họ đang nhìn. Nhưng khe hở giữa mép cửa và bức tường rộng, và bên trong có thứ ánh sáng xám mờ, như ánh sáng của một ngày chưa được tạo ra.
Và cánh cửa đang hé một nửa.
“Nó mở rồi,” Samer thì thầm.
“Phải.”
“Ai mở?”
“Người đã đi qua.”
Một âm thanh lọt vào tai họ.
Không phải tiếng gió. Không phải tiếng đất. Mà là tiếng một con người, từ phía trong cánh cửa, rất xa, rất thấp, vang lên như đang đi trong một hành lang dài:
“Jana…”
Jana run lên.
“Ai gọi tôi?”
“Jana… con gái ba…”
Cô tiến một bước về mép hố, mắt nhìn vào khe cửa, hai bàn tay mở ra đòi một thứ cô không biết tên.
“Tôi biết giọng này,” cô nói. “Tôi biết. Nhưng tôi không biết…”
Và Nader giơ cánh tay ra, nắm vai cô vào khoảnh khắc cuối cùng, trước khi cô bước xuống bậc đầu tiên của cái hố.
“Không,” ông nói. “Lần này thì không.”
Và trên thành hố phía đông, nơi tấm kim loại, mặt trời bắt đầu len vào chầm chậm, từng tia một, về phía cánh cửa.

CHƯƠNG MƯỜI BẢY

“Câu hỏi khó nhất không phải: tôi là ai? Mà là: ai trong chúng ta là bản gốc?”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Tia nắng tiến trên thành hố thật chậm, như một giọt ánh sáng.
Nó lướt qua tấm kim loại, và bùng cháy. Rồi trượt xuống lớp đất sét ẩm ở dưới chân, và đất sét sẫm lại như thấm mực. Rồi nó chạm tới mép cửa bằng đồng, và những bản lề xanh rêu rung lên khe khẽ, và từ khe cửa bốc lên một luồng gió ấm mang mùi lạ: mùi sách cổ, và mùi cơn mưa chưa rơi.
Mọi người đứng bất động trên mép hố.
Nader nắm vai Jana, tay kia nắm tay Salma. Bên cạnh ông là Samer, tái nhợt nhưng vững vàng. Ở phía đối diện là Hind, mẹ Samer, siết chặt chiếc áo khoác và thì thầm những lời kinh chỉ mình bà nghe thấy. Phía sau là chiếc xe lăn của Wadad, trên đầu gối bà là chiếc hộp.
“Nó không mở hết được,” Samer nói mà không nhìn ai. “Em không biết sao em biết. Nhưng nó cần có người kéo.”
“Em là người đã thấy các tay nắm?”
“Từ bên trong. Qua khe. Có ba cái. Nhưng bây giờ em chỉ thấy có hai.”
“Vì hai cái kia ở phía bên kia.”
“Không. Vì một cái đã được dùng, và cái kia… chưa tồn tại.”

Lúc ấy họ nghe thấy tiếng gậy.
Tiếng gỗ gõ lên đá, đều đặn, từ phía con đường. Tất cả quay lại, và thấy một người đàn ông cao đang chậm rãi bước trên cỏ đóng băng, chống gậy, chiếc khăn xám bay quanh cổ.
Marwan.
“Xin lỗi,” ông nói khi lại gần, trông già hơn hôm qua mười tuổi. “Tôi đến muộn. Xe không nổ máy. Tôi thuê một chiếc xe máy của một nông dân.”
“Còn xe của anh?”
“Tôi để ở cổng. Tôi không còn đủ sức lái nó.”
“Anh đã ở đâu?”
“Trên đường. Tôi bảo mọi người đi trước vì chân tôi không chịu nổi, rồi tôi thuê thứ gì tìm được. Tôi tưởng mọi người sẽ không chờ tôi.”
“Chúng tôi không bỏ ai lại.”
“Tôi biết.”
Ông đứng trên mép hố, nhìn cánh cửa hé nửa và thứ ánh sáng mờ nhạt lọt ra từ đó.
Gương mặt ông thay đổi.
Đó không phải sự sững sờ mà họ đã thấy trên mặt Samer và Jana. Mà là thứ gì sâu hơn và cổ xưa hơn, như người nhìn một ngôi nhà mình sinh ra rồi ba mươi năm không trở lại.
“Nó nhỏ hơn tôi tưởng,” ông thì thầm.
“Anh biết nó?” Nader hỏi.
“Tôi đã thấy nó trong mơ.”
“Anh?”
“Tôi cũng vậy. Từ năm chín mươi.”

Trong sự im lặng sau đó, họ nghe hơi thở Marwan nặng nề, như lồng ngực ông đang mang một chiếc thang máy.
“Các vị hỏi vì sao tay nắm thứ ba là của tôi. Tôi biết. Và tôi sẽ nói trước khi các vị quyết định điều gì. Tôi không muốn lừa các vị.”
“Anh nói đi.”
“Vào đêm hai mươi mốt tháng Mười, năm tám mươi chín, anh đến chỗ tôi, Nader, và nói anh cần một ân huệ. Viết thêm một năm khác. Đặt một phong bì. Mở một con dấu. Và khi tôi đồng ý, cánh cửa mà ta không nhìn thấy đã lấy giá của nó.”
“Giá gì?”
“Tên vợ tôi.”
Im lặng.
“Đêm năm tám mươi chín, tôi đã cưới được ba năm. Và sáng ra khi tôi thức dậy, có một người đàn bà đang ngủ bên cạnh tôi, người tôi biết, tôi yêu, biết giọng nói, mùi hương, món ăn cô thích và món cô ghét. Nhưng tôi không nhớ nổi tên cô. Và đến giờ vẫn không. Sau ba mươi bảy năm. Mỗi lần tôi muốn hỏi cô: tên em là gì? thì tôi xấu hổ. Và tôi gọi cô bằng một từ: em yêu. Và cô nghĩ tôi chiều cô.”
Salma nhìn ông bằng gương mặt tái nhợt.
“Và cô ấy có biết không?”
“Tôi đã nói với cô cách đây năm năm. Cô khóc và bảo: thì sao? Anh không biết em à? Biết chứ. Thế là đủ với em.”
“Vậy ông muốn lấy lại nó.”
“Tôi muốn biết tên cô trước khi chết.”

Nader nói:
“Và nếu ông trở lại với cái tên, mà cánh cửa lấy đi một thứ khác thay vào?”
“Tôi sẽ chấp nhận.”
“Thứ gì?”
“Bất cứ thứ gì nó muốn. Bây giờ tôi chẳng còn gì ngoài cây gậy này. Và gương mặt này. Và hai mươi năm, hoặc ít hơn.”
Ông đưa tay vào áo khoác, lấy ra một chiếc chìa khóa nhỏ bằng đồng hình chiếc lá cây.
“Và con gái Hisham đã đưa nó cho tôi sáng nay.”
Mọi người quay sang Jana.
“Cháu?” cô nói.
“Lúc năm giờ. Khi mọi người còn bận với Samer. Cháu đang ở trong bếp, và nói với tôi: cháu đang mang một thứ mà cháu không biết vì sao lại mang. Và cháu lấy cái này ra từ túi xách. Và nói: ông sẽ biết nên làm gì với nó.”
Jana mở ngăn trong túi xách, thấy nó trống.
“Ông đã lấy…”
“Tôi lấy những gì cô đưa. Tôi không trộm gì cả.”
“Vì sao cháu đưa ông?”
“Vì nó là của ba cô. Và nó phải đến tay tôi.”
Ông đặt chiếc chìa khóa vào lòng bàn tay, và nhìn cánh cửa.
“Ba tay nắm, ba chủ nhân. Và một người đã vào. Nếu tôi vào, người thứ hai sẽ rơi. Còn lại người đầu tiên: anh, Nader. Và không ai trong ba người ra được trừ khi người đầu tiên vẫn đứng ở đây.”
“Tôi là người canh giữ.”
“Anh là người cuối cùng.”
Nader nhìn cánh cửa.
Rồi, không nói lời nào, ông tiến về phía chiếc thang vẫn nằm ngổn ngang trên mép hố. Và trong khoảnh khắc ấy, họ nghe từ bên trong cánh cửa một giọng nói khác.

Không phải giọng Hisham.
Đó là một giọng khàn khàn, kiệt sức, tiến lại bằng những bước chân nặng nề nghiến lên đất mịn. Một giọng mà ai trong số họ cũng biết, nhưng không ai dám gọi tên.
“Đừng mở,” giọng nói bảo. “Đừng…”
Một bàn tay đẩy cánh cửa từ phía trong.
Và gỗ sẫm bắt đầu mở ra chậm rãi, rên rỉ trên những bản lề đồng, tiếng kẽo kẹt vang lên trong hố như một tiếng hét cổ xưa thức dậy sau giấc ngủ dài.
Và một người đàn ông xuất hiện.
Ông bước ra từ khe cửa, khom người, rồi đứng thẳng. Ông ở độ tuổi giữa bảy mươi, tóc bạc, gầy gò, mặc chiếc áo khoác cũ ướt sũng. Trên mặt là những nếp nhăn của người biết nhiều, trán bị thương, và đôi mắt, khi ngước lên bầu trời, mở to như lần đầu tiên thấy ánh sáng sau một thời gian dài.
Chân ông đi đôi giày nâu.
Và dây giày trái của chiếc giày phải đang tuột.
Hơi thở xung quanh họ rơi xuống, từng người một.
Không ai nói gì.
Vì gương mặt bước ra từ cánh cửa là gương mặt của Nader.

“Nader?” Salma thì thầm.
Bà quay sang chồng, rồi sang người đàn ông đang chao đảo ở mép dưới, rồi lại sang chồng.
Hai người đứng trong cùng một ánh sáng. Cùng mái tóc bạc. Cùng chiều cao. Cùng chiếc mũi khoằm thừa hưởng từ người cha mất sáu mươi năm trước. Khác biệt duy nhất là một người đứng trên cỏ, còn người kia ở đáy hố, và trong mắt một người có thứ gì giống hy vọng, còn trong mắt người kia có thứ gì giống sự giải thoát.
“Ông,” Nader thì thầm.
“Tôi.”
“Ông là ai?”
“Anh nghĩ tôi là ai?”
“Tôi không biết.”
“Tôi cũng vậy, nhiều lúc.”
Người đàn ông kia mỉm cười một nụ cười mệt mỏi, rồi hai chân ông run lên. Ông cúi xuống, rồi ngã quỵ, hai đầu gối, rồi hai bàn tay.
“Đừng cố cứu tôi,” ông nói bằng giọng khàn. “Xin các vị. Tôi đã trả hết tất cả để giọng nói này đến được với các vị. Và nếu các vị cứu tôi, nó sẽ lấy giá từ người biết các vị.”
“Giá gì?”
“Tôi là giọng nói anh đã nghe trên điện thoại. Tôi là người gửi những lá thư. Tôi là người xé trang giấy. Tôi là người đã viết cho anh suốt ba mươi bảy năm mà anh không đọc.”
Ông khó nhọc ngước nhìn bà.
Và trong mắt ông, không phải trong mắt người chồng đứng cạnh bà, bà thấy thứ mà bà chưa thấy suốt năm mươi năm: tình yêu trọn vẹn không đòi hỏi gì, không sợ mất gì, vì nó đã mất tất cả.
“Salma,” ông nói, và không nói gì thêm.
Và ông đổ nghiêng xuống bùn.

CHƯƠNG MƯỜI TÁM

“Có khi người ta cần thấy mình đã chết mới hiểu mình từng sống đến thế nào.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Salma là người xuống đầu tiên.
Bà không chờ thang cũng không chờ dây. Bà ngồi xuống mép hố, thả hai chân, rồi nhảy. Bà rơi xuống hai đầu gối trong lớp bùn lạnh, rồi bò về phía người đàn ông đang đổ nghiêng, và ôm đầu ông giữa hai lòng bàn tay như ôm một quả trứng quý.
“Nader.”
Ông mở mắt.
Đó chính là đôi mắt của ông. Màu xám ấm ngả xanh lục, quanh chúng là những nếp nhăn y hệt, nhưng điều trong đó sâu hơn. Như thể chúng đã nhìn vào thứ không được nhìn, và trở về.
“Salma,” ông thì thầm.
“Em đây.”
“Anh biết. Anh thấy em.”
“Đừng nói.”
“Anh phải nói. Anh không còn…” Ông nuốt khan. “Thời gian không phải bạn của anh.”
Nader khó nhọc leo xuống bằng dây, đầu gối thét lên. Ông quỳ bên vợ, bên người đàn ông giống mình, và lần đầu tiên nhìn ông ta từ gần. Ông thấy trên thái dương phải một vết sẹo nhỏ mà ông không có. Và trên cổ, dưới cổ áo, một sợi len đỏ thắt quanh như một bùa hộ mệnh.
“Ông là ai?” ông hỏi lần nữa.
“Tôi là anh, Nader ạ. Nhưng là anh trong thế giới mà anh đã không cứu ai cả.”

Mọi người ngồi quanh cái hố trong im lặng.
Ngay cả Marwan, người đang chao đảo trên cây gậy, cũng dừng lại. Ngay cả Wadad, đôi mắt sắc đã dịu đi, cũng nhìn người đàn ông ấy với gương mặt không ngạc nhiên mà gần như là sự trung thành.
“Tôi không thể giải thích hết cho mọi người,” người đàn ông kia nói. “Và tôi sẽ không cố. Vì mỗi lần tôi cố, cánh cửa lại lấy một cái giá khác. Tôi sẽ nói điều cần nói. Phần còn lại các vị sẽ hiểu khi tới nơi.”
“Ông nói đi.”
“Trong thế giới của tôi, ba mươi bảy năm trước, vào đêm hai mươi mốt tháng Mười, tôi nhận ba tiếng gõ. Và tôi không mở cửa. Tôi tưởng đó là giấc mơ. Và sáng ra tôi thấy một phong bì xám, trong đó là chữ của tôi. Tôi đọc. Và tôi không tin. Tôi không nghe điều nó bảo tôi. Tôi không làm gì.”
“Nó bảo điều gì?”
“Đừng để Salma đi học vào sáng hôm sau.”
Tay Salma đưa lên miệng.
“Và bà đã đi… rồi không về.”
“Chuyện gì đã xảy ra?” bà thì thầm.
“Một tai nạn. Trên đường. Một chiếc xe tải. Lúc tám giờ bảy phút.”
Nader nhìn vợ. Bà quỳ trong bùn, gương mặt bỗng khô lại, như mặt đất sau cơn bão.
“Tôi đã sống sót,” người đàn ông kia nói tiếp. “Và tôi đã không sống sót. Tôi sống ba mươi ba năm trong khi đi tìm cánh cửa. Tôi tìm thấy. Tôi mở nó. Và tôi đi qua. Và tôi thấy những gì tôi thấy. Rồi tôi quay về quá khứ để cảnh báo anh. Và lần nào tôi cảnh báo, cánh cửa cũng lấy của tôi một thứ. Đầu tiên là tên cha tôi, rồi anh trai tôi, rồi các con tôi. Rồi tên chính tôi. Rồi người cuối cùng tôi yêu.”
“Còn Salma?”
“Salma là người duy nhất tôi không quên tên. Vì chính tôi đã trao cho cánh cửa thứ quý giá nhất của mình để đổi lại: mọi thứ trừ bà.”

Jana thở hắt từ phía trên hố.
Cô đứng ở mép, tay Samer trên vai cô, mắt mở to. Rồi cô nói bằng một giọng xa xăm:
“Ông nói gì về cánh cửa? Ông đã thấy gì ở đó?”
“Tôi đã thấy gì ư?” Người đàn ông kia mỉm cười. “Tôi thấy nơi lưu giữ những cái tên. Tên người đã chết, tên người chưa sinh, và tên những người ta quên. Và mỗi cái tên có một ngăn kéo nhỏ, và một số ngăn mở ra, một số không. Và ai có ngăn mở ra sẽ lấy lại điều đã quên, nhưng sẽ mất một thứ khác thay vào. Không có gì là miễn phí, Jana. Kể cả nỗi nhớ.”
“Ông biết cháu?”
“Tôi biết tên cháu, và tôi đã đọc nó ở đó. Viết bằng nét chữ của ba cháu.”
Cô đông cứng.
“Ba cháu?”
“Ông ở đó. Trong căn phòng đầu tiên. Ông đang viết trên một cái bàn dài. Ông ghi tên cháu, rồi xóa, rồi lại ghi. Không phải vì ông quên nó. Mà vì ông muốn chắc rằng cái tên ấy vẫn còn đang được viết.”
Cô không nói gì. Nước mắt bắt đầu chảy xuống má và cô không đưa tay lau. Cô không biết vì sao mình khóc.

Rồi người đàn ông kia cúi về phía Nader, nắm cổ tay ông bằng bàn tay lạnh.
“Nghe tôi. Tôi không còn một phút. Tôi đã chết từ lúc bước ra. Tôi đang hấp hối vì tôi không thuộc về thế giới này, và thế giới này không chấp nhận tôi. Tôi sẽ chết trong cái hố này. Và sau khi tôi chết, các vị sẽ khiêng tôi vào cánh cửa.”
“Khiêng ông?”
“Vào cánh cửa. Vào bên trong. Anh và Samer.”
“Vì sao?”
“Vì tôi phải được đặt vào cái hố khác. Vào năm tám mươi chín. Nơi Hisham tìm thấy tôi. Và nếu tôi không tới đó, Hisham sẽ không thấy thi thể, không ai cảnh báo anh, bức thư sẽ không được viết, những cánh cửa sẽ không bị gõ. Và thế giới của anh sẽ mở ra như thế giới của tôi đã mở.”
“Tôi không hiểu.”
“Anh không cần hiểu. Anh thực hiện.”
“Nếu tôi từ chối thì sao?”
“Thì anh sẽ mất Salma.”
Nader không biết nói gì.
Ông nhìn vợ. Nhìn người đàn ông biết bà như ông biết bà. Và ông tự hỏi, không thành tiếng, câu hỏi không xứng với một người ở tuổi bảy mươi: liệu mình có yêu bà như người lạ này yêu, người đã trả cả vũ trụ cho bà?
Người đàn ông kia nói, như nghe thấy câu hỏi:
“Anh yêu bà. Và đó là nhiều hơn mức nên có. Vì thế anh phải quên mọi thứ trừ tên bà.”
“Và nếu tôi quên tên bà?”
“Thì đó là cái giá anh sẽ không trả.”

Và trước khi ai kịp trả lời, người đàn ông kia thở hắt một hơi dài, như thể có thứ gì đứt trong ông.
“Salma,” ông nói. Và không nói gì ngoài cái tên.
Bà nắm tay ông, siết lại như đã làm vào ngày Nader nằm ngủ ba ngày ba mươi bảy năm trước. Rồi, thật chậm, bà thả lỏng bàn tay.
Mắt ông mở, nhìn lên hình chữ nhật bầu trời trên miệng hố, nơi mặt trời đã lên tròn. Và trên gương mặt ông không có sợ hãi. Gương mặt ông giống gương mặt người vừa hoàn tất một việc nặng nhọc.
Wadad quỳ trên mép hố, thì thầm một lời kinh không ai nghe thấy.
“Ông ấy chết rồi,” Samer nói.
“Không,” Nader nói. “Ông ấy sẽ đi.”
Họ nhìn ông.
“Chúng ta sẽ khiêng ông ấy tới cánh cửa. Và đó là điều sẽ xảy ra.”

Khiêng ông không nặng.
Thân thể nhẹ lạ lùng, như thể thứ ông mang từ thế giới đang rút khỏi ông từng mảnh một. Hai người khiêng ông, Nader ở vai, Samer ở chân, và trên bàn chân phải là chiếc giày nâu dây tuột, lủng lẳng và kéo lê trong bùn.
Nader đẩy cánh cửa bằng vai. Nó mở dễ dàng.
Và sau đó là một hành lang.
Một hành lang dài, không ánh sáng nào ngoài thứ ánh xám như ánh hoàng hôn, trải dài không tận giữa những giá gỗ sẫm khổng lồ, vươn tới một trần nhà không thấy. Và trên giá là những hàng không đếm nổi các ngăn kéo nhỏ viền đồng, như những ngăn thẻ của một thư viện cổ, mỗi ngăn có một tấm thẻ viết tay. Và mùi giấy, bụi và mưa.
“Trời ơi,” Samer thì thầm.
“Đừng đọc,” Nader nói. “Đừng đọc bất kỳ cái tên nào.”
“Vì sao?”
“Tôi không biết. Nhưng có điều gì đó trong tận đáy lòng bảo tôi như thế.”
Họ tiến một bước. Rồi một bước nữa. Và dưới chân họ, nền nhà bằng đá lạnh khắc những dòng chữ nhỏ đan vào nhau. Rồi, cách mười mét, hiện ra một khoảng sáng, một chiếc bàn dài, và sau đó là một người đàn ông đang viết. Đầu bạc, chân bó nẹp, đôi giày nâu để cạnh ghế.
“Hisham,” Samer thì thầm.
Người đàn ông ngẩng đầu.
Ông không mỉm cười. Không ngạc nhiên. Ông nhìn họ, nhìn vật họ đang khiêng, và nói bằng giọng bình thản:
“Đặt ông ấy ở đây.”
Họ đặt thi thể lên một chiếc bàn bên.
“Rồi sao nữa?”
“Rồi sao à?” Hisham nói. Nụ cười ông đắng chát. “Khi mọi việc xong, ông ấy sẽ trở về.”
“Về đâu?”
“Về nơi ông ấy được tìm thấy.”
Ở bức tường bên trái, cách vài bước, có một cánh cửa khác. Một cánh cửa nhỏ hé mở, ánh sáng ban ngày lọt ra, và trên ngưỡng cửa là một cái hố, cỏ ướt và mùi đất.
“Năm tám mươi chín,” Hisham nói. “Tôi không thể khiêng ông ấy. Tôi gãy chân. Và tôi không thể ra khỏi căn phòng này.”
Nader đưa tay về phía thi thể, và trước khi chạm vào, ông nghe phía sau một âm thanh ông không ngờ tới.
Tiếng gậy gõ lên đá.
“Làm tốt lắm,” Marwan nói. “Các vị làm rất tốt.”
Ông quay lại.
Marwan đứng ở cánh cửa họ đã đi vào, trong tay là chiếc chìa khóa đồng nhỏ hình chiếc lá. Và quanh ông, lần đầu tiên, Nader thấy gương mặt ông không đeo mặt nạ: gương mặt người không đi tìm một cái tên, mà tìm thứ gì lớn hơn.
“Và chúng ta đã ở trong căn phòng đầu tiên,” ông nói. “Cảm ơn các vị đã mở cửa cho tôi.”
“Marwan,” Hisham nói giọng khàn. “Đừng.”
“Tôi đã làm rồi.”
Và ông xoay chiếc chìa khóa trong khoảng không.
Cánh cửa phía sau ông rên một tiếng dài, rồi đóng lại thật khẽ, và từ bên ngoài, rất xa, họ nghe tiếng một người đàn bà đang gào tên chồng mình.

PHẦN BỐN

CHƯƠNG MƯỜI CHÍN

“Ai muốn lấy lại điều mình đã mất, hãy chắc trước rằng thứ mình đem ra trả không phải của mình.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader lao về phía cánh cửa.
Ông không tìm thấy tay nắm. Không phía này, cũng không phía kia. Gỗ nhẵn dưới các ngón tay ông, ấm, như da một con vật đang ngủ, và ở chỗ khe hở họ đã bước vào chỉ còn một đường mảnh như sợi tóc. Ông đẩy bằng vai, rồi bằng cả hai tay, rồi đấm bằng nắm tay, nhưng cánh cửa chỉ phát ra một tiếng đục, như người ta đấm vào một bức tường len.
“Nó sẽ không mở,” Hisham nói từ phía sau, bình thản. “Chưa phải bây giờ.”
“Khi nào?”
“Vào bình minh tới. Khi mặt trời chạm vào tấm kim loại từ phía bên kia. Và không có gì bảo đảm rằng nó sẽ mở ngay cả khi đó.”
“Bình minh ngày mai?”
“Ở đây thời gian không chạy như anh biết. Nhưng theo thước đo của thế giới chúng ta đã ra khỏi: phải, khoảng hai mươi bốn giờ.”
Samer đứng giữa hành lang, không biết đặt tay vào đâu, nhìn những ngăn kéo vươn cao hai bên như người ta nhìn một ngọn núi.
“Em muốn biết chúng ta đang ở đâu,” cậu nói. “Và người này…” cậu chỉ thi thể nằm trên chiếc bàn bên cạnh với chiếc giày tuột dây. “Và tất cả những điều này có nghĩa là gì.”
Hisham nhìn cậu thật lâu, rồi thổi tắt một ngọn nến nhỏ trước mặt, và thắp một ngọn khác.
“Ngồi xuống đi. Tôi sẽ nói những gì tôi biết. Mà không nhiều.”

“Đây không phải một căn phòng,” Hisham nói. “Cũng không phải một tòa nhà. Nó là thứ còn lại khi một trí óc quyết định quên. Các vị sống phía sau những biến cố, như dân một khu phố sống phía sau dòng sông. Và đây là bờ bên kia. Mỗi cái tên rời khỏi ký ức một ai đó đều được cất trong ngăn kéo này. Và ai được gọi bằng tên từ nơi đó sẽ cảm thấy một thứ nặng trong ngực mà không biết vì sao.”
“Và những ngăn kéo này?”
“Tên. Hàng triệu. Có lẽ nhiều hơn. Tên những đứa con bị cha mẹ quên, tên những người thân yêu không còn ai nhớ, tên những thành phố đã đổi tên, tên những thứ từng được nói trong những ngôi nhà nhỏ rồi người nói tuyệt chủng.”
“Còn ông?”
“Tôi ở đây từ đêm qua. Tôi đã qua như lẽ ra tôi phải qua. Không phải vì tôi muốn, mà vì tôi biết con gái tôi sẽ đứng bên mép hố và sẽ ngã nếu tôi không có điều gì khiến nó quên việc ngã. Và vì tên tôi phải bị xóa khỏi nó để mọi chuyện thành một nỗi đau nhẹ hơn.”
“Ông đã trả giá bằng con gái mình.”
“Phải. Như tôi đã trả giá bằng chính mình.”
Rồi ông nhìn tờ giấy trước mặt, kín một dòng duy nhất lặp lại hàng chục lần: “Jana.” Rồi bên dưới: “Jana.” Rồi: “Jana.”
“Tôi viết tên con bé để xem cây bút có còn nhớ nó không.”
“Nó có nhớ không?”
“Cây bút thì nhớ. Còn tôi thì sợ.”

Rồi họ nghe tiếng bước chân.
Marwan đang đi chậm rãi trong hành lang, lướt ngón tay trên những ngăn kéo gỗ như bàn tay lướt trên dây một nhạc cụ cổ, và đọc các tấm thẻ bằng giọng thấp: “Ahmad… Ahmad… Suad… Fuad… Nabila…” Ông không dừng ở cái tên nào, ông chỉ đọc cái đang tìm.
“Marwan,” Nader nói. “Anh đang làm gì vậy?”
“Tôi đang tìm.”
“Tìm gì?”
“Ngăn kéo của tôi.”
“Làm sao anh biết nó?”
“Tôi biết nó như người ta biết ngăn kéo trong nhà mình.” Ông không quay lại. “Vì nó là cái đầu tiên. Là thứ đầu tiên tôi giao cho anh năm tám mươi chín. Nó có một âm thanh riêng khi đóng.”
“Anh không thể nhận ra nó giữa hàng triệu cái.”
“Không, tôi sẽ nhận ra.”
Ông dừng lại.
Trước một ngăn kéo ở bức tường bên phải, ngang vai ông, bằng đồng như những cái khác, và trên tấm thẻ là nét chữ viết tay thanh nhã mà Nader giờ biết như biết chữ mình:
“Tên vợ Marwan.”
“Đây rồi,” ông thì thầm.
“Ai viết tấm thẻ?”
“Tôi. Tôi viết khi… khi tôi nhận ra mình sẽ không còn biết cái tên đó nữa. Tôi không nhớ đã viết. Nhưng tôi biết nét chữ.”
Ông đưa tay về phía tay nắm.
“Đừng mở nó,” Hisham nói.
“Vì sao?”
“Vì nó không chỉ mở bằng chìa khóa. Tôi đã thử ngăn kéo mang tên tôi. Và thứ mở nó là một điều khác.”
“Là gì?”
“Là anh phải trao một cái tên đổi lại.”

Marwan tra chiếc chìa khóa đồng vào một lỗ nhỏ dưới tấm thẻ, và hai kim loại lấp lánh.
Rồi ông dừng lại.
“Trao một cái tên nghĩa là gì?”
“Là từ bỏ một cái tên khỏi ký ức anh. Hoặc ký ức của ai đó.”
“Của ai đó?”
“Người đứng bên cạnh anh.”
Im lặng.
Marwan nhìn Hisham. Rồi nhìn Samer. Rồi, thật chậm, nhìn Nader.
Trong mắt ông, dưới cặp kính mảnh, có một thứ không thể tả. Có thể là lời xin lỗi. Hoặc một nỗi ghen tị nặng nề đã ủ rất lâu.
“Anh từng nói với tôi rằng tôi là người bạn gần nhất,” ông nói. “Và anh biết tôi chưa từng yêu ai trong đời nhiều hơn vợ tôi. Vậy mà tên cô đã mất bởi chính tay tôi. Bởi tay người mà tôi đã hứa. Tôi không nhớ mình đã kêu ca. Nhưng, Nader ạ, tôi sẽ xin anh một điều.”
“Điều gì?”
“Xin anh tha thứ cho tôi.”
“Về chuyện gì?”
Ông xoay chiếc chìa khóa.

Không ai nghe thấy âm thanh của ngăn kéo.
Nader cảm thấy một điều lạ trong ngực, như có một bàn tay mềm luồn qua giữa hai xương sườn, lấy một thứ nhỏ quý giá, rồi rút ra. Ông không đau. Không ngạc nhiên. Hai chân không run.
Ngăn kéo từ từ mở ra, và từ trong đó lộ ra một tờ giấy nhỏ màu trắng.
Marwan cầm lấy bằng bàn tay run rẩy. Ông nhìn vào điều ghi trong đó.
Một giọt nước mắt rơi xuống tờ giấy.
“Layla,” ông nói giọng vỡ vụn. “Tên cô ấy là Layla. Tên cô ấy là Layla. Layla… Layla.”
Ông quỳ xuống, ôm tờ giấy vào ngực như ôm một đứa bé sơ sinh.
“Layla,” ông lặp lại, vừa cười vừa khóc. “Làm sao tôi quên được? Làm sao tôi quên em?”
“Marwan,” Hisham nói giọng thấp. “Anh đã trao gì?”
Một sự im lặng nặng nề trôi giữa họ.
Marwan không ngẩng đầu.
“Tôi đã trao thứ vốn được ban cho tôi miễn phí.”
“Của ai?”
“Của người mà tôi không xứng.”
Nader cố hiểu. Ông cố hướng về một điều gì. Cố nhớ bất cứ điều gì. Ông lục lọi trong đầu tìm điều cuối cùng có trong đó vài khoảnh khắc trước, và thấy cánh cửa, thi thể một người đàn ông giống mình, Hisham, Samer mà ông không biết, và Marwan đang khóc trên một tờ giấy.
Và ông nghĩ đến tiếng thét.
Ông đã nghe, trước khi cửa đóng, tiếng một người đàn bà gào gọi. Một người đàn bà nào đó. Ông phải biết bà. Ông phải…
“Samer,” ông nói giọng bình thản, mắt nhìn cánh cửa đã đóng. “Em có biết người đàn bà đã gào tên tôi ở bên ngoài là ai không?”
Samer nhìn ông.
Nhìn Hisham.
Nhìn Marwan vẫn đang quỳ.
“Thầy,” cậu nói giọng gần như không nghe thấy. “Đó là vợ thầy.”
“Vợ tôi?”
“Salma.”
Nader mỉm cười, nụ cười lịch sự, bối rối, như người nghe tên một thành phố mình chưa từng đến.
“Xin lỗi, Salma nào?”

CHƯƠNG HAI MƯƠI

“Đôi khi ta chỉ thoát khỏi tai họa khi ta quên nó. Và đôi khi ta chỉ quên nó để thoát.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Samer nhanh hơn tất cả.
Cậu không nghĩ. Không hỏi. Và khi thấy Nader, người không biết cậu, mỉm cười nụ cười bối rối lịch sự ấy, và khi thấy Marwan quỳ khóc trên một tờ giấy, thân thể cậu hành động trước cái đầu. Cậu nhảy tới người đàn ông già, nắm cổ áo ông, nhấc ông khỏi mặt đất như nhấc một miếng giẻ.
“Ông đã làm gì ông ấy?”
“Samer!” Hisham quát.
“Ông đã làm gì? Ông đã lấy gì của ông ấy?”
“Tôi không lấy…” Marwan thở hổn hển. “Tôi đã trao…”
“Ông đã trao tên vợ ông ấy! Tên một người đàn bà đang chờ bên ngoài cánh cửa gào thét! Chính ông là người nói về nỗi đau của ông! Mà bây giờ ông làm đau bạn mình không do dự!”
“Tôi không phủ nhận.”
“Ông không phủ nhận?”
“Cậu không biết sống với một người đàn bà mà mình không biết tên là thế nào đâu!”
“Tôi biết sống với một cái lỗ trong đầu là thế nào!” Samer hét, giọng vỡ ra. “Và tôi còn không biết cái gì đã bị cắt khỏi mình! Và tôi sẽ không bao giờ cắt của ai thứ gì để nó trở lại với tôi!”
Marwan quay mặt lên, và vùi mình vào chiếc áo khoác.
“Tôi không phải người can đảm, con ạ. Tôi là người yêu nhiều hơn mức nên yêu, và người yêu nhiều hơn mức nên yêu thì không nhìn thấy ai.”
Hisham nắm cánh tay Samer, nhẹ nhàng kéo cậu ra.
“Buông ông ấy ra. Vô ích. Ngăn kéo không đóng lại được. Dù cậu đánh ông ấy tới sáng, cái tên cũng không trở lại.”
“Nếu chính ông ấy trả lại thứ mình đã lấy?”
“Ông ấy có thể.”
“Ông nói là ông ấy có thể…”
“Có thể trả tên Layla vào ngăn kéo, và ngăn kéo thứ hai sẽ đòi lại. Phải. Đó là quy luật. Nhưng ông ấy sẽ không làm.”
Mọi người nhìn Marwan.
Ông vẫn quỳ, tay đặt lên ngực, tờ giấy giữa các ngón tay.
“Tôi biết mình bẩn thỉu,” ông nói giọng gần như không nghe thấy. “Nhưng, Nader ạ, tôi vẫn giữ nó. Tờ giấy. Cái tên. Tôi yêu nó như yêu đứa con đầu lòng. Tôi không thể trả lại. Chưa phải bây giờ. Hãy để tôi ôm nó một giờ trước khi tôi phán xét mình.”

Nader đứng sang một bên, bình thản, quan sát mọi thứ với vẻ sững sờ của người xem.
Trong ông không có giận dữ. Và đó là điều lạ nhất. Biết mình đã mất một thứ không bù đắp được, mà không thể giận. Như người đọc được báo rằng một trang đã mất khỏi cuốn sách của mình mà không biết trong đó viết gì.
Nhưng ông đang nghĩ.
Về tất cả những gì đã nói với ông trong mấy giờ qua. Về lá thư nhỏ, tờ giấy gấp ghi: Salma còn sống. Về tiếng người đàn bà thét. Về thứ đã động đậy trong ông khi nghe cái tên. Đó không phải nỗi nhớ. Nó giống một cơn ớn lạnh trong cái xương đã gãy từ lâu, thỉnh thoảng vẫn đau khi trời đổi.
“Samer,” ông nói.
Chàng trai quay lại.
“Kể cho tôi về bà ấy.”
“Sao ạ?”
“Về Salma. Tôi không nhớ bà. Nhưng tôi muốn biết người mình đã yêu.”
Mắt Samer mở to, rồi cậu dịu lại. Cậu đến ngồi xuống nền đất lạnh, và Nader theo sau.
Và cậu bắt đầu kể.
Cậu kể về một người đàn bà dạy toán ở bậc trung học cơ sở, mỗi sáng pha cho chồng trà bạc hà, đứng ở cửa chắc chắn rằng ông đã mang áo khoác. Về chiếc váy xanh trong một tiệc đính hôn. Về bài toán Pythagoras. Về một bàn tay không buông tay chồng trong cái hố. Về một lời nói dối nhỏ trong bếp lúc rạng sáng, và một lời khác sau buổi trưa. Về một người đàn bà đã im lặng ba mươi bảy năm vì bà đã hứa.
Samer không biết bà như Nader đã biết. Nhưng cậu đã thấy bà, trong hai ngày trọn, nhiều hơn điều có người thấy người thân yêu của mình trong nhiều năm.
Nader lắng nghe.
Và ở tận cùng sự im lặng bên trong ông, nơi một cái lỗ mềm mại đã được khoét, có thứ gì bắt đầu động đậy. Không phải ký ức. Mà là tiếng vọng của ký ức. Như người nghe một giai điệu cũ từ xa mà không biết lời.
“Tôi yêu bà ấy,” cuối cùng ông nói.
“Thầy biết bà ấy ạ?”
“Không. Nhưng tôi biết mình yêu bà. Và điều đó không cần một cái tên.”
Hisham mỉm cười một nụ cười nhỏ khô khan, cúi đầu, và nói mà không ngẩng lên:
“Clive Wearing.”
“Ai ạ?” Samer hỏi.
“Không có gì. Chuyện Salma từng nói.”

“Đừng quên,” Hisham nói, “rằng chúng ta còn việc phải làm.”
Ông chỉ chiếc bàn bên, nơi thi thể đang nằm, và trên bàn chân phải là chiếc giày dây tuột.
“Ông ấy phải đi. Trước khi mọi thứ trục trặc.”
Nader nói:
“Đi đâu?”
“Sang cánh cửa kia.”
“Năm tám mươi chín?”
“Phải.”
“Bằng cách nào?”
“Anh không mất tên Salma để ở lại đây, mà để là người mang. Quy luật nói: ai bị chủ nhân quên thì mở được. Anh đã quên người quan trọng nhất của anh. Và tay nắm đã thức dậy.”
Ông chỉ.
Trên bức tường bên trái, ở cánh cửa nhỏ hé mở, đã hiện ra một tay nắm đồng tròn, lấp lánh trong bóng tối như một con mắt. Mà vài phút trước nó chưa có ở đó.
“Không ai ngoài anh chạm được vào nó.”
“Nếu tôi chạm?”
“Nó sẽ mở ra cho anh điều phía sau nó. Và anh phải khiêng ông ấy tới cái hố.”
“Và tôi trở về?”
“Và anh trở về.”
Nader nắm vai thi thể, Samer nắm hai chân. Họ khiêng cẩn thận. Sợi dây giày tuột thõng xuống, kéo lê trên nền đá một vệt mảnh đất cũ.
Họ đến gần cánh cửa.
Nader xoay tay nắm.
Và cánh cửa mở ra.

Không khí bên ngoài lạnh như hơi thở, mang mùi đất ẩm và hương cỏ trước bình minh.
Họ đứng trên ngưỡng cửa, bầu trời trước mặt màu tro, và ở chân trời là một dải hồng mảnh.
Một khu vườn.
Khu vườn của ngôi nhà cũ, chính nó, nhưng cây cao hơn, cỏ rậm hơn, bức tường còn nguyên chưa đổ, mái nhà chưa sập. Trước mặt họ là một cái hố hình chữ nhật, với mép sắc.
Và có một người đàn bà ở đó.
Một người đàn bà năm mươi tuổi, gương mặt thanh mảnh, đôi mắt sắc, tay trái cầm ngọn nến đang cháy, đứng ở cửa sau.
Wadad.
Bà không quay về phía họ. Bà đang nhìn vào cái hố, thì thầm điều gì.
“Bà không thấy chúng ta,” Nader nói.
“Sao thầy biết?”
“Tôi không biết.”
Họ tiến lên. Đặt thi thể thật chậm lên mép hố, rồi hạ xuống, từng phân một, cho đến khi ông nằm yên dưới đáy. Hai tay đặt trên ngực. Mắt nhắm. Chiếc giày dây tuột ở nguyên chỗ.
“Hisham đã tìm thấy ông ấy như thế này,” Samer thì thầm.
“Phải.”
Họ lùi lại.
Và từ xa, phía con đường quê, họ nghe tiếng động cơ. Một chiếc xe cứu thương đang tiến lại, chậm rãi, đèn đỏ im lặng quay trên nóc.
“Hisham,” Samer nói. “Chàng trai trẻ.”
“Đừng nhìn.”
Nhưng Nader đang nhìn, không phải chiếc xe cứu thương, mà là cây chanh ở góc tường, nơi có một cái bóng. Bóng một người đàn ông gầy, ôm lấy thân cây, run rẩy.
Ba mươi bảy tuổi.
Quần áo ướt, đất dính đầu gối, một cuốn sổ đen trong tay.
Một người đàn ông đang xé một trang bằng răng.
Ông thấy chính mình.
Và người đàn ông kia, chàng trai chưa biết mình sắp mất gì, đúng lúc ấy ngẩng đầu lên, nhìn ông từ giữa những cành cây bằng đôi mắt không ngạc nhiên.
Đó là đôi mắt của người đã biết.
Rồi anh ta bước đi.
Anh ta tiến lại bằng những bước nhỏ, và đứng cách ba mét, mà Samer không nói, Wadad không nói, cả vũ trụ cũng không nói. Và chàng trai nói bằng giọng thấp, mềm, không giống giọng ông già mà Nader biết:
“Anh đến sớm.”
“Tôi?”
“Không. Anh không phải người đặt nó xuống. Anh là người mang nó. Có khác biệt.”
“Anh là ai?”
“Tôi là người đã quyết định quên Salma,” chàng trai nói.
Nader run lên.
“Anh?”
“Tôi là người đã biết, ba mươi bảy năm trước, rằng có một người sẽ lấy tên bà khỏi anh vào chính đêm nay.”
“Anh biết?”
“Tôi đã thấy anh ta trong giấc mơ cuối. Và tôi thấy đó là lối thoát duy nhất. Vì người nhớ không ngừng thử, và chính sự thử giết bà. Ở thế giới kia, mỗi lần anh ta cố cứu bà, anh ta lại mất một thứ mới, cho đến khi chẳng còn gì để trả. Còn anh, bây giờ anh không thể đem bà ra trả giá, vì anh không biết bà là của anh.”
“Anh thấy sự quên lãng của tôi là cứu rỗi?”
“Tôi thấy nó là cơ hội duy nhất.”
Nader nhìn một chàng trai ba mươi bảy tuổi, có đôi mắt của mình, giọng của mình, đôi giày của mình, và không thể nói rằng đó là người lạ.
“Còn Marwan?” ông hỏi.
“Marwan giờ là người duy nhất trong vũ trụ biết tên Salma. Ông ta lấy nó khỏi anh để đem ra trả giá, nhưng chưa trả hết. Ông ta giữ lại. Và một ngày ông sẽ đề nghị trả lại cho anh.”
“Vậy là tốt.”
“Không,” chàng trai nói giọng thấp hơn. “Vì khi ông ta trả lại, ông ta sẽ mang theo cái giá của nó. Và anh sẽ không biết cho đến khi anh chấp nhận.”
“Cái giá là gì?”
Chàng trai nhìn xuống hố, nhìn thi thể nằm dưới đáy, rồi nhìn cây chanh đang rung mà không có gió.
“Anh,” anh ta nói.
Và từ phía bên kia khu vườn, nghe tiếng chiếc xe cứu thương dừng lại, tiếng cửa mở, và những bước chân của một chàng trai ba mươi lăm tuổi, cặp trong tay, tiến lại gần cái hố để nhìn xác chết đầu tiên trong đời mà anh không hiểu.

CHƯƠNG HAI MƯƠI MỐT

“Những lá thư đẹp nhất là thứ người ta viết cho chính mình, và khó nhất là thứ người ta không biết mình đã viết.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader và Samer nấp sau thân cây to, nín thở.
Vị bác sĩ trẻ tiến về phía cái hố bằng những bước ngắn ngập ngừng, chiếc cặp da đen trong tay, bộ áo blouse trắng lấm bụi dưới lớp áo khoác dày. Anh ba mươi lăm tuổi, tóc chưa có nhiều sợi bạc, dáng đi gọn gàng, mang vẻ trang nghiêm của người quen với xác chết và kính trọng người đã khuất.
Anh dừng lại ở mép hố.
Nhìn xuống.
Và Nader, từ xa, thấy điều Hisham đã thấy buổi sáng ấy ba mươi bảy năm trước: một ông già tóc bạc nằm ngửa, hai tay đặt trên ngực, mắt nhắm, đôi giày dây tuột. Và một gương mặt không ai trên đời có thể nhầm.
“Trời ơi,” chàng trai thì thầm.
Anh quỳ xuống. Lấy găng tay ra đeo, rồi leo xuống chiếc thang gỗ. Và trong lúc đưa tay về cổ thi thể để dò mạch, anh thở hắt một hơi ngắn.
“Lạnh quá,” anh nói. “Như nằm trong tủ lạnh hai ngày rồi.”
“Lạ thật,” Samer nói vào tai Nader. “Ông ấy còn sống cách đây vài phút.”
“Trong thế giới của ông.”
“Giờ ta làm gì?”
“Chờ.”

Nader trẻ, ba mươi bảy tuổi, đứng giữa những cành cây cách họ vài bước, nhìn cảnh tượng và run rẩy.
Giữa các ngón tay anh là nửa trang giấy xé từ cuốn sổ đen, trong miệng còn vụn giấy, và trên trán mồ hôi chảy như nước mắt. Nhưng đôi mắt anh, khi quay về phía người đàn ông giống mình, không phải đôi mắt hoảng sợ. Đó là đôi mắt vững, khô, của người đã tất toán với nỗi sợ.
“Anh phải viết,” anh nói khẽ.
“Viết gì?”
“Bức thư.”
“Bức thư nào?”
“Cái sẽ đến cửa nhà tôi ba mươi bảy năm sau. Cái mà tôi và anh viết, và nó đang chờ anh trong túi.”
“Tôi chưa viết gì.”
“Anh chưa viết nó. Và tôi cũng chưa viết nó. Nó là thứ duy nhất trong câu chuyện này không thuộc về ai.”
Anh đưa tay vào túi áo khoác, lấy ra một cây bút. Một cây bút xanh, cũ, nắp đen.
“Đây.”
Nader lớn tuổi cầm lấy.
“Tôi viết gì?”
“Điều đã được viết cho tôi.”
“Tôi không nhớ.”
“Anh đã đọc nó.”
“Tôi đã đọc. Sáng nay. Vài ngày trước. Trước…” Ông lắc đầu. “Tôi không nhớ được từng chữ. Tôi đã mất quá nhiều.”
Chàng trai nhìn Samer, người đứng giữa hai người, đảo mắt giữa họ.
“Còn cậu ấy?”
Mắt Samer mở to.
“Tôi?”
“Anh biết nó.”
“Tôi chưa thấy nó.”
“Anh biết nó. Nó ở trong anh, dù anh không biết nó vào bằng cách nào.”
Samer đông cứng.
“Anh nói gì vậy?”
“Hãy kể nó.”
Samer nuốt nước bọt, rồi nhìn tờ giấy xé trong tay Nader trẻ, nhìn cây bút, nhìn cái hố nơi vị bác sĩ đang di chuyển. Và cậu mở miệng, bắt đầu nói, bằng giọng gần như không thốt ra:
“Khi anh đọc những dòng này, Samer đang trên đường.”
Không ai thở.
“Đừng để cậu ấy qua cầu.”
Nader lớn tuổi đã ngồi xuống đất, đặt tờ giấy lên đầu gối, và bắt đầu viết.
“Và đừng nói với ai những gì anh đã đọc.”
Trong khi viết, ông nhìn nét chữ mình hình thành trên giấy.
Cái nghiêng về bên phải. Nét kéo dài ở đuôi chữ nun. Sức nhấn dồn vào đầu mỗi từ. Cái dấu chấm mà ông quay lại thêm một từ lên trên.
Chữ của ông.
Chữ của lá thư đã đến với ông. Không bắt chước. Không giả mạo. Chính là nó.
“Ngày tháng,” chàng trai nói giọng khàn.
“Ngày nào?”
“Ngày hai mươi mốt tháng Mười. Một nghìn chín trăm tám mươi chín.”
Ông viết.
Rồi đến câu cuối, câu mà lần đầu ông không để ý cho đến một lúc sau, viết bằng nét nhỏ và yếu hơn:
“Nếu thư này đến với anh muộn, nghĩa là giấc mơ đã bắt đầu lại.”
“Câu này từ đâu ra?” Samer hỏi. “Không có trong những gì em đã đọc.”
“Tôi thêm vào,” Nader lớn tuổi nói bằng giọng lạ. “Tôi không biết vì sao. Nó tự đến.”
Ông nhìn tờ giấy.
Đó là bức thư ông đã tìm thấy trên ngưỡng cửa. Từng chữ. Như một bản sao y hệt. Và không có ai trên đời đã viết nó trước ông. Nó được viết vì nó đã được tìm thấy, và nó được tìm thấy vì nó đã được viết.
“Không ai viết nó trước,” ông thì thầm.
“Không ai,” chàng trai nói. “Và đó là bí mật của cánh cửa. Mọi vật không bắt đầu, mà được gửi tới.”

Ông gấp tờ giấy làm ba, đưa cho chàng trai.
Chàng trai nhận bằng cả hai tay như nhận một vật thiêng. Anh nhìn nó, rồi nhìn người đã viết, và trên mặt anh là thứ gì giống lòng biết ơn, nỗi sợ và nước mắt.
“Cảm ơn.”
“Đừng cảm ơn tôi. Tôi chưa làm gì cả.”
“Anh đã cứu Salma.”
“Không. Anh cứu bà.”
“Tôi đã quên bà.”
“Tôi cũng vậy.”
Chàng trai mỉm cười, một nụ cười không mang chút vui, và lấy từ túi ra một phong bì xám bằng giấy dày, đặt tờ thư vào, rồi niêm lại cẩn thận.
“Tôi sẽ đưa nó cho Marwan.”
“Lúc ba giờ kém mười lăm.”
“Phải.”
“Mọi thứ đều đã được viết.”
“Mọi thứ đều đã được viết,” chàng trai nói. “Nhưng ai viết?”
Không ai trả lời.
Và từ cái hố, ở phía sau, họ nghe giọng Hisham trẻ hét mạnh:
“Các nhân viên cấp cứu! Gọi cảnh sát! Thi thể… điều này không thể!”
Và cùng lúc, Wadad, đang đứng ở cửa sau với ngọn nến, quay về phía cái cây.
Bà nhìn thẳng vào họ.
Đôi mắt bà không thấy, nhưng biết. Rồi bà gật đầu một cái rất nhẹ, hầu như không nhìn thấy, và quay lại phía cái hố.
“Bà biết,” Samer nói.
“Bà luôn biết.”

“Đến lúc rồi,” chàng trai nói. “Bình minh đang đến. Và cánh cửa đóng với tia nắng đầu tiên.”
“Chúng tôi sẽ trở về.”
“Hai người phải về nhanh. Và trong đại sảnh, đừng mở ngăn kéo nào.”
“Vì sao?”
“Vì khi hai người trở về, sẽ có người đang chờ.”
Chàng trai lùi về phía bóng tối, tờ thư gấp trong tay.
“Và cuối cùng, Nader,” anh nói, giọng nhỏ dần theo thân hình. “Nếu có ai nói với anh rằng họ có thể trả Salma lại cho anh. Đừng hỏi họ muốn gì. Anh biết rồi.”
Và anh tan biến giữa những cành cây.
Nader và Samer chạy về phía cánh cửa nhỏ vẫn còn mở, ánh sáng sắp chạm tới ngưỡng. Và ở bước cuối, Nader quay về phía cái hố, thấy Hisham trẻ ngẩng đầu khỏi thi thể, nhìn ông từ xa bằng cái nhìn dài mà ông không hiểu.
Rồi họ bước vào.
Cánh cửa đóng sau lưng họ nhẹ nhàng, và hành lang dài lại tỏa mùi giấy và bụi trước mặt.
Đại sảnh tĩnh lặng.
Và ở giữa, trên nền đất, Marwan đang ngồi.
Trước mặt ông là hai ngăn kéo mở.
Một là ngăn của ông. Còn cái kia, không ai biết ông tìm thấy ở đâu.
Ông từ từ ngẩng đầu, nhìn Nader bằng đôi mắt đỏ hoe, và nói bằng giọng hoàn toàn bình thản:
“Tôi có thể trả Salma lại cho anh.”

CHƯƠNG HAI MƯƠI HAI

“Mỗi ngôi nhà của những cái tên đều cần một người gác cổng, và mỗi người gác cổng đều bắt đầu là một vị khách.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader không nói gì ngay.
Ông đứng cách người đàn ông đang ngồi dưới đất vài bước, nhìn hai ngăn kéo mở trước mặt ông ta, và hai tờ giấy nhỏ xếp cạnh nhau như những quân bài. Một tờ đã ướt vì nước mắt, tờ kia khô và trắng, và ở mặt sau là những con chữ không nhìn thấy.
“Chàng trai ấy bảo tôi đừng hỏi anh muốn gì,” Nader nói thản nhiên.
“Chàng trai nào?”
“Tôi.”
Marwan mỉm cười.
“Và anh có nghe lời không?”
“Không.”
Nader ngồi xuống đất đối diện, tựa lưng vào giá ngăn kéo. Ông trông như người đang mặc cả trong quán cà phê về giá một món đồ nội thất. Samer đứng sau ông, căng thẳng, còn Hisham ngồi trên chiếc bàn dài, không ngẩng đầu khỏi tờ giấy.
“Anh muốn gì?”
“Không phải điều anh nghĩ.”
“Nói đi.”
“Tôi không muốn ở đây.”
“Trong đại sảnh?”
“Ở bất kỳ nơi nào có người khác. Tôi muốn ra ngoài, trở về với Layla, ngủ bên cạnh cô ấy và biết tên cô, và chết khi biết tên cô. Chỉ vậy thôi.”
“Và điều gì ngăn anh?”
“Cái này.”
Ông giơ chiếc chìa khóa đồng lên.
“Ai mở một ngăn kéo sẽ trở thành người canh giữ nó. Đó là quy luật mà các vị chưa biết. Ai mở ngăn kéo của mình từ đây sẽ được ghi vào cuốn sổ lớn, và không ra được trước khi tìm được người thế chỗ. Và tôi đã mở hai ngăn: của tôi, và của anh. Nên tôi chỉ còn cách ở lại.”
“Nếu anh tìm được người thay?”
“Tôi ra. Và trả anh tên vợ anh.”

Một sự im lặng dài.
Samer hiểu trước Nader, và cậu thốt ra lớn:
“Đây là tống tiền.”
“Đây là quy luật.”
“Ông đòi ông ấy ở lại đây mãi mãi, để đổi lấy một người đàn bà mà ông ấy không nhớ!”
“Tôi không đòi gì. Tôi đề nghị.”
“Khác gì nhau?”
“Khác ở chỗ, con trai, tôi không thể ép ông ấy.”
“Nếu ông ấy nói đồng ý?”
“Thì ông ấy nói đồng ý vì ông yêu một người đàn bà. Và điều đó sẽ đẩy ông tới đó dù ông không nhớ bà.”
Samer quay sang Nader.
“Đừng nhận.”
“Tôi không biết.”
“Đừng nhận. Đừng nhận điều mình không hiểu.”
Nader nhìn cậu thật lâu.
Và ở sâu trong sự im lặng bên trong ông, nơi cái khoảng trống mềm mại, có thứ gì động đậy. Tiếng một người đàn bà cười. Chiếc váy xanh. Bài toán Pythagoras. Một bàn tay đặt lên vai ông, ấn nhẹ khi ông bối rối. Và đó không phải ký ức. Nhưng ông tin chắc, theo cách thân thể tin chắc rằng mặt đất ở dưới mình, rằng ông sẽ không thể sống phần đời còn lại mà biết một người đàn bà yêu ông và đang chờ trên ngưỡng cửa, trong khi ông không biết tên bà.
“Tôi sẽ nhận,” ông nói.
“Thầy!”
“Đừng giận. Tôi biết mình làm gì.”
“Thầy không biết!”
“Tôi biết rằng tôi không nhớ bà. Và tôi biết rằng tôi yêu bà. Và tôi biết điều này không mâu thuẫn với gì cả.”
“Còn em?” Samer nói, giọng vỡ. “Thầy cũng không biết em. Nhưng em… em muốn thầy trở về.”
“Tôi sẽ trở về.”
“Bằng cách nào?”
“Tôi không biết.”

Hisham nói:
“Không.”
Ông ngẩng đầu khỏi tờ giấy, đứng dậy, tựa vào bàn, chiếc chân bó nẹp, và gương mặt ông sắc như dao.
“Nader sẽ không ở lại đây.”
“Hisham…” Marwan nói.
“Anh biết tôi là người duy nhất có thể làm người canh giữ.”
“Không. Anh đang tình nguyện.”
“Tôi không tình nguyện. Tôi có quyền.”
Im lặng bao trùm. Và mọi người nhìn ông.
“Quy luật nói: người bị chủ nhân quên. Con gái tôi đã quên tôi. Tôi là người duy nhất trong tất cả mọi người bước vào đại sảnh sau khi đã bị xóa tên khỏi ký ức một ai. Tôi là người ngồi được vào chiếc bàn này. Tôi viết tên con bé từ hôm qua. Tôi không biết cây bút của tôi có nhớ nó không. Và tất cả những gì tôi xin là được tiếp tục viết.”
“Nhưng ông là một người cha,” Samer nói.
“Chính vì thế.”
“Con bé sẽ không nhớ ông. Và ông sẽ ở lại đây mãi mãi.”
“Tôi sẽ ở lại. Nhưng tôi sẽ không quên con bé.”
Và ông lấy từ túi chiếc khăn tay trắng, mở ra.
Bên trong là một cây bút bạc. Cây bút có nắp khắc hình chiếc lá.
“Đây là thứ lẽ ra phải ở lại với tôi. Tôi không đưa con bé cây bút vì tôi muốn nó viết. Tôi đưa vì tôi muốn nó trở về với tôi.”
“Ông muốn nói gì?”
“Cây bút trong túi thi thể, Nader ạ. Cây bút không có nguồn gốc. Chính là cây này. Và nó đã được sinh ra ở đây. Trong đại sảnh này. Trên chiếc bàn này. Tôi đã là người gác đại sảnh trước khi tôi ra đời. Và mọi thứ đều đưa tôi đến đây.”

“Anh biết hết từ đầu sao?” Marwan nói chậm rãi.
“Không. Nhưng tôi đoán ra khi đọc những gì Nader viết cho tôi trong túi người chết: nếu anh cứu ai, hãy biết rằng cái giá là một cái tên. Và hãy giữ sao cho đó đừng là tên con bé.”
“Tên con bé?”
“Tên con gái tôi. Và tôi đã biết. Khi tôi viết lên tờ giấy: đừng để Marwan vào nhà các người. Tôi biết anh sẽ tìm được người trao cho anh một cái tên. Và anh sẽ đòi một người thay thế. Và người trả giá thay anh có thể là một người bạn.”
“Anh không nghĩ đến người bạn của anh.”
“Tôi nghĩ đến con gái tôi.”
Rồi, bằng một động tác chậm, ông cởi chiếc áo khoác xám, treo lên lưng ghế, ngồi sau bàn, như người trở về văn phòng sau một cuộc nghỉ ngắn.
“Tôi sẽ ở lại.”
Marwan nắm chiếc chìa khóa.
“Tôi không biết như vậy có đủ không.”
“Cứ thử.”
Marwan đưa chiếc chìa khóa về cái lỗ nhỏ dưới ngăn kéo của chiếc bàn, và xoay.
Có một âm thanh họ chưa từng nghe: tiếng rất nhiều cánh cửa đóng cùng một lúc, thưa thớt, lăn trong sâu thẳm đại sảnh như hàng nghìn ngăn kéo cùng thở dài.
Rồi mọi thứ lặng đi.

Nader nhìn Marwan.
“Xong rồi à?”
“Rồi.”
“Còn Salma?”
Marwan lấy tờ giấy trắng giữa những ngón tay run rẩy, và đưa cho ông.
Nader cầm lấy.
Ông nhìn điều viết trên đó.
Và không có nhiều hơn vài con chữ.
Nhưng mặt đất rung chuyển dưới chân ông.
Từ tờ giấy trào ra một thứ như ánh sáng, như nước, như lửa, một thứ không nói được, xuyên qua ngực ông, mở ra điều đã đóng, trả lại điều đã bị đánh cắp. Và trong một giây, mọi thứ trở lại. Chiếc váy xanh. Một tiếng cười. Trà bạc hà. Ba đêm lo lắng. Năm mươi năm những buổi sáng.
Ông quỳ xuống, và òa khóc.
“Salma,” ông nói. “Salma. Salma…”
Và đúng lúc ấy họ nghe từ phía bên kia đại sảnh, từ cánh cửa họ tưởng đã đóng, một giọng vang lên trong hành lang:
“Nader!”
Tất cả quay lại.
Và thấy cánh cửa họ đã đi vào, cánh cửa gỗ thấp, mở toang, và trên ngưỡng, trong ánh bình minh, là hai người đàn bà.
Salma, trong chiếc váy xám lấm bùn, và bên cạnh bà Jana, tái nhợt, chân trần, trong tay là một chiếc giày nâu cũ.

CHƯƠNG HAI MƯƠI BA

“Cơ thể giữ lại điều ký ức quên, như mặt đất giữ dấu chân sau khi chủ nhân đã đi.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader không ngẩng đầu cho đến khi bà ôm lấy ông.
Salma đã chạy tới ông xuyên đại sảnh, chiếc váy xám lấm bùn bay quanh người, gương mặt đầy những giọt nước mắt mà bà không biết lau. Bà quỳ trước ông trên nền đất lạnh và ôm lấy mặt ông giữa hai bàn tay, nhìn vào mắt ông bằng ánh mắt của người đàn bà đang đo một thứ bằng thước và sợ kết quả.
“Anh biết em không?”
“Salma.”
“Nói lại lần nữa.”
“Salma. Salma con gái Mansour. Giáo viên toán. Chiếc váy xanh của em. Tiệc đính hôn. Pythagoras.”
Bà bật ra một âm thanh giữa tiếng cười và tiếng nấc.
“Họ bảo em anh đã quên em.”
“Anh đã quên em.”
“Và em đã đứng ở cửa.”
“Anh biết.”
“Anh có thể quên em mãi mãi!”
“Có thể.”
“Và anh đã làm gì?”
“Anh đã nhận ở lại thay em.”
“Thay em?”
“Trong đại sảnh này. Nếu không có…”
Rồi hai người cùng quay về phía chiếc bàn dài.

Hisham đã ngồi sau chiếc bàn như thể ông sinh ra ở đó.
Trước mặt ông là một tờ giấy trắng, và cây bút bạc giữa các ngón tay. Ông không nhìn ai. Trên mặt ông là sự tĩnh lặng của người không còn gì để mất.
Jana chậm rãi tiến lại.
Cô đứng trước chiếc bàn, cách một mét, hai tay ôm chiếc giày nâu cũ vào ngực, như ôm một con búp bê.
“Cháu là Jana,” cô nói.
Hisham ngẩng đầu.
Ông nhìn cô.
Đôi mắt ông, đôi mắt sẫm rộng mà chỉ giống với mắt cô, không run. Chúng sáng lên bằng một thứ ánh sáng tĩnh lặng như ánh một ngọn đèn đã cháy từ lâu.
“Ta biết,” ông nói.
“Họ bảo cháu ông là ba cháu.”
“Ta là ba con.”
“Cháu không nhớ ông.”
“Ta biết.”
“Điều này… có làm ông đau không?”
Ông mỉm cười.
“Khi con mất một thứ lần đầu, con đau. Còn khi con mất nó vì chính con là người đã trao nó, nỗi đau đổi tên.”
“Thành gì ạ?”
“Thành niềm tin.”
Cô vẫn đứng, chiếc giày trong tay.
“Cháu đến để nói với ông một điều,” cô nói. “Bà Wadad bảo cháu: đưa cái này cho ông ấy. Cháu không biết phải làm gì với nó.”
Cô đặt chiếc giày lên bàn.
Hisham cầm lấy. Ông xoay đôi giày giữa hai bàn tay, và nhìn sợi dây giày đang tuột.
“Chiếc giày này đã chờ hàng chục năm để có người thắt dây cho nó,” ông nói.
Rồi ông đưa chiếc giày về phía cô.
“Con thắt cho ba được không?”
“Cháu ạ?”
“Xin con.”
Cô do dự một lát. Rồi cô nhận chiếc giày bằng đôi tay run rẩy, ngồi xuống đất trước ghế ông, và nắm lấy sợi dây giày đen sờn mòn.
Và cô không nghĩ.
Những ngón tay cô lướt trên dây giày như người đang chơi một giai điệu biết từ thuở nhỏ. Cô luồn nó quanh chiếc giày, kéo chặt, rồi thắt nút.
Một nút thắt đôi. Chắc chắn.
Chính là cái nút mà hai chiếc giày đã được buộc, hai chiếc đã được tìm thấy trước ngưỡng cửa nhà Nader.
Jana dừng lại.
Cô nhìn đăm đăm đôi tay mình.
“Ai đã dạy cháu cái này?” cô thì thầm.
“Không ai.”
“Không thể nào. Đây không phải một cái nút thường. Đây là cái nút mà chỉ…” Giọng cô run. “Ai biết nó?”
“Con.”
“Cháu ạ?”
“Con tự dạy mình. Hồi bốn tuổi. Con ngồi trước cửa nhà, và khóc vì chiếc giày cứ tuột, rồi con lấy dây và nghĩ ra cái nút này từ cái đầu nhỏ của con. Và ba hỏi: con học nó ở đâu? Con bảo: từ tay con.”
Cô ngẩng mắt nhìn ông.
Nước mắt đã phủ đầy hai má, nhưng cô không khóc như người đàn bà biết vì sao mình khóc. Cô khóc như thân thể khóc khi nó nhớ thay cho bộ não.
“Cháu biết đôi tay ông,” cô nói.
“Phải.”
“Cháu không biết gương mặt ông. Không biết giọng ông. Nhưng cháu biết đôi tay ông.”
“Thế là đủ.”
“Không. Không đủ.”
“Đó là tất cả những gì ba muốn.”
Cô nắm lấy tay ông.
Và không ai nói gì. Trong đại sảnh rộng có điều không nói được, và những ngăn kéo vây quanh họ, hàng nghìn cái tên bị lãng quên, và tất cả, vào khoảnh khắc ấy, dường như đang lắng nghe.

“Đến lúc rồi,” cuối cùng Hisham nói.
“Không,” Jana nói.
“Các con phải đi. Mặt trời đang lên. Và cánh cửa không mở mãi.”
“Con sẽ ở lại với ba.”
“Không, con gái.”
“Con không muốn mất ba một lần nữa.”
“Con sẽ không mất ba. Ba ở đây. Ba là người canh giữ những cái tên. Còn con ở thế giới bên kia. Và chúng ta trao đổi những lá thư.”
“Thư nào?”
“Mỗi bình minh ba sẽ viết tên con. Và mỗi bình minh con sẽ cảm thấy một thứ trong ngực mà con không biết vì sao. Khi con qua vỉa hè, khi con ngồi bên bàn phòng thí nghiệm, khi con nghe tiếng ‘ba ơi’ từ miệng một đứa trẻ ngoài phố… con sẽ biết.”
“Con sẽ biết?”
“Ba sẽ biết.”
Jana từ từ buông tay ông.
“Nếu con quay lại?”
“Vào bình minh tới. Và bình minh sau nữa. Và mỗi bình minh. Cánh cửa sẽ mở cho người có tay nắm.”
“Và con có một cái sao?”
“Cánh cửa biết.”
Jana quay mặt đi. Cô không thể nhìn ông thêm nữa. Cô nắm tay Salma, và bước về phía cánh cửa bằng những bước chân tê liệt, không ngoái lại.
Và ở cánh cửa, khi tia sáng đầu tiên chạm mép gỗ, cô dừng lại.
“Ba.”
Cô không biết vì sao mình nói thế.
Và câu trả lời đến từ phía bên kia, khẽ, giản dị, như giọng một người đàn ông trấn an đứa con gái nhỏ trong bóng tối:
“Ba đây.”

Họ đi ra từng người một.
Salma với Nader, tay bà trong tay ông như chưa làm từ nhiều năm. Jana, cúi đầu, bước đi như người mang một vết thương mà cô không biết nằm đâu. Samer, trông vừa nhỏ hơn vừa lớn hơn. Và Marwan là người cuối cùng, chống gậy, với gương mặt người đã lấy được điều mình muốn mà không biết mình đã được hay mất.
Buổi sáng đã yên vị trên cánh đồng. Một mặt trời trong trẻo, những giọt sương lấp lánh, và Wadad trên chiếc xe lăn ở mép hố, bên cạnh bà là Hind, mẹ Samer, đang khóc.
Hind chạy về phía con trai.
“Samer! Con yêu!”
“Mẹ…”
“Mẹ sợ lắm. Mẹ sợ lắm!”
Cậu ôm bà, vùi mặt vào vai bà. Rồi ngẩng đầu, nhìn Nader qua vai bà, bằng ánh mắt bối rối, và nói:
“Thầy… cảm ơn thầy.”
“Về chuyện gì?”
“Em không biết. Một điều gì đó.”
Nader mỉm cười.
“Tôi cũng không biết.”
Phía sau họ, cánh cửa trên thành hố đóng lại với một tiếng khe khẽ, và đất sét trở lại như cũ: một bức tường nhẵn, không có cửa, và một tấm kim loại dưới ánh mặt trời.

Họ trở về căn hộ vào buổi trưa.
Căn hộ yên tĩnh. Chiếc đồng hồ đã được treo lại trên tường, và bình hoa trắng vẫn nằm trên bàn, đã héo đôi chút. Salma pha cà phê trong im lặng, rồi ngồi đối diện chồng, nhìn ông như người ta nhìn một thứ mà họ sợ sẽ biến mất.
“Anh đã nói với em là anh sẽ trở về.”
“Anh đã về.”
“Và em đã nói với anh là em sẽ không quên.”
“Em không quên.”
“Và bây giờ em biết tất cả.”
“Và anh cũng vậy.”
“Em biết anh sẽ phải kể lại cho em mọi chuyện từ đầu.”
“Và anh biết em sẽ hỏi.”
Bà mỉm cười. Rồi đứng dậy vào bếp.
Và Nader đứng một mình trong căn phòng nhỏ.
Ông nhìn cuốn sổ đen, tờ giấy đầu tiên được giữ dưới lớp giấy bóng kính, câu cuối cùng ở mặt sau: “Bức thư tiếp theo nằm trong chiếc hộp.”
Chiếc hộp.
Họ đã mở nó sáng hôm qua. Họ chỉ tìm thấy cuốn sổ đen. Nhưng giờ ông nghĩ đến điều họ đã bỏ sót.
Ông đi tới nhà kho, tìm chiếc hộp nhỏ, ngồi xuống đất giữa những cuốn sách vương vãi, và mở nó ra lần nữa.
Không có gì.
Ông nhấc nắp, rồi cuốn sổ, rồi mảnh vải trắng.
Và khi nhấc mảnh vải lên, ông thấy điều chưa từng thấy: một mép gỗ mỏng ở đáy hộp, giao với thành bên bằng một khe hẹp.
Một đáy kép.
Ông ấn bằng ngón tay, và nó trượt chầm chậm.
Và ở khoảng trống bên dưới là một phong bì xám.
Một phong bì mới.
Và trên mặt, bằng nét chữ ông biết, nét chữ thanh nhã của Hisham, là một dòng duy nhất:
“Gửi Nader. Sau khi anh đóng cánh cửa.”

PHẦN NĂM

CHƯƠNG HAI MƯƠI BỐN

“Cánh cửa chỉ đóng từ một phía thì không gọi là cửa, mà gọi là lời hứa.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader đọc thư của Hisham trong bếp, Salma ngồi bên cạnh, trước chiếc bàn nhỏ chỉ vừa hai tách cà phê.
Lần này họ không mở phong bì bằng dao. Salma xé nó bằng ngón tay, rồi nhìn chồng bằng ánh mắt xin lỗi vì sự vội vàng. Nader trải tờ giấy lên bàn, đó là cùng loại giấy đơn thuốc, nét chữ vẫn là nét thanh nhã răng cưa của Hisham, nhưng chậm hơn và nặng hơn, như thể bàn tay viết nó đang cân nhắc từng chữ vì ở nơi ấy mỗi chữ đều có sức nặng.
Ông đọc bằng giọng thấp:
“Nader thân mến,
Nếu anh đang đọc điều này thì cánh cửa đã đóng, và tôi lúc này đang ngồi bên một chiếc bàn không phải của tôi, viết tên con gái tôi lần thứ tôi không biết là bao nhiêu. Tôi sẽ không dài dòng. Vì tôi đã học được trong đại sảnh rằng ở đây người ta không nói nhiều, bởi mỗi lời nói ra đều chiếm chỗ của một ngăn kéo nào đó.
Thứ nhất: đừng buồn cho tôi. Tôi đã chọn điều này. Và giờ tôi không biết đó là sự lựa chọn hay định mệnh. Nhưng tôi biết rằng Marwan đã không đòi điều ông ấy đòi nếu tôi không định đề nghị trước khi ông đòi. Ông là một người yếu đuối đã yêu cho đến khi đánh mất nhân tính. Và tôi là một người yếu đuối đã yêu cho đến khi lấy lại nhân tính. Và khác biệt giữa chúng tôi là một người trong hai đã thoát.”
Nader dừng lại.
“Người nào?”
“Đọc đi,” Salma thì thầm.
“Thứ hai: những giấc mơ không đóng lại. Anh đã đóng cánh cửa, nhưng những giấc mơ sẽ không dừng. Điều xảy ra với anh không bắt đầu từ anh. Và điều sẽ xảy ra với con gái tôi sẽ không kết thúc ở tôi. Tôi không biết nói điều này sao cho khỏi bi kịch: Jana mang điều anh đã mang. Và có lẽ nhiều hơn. Và con bé không như anh: anh là người đã thấy giấc mơ của mình từ trong một ngôi nhà. Còn con bé là người sẽ thấy giấc mơ của mình từ trên một chiếc thang. Khác biệt ấy trong khoa học gọi là khác biệt góc nhìn, còn trong cuộc sống gọi là sự cô độc.
Anh sẽ là người canh giữ con bé. Như tôi từng là người canh giữ đại sảnh. Và như anh từng là người canh giữ mà không biết. Hãy dạy con bé điều chưa ai dạy tôi: rằng giấc mơ không phải lời tiên tri, mà là một câu hỏi. Và câu hỏi đến từ tương lai thì không được trả lời bằng sự can thiệp, mà bằng sự chú ý.
Thứ ba: Samer.”
Nader ngẩng đầu khỏi tờ giấy.
Samer đã tới bếp vài khoảnh khắc trước, vì Salma gọi cậu lúc trưa tới ăn cùng, và cậu đang ngồi trên chiếc ghế nhỏ ở góc, không tham gia cũng không phản đối, tay phải đặt trên sợi dây chuyền mảnh nơi cổ.
“Đọc tiếp đi ạ,” chàng trai nói điềm tĩnh. “Nếu nói về em.”
“Samer. Tên cậu ấy không mất. Nó nằm trong một ngăn kéo không ai mở, vì người lấy nó không phải Nader, mà là cái giá đầu tiên Nader đã trả để cứu cha của Samer cách đây hai mươi tám năm. Cái tên không lấy lại được bằng chìa khóa. Nó lấy lại bằng việc học lại từ đầu.”
“Nghĩa là sao?”
“Nghĩa là cái tên bị quên theo quy luật được trả lại bằng sự hiểu biết. Đừng trở lại đại sảnh để mở ngăn kéo. Hãy mở ngôi nhà. Mỗi thứ Ba. Như xưa. Hãy nghe cậu ấy kể chuyện. Hãy sửa máy tính cùng cậu ấy. Hãy học cậu ấy lại từ đầu. Vì cái tên, vốn dĩ, chỉ là một dấu hiệu gắn vào một người mà thiên hạ biết. Và nếu anh biết cậu ấy lại, cái tên sẽ trở về, dù bằng một nét chữ khác.”
Im lặng.
“Thầy,” Samer nói sau một lúc. “Em có thể… em có thể đến thăm thầy mỗi thứ Ba không ạ?”
“Em không biết tôi.”
“Em biết thầy một chút. Nhưng em muốn biết thầy nhiều hơn.”
“Vì sao?”
“Vì thầy là người duy nhất mà khi nhìn em, em cảm thấy mình không cần phải giải thích gì.”
Nader mỉm cười.
“Vậy thì thứ Ba.”

Ông đọc tiếp, tờ giấy giờ run nhẹ:
“Thứ tư. Đây là điều quan trọng nhất.
Tối nay Jana sẽ thấy một giấc mơ. Con bé sẽ không hiểu nó. Con bé sẽ tưởng đó là giấc mơ cũ, chiếc thang máy, cây ô và sợi dây chuyền. Nhưng nó sẽ mang một chi tiết mới. Một chiếc giày nâu, dây tuột, trên sàn thang máy.
Rồi con bé sẽ thức dậy, và gọi cho anh.
Đừng nói với con bé rằng đó là điều nên sợ. Cũng đừng nói là nó giả. Hãy nói với con bé rằng anh ở bên nó. Rằng nó không một mình. Rằng nó có người canh giữ.
Và sau khi nói điều đó, hãy chú ý đến thứ có thể mở ra sau nó.
Thứ năm. Và đây là điều tôi sợ hơn cả đại sảnh: điều chưa được nói. Không phải mọi thứ trong cuốn sổ đen đều đã được viết. Còn một trang. Trang cuối cùng. Chưa ai xé nó, vì nó chưa được viết. Khi anh tới đó, anh sẽ biết.
Và bây giờ, người bạn mà tôi chỉ là bạn từ lúc anh đóng cánh cửa: cảm ơn anh đã cứu tôi. Và tôi xin lỗi vì tôi không cứu được anh.”
Và dưới dòng ấy, một chữ cái nhỏ bằng nét chữ run rẩy:
“H.”

Salma cúi đầu.
“Ông ấy yêu anh.”
“Không. Ông yêu con gái ông.”
“Ông cũng yêu anh. Ai yêu một con người đến mức ấy thì yêu cả những gì xung quanh người đó.”
Samer nói giọng thấp:
“Em hỏi một điều được không?”
“Em nói đi.”
“Nếu Jana sẽ thấy một giấc mơ mới, và hai người biết giấc mơ ấy có nghĩa gì, vậy chúng ta chờ gì? Vì sao không đến chỗ chị ấy?”
“Vì cô ấy chưa mơ.”
“Và ai bảo đảm?”
“Hisham.”
“Hisham ở trong đại sảnh.”
“Hisham không sai ở điều này.”
Và ngày trôi chậm, rồi đêm đến, họ vẫn ngồi trong bếp mà không ai muốn đứng dậy. Và khi đồng hồ gần ba giờ sáng, điện thoại Nader reo. Ông lấy nó khỏi túi, đọc cái tên sáng lên.
“Jana.”
Ông nghe máy.
“Bác Nader?” giọng cô vang lên thấp, khàn, như giọng người vừa từ giấc ngủ sâu bước vào cơn ác mộng. “Cháu xin lỗi. Cháu biết khuya rồi. Nhưng cháu… cháu vừa mơ.”
“Cháu kể đi.”
“Cái thang máy. Chính cái thang máy ấy. Kính, ánh đèn, và người đàn ông cầm ô. Nhưng lần này… có nước. Nó dâng lên chậm. Từ phía dưới. Cháu ở trong đó. Và bên cạnh cháu…” Giọng cô đứt. “Một chiếc giày. Giày nâu. Dây tuột. Nó nổi.”
Nader nhắm mắt.
“Jana. Bác ở bên cháu.”
“Gì ạ?”
“Cháu không một mình. Cháu có người canh giữ.”
“Người canh giữ nào?”
“Bác không biết giải thích sao lúc này. Nhưng bác đang đến. Samer đi cùng bác. Và Salma.”
“Bác Nader,” cô nói. Và trong giọng cô có thứ gì mới. Thứ chưa nghe thấy ở cô từ rạng sáng. “Giấc mơ này… có phải là điều cháu nghĩ không?”
“Cháu nghĩ là gì?”
“Rằng nó không chỉ là giấc mơ của mình cháu.”

CHƯƠNG HAI MƯƠI LĂM

“Nước không báo trước. Nó chỉ tới.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Phòng thí nghiệm giấc ngủ nằm ở tầng ba tòa nhà khoa học, một công trình kính đồ sộ nhìn ra dòng sông ở phía đông trường đại học.
Họ đến đó lúc chín giờ sáng. Nader, Salma và Samer, đi đầu là người bảo vệ nhận ra mặt Jana và bảo cô: “Tiến sĩ, hôm qua cô không đến.” Câu trả lời của cô khẽ khàng: “Tôi đi xa một chút.”
Họ đi qua sảnh rộng, nơi đá cẩm thạch sáng bóng, một tấm bảng ánh sáng treo từ trần thông báo “Hội nghị thường niên về Giấc ngủ và Trí nhớ, thứ Tư tuần sau”, rồi đứng trước chiếc thang máy kính chạy lên giữa lòng tòa nhà như một ống trong suốt.
Jana nhìn nó thật lâu.
“Đây rồi.”
“Cháu chắc không?”
“Cháu đã đi nó cả nghìn lần. Nhưng chưa bao giờ nhìn nó từ ngoài như đêm qua.”
Họ bước vào.
Thang máy rộng, có một chiếc gương ở vách sau, và trên kính là phản chiếu ánh sáng trắng. Jana đứng ở góc bên phải, nơi cô đã đứng hai tháng trước, và chỉ xuống sàn.
“Ở đây. Chiếc giày ở đây.”
“Còn nước thang máy?”
“Nó dâng lên từ dưới cánh cửa. Chậm. Cho tới đầu gối. Rồi…” Cô nuốt khan. “Rồi đèn tắt.”
Samer nắm tay vịn và nhìn bảng nút bấm.
“Tầng nào?”
“Em không nhớ. Nhưng nó ở phía dưới. Dưới sảnh. Em đang trên đường đi xuống.”
“Có hai tầng dưới lòng đất.”
“Vâng.”
“Bãi đỗ xe, và tầng hầm kỹ thuật.”
“Em muốn thấy tầng hầm.”

Tầng hầm kỹ thuật giống một xưởng hơn là một nhà kho.
Những hành lang hẹp, nền bê tông ẩm, những đường ống dày nhiều màu, những bảng điều khiển xám, và tiếng rất nhiều động cơ chạy kiên nhẫn trong bóng tối. Mùi dầu và nước đọng.
Samer như cá gặp nước.
Cậu di chuyển giữa các thiết bị nhẹ nhàng như người biết ngôn ngữ của chúng, mở hết bảng này đến bảng khác bằng một chiếc tua vít nhỏ lấy từ túi, dò dây điện, đọc các con số trên màn hình mờ. Jana đi cùng cậu, Salma và Nader theo sau.
“Đây là bơm thoát nước,” cậu nói. “Đây là cái chính. Còn đây là cái dự phòng. Và đây là cổng chống lũ.”
“Lũ?”
“Tòa nhà nằm cách bờ sông ba mươi mét. Nếu sông dâng thì tầng hầm là nơi ngập đầu tiên. Vì vậy người ta lắp những chiếc bơm này.”
“Chúng có chạy không?”
“Có vẻ đang chạy.”
Cậu dừng lại trước một bảng nhỏ ở bức tường phía sau.
“Cái này khác.”
“Khác thế nào?”
“Đây không phải bảng điều khiển. Đây là lập trình. Một màn hình quy định điều gì xảy ra vào những ngày giờ nhất định.”
Cậu mở nắp, bấm một nút, và một màn hình nhỏ sáng lên với phần mềm kiểu cũ.
Mọi người đứng quanh.
“Lịch tác vụ,” Samer nói. “Có hẹn giờ. Bơm nào cũng có lịch. Thường là: kiểm tra hằng tuần, vệ sinh hằng tháng, dừng bảo trì hằng năm.”
“Còn cái này là gì?”
Cậu xoay màn hình về phía họ.
Trên đó có một dòng đỏ, giữa những dòng xám:
“Dừng hoàn toàn các bơm chính và dự phòng. Ngày: 30 tháng Mười 2026. Giờ: 03:16.”
Im lặng.
“Ba giờ mười sáu,” Nader thì thầm.
“Ngày ba mươi tháng Mười,” Jana nói. “Một tuần nữa.”
“Có bình thường không?” Salma hỏi.
“Không.” Samer lắc đầu. “Dừng hoàn toàn vào giờ xác định, không có tác vụ sau đó. Không tiếp tục. Không lịch quay lại. Như thể… như thể có ai muốn bơm dừng và không chạy lại.”
“Ai thêm vào?”
“Để em xem.”
Cậu bấm một nút khác, và nhật ký chỉnh sửa hiện ra.
“Người dùng: h.shahabi.”
Mọi người đông cứng.
“Hisham,” Jana nói. Và cô không biết vì sao giọng mình run.
“Ngày thêm: 21 tháng Mười 2023.”
“Ba năm trước.”
“Vào ngày ông viết cuốn sổ.”
Jana nói chậm rãi:
“Ba cháu từng là giảng viên thỉnh giảng của trường. Ông giảng một chuỗi bài về pháp y và thảm họa. Và ông có quyền truy cập trong tòa nhà.”
“Vì sao ông ấy dừng các máy bơm?”
“Cháu không biết.”
“Cháu không biết sao?”
“Không,” Jana nói. “Cháu không biết ba cháu.”
Và cô im lặng.

Sau đó họ ngồi ở quán cà phê của trường. Một chiếc bàn nhỏ gần cửa sổ, và những cốc cà phê nguội.
“Để cháu nghĩ,” Jana nói, mở một cuốn sổ nhỏ và bắt đầu vẽ các hình.
Đó là cách của cô khi ý nghĩ dồn dập: những đường, những mũi tên và những vòng tròn. Và Nader nhìn cô trong im lặng, trong đầu là câu của Hisham: giấc mơ không phải lời tiên tri. Nó là một câu hỏi.
“Giả thuyết thứ nhất: ba cháu khi viết lệnh này đã thấy thảm họa, và muốn tránh cho chúng ta điều gì đó bằng việc dừng các máy bơm. Điều đó không thể hợp lý, vì chính việc dừng chúng mới gây ra lũ.”
“Thứ hai?” Nader hỏi.
“Ông viết một lệnh mà biết nó sẽ bị hủy. Và mục đích của ông là để lại một dấu vết vì ông biết cháu sẽ tìm thấy.”
“Thứ ba?”
“Ông không viết lệnh đó.”
“Cháu đã đọc tên ông.”
“Cháu đã đọc một cái tên. Cái tên không phải con người. Ai đó có thể dùng tài khoản của ông.”
“Ai?”
“Người có mật khẩu của ông.”
Và Jana không nhìn họ. Cô không cần nhìn. Vì mọi người đều nghĩ đến cùng một cái tên.
“Marwan,” Salma nói.
“Chúng ta có biết ông ấy ở đâu không?”
“Ông ấy rời cánh đồng sau khi chúng ta ra. Và nói sẽ trở về với Layla.”
“Layla,” Nader nhắc lại. “Và em có tin ông ấy không?”
“Không.”
“Vì sao?”
“Vì một người đàn ông lấy lại được tên vợ thì không đi xa khỏi cánh cửa đã trả bà lại cho mình. Người như thế bám chặt.”

Samer im lặng suốt thời gian đó.
Ngồi trên ghế, nhìn cốc của mình, tay đặt trên sợi dây chuyền nơi cổ. Rồi cậu nói khẽ:
“Còn một điều nữa.”
“Gì vậy?”
“Máy bơm chạy bằng điện. Nếu chúng dừng, nước sẽ từ từ dâng lên từ mặt đất, không hơn. Đó không phải điều Jana đã thấy.”
“Sao vậy?”
“Jana thấy nước dâng lên từ dưới cửa. Chậm. Cho tới đầu gối. Và đèn tắt. Điều đó nghĩa là nước đến từ trên cao, chứ không từ dưới thấp.”
“Từ trên cao?”
“Từ sông. Đây là nước đến từ chính dòng sông. Lũ. Một thứ dữ dội hơn nhiều so với việc máy bơm hỏng.”
“Một cái đập?” Nader nói.
“Vâng. Có thể là một cái đập.”
Rồi cậu lấy điện thoại, tìm kiếm, và đưa màn hình cho Jana.
Đó là một bản đồ đơn giản của khu vực. Phía trên con sông, cách bốn mươi cây số về phía bắc, là một vòng tròn xanh đậm, và một dòng chữ nhỏ:
“Đập Thung Lũng Thông. Dung tích chứa: 300 triệu mét khối. Năm xây dựng: 1964.”
“Sáu mươi năm,” Salma nói. “Nó sáu mươi tuổi.”
“Và mùa thu này mưa nhiều,” Samer nói. “Sáng nay em xem tin tức. Mực nước dâng lên mỗi ngày.”
“Và Hisham đã dừng các máy bơm từ ba năm trước, để chắc rằng sẽ có người xuống tầng hầm sau khi mơ.”
“Hoặc để con gái ông có thể biết.”
Jana nhìn tấm bản đồ rất lâu.
“Cháu không hiểu, bác Nader. Cháu đang cố dựng cho giấc mơ này một logic. Và tất cả những gì cháu thấy là ba cháu viết thư bằng những ngày tháng, giấc mơ của cháu biến thành dữ liệu, thời gian chạy hai chiều, và cháu… cháu không hơn gì…”
“Cháu là điều cháu không biết mình cần.”
“Gì ạ?”
“Con gái Hisham. Và người canh giữ ông.”
“Cháu không phải người canh giữ.”
“Cháu sẽ là. Nhưng cháu chưa biết.”
Mắt cô đầy nước mắt, mà không rơi.
“Chúng ta làm gì?”
“Chúng ta làm việc,” Nader nói. “Không can thiệp. Không trả giá. Bằng sự chú ý. Bằng tài liệu. Bằng sự thật.”
“Điều này không thể.”
“Trước đây cũng không phải không thể. Chúng ta đã thử mà không có quy luật. Giờ chúng ta biết quy luật. Nếu chúng ta thay đổi được các sự kiện mà không dùng giấc mơ, cái giá sẽ không bị đòi.”
“Còn nếu không được?”
“Thì lúc đó ta xem.”

Khi họ ra sân trường, bầu trời đã kéo mây.
Những đám mây xám nặng trĩu tụ trên dòng sông. Và ở chân trời phía bắc, một tia chớp câm lặng. Không khí nhiễm mùi đất chưa được thấm nước.
Nader đứng ở bậc thềm, nhìn về chân trời.
“Bảy ngày,” ông nói.
“Ít hơn,” Jana nói, tay đang cầm điện thoại. “Thông báo từ đài khí tượng: một cơn bão sẽ tới vào tối mai. Ba ngày mưa lớn.”
“Cảnh báo gì không?”
“Không. Chỉ là thông báo.”
Nader nhìn cô, rồi nhìn Salma.
Ông biết cái nhìn ấy nghĩa là gì. Vì năm mươi năm cuộc sống đã dạy ông đọc vợ mình. Bà đang nói: đêm nay anh sẽ không ngủ.
Và khi quay lại, ông thấy một điều chưa từng thấy.
Ở chân bậc thềm, cách cổng kính vài bước, một người đàn ông đang đứng dựa vào cột đèn. Áo khoác xám. Khăn quàng. Và cặp kính gọng mảnh.
Nhìn họ bằng đôi mắt không xin lỗi.
“Marwan,” Nader thì thầm.
Và người đàn ông giơ tay lên, thật chậm, vẫy họ bằng một tay, còn tay kia cầm một tờ giấy gấp làm ba.

CHƯƠNG HAI MƯƠI SÁU

“Nhân chứng trung thực nhất là người không có giấc mơ, mà có những con số.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Không ai nhúc nhích.
Họ đứng yên ở đầu bậc thềm, nhìn người đàn ông đang vẫy họ từ xa. Jana là người cử động đầu tiên, nhưng không phải về phía ông, mà lùi một bước, như chuẩn bị cho một cú nhảy.
“Không,” Salma nói dứt khoát. “Chúng ta sẽ không đến chỗ ông ta. Để ông ta lại đây.”
“Nếu ông ta không đến?”
“Thì chẳng có gì đáng để biết.”
Marwan đứng dưới cột đèn, trọn một phút. Rồi như hiểu ra, ông bắt đầu leo bậc thềm. Chậm, chống gậy, cứ ba bậc lại dừng để lấy hơi. Khi tới nơi, mặt ông đẫm một lớp mồ hôi mỏng, dù không khí lạnh.
“Tôi không muốn gì ở các vị,” ông nói. “Tôi muốn đưa các vị cái này.”
Ông đưa tờ giấy gấp.
Salma không nhận. Cánh tay bà buông thõng bên người, như người tránh chạm vào than hồng.
“Nader,” Marwan nói. “Anh đã lấy lại vợ bằng tay tôi. Tôi không đòi lời cảm ơn. Tôi xin anh nghe tôi năm phút. Nếu tôi không thuyết phục được, tôi sẽ đi, và anh sẽ không thấy tôi lần nào nữa.”
Nader nhìn vợ. Rồi nhìn Jana, người không còn nhìn Marwan mà nhìn về chân trời.
“Năm phút,” ông nói.

Họ ngồi trên chiếc ghế đá ở rìa sân, dưới một cây sung trụi lá.
Marwan không ngồi. Ông đứng, tựa vào gậy, và mở tờ giấy gấp, hóa ra đó là nhiều trang ghim lại bằng một chiếc kim, chi chít các con số, bảng biểu và biểu đồ.
“Đây là một báo cáo,” ông nói. “Một người đàn bà viết.”
“Ai?”
“Vợ tôi.”
“Layla.”
“Phải. Tên cô ấy là Layla. Layla Al-Haddad. Tiến sĩ kỹ thuật thủy lực. Ba mươi năm nay làm ở cơ quan giám sát đập. Tôi không biết mình cưới một người đàn bà tài giỏi như thế, cho tới sáng nay.”
“Bằng cách nào?”
“Vì khi trở về nhà sáng nay, tôi đứng trong bếp và nói với cô: Layla. Và gương mặt cô như đông cứng. Rồi cô sụp xuống khóc. Cô nói: em đã chờ anh nói điều đó biết bao. Và vài khoảnh khắc sau, khi bình tĩnh lại, cô bảo tôi: em có một thứ muốn anh đọc. Và cô lấy cái này ra.”
Ông đẩy xấp giấy về phía Nader.
Nader cầm lấy, lật các trang, rồi đưa cho Samer.
Chàng trai đọc nhanh, bằng đôi mắt biết ngôn ngữ của máy móc.
“Đây là một báo cáo kỹ thuật,” cậu nói. “Về cái đập. Đập Thung Lũng Thông.”
“Nó nói gì?”
“Nó nói có những vết nứt ở trụ chống bên phải. Độ rộng tăng ba milimét trong mười năm. Và áp lực nước trong các lỗ rỗng sau tường bê tông cao hơn mức cần thiết ba mươi phần trăm. Và có rò rỉ ở ba điểm ở chân đập. Và công suất xả khẩn cấp thực tế thấp hơn nhiều con số được công bố.”
“Điều này có nghĩa là gì?”
“Nghĩa là,” Samer nói, từ từ ngước mắt, “cái đập không chịu nổi một cơn bão mạnh. Và người viết ra điều này đã biết từ lâu.”
“Layla,” Marwan nói. “Layla biết từ mười một năm nay. Và đã viết mười một báo cáo. Không ai đọc.”
“Vì sao?”
“Vì cô là phụ nữ. Vì cơ quan phụ thuộc vào công ty thầu đã xây đập. Và vì thừa nhận các vết nứt nghĩa là một khoản ngân sách hàng trăm triệu.”
“Và sáng nay ông không nói với chúng tôi điều này?”
“Tôi không biết. Cho đến sáng nay. Tôi không biết công việc của vợ tôi, vì ba mươi bảy năm nay tôi thậm chí không biết tên cô. Tôi yêu cô mà không nói chuyện với cô. Và cô yêu tôi mà không hỏi tôi điều gì.”
Im lặng.
“Xin lỗi,” Marwan nói giọng thấp. “Đây không phải chuyện của các vị. Nhưng tôi đang cố nói rằng tôi không biết mình đã làm gì với các vị. Và tôi đang cố bù đắp.”

“Còn lịch của các máy bơm?” Jana nói.
Marwan ngẩng đầu.
“Lịch nào?”
“Cái ở tầng hầm tòa nhà. Mang tên ba cháu. Ngày 21 tháng Mười 2023.”
“Tôi chưa viết gì cả.”
“Ông là người duy nhất có…”
“Thưa cô,” Marwan nói nhẹ nhàng. “Xin nghe tôi. Tôi biết các vị không tin tôi. Nhưng chính Hisham đã viết cái lịch ấy. Tôi ở bên ông khi ông làm. Ba ngày trước khi ông biến mất. Ông ngồi trong tầng hầm, bấm những nút tôi không hiểu, và nói với tôi: cái này phải được giữ lại. Người cần nó sẽ tìm thấy.”
“Vì sao?”
“Vì ông muốn đặt một dấu hiệu. Dấu hiệu để người bước theo dấu chân ông nhìn thấy. Và ông nói với tôi: nếu con gái tôi xuống tầng hầm, nó sẽ thấy. Còn nếu không xuống thì vốn dĩ chẳng có gì để cứu.”
Jana nhìn đăm đăm vào ông.
“Ông ấy không dừng các máy bơm vì muốn có lũ. Ông đặt ngày vì ông đã thấy lũ. Và muốn để lại cho chúng ta một dấu vết để lần ngược. Đó, thưa cô, là một lịch ngược: nó cho chúng ta biết khi nào phải hành động.”
“Còn ông đã làm gì?”
“Tôi giấu việc đó để nó không bị hủy. Vì ai trong ban quản lý tìm thấy nó sẽ xóa. Và tôi biết có kẻ muốn xóa mọi thứ.”
“Ai?”
“Những kẻ không muốn cái đập được sửa.”

Khi Marwan nói xong, mọi người im lặng.
Gió đã mạnh hơn. Nó lay những cành trụi trên đầu họ, và cuốn những chiếc lá chết trên nền đá cẩm thạch.
“Còn ông,” Nader nói. “Ông muốn gì?”
“Trả lại anh điều tôi đã lấy.”
“Ông đã trả rồi.”
“Không. Tôi đã trả cái tên. Tôi chưa trả điều tôi đã cắt khỏi sự bình yên của anh. Và giờ, tôi muốn giúp các vị chuyện này. Layla làm được điều chúng ta không làm được: vào cơ quan. Đứng trước hội đồng. Trình các con số của cô. Không cần giấc mơ. Cô chỉ cần có người nghe.”
“Và ai sẽ nghe cô ấy?”
“Các vị.”
“Chúng tôi?”
“Các vị có thứ mà cô không có: các vị biết một thời điểm. Một thời điểm đi ra từ những con số mà không cần ai tin. Và nếu các vị gắn thời điểm ấy vào bản báo cáo, thì không ai nói được đó là ngẫu nhiên.”
“Ông muốn chúng tôi dùng giấc mơ.”
“Tôi muốn chúng ta dùng những gì mình có. Và gọi nó bằng một cái tên khác. Giả thuyết. Dự đoán. Phân tích thống kê.”
Nader nhìn Jana.
“Cháu nói sao?”
“Cháu nói,” Jana chậm rãi, “rằng Marwan đang nói một điều khôn ngoan. Và chính điều đó làm cháu sợ.”

Chưa đầy nửa tiếng sau Layla đã ở đó.
Bà đến bằng một chiếc xe nhỏ màu xám, và bước xuống là một người đàn bà sáu mươi tuổi, thấp bé, mái tóc bạc cắt ngắn, mặc chiếc áo khoác nâu rộng và đi giày thể thao, mang một chiếc túi vải đầy hồ sơ. Gương mặt thanh mảnh, đôi mắt xám sắc nhìn không chút xã giao.
Bà đi giữa mọi người như người quen đi giữa đống đổ nát. Khi thấy Marwan, bà dừng lại một chút, rồi nói bằng giọng khàn:
“Anh nói với họ rồi?”
“Anh nói rồi.”
“Họ nói gì?”
“Họ chưa nói.”
Bà đưa tay cho Nader, bắt chặt.
“Layla Al-Haddad. Xin lỗi vì đột ngột. Tôi không thích đột ngột với ai. Nhưng tôi có điều không thể chờ.”
“Mời bà.”
Bà ngồi xuống phiến đá cạnh Salma, mở túi, lấy ra một chiếc máy tính bảng nhỏ và bật sáng.
“Đây là số đọc của trạm cuối buổi sáng, từ các thiết bị đo mực nước ở đập. Tôi đang họp khi nhận được. Tôi không thể họp tiếp.”
Bà xoay màn hình về phía họ.
Một đường xanh ngoằn ngoèo, đang leo về phía một đường đỏ nằm ngang.
“Đỏ là mức tối đa theo thiết kế. Còn xanh là mực nước hiện tại.”
“Và nó nói gì?”
“Tôi nói chênh lệch vào thứ Sáu tuần trước là năm mét. Còn hôm nay, như các vị thấy, là ba.”
“Nếu cơn bão tiếp diễn?”
“Tôi tính,” Layla nói, mắt bà không rời những con số, “rằng đập sẽ đạt mức tối đa sau chừng bốn mươi bốn giờ. Nghĩa là trước bình minh Chủ nhật. Và nếu không mở các cửa xả khẩn cấp, mà chúng đang hỏng, nó sẽ tràn qua đỉnh.”
“Và khi ấy chuyện gì xảy ra?”
“Trụ chống bên phải sẽ không chịu nổi.”
Cuối cùng bà nhìn họ.
“Và trong tình huống xấu nhất, nước đến trường đại học này trong chưa đầy ba giờ.”
Jana cúi mắt nhìn xuống đất.
Rồi cô nói, bằng giọng hầu như không nghe thấy:
“Và lịch các máy bơm dưới tầng hầm ghi ngày ba mươi tháng này.”
Layla nhìn cô.
“Vậy thì,” bà nói, “có người biết điều tôi không biết. Hoặc có người tính sai.”
“Bà thích khả năng nào hơn?”
“Tôi không thích khả năng nào cả. Nhưng tôi biết các con số của tôi. Và những con số không chờ đến ngày ba mươi của tháng.”

CHƯƠNG HAI MƯƠI BẢY

“Điều khó nhất khi cứu người là trước hết phải thuyết phục họ rằng họ đang chìm.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Cơ quan giám sát đập họp khẩn trong một đại sảnh dài không cửa sổ, sáng bằng đèn neon trắng, và ở giữa là một chiếc bàn bầu dục bóng loáng quanh có hai mươi ghế da.
Ngồi ở đầu bàn là một kỹ sư mập ở tuổi năm mươi lăm, mặc bộ vest sẫm và đeo cà vạt sọc, tên Rashad Al-Qasim, lau trán bằng khăn tay mỗi khi có người khác nói. Bên cạnh ông là đại diện công ty thầu, một chàng trai lịch lãm trong bộ vest xám, không rời mắt khỏi điện thoại. Ở phía bên kia là Layla, một mình, chiếc cặp trước mặt.
Còn ở cuối bàn, trên các ghế quan sát, Nader, Jana và Samer ngồi, sau khi Jana thuyết phục an ninh rằng họ là “các chuyên gia học thuật được mời”.
“Thưa các đồng nghiệp,” Rashad nói. “Chúng ta đến đây để thảo luận một báo cáo kỹ thuật do Tiến sĩ Layla trình. Tôi mong chúng ta ngắn gọn. Cơn bão đang đến gần.”
“Tôi xin năm phút,” Layla nói.
“Xin mời.”
Bà đứng dậy.
Bà không cần giấy. Bà nói bằng giọng khàn của mình, mắt nhìn Rashad, tay chỉ lên màn hình hiện ra các biểu đồ. Bà nói về các vết nứt, áp lực và rò rỉ. Về mười một bản báo cáo. Về tốc độ dâng. Về các cửa xả khẩn cấp hỏng hai năm nay. Về điểm tới hạn mà mực nước sẽ chạm vào bình minh Chủ nhật.
Bà chính xác, khô khan và không tô vẽ, như người không biết cách khơi lòng thương.
Khi bà nói xong, sự im lặng bao trùm.
“Cảm ơn bà,” Rashad nói, lau trán. “Có ý kiến nào không?”
Đại diện công ty mỉm cười. Anh ta không ngẩng đầu khỏi điện thoại khi nói:
“Tiến sĩ Layla rất đáng kính. Nhưng báo cáo dựa trên số đọc từ các thiết bị cũ. Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu an toàn vào mùa xuân năm nay. Và chúng tôi không có những con số như vậy.”
“Các anh tiến hành nghiên cứu bằng thiết bị của chính các anh,” Layla nói.
“Và chúng được chứng nhận.”
“Bởi chính công ty.”
“Bởi một phòng thí nghiệm độc lập.”
“Do em trai giám đốc dự án làm chủ.”
Một tiếng xì xào nổi lên.
“Thưa bà,” Rashad nói bằng giọng dỗ một đứa trẻ. “Chúng tôi không buộc tội ai. Chúng tôi chỉ nói rằng báo cáo cần được xem xét lại. Và việc đó sẽ mất vài tuần.”
“Chúng ta không có vài tuần.”
“Bà đề nghị gì?”
“Mở các cửa xả khẩn cấp ngay hôm nay. Xả ba mươi phần trăm hồ chứa. Và sơ tán thung lũng bên dưới đập.”
“Sơ tán? Tiến sĩ, đó là một trăm nghìn dân.”
“Tôi biết.”
“Và dựa trên cơ sở nào?”
“Dựa trên một con số.”
“Một con số?”
“Bốn mươi bốn giờ.”
Một người ở cuối bàn bật cười.
“Tôi muốn nói một điều,” Jana nói, và cô đang đứng mà không biết mình đã đứng.
Mọi người quay lại.
“Tôi là nhà nghiên cứu thần kinh học, không phải kỹ sư. Nhưng tôi làm việc trong một tòa nhà nằm dưới đập bốn mươi cây số. Và tôi đã thấy dữ liệu mưa tuần này. Tôi đã tính xác suất cơn bão vượt quá giới hạn thiết kế này. Nếu dùng các ghi chép gần nhất thì con số lớn hơn tám mươi phần trăm.”
“Tám mươi phần trăm,” Rashad nhắc lại. “Nghĩa là có hai mươi phần trăm cơ hội không có gì xảy ra.”
“Hai mươi phần trăm,” Jana nói. “Ông có chịu đi một chiếc máy bay có xác suất rơi tám mươi phần trăm không?”
Ông im lặng.
“Cô không nói điều gì mới. Xác suất lúc nào cũng có. Nếu chúng ta sơ tán thung lũng mỗi cơn bão…”
“Đây không phải mỗi cơn bão.”
“Và sao cô biết?”
Và đúng lúc Jana phải trả lời, Nader cảm thấy cả căn phòng nín thở.
Nếu cô nói: vì tôi đã thấy nước trong thang máy. Họ sẽ bật cười. Và nếu cô nói: vì có điều gì trên đời báo cho chúng ta. Họ sẽ bịt miệng cô.
“Vì tôi biết,” cô nói giọng thấp, “sự khác nhau giữa một mối nguy thường và một mối nguy sắp đến.”
“Đó không phải khoa học.”
“Không. Đó là điều còn lại khi khoa học kết thúc.”

Họ ra khỏi cuộc họp lúc bốn giờ chiều, bầu trời tối dần.
Rashad Al-Qasim nói với Layla ở cửa, bằng giọng người bố thí: “Tôi hiểu lo lắng của bà. Tôi sẽ đưa vấn đề lên bộ. Và mong bà tin chúng tôi.”
“Khi nào?”
“Sớm nhất có thể.”
“Nghĩa là thứ Hai.”
“Có lẽ thứ Ba.”
Layla đứng nhìn ông rất lâu, bằng đôi mắt không một dấu vết giận dữ.
“Ba mươi năm,” bà nói thản nhiên. “Và tôi biết ông chưa bao giờ đọc một bản báo cáo nào của tôi. Nhưng ông biết tên tôi. Thế là đủ với tôi. Một ngày nào đó ông sẽ nhớ rằng ông từng biết tôi.”
Rồi bà đi.
Trong hành lang dài, Nader, Salma, Jana, Samer và Marwan đứng lại, sau khi mọi người đã rời phòng họp.
“Chúng ta thất bại rồi,” Samer nói.
“Phải.”
“Giờ sao?”
“Chúng ta không có quyền lực,” Jana nói. “Chúng ta có hiểu biết. Và không ai muốn nghe.”
“Vậy thì chúng ta phải làm điều không cần xin phép.”
Họ nhìn cậu.
“Là gì?”
“Tự tay mở các cửa xả.”
“Cái gì?”
“Em sẽ nói thẳng,” Samer nói. “Các cửa xả khẩn cấp bị vô hiệu từ bảng điều khiển, nhưng mỗi cửa có một bánh xe quay tay ở phòng vận hành dưới. Hệ thống ấy được thiết kế cho trường hợp mất điện. Nếu tới được phòng đó, thì bốn người đàn ông khỏe có thể quay nó. Bánh xe mỗi cửa cần hai trăm năm mươi vòng.”
“Bốn người đàn ông khỏe,” Salma nói. “Còn chúng ta có…”
“Tôi sẽ tìm người,” Layla nói, bà đã quay lại lúc nào không ai hay. “Tôi biết những người trong đội bảo trì. Họ cũng mệt như tôi.”
“Có hợp pháp không?” Nader hỏi.
“Không.”
“Và nguy hiểm?”
“Rất.”
“Và chúng ta sẽ trả giá?”
“Tôi không biết, thưa ông,” Layla nói, và nhìn ông bằng đôi mắt xám biết nhiều hơn điều bà bộc lộ. “Nhưng tôi biết đêm nay tôi sẽ không ngủ được nếu không làm.”

Họ đến đập vào đúng ba giờ sáng Chủ nhật, trong một đoàn ba xe, sau khi trải đêm đi gom người và chìa khóa.
Mưa đã bắt đầu. Chưa lớn, mà là một thứ mưa phùn nặng, liên tục, buông từ trời như tấm màn tóc. Và dòng sông quen thuộc phía dưới đã hóa thành biển tối, lấp lánh khi bắt ánh đèn. Còn cái đập, nhìn từ trên cao, như một gã khổng lồ: bức tường bê tông đen không thấy hai đầu, hai bên là núi đen, và từ xa trên đó lủng lẳng những ánh đèn nhỏ đơn độc.
“Đây,” Layla nói, chỉ một cánh cửa kim loại nhỏ ở chân bức tường bên phải.
Bà mở nó bằng một chiếc chìa trong chùm lấy ra từ túi.
“Đây là hành lang kiểm tra. Nó dẫn tới phòng vận hành.”
Họ bước vào.
Hành lang hẹp, ẩm, trên cao là ống và dây điện, cứ mười mét lại có một bóng đèn treo. Mùi bê tông ướt và sắt. Và tiếng bước chân họ vang như đuổi theo sau.
Họ đi mười phút.
Rồi thêm năm phút nữa.
Và ở giữa hành lang, khi Layla đi qua một hốc hẹp bên cạnh, bà dừng lại.
“Lạ thật.”
“Gì vậy?”
“Cái hốc này không có trong bản đồ.”
Mọi người đứng lại.
Ở bức tường bên trái có một khe, phủ bằng một tấm sắt rèn, sơn màu bê tông để giống một phần của nó. Và ở giữa tấm sắt, có thứ gì đó nhỏ nhô ra.
Một cánh cửa.
Một cánh cửa thấp bằng gỗ sẫm, với bản lề đồng xanh rêu.
Nader nhìn Jana.
Jana nhìn Samer.
Và không ai nói lời nào.
Và đúng khoảnh khắc ấy, lúc ba giờ mười sáu phút sau nửa đêm, từ phía sau cánh cửa vọng ra ba tiếng gõ khe khẽ, từ phía bên kia.
Cộc.
Cộc.
Cộc.

CHƯƠNG HAI MƯƠI TÁM

“Không gì khó hơn việc từ bỏ điều đã cứu mình. Trừ việc từ bỏ điều mà ta đã dùng để cứu người khác.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Nader không nhúc nhích.
Ông đứng trước cánh cửa thấp, ba tiếng gõ vẫn còn vang trong hành lang ẩm như tiếng vọng xa. Ánh sáng chiếc đèn treo trên đầu ông run rẩy, và những cái bóng ngón tay ông lăn trên bức tường bê tông.
“Đừng mở,” Samer nói.
“Vì sao?”
“Vì lần trước khi thầy mở một cánh cửa…”
“Lần trước,” Nader nói, “tôi đã lấy lại vợ.”
“Và trước đó thầy mất nửa trí óc.”
“Và tôi đã cứu ba người.”
Từ phía sau vang lên tiếng bước chân nhanh của Layla.
“Cái gì thế này? Chuyện gì đang xảy ra?”
“Không có thời gian,” Jana nói. “Layla, bà đi với Samer và Marwan tới phòng vận hành. Những người đàn ông đang chờ. Bắt đầu quay các bánh xe. Chúng tôi sẽ theo kịp.”
“Còn cánh cửa này?”
“Đây là việc của chúng tôi.”
Layla do dự một thoáng rồi gật đầu. Và Samer theo bà, sau khi nhìn Nader lần cuối bằng một cái nhìn dài. Marwan, chống gậy, là người cuối cùng. Ông dừng ở cửa, nói bằng giọng hầu như không nghe thấy:
“Nếu các vị cần ai đó mang thứ không nên mang, tôi ở đây.”
Rồi ông biến mất trong bóng tối.

Nader mở cánh cửa.
Phía sau là hành lang, hành lang dài của đại sảnh, với những ngăn kéo đồng và ánh sáng xám. Mùi giấy và mưa. Và cách ông vài bước, trên nền đất, một người đàn ông ngồi tựa vào tường, chân trần, tay cầm một cây bút bạc.
Hisham.
Ông trông già hơn cách đây hai ngày mười tuổi. Tóc bạc hơn, gương mặt gầy hơn, đôi mắt sâu hơn. Nhưng trong nét mặt có một sự bình thản mới, sự bình thản của người đã thấy tất cả những gì mình muốn thấy.
“Tôi đã đến nhanh nhất có thể,” ông nói.
“Bằng cách nào?”
“Cánh cửa xuất hiện ở nơi nó muốn xuất hiện. Nơi nào có một cái giá thì nơi đó có một cánh cửa.”
Jana thấy ông.
Cô đứng ở ngưỡng cửa, hai tay run rẩy, rồi không bước tới. Cô không nói một lời. Nhưng mắt cô bám vào mắt ông như bàn tay bám vào bàn tay.
“Jana,” ông nói.
“Cháu không biết ông,” cô thì thầm.
“Ta biết.”
“Nhưng cháu… cháu…”
“Không sao.”
Ông mỉm cười, rồi đưa lên một tờ giấy.
“Ta có điều các con phải đọc. Ta tìm thấy nó sáng nay, khi ngồi vào bàn. Trang cuối cùng.”

Đó là một trang của cuốn sổ đen.
Ố vàng, gấp lại, mép nhám, và ở phía trên là nét chữ của Nader trẻ, ở phía dưới là nét chữ của Nader già, và ở giữa là một nét chữ thứ ba mà không ai biết, mảnh hơn nét thứ nhất và rộng hơn nét thứ hai, như được viết bằng tay một người không giống ai.
Nader đọc bằng giọng thấp:
“Giấc mơ cuối cùng.
Nước tràn đầy thung lũng. Rất nhiều giọng đếm những vòng quay trong bóng tối. Những cái tên nổi trên mặt nước như lá chết. Và một cái tên, lớn, khắc trên bức tường bê tông bằng mực xanh:
Giấc mơ.
Và ai muốn thành phố sống sót, hãy trả giá cho nó.
Và giá của nó không phải tên của ai.
Giá của nó là những người mơ quên rằng họ đã mơ.”
Ông ngẩng mắt.
“Điều này có nghĩa là gì?”
“Nghĩa là,” Hisham nói bằng giọng bình thản, “mọi điều đã xảy ra với các vị trong những ngày này, giấc mơ, cánh cửa, đại sảnh, những lá thư, cuốn sổ, sẽ bị quên. Không phải những cái tên. Không phải những con người. Không phải điều các vị đã yêu. Mà là việc các vị đã thấy. Việc các vị đã biết. Việc các vị vốn có khả năng ấy.”
“Nghĩa là chúng tôi mất năng khiếu?”
“Các vị không mất nó. Các vị từ bỏ nó.”
“Vì sao chúng tôi phải từ bỏ?”
“Vì thành phố không sống sót nếu thiếu điều đó. Mọi điều các vị làm cho tới nay đã cứu ba người. Còn trong thung lũng là một trăm nghìn. Và một trăm nghìn chỉ có thể đổi bằng một cái giá cùng loại: rằng điều đã cứu các vị biến mất.”

Từ sâu trong hành lang vang lên một âm thanh mới.
Tiếng sắt kêu cọt kẹt. Tiếng ầm xa. Tiếng những người đàn ông gào nhau, và nhịp đều của những bánh xe khổng lồ đang quay.
“Họ bắt đầu rồi,” Jana nói.
“Họ có ít thời gian,” Hisham nói. “Cái đập sẽ không chịu quá nửa giờ sau khi chạm mức tối đa. Và các cửa cần thời gian để xả hồ.”
“Vậy họ có thể thành công mà không cần chúng ta.”
“Có thể.”
“Vậy vì sao chúng ta cần cái giá?”
Hisham nhìn cô thật lâu.
“Vì trong số đó có tám mươi phần trăm, như con nói hôm qua trong căn phòng ấy. Tám mươi phần trăm xác suất. Và hai mươi còn lại là các con. Là giấc mơ. Là điều khiến cái đập trụ thêm một phút, hoặc một bánh xe quay dễ hơn, hoặc một người đàn ông bơi qua dưới nước một khoảnh khắc trước khi trồi lên. Mọi điều không tính được, con gái ạ, đều đến từ nơi này.”
“Con không tin điều này.”
“Con không bắt buộc.”
“Ba nói rằng chúng ta mua hai mươi phần trăm bằng cách quên chính mình.”
“Ba nói rằng hai con từ bỏ giấc mơ để được thức tỉnh.”

Jana đứng thẳng.
Phía sau cô, trong hành lang, những tiếng gõ đã dừng. Còn trong đại sảnh trước mặt, một người đàn ông cô không biết đang cẩn thận đặt cây bút xuống đất. Và trái tim cô nói với cô điều mà lý trí cô không biết.
“Nếu con đồng ý,” cô nói. “Con có quên rằng ông là ba con không?”
“Không.”
“Con có quên rằng con đã thấy ông không?”
“Có.”
“Con có quên tất cả những điều này không? Thang máy? Nước? Những giấc mơ?”
“Có. Nhưng con sẽ nhớ rằng con có một người cha. Và ông yêu con. Và con sẽ không biết bằng cách nào.”
“Và con sẽ cứ thế mãi?”
“Mỗi bình minh ba sẽ viết tên con.”
“Nếu con không trở lại?”
“Con sẽ trở lại. Và con sẽ không biết vì sao.”
Cô nhắm mắt.
Rồi nhìn Nader.
“Còn bác?”
“Bác?”
“Bác có đồng ý không?”
“Bác đã đồng ý từ vài khoảnh khắc trước.”
“Kể cả nếu bác quên rằng mình đã cứu cha của Samer? Rằng bác đã nói chuyện với chính mình trên điện thoại? Rằng bác đã vào đại sảnh và ra khỏi nó? Rằng bác đã yêu Salma theo một cách mới?”
“Bác sẽ quên tất cả. Nhưng bác sẽ không quên Salma.”
“Làm sao bác biết?”
“Vì đó là điều cuốn sổ nói.”
“Cuốn sổ?”
“Cuốn sổ không nói rằng tình yêu bị quên. Nó nói rằng giấc mơ bị quên. Và bác chưa từng yêu Salma trong giấc mơ.”
Jana bật cười ngắn ngủi, gượng gạo.
“Bác là một người kỳ lạ.”
“Cháu có đồng ý không?”
Cô nhìn Hisham. Nhìn cây bút bạc trên đất. Nhìn những ngăn kéo dài. Nhìn trần nhà không thấy.
“Con muốn một điều trước khi đồng ý.”
“Nói đi.”
“Con muốn ôm ông.”
“Không,” Hisham nói dứt khoát. “Không, con gái. Cái ôm là điều ba đã thấy trong giấc mơ. Chính nó đã đẩy ba xuống hố.”
“Vậy thì…”
“Nhưng ba có thể cho con một điều khác.”
Ông đưa tay về phía cô.
Và bằng một động tác chậm, tay cô nắm lấy tay ông, rồi đan các ngón quanh các ngón ông. Cũng những ngón tay ấy. Cùng sự dịu dàng thô ráp ấy. Cùng cái nút thắt chắc chắn mà cô biết dù không biết.
“Ba,” cô nói.
“Ừ.”
“Nói đi.”
“Nói gì?”
“Điều cần được nói.”
Hisham hít một hơi dài.
“Hãy nói cùng ta,” ông nói. “Chúng ta từ bỏ giấc mơ.”
Nader nhìn Jana. Jana nhìn Nader. Và trong hành lang phía sau họ vang lên tiếng ầm của nước đầu tiên, đến từ sâu trong lòng đập, như tiếng một người khổng lồ thức dậy.
“Chúng ta từ bỏ,” Nader nói.
“Chúng ta từ bỏ,” Jana nói.
“Giấc mơ.”
“Giấc mơ.”
Rồi im lặng, như thể cả thế giới vừa hít vào một hơi.

CHƯƠNG HAI MƯƠI CHÍN

“Điều đã cứu ta, ta không nhớ. Và điều ta quên, ta không biết nó đã cứu ta.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Không còn gì của cánh cửa.
Khi Nader ngẩng đầu, ông đang đứng trong một hành lang hẹp ẩm, bao quanh là những bức tường bê tông, và một bóng đèn rung rinh treo trên đầu. Cách ông vài bước là Jana, tay đặt lên trán, mắt chuyển từ bức tường này sang bức tường khác như người thức dậy trong một căn phòng không quen.
“Chúng ta làm gì ở đây?” cô nói.
“Bác không biết.”
“Cháu… cháu đang ở…”
“Trong một cuộc họp. Với Layla.”
“Phải. Bản báo cáo. Cái đập.”
“Và chúng ta tới để mở các cửa xả.”
“Vâng,” Jana nói. “Vâng. Phòng vận hành.”
Họ nhìn nhau một cái nhìn dài, trong đó có sự ngạc nhiên ngầm vì một nỗi yên tâm mà họ không biết từ đâu, như người cảm thấy mình đã quên thứ gì ở nhà mà không nhớ ra là gì.
Ở cuối hành lang, tiếng ầm của nước đang tăng.
“Đi thôi,” Nader nói.
Và họ chạy.

Phòng vận hành là một đại sảnh hình chữ nhật rộng, trần cao, giữa phòng có bốn bánh xe sắt khổng lồ, mỗi bánh to bằng bánh xe một cỗ xe cũ, gắn trên những trụ thép đâm xuống nền. Ở mỗi bánh xe có hai ba người đàn ông đẩy bằng đôi tay trần, mặt họ lấp lánh mồ hôi dưới những bóng đèn vàng.
Layla đứng giữa phòng, trên một thùng gỗ, hét bằng giọng khàn:
“Một trăm bốn mươi! Một trăm bốn mươi! Tiếp tục!”
Bà đang đếm số vòng quay.
Và Nader thấy, trong nền sâu của trí nhớ, như từ một giấc mơ ông không nhớ, một người đàn bà đang đếm số vòng quay trong bóng tối. Nhưng ông không biết hình ảnh ấy từ đâu tới.
“Hai người!” Layla hét khi thấy họ. “Bánh xe thứ tư! Lại đây!”
Họ lao tới bánh xe thứ tư. Trên hai tay đòn thép là một chàng trai trẻ gầy đeo kính, bên cạnh là Samer, và ở phía đối diện là Marwan.
Người đàn ông già đứng đó, chiếc gậy ném dưới đất, đẩy tay đòn bằng cả hai tay, mặt đỏ, khăn quàng ướt sũng, hơi thở cào xé ông.
“Marwan!” Nader nói. “Anh đang làm gì thế?”
“Đẩy.”
“Anh không thể…”
“Tôi đã dành cả đời ngồi. Đêm nay tôi muốn làm gì đó bằng đôi tay.”
Nader nhảy tới bên ông, nắm tay đòn, và Jana tới nắm một tay đòn khác. Và bánh xe bắt đầu quay, chậm một cách đáng sợ, với tiếng sắt cũ rên rỉ.
“Một trăm năm mươi,” Layla nói.
“Cho tới khi nào?” Nader hỏi.
“Hai trăm năm mươi. Và nếu chúng ta thành công thì mỗi cửa xả đều mở. Và nếu có gì dừng lại…”
Bà không nói hết.

Thời gian trôi như trong những giấc mơ: vừa dài vừa ngắn.
Nhịp điệu các thân thể ăn khớp, họ đẩy, lùi, đẩy. Giọng Layla thỉnh thoảng vút cao, tiếng các bánh xe, tiếng ầm của nước mỗi lúc một mạnh hơn, và dưới chân họ chính mặt đất cũng run. Và thỉnh thoảng Nader nhìn những gương mặt xung quanh và nhận ra một điều lạ: ông biết tất cả, nhưng không nhớ mình đã làm quen với họ ra sao. Chàng trai này, Samer, ông cảm thấy giữa hai người có cả một đời. Còn Jana, như một đứa con gái chưa sinh ra của ông. Và Marwan, người bạn cũ.
Và khi họ đạt hai trăm, Marwan loạng choạng.
Bàn tay ông trượt khỏi tay đòn.
Samer giữ ông, nhưng ông già đã khuỵu xuống hai đầu gối, tay đặt trên ngực.
“Marwan!”
“Không sao,” ông nói, thở dốc. “Một phút. Chỉ một phút.”
“Không. Ngồi xuống.”
“Tôi…” Môi ông run. “Tôi sẽ làm tiếp.”
“Anh sẽ không làm tiếp!” Layla hét từ xa.
Nhưng Marwan ngẩng đầu, nhìn bà từ giữa những hàng người đàn ông.
Trong mắt ông có thứ không thể quên. Một thứ gần với tiếng khóc đang cười.
“Layla,” ông nói.
Các bánh xe dừng một thoáng.
“Layla…”
Bà quỳ xuống bên ông.
“Vì sao anh dừng? Vì sao anh không đếm?”
“Anh không muốn đếm.”
“Gì?”
“Anh muốn nói tên em.”
“Em biết tên em, Marwan.”
“Nhưng anh nói chưa đủ. Layla. Layla. Layla.”
“Đủ rồi,” bà nói. Nước mắt bà đã chảy mà bà không nhận ra. “Đủ rồi. Em ở đây.”
“Layla,” ông nói lần cuối, và mỉm cười. “Anh luôn biết nó.”
Rồi ông nhắm mắt.
Và trong vòng tay bà, tim ông ngừng đập.

Không ai khóc.
Không có thời gian. Những người đàn ông đứng quanh họ im lặng một khoảnh khắc, rồi, thật chậm, như có điều gì chung ra lệnh cho họ, họ trở lại với những tay đòn.
“Hai trăm mười,” Layla nói, bằng giọng không giống giọng bà. Bà lau mặt bằng tay áo. Đứng dậy. “Hai trăm mười. Quay đi.”
Và họ tiếp tục.
Jana, nước mắt trên mặt, và Samer cắn môi, và Nader đẩy bằng tất cả những cơn đau của đầu gối và xương sườn. Và ở một nơi nào đó giữa đau đớn và mệt mỏi, ông nghe một giọng thì thầm bên tai: người đàn ông này chết vì ông muốn nói một cái tên.
Ông không biết câu ấy từ đâu tới.
“Hai trăm năm mươi!”
Tiếng thét của Layla vang trong sảnh.
Và ở trên cao, nơi tận cùng bóng tối, nghe tiếng một người khổng lồ ngáp.
Tiếng ầm. Rồi rung chuyển. Rồi tiếng nước khổng lồ lao ra từ các cửa xả đã mở, bốn cửa cùng lúc, đổ xuống thung lũng như sấm.
“Mở rồi!” một người đàn ông hét.
“Mở rồi!”
Họ ôm nhau, cười và khóc. Và một tiếng ồn hỗn loạn khó hiểu nổi lên, trong đó có niềm vui, nỗi sợ và nỗi đau.

Họ ra mái đập vào lúc bình minh.
Bầu trời xám, mưa đã nhẹ, dòng sông bên dưới nuốt bóng tối chậm rãi, và đã mang màu chì. Hồ chứa của đập, nhìn từ trên cao, đang thu nhỏ: mực nước hạ xuống, từng phân một, để lại trên những bức tường bê tông những vệt sẫm giống dấu thủy triều xưa.
Và ở phía bên kia, nơi thung lũng, ánh đèn xanh đỏ của cảnh sát và xe cứu thương chuyển động chậm rãi, một đoàn dài, và những tiếng còi xa.
“Họ đã sơ tán,” Samer nói. “Em đọc trên điện thoại. Cơ quan đã công bố sơ tán cách đây một giờ.”
“Ai ra lệnh?”
“Không ai biết. Tin đến từ một nữ nhà báo tên Lina. Cô ấy đăng toàn bộ bản báo cáo. Dưới tên Layla.”
Layla nắm lan can sắt, nhìn dòng nước đang rút.
“Lina?”
“Đồng nghiệp của cháu ở trường,” Jana nói. “Cháu gửi cho cô ấy mọi thứ đêm qua. Cháu không ngờ cô ấy sẽ đăng.”
“Cô ấy đã đăng.”
“Còn cơ quan?”
“Bị buộc phải làm.”
Layla mỉm cười một nụ cười cuối cùng, kiệt sức, và trong mắt bà có điều không tả nổi.
“Ba mươi năm,” bà thì thầm. “Và cuối cùng họ cũng đọc.”
Rồi bà ngồi sụp xuống nền ướt, và lấy hai tay che mặt.

Và lúc mặt trời mọc, khi nắng bắt đầu vẽ trên mặt nước một vệt vàng yếu ớt, một chiếc xe cảnh sát đến đỉnh đập.
Từ xe bước xuống một người đàn bà trong chiếc váy xám lấm bẩn, đôi giày nhẹ, và gương mặt tái nhợt.
“Salma,” Nader nói.
Bà đi về phía ông thật chậm, mắt xem xét ông như người muốn chắc rằng mọi phần của ông đều ở đúng chỗ. Rồi bà dừng cách một bước, và hỏi:
“Anh có biết em không?”
“Em là vợ anh.”
“Sao anh biết?”
“Anh không biết. Chỉ là anh biết.”
Bà cười, rồi khóc, rồi lao vào vòng tay ông.
“Anh đã quên nhiều thứ,” bà thì thầm. “Nhưng anh không quên em.”
“Người ta nói với anh như thế.”
“Ai?”
“Anh không biết.”
Samer lau mặt bằng tay áo khoác, và mỉm cười, nhìn hai người.
Cậu là người duy nhất trong số họ vẫn nhớ tất cả. Cánh cửa, đại sảnh, tiếng gào, những cái tên, và chiếc giày nâu dây tuột. Cậu là người duy nhất biết rằng người đàn ông và người đàn bà đang ôm nhau trong ánh bình minh này đã trả một cái giá mà họ không biết mình đã trả.
Cậu mở ba lô, lấy ra một cuốn sổ đen bìa da và dây đeo cũ.
“Thầy Nader.”
Nader quay lại.
“Đây là của thầy.”
“Cái gì vậy?”
“Cuốn sổ của thầy. Em tìm thấy trong xe ông Marwan.”
Nader chậm rãi nhận lấy.
Ông mở ra.
Tất cả các trang đều trắng.
Và điều ấy không có gì lạ. Ông lật từng tờ một, ngắm sự trắng như người đọc một ngôn ngữ không quen. Rồi, ở trang cuối cùng, ông dừng lại.
Ở đó có một dòng.
Bằng nét chữ của ông.
Nét chữ mà ông không biết mình đã viết.
“Khi giấc mơ vượt trước tôi, tôi không học cách tiên đoán. Tôi học cách chú ý.”

CHƯƠNG BA MƯƠI

“Không ai vượt trước giấc mơ. Chúng ta chỉ học cách thức dậy đúng lúc.”
Trích sổ tay của Nader Al-Aswad
Trụ chống bên phải của đập được xây lại trong sáu tháng.
Nader đọc tin ấy trên báo ở hiên nhà, vào một sáng thứ Ba tháng Tư, giữa hai ngụm trà bạc hà. Mùa xuân năm nay đến thành phố muộn, nhưng đến trọn vẹn: những cây hạnh nhân bên kia vỉa hè nở trắng, không khí ướt mùi đất, và những con chim ông không biết tên đang cãi nhau trên một cành gần.
Tờ báo nói rằng Tiến sĩ Layla Al-Haddad, chủ tịch cơ quan giám sát đập mới, đã công bố hoàn tất công việc tu sửa, và ba trăm triệu mét khối nước sẽ trở lại thung lũng từ từ vào mùa hè này. Và ủy ban điều tra đã kết tội ba quan chức của cơ quan cũ và công ty thầu. Và ở cuối trang có một tin nhỏ: “Vinh danh một nữ kỹ sư đã thấy điều chưa ai thấy.”
Ông gấp tờ báo.
“Anh sao thế?” Salma hỏi từ bên trong. “Trông như vừa đọc một lời tiên tri.”
“Không phải tiên tri.”
“Vậy là gì?”
“Anh đọc được một tin dễ chịu.”
Bà cười, bước ra hiên, ngồi bên ông, tựa đầu lên vai ông, như đã quen suốt nửa thế kỷ. Bà thoang thoảng hương nhẹ của lá móng, và trên cổ tay là một chiếc vòng bạc nhỏ mà ông không biết từ đâu tới.
“Lát nữa Samer sẽ đến,” bà nói.
“Anh biết.”
“Anh có nhớ hôm nay là thứ Ba không?”
“Làm sao anh quên được?”

Samer đến lúc mười giờ, như mọi khi, leo cầu thang đá mỗi bước ba bậc.
Cậu mang chiếc túi dụng cụ nhỏ, tay kia cầm một túi giấy đựng những chiếc bánh ngọt nóng từ tiệm bánh gần đó. Và khi Nader mở cửa, cậu mỉm cười một nụ cười mà Nader không biết lý do, nhưng ông cảm thấy hơi ấm của nó mỗi lần thấy.
“Chào buổi sáng thầy.”
“Chào buổi sáng, Samer.”
Chàng trai đứng một thoáng ở ngưỡng cửa.
“Gì vậy?” Nader hỏi.
“Không có gì. Em nghe thầy gọi tên em.”
“Điều đó lạ sao?”
“Không. Nhưng em vẫn thích nghe.”
Samer là người duy nhất nhớ tất cả. Và nhiều tháng đã trôi qua mà cậu không nói với Nader điều gì. Cậu không nói: thầy từng là một người đàn ông thấy được điều sắp xảy ra. Cũng không nói: thầy từng mang một cuốn sổ và một cánh cửa. Cũng không: đã có một người đàn ông khác giống thầy chết trong một cái hố. Cậu biết đó là cái giá đã trả, và cậu không có quyền đòi lại điều đã đem làm lễ vật.
Nhưng cậu mang nó.
Và cậu mang nó nhẹ nhàng một cách lạ lùng, như người biết rằng một gánh nặng nào đó sẽ nhẹ hơn khi cùng mang.
“Hôm nay em sửa máy tính cho tôi chứ?”
“Máy tính nào?”
“Cái hỏng từ một tháng nay.”
“Thầy ơi, nó chạy hai tháng nay rồi.”
“Thật à?”
“Vâng.”
“Vậy sao em vẫn đến mỗi thứ Ba?”
“Vì em thích trà bạc hà.”
“Đó không phải lý do.”
“Đó là một lý do.”
Họ ngồi trong bếp, và Salma rót trà. Và Samer bắt đầu kể về công việc ở công ty, về người mẹ đã học dùng máy tính, về chiếc xe máy đã trở nên thân thiết với cậu. Và Nader nghe, ngắt lời, cười. Và có lúc, mà không biết, ông nói:
“Ba em thích kể chuyện chuyến tàu.”
Samer ngừng lại.
“Ai kể thầy?”
“Tôi không biết. Tôi chỉ nói vậy.”
“Và ông bảo người đàn ông lạ ấy đã khóc.”
“Tôi không biết sao mình biết điều này.”
“Em cũng vậy,” Samer nói. Mắt cậu lấp lánh. “Nhưng em thích việc thầy biết.”

Buổi trưa, sau khi Samer ra về, Nader đi tới nghĩa địa.
Ông không biết chính xác vì sao. Nhưng từ mùa thu ông đã quen tới đó mỗi chiều thứ Ba. Đứng trước một ngôi mộ nhỏ xây bằng đá trắng đơn giản, trên đó là một cái tên: “Hisham Al-Shihabi, 1954 – 2023.” Ông sắp xếp những bông hoa héo, đọc kinh Fatiha, rồi đứng đó.
Hôm ấy ông thấy có người đến trước.
Jana ngồi trên mép mộ, ôm đầu gối vào ngực, trong tay là một cây bút bạc nhỏ có nắp khắc hình chiếc lá. Cô không quay lại khi ông đến.
“Đôi khi cháu nghĩ mình biết ông ấy,” cô nói.
“Ai?”
“Ba cháu. Cháu biết ông mất. Cháu biết cháu đã yêu ông. Cháu biết cháu đã khóc ngày họ chôn ông. Nhưng… đôi khi cháu thức dậy lúc rạng sáng và cảm thấy mình vừa nói chuyện với ông một giây trước. Trong một giấc mơ cháu không nhớ. Và cháu thấy cây bút trong tay.”
“Và cháu?”
“Cháu viết.”
“Viết gì?”
“Tên ông.”
Cô nhìn mảnh giấy nhỏ giữa các ngón tay. Trên đó, bằng nét chữ vội, là một chữ duy nhất: “Hisham.”
“Mỗi sáng cháu đều viết nó,” cô nói. “Cháu không biết vì sao. Như muốn chắc rằng nó vẫn còn được viết.”
Nader ngồi xuống bên cô.
Ông không nói gì. Ông không biết nói gì. Nhưng trong ngực ông, ở chỗ thời gian đã khoét một cái lỗ mềm rồi lấp lại, có thứ gì đó động đậy. Một giọng cũ, một tiếng thì thầm yếu ớt, như tiếng giấy lật trong một căn phòng xa.
“Có thể ông ấy cũng đang viết cho cháu,” cuối cùng ông nói.
“Ai?”
“Ba cháu.”
Cô nhìn ông.
“Bác nói lạ quá.”
“Bác biết.”
“Nhưng bác Nader,” cô nói, và trong giọng cô có một âm sắc trẻ con cuối cùng, “cháu muốn tin điều đó.”

Ông về nhà lúc hoàng hôn.
Ngôi nhà yên tĩnh. Salma đang nấu bữa tối, tiếng chiếc radio nhỏ len ra từ bếp với bản tin buổi tối. Ông ngồi vào bàn làm việc, lấy từ ngăn kéo cuốn sổ đen, với sợi dây da đã sờn.
Ông mở nó ra.
Trắng.
Ông lướt tay trên tờ giấy đầu tiên. Ông không nhớ vì sao mình vẫn giữ nó. Và không nhớ vì sao mỗi lần mở nó ra, ông lại cảm thấy một thứ giống như sự chờ đợi.
Ông cầm một cây bút, cây bút xanh nắp đen của mình, thứ ông vẫn mua cả tá ở cùng một hiệu sách suốt ba mươi năm.
Và viết:
“Giấc mơ thứ nhất. Mùa xuân. Một hiên nhà. Trà bạc hà. Một chàng trai cười. Một người đàn bà tựa đầu lên vai tôi. Không có gì xảy ra. Tôi thức dậy hạnh phúc không vì lý do gì.”
Rồi ông dừng lại.
Ông nhìn điều mình vừa viết.
Đó không phải giấc mơ. Đó là điều đã xảy ra hôm nay. Nhưng khi đọc nó, ông cảm thấy điều ấy chẳng khác gì.
Rằng giấc mơ và cuộc sống có thể là một, nếu ta lắng nghe chúng đủ kỹ.
Ông đóng cuốn sổ lại, cất vào ngăn kéo, và đi ăn tối.

Và lúc ba giờ mười sáu phút rạng sáng thứ Tư, ông thức dậy.
Ông không ở trong một giấc mơ. Không thấy cái hố, không thấy bàn chân, không thấy cái bóng. Ông mở mắt trong bóng tối và thấy cơn đau ở đầu gối đã nhẹ đi, Salma thở đều bên cạnh, và chiếc đồng hồ điện tử vạch những con số đỏ yên tĩnh.
Rồi ông nghe thấy.
Ba tiếng gõ.
Nhẹ. Ngập ngừng. Thưa thớt.
Cộc.
Cộc.
Cộc.
Ông không sợ.
Ông ngồi dậy, xỏ dép, và bước trong hành lang hẹp. Và trái tim ông, lần đầu tiên, không còn bị ông nâng như người nâng một cốc đầy, mà bước cùng ông như một người bạn.
Ông mở cửa.
Trên ngưỡng cửa, dưới ánh sáng vàng yếu ớt ở cầu thang, đứng một người đàn bà ba mươi hai tuổi, tóc ướt mưa, áo khoác mở, và đôi mắt mở to như vừa thấy một điều rồi quên mất.
“Cháu xin lỗi,” Jana nói. “Cháu không biết vì sao mình đến. Cháu thức dậy, đang mặc quần áo, và cháu lấy xe. Và khi tới nơi, cháu đang gõ cửa nhà bác. Như có thứ gì đẩy cháu. Cháu đã mơ một điều. Cháu không nhớ. Nhưng nó giống…”
“Giống gì?”
Cô nhìn ông.
“Gương mặt bác.”
Ông mỉm cười.
“Vào đi,” ông nói. “Bác sẽ pha trà cho cháu.”
“Giờ này ạ?”
“Đây chính là giờ.”
“Và mình sẽ làm gì?”
“Bác sẽ kể cho cháu một câu chuyện.”
“Chuyện gì ạ?”
Cô bước vào, và ông khép cửa sau lưng cô thật khẽ. Và bên ngoài, trên ngưỡng cửa, không còn ai, không phong bì, không đôi giày, không cái bóng.
Trong bếp, Nader đứng đổ nước vào ấm, còn cô ngồi bên chiếc bàn nhỏ, xoa đôi bàn tay lạnh.
“Bác không biết,” cuối cùng ông nói. “Có lẽ là chuyện về một người đàn ông có ngày đã thấy điều sắp xảy ra, và học được rằng giấc mơ không cứu chúng ta. Điều cứu chúng ta là thức dậy mà đang yêu một người.”
“Và câu chuyện có kết thúc tốt không?”
“Bác không biết.”
“Vậy sao bác kể?”
“Vì khi bác mở cánh cửa…”
Và ông dừng lại.
Ông muốn nói: vì khi bác mở cửa, bác đã biết cháu sẽ ở đó. Nhưng ông không nói. Ông không biết nó từ đâu tới.
Ông chỉ mỉm cười, và rót nước.
“Vì bác đã mở cánh cửa,” ông nói. “Và đó mới là điều quan trọng.”
Rồi ông ngồi xuống và bắt đầu kể:
“Hãy lắng nghe tôi. Tôi muốn kể cho em nghe cuốn tiểu thuyết của tôi, cuốn mà tôi đã giấu kín trong lòng suốt nhiều thập kỷ. Tên của nó là Từ giấc mơ bước ra. Nhưng hãy cẩn thận… nó chẳng liên quan gì đến bất kỳ giấc mơ nào.”
Lời cuối
Những giấc mơ trong cuốn tiểu thuyết này không phải là giấc mơ theo nghĩa quen thuộc. Chúng là những biểu tượng của các sự kiện có thật, đã xảy ra, vẫn đang xảy ra và sẽ còn tiếp tục xảy ra.
Tôi đã kể lại chúng như thể chúng đã đi trước thời đại của chính mình, bởi vì đôi khi con chữ có thể nắm bắt được các biến cố và sự việc trước khi chúng đến với mọi người bằng bất kỳ con đường nào khác.
Vì vậy tôi đã để Nader nói: nó chẳng liên quan gì đến bất kỳ giấc mơ nào.

Numan Albarbari

Leave a reply