Rüyadan Gelen
Roman
Arapçadan Türkçeye edebî yeniden yazım
Coming from the Dream
Copyright © 2001 Numan Albarbari. All rights reserved.
Translated from the Arabic.
This is a work of fiction. Names, characters, places and events are the product of the author’s imagination.
albarbari.com
© Numan Albarbari, 2001
Tüm hakları saklıdır.
Özgün adı: Qadimun min al-hulm (Arapça)
albarbari.com
Birinci Kısım
Birinci Bölüm
“Yarını gördüğümü söylemiyorum. Yalnızca bir sabah uyandığımda onu kapıda beni beklerken bulduğumu söylüyorum; hafızam oraya benden önce varmıştı, ne kadar önce olduğunu bilmiyorum.”
— Nadir Esved’in defterinden
Rüyada bir hikâye çıkaracak kadar şey yoktu.
Yerde dikdörtgen bir çukur. Kenarları keskin; sanki kazma değmeden önce bir mühendis cetvelle çizmişti onları. Yanında toprak yığını yok, alet yok, buradan birinin geçtiğini gösterecek tek bir ayak izi yok. Yer kendi isteğiyle yarılmış, sonra duvarlarını acelesi olmayan birinin sabrıyla düzleştirmiş gibiydi.
Sahne çok yüksekten görünüyordu; bir gövdesi olmayan bir gözle, havada asılı duran, bakan ama göz kırpmayan bir kamerayla. Yakın kenarda bir ayak belirdi.
Yalnız bir sağ ayak, eski, kahverengi bir ayakkabının içinde; sol bağcığı çözük.
Bacak yok. Sahibi yok. Rüyaların nefesini tuttuğu zamanlarda bildiğimiz o yoğun sessizlikten başka ses yok. Ve ayak kıpırdamadan, geri çekilmeden, boşluğa düşmeden önce vuruşlar geldi.
Üç vuruş, aralıklı, uzaktaki bir tahtanın üzerinde.
Tak.
Tak.
Tak.
Sahne söndü.
Nadir karanlıkta gözlerini açtı.
Kıpırdamadı. Çok eskiden öğrenmişti: rüyadan sonraki ilk hareket, ondan geriye kalanın yarısını bozar. Sırtüstü yattı, kalbini dinledi; kalbi bir yerlerden yavaş yavaş dönüyordu, kendisine sorulmadan çıkılmış bir yolculuktan dönen biri gibi.
Karşıdaki dolabın üstünde elektronik saat kırmızı rakamlarını karanlığa çiziyordu: üçü on altı.
Yanında Selma uzun, düzenli bir soluk aldı, sonra yan döndü. Elli yıl bir kadının yanında uyumak, bir adamın o kadının ciğerlerinin ritmini, komşusunun merdivendeki ayak seslerini bildiği kadar iyi bilmesine yeter. Selma uyuyordu. Demek ki vuruşlar odada değildi.
Kendi kendine, rüya, dedi; rüyadan hâlâ bir şeyler kalmış.
Sonra onu yine duydu.
Üç vuruş, aralıklı; bu kez gerçek bir tahtanın üzerinde. Dairenin dış kapısının tahtası.
Tak.
Tak.
Tak.
Yatağın kenarına oturdu. Sol dizinin ağrısı, on yıldır olduğu gibi, ondan önce yere ulaştı; bedeniyle iradesinin ayağa kalkmak üzerinde anlaşmasını bekledi. Terliklerini giydi, kapının arkasından ev paltosunu aldı, dar koridorda yürüdü; kalbini elinde taşıyordu, çok yaşlı bir adamın ağzına kadar dolu bir bardağı taşıması gibi.
Kapının önünde durdu.
— Kim o?
Cevap yok.
Dürbünden baktı. Uzun taş merdiven, kendinden utanır gibi cılız, sarı bir ışığa gömülmüştü; kimse yoktu. Kapıyı dikkatle açtı, başını uzattı. Binanın aşağılarından, nem ve eski yağmur kokusuyla yükselen soğuk hava yüzüne çarptı.
Kimse yok. Uzaklaşan ayak sesi yok. Dönemeçte gizlenen bir gölge yok. Kapıyı çalan, son vuruşla sürgünün açılması arasında buharlaşıp gitmişti sanki.
Kapıyı kapatmak üzereydi ki zarfı gördü.
Eşiğe garip bir titizlikle dayanmıştı; bir el onu cetvelle yerleştirmiş gibi. Gri bir zarf, artık yapılmayan o kalın kâğıttan. Üstünde adres yok, pul yok, gönderen adı yok.
Eğilip aldı; parmakları kâğıda değdiği anda bedeninden bir ürperti geçti.
Korku ürpertisi değildi bu; uzun ömründe korkuyu tanımış, tadını öğrenmişti. Başka bir şeydi, daha rahatsız edici olan. Aşinalığın ürpertisi. Yabancı bir evde bir kapının tokmağına elini koyduğunda, insanın o tokmağı tanıdığını, kapının açılmadan önce biraz gıcırdayacağını bildiğini fark etmesindeki duygu.
Ve hayalinde kapı, o itmeden önce gıcırdadı.
Kapıyı iki sürgüsüyle de kilitledi, mutfağa döndü, masanın üstündeki küçük lambayı yaktı, oturdu.
Zarfı meyve bıçağıyla açtı, parmağıyla değil. Nedenini bilmiyordu. Belki zarf ona, mektup gibi değil, delil gibi davranılması gereken şeylerden biri gibi görünmüştü.
İçinde tek bir kâğıt vardı, üç kat katlanmış, dokusu pürüzlü, kenarları sararmış. Masaya serdi, ışığın altında üzerine eğildi, ilk satırda soluğu kesildi.
El yazısı.
Kendi el yazısı.
Bunu daha kendi kendine söylememişti; önce bedeni söyledi. Sırtı sandalyenin arkalığına çekildi, yüzünde şaşkınlığa benzeyen ama şaşkınlık olmayan bir şey donup kaldı; kişinin kendi sesini ilk kez kayıttan duyup tanıyamamasına, sonra hafif bir dehşetle bunun, ömrü boyunca başkalarının ondan duyduğu ses olduğunu anlamasına yakın bir şey.
Hafif sağa yatış. “Nun” harfinin kuyruğundaki uzun çekiş. Kelimelerin başındaki fazla bastırış; sanki yazan, kâğıda oturmadan kelimeler elinden kaçacak diye korkuyordu. Cümleden sonra koyduğu o nokta, sonra geri dönüp üstüne bir kelime daha eklemesi.
Okudu:
“Bu sözleri okuduğunda Samer yolda olacak.
Köprüden geçmesine izin verme.
Okuduğunu kimseye söyleme.”
Üç satırın altında, sayfanın dibinde, aynı mürekkeple yazılmış bir tarih vardı:
“21 Ekim 1989.”
Otuz yedi yıl önce. Bugün, gün gününe.
Nadir ömrünü rakamların arasında geçirmiş bir adamın kafasıyla hesap yapmaya koyuldu: o gün otuz yedi yaşındaydı; demek ki bugün ömrünün tam yarısıydı, ortanın kıyısında. Sanki hayatı bir kâğıda katlanmış ve bu çizgiden ikiye bölünmüştü.
Güldü.
Kısa, kuru bir gülüştü, kendi gülüşlerine benzemeyen. Sonra aklı, kendisini bir şey tehdit ettiğinde hep yaptığı gibi çalışmaya başladı; makul açıklamaları önüne serdi, olasılığı en yüksekten en düşüğe doğru dizdi, tehlike anında silahlarını sıralayan bir asker gibi.
Bir şaka. Ağır, ama şaka. Biri el yazısını ustalıkla taklit etmişti; el yazısını taklit eden, tarihi de taklit eder.
Eski bir kâğıt. Gerçekten de o yıl kendisi yazmıştı, unuttuğu bir sebeple; biri onu eski bir evde ya da terk edilmiş bir kitaplıkta bulmuş, içine Samer’in adını yerleştirmişti; oysa Samer’i o sırada tanımıyordu bile, çünkü Samer daha doğmamıştı!
Burada durdu.
Samer, kâğıdın yazıldığı yıl daha doğmamıştı. On yıl sonra doğmuş, yandaki mahallede büyümüş, Nadir’in hayatına ancak iki yıl önce girmişti: bir sonbahar günü bozulan bilgisayarını onarmaya gelmiş, ertesi hafta sebepsiz yere yine uğramış, sonra her salı gelmeye başlamıştı. Yirmi yedi yaşında bir genç; nehrin ötesindeki yeni şehirde bir şirketin bakım teknisyeni; tornavidayla sökemeyeceği hiçbir şeye inanmayan, motosiklet kaskını başkalarının Kur’an taşıdığı gibi taşıyan biri: hayatının ona bağlı olduğunu bilenin saygısıyla.
Ve köprü.
Her gün işe giderken Samer’in Uzun Nehir Köprüsü’nden geçmesi gerekiyordu. Köprüyü dört dakikaya üç var geçtiğiyle övünürdü.
Nadir lambayı söndürdü, sonra yaktı. Bunun bir yararı olmadı; ama el bazen bir şey yapmalı, yoksa düşünce elinden kayıp gider.
Kâğıdı alıp çevirdi.
Arka yüz bembeyaz. Bomboş. Yan bir açıdan ışığa tuttu, kuru kalemle kazınmış yazı izleri var mı diye baktı; hiçbir şey bulamadı. Bir daha çevirdi, bir daha; Ay’ın öbür yüzünün değişmediğinden emin olmak isteyen biri gibi.
Yazılı yüze döndü, okudu; imzanın altında, daha zayıf, daha ince bir yazıyla yazılmış küçük bir ibareyi ilk kez fark etti; yazan, titrerken eklemiş ya da eklediğine pişman olup silmeye çalışmış gibiydi:
“Bu mektup sana geç ulaştıysa, rüya yeniden başlamış demektir.”
Hangi rüya?
Sorusuna cevap verecek kimse yoktu. Dışarıda gece, uykusuzluk ağırlaştığında olduğu gibi, şafaktan önce karanlığını geriyordu; camda yetmiş dört yaşında bir adamın yüzü yansıyordu, saçları bembeyaz, gözleri çökmüş, bir aynaymış gibi bir kâğıda bakıyordu.
Bundan sonra uyumadı.
Masada oturdu; karanlık pencereden parça parça çekildi, sokaktan ilk otobüsün sesi geldi, sonra komşuların borularındaki su sesi, sonra Selma’nın yatak odasından gelen adımları: yavaş, güven veren, her sabahın adımlarına benzeyen.
Kâğıdı zarfa, zarfı ceketinin cebine koydu.
Kapıda Selma durdu, entarisinin kuşağını bağlıyordu; yüzünde hafif bir uykunun izleri vardı.
— Uyanıksın? Ne zamandır?
— Üçten beri.
— Rüya mı?
Başını salladı.
Selma bir an ona baktı. Tanıdığı bakıştı: sormayan, suçlamayan, avutmayan. Parmağını, söylediğiyle kastettiği arasındaki küçücük mesafeye koyar, sonra beklerdi.
— Bu gece kapıya vuran oldu mu, duydun mu? diye sordu.
— Hayır.
— Bir ses de mi?
— Hayır, Nadir. Taş gibi uyudum. Neden?
Ve burada, elli yıl sonra ilk kez, ona yalan söyledi.
— Bir şey yok. Biri kapıyı çalıyor sandım.
Büyük bir yalan değildi, yine de ağzında hissetti; dilin altına konmuş eski bir bozuk para gibi. Kâğıttaki cümle kafasında kendi sesiyle söylendi: Okuduğunu kimseye söyleme. O da uydu; uymaya karar vermeden önce.
Selma kahve yapmak için mutfağa gitti. O koridorda kaldı, elinden bakıyordu, başka bir adamın eliymiş gibi.
Yediye beş kala telefon çaldı.
Telefonu bir saat önce masaya, önüne koymuş, her birkaç dakikada bir ekrana bakmaktan kendini alamamıştı; kanamasından korkulan bir yaraya bakar gibi. İsim yandığında parmakları soğumuş kahve fincanının çevresinde kasıldı.
Samer.
Bir çaldı, iki çaldı, üç çaldı. Dördüncüde düğmeye bastı.
— Günaydın Üstat!
Ses biraz kısık geldi; rüzgâr ıslığı ve motor gürültüsü karışıyordu. Samer motosikletteydi.
— Günaydın. Neredesin?
— İşe gidiyorum. Bugün müdürle erken bir toplantım var, öğleyin size uğramam gecikecek. Çarşıdan bir şey lazım mı?
— Samer.
— Buyurun?
— Şu an tam olarak neredesin?
Genç güldü.
— Ne oldu size? Eski fabrikanın döner kavşağındayım. Birkaç dakika sonra, her zamanki gibi nehir yoluna sapacağım.
Nadir gözlerini kapadı. Döner kavşak. Nehir yolu. Ve köprü.
Üç sözcük kafasında çıplak teller gibi birbirine dolanmaya başladı.
— Beni iyi dinle.
— Dinliyorum.
— Bugün köprüden geçme.
Kısa bir sessizlik oldu, motorun uğultusu doldurdu.
— Efendim?
— Geçme. Dağ yolundan git, ya da bir kahvede bekle, ya da eve dön. Ama köprüye girme.
Gülüş bu sefer şaşkın geldi, daha az güvenli.
— Üstat, şaka mı yapıyorsunuz? Yüzlerce kez geçtim. Köprü avucumun içi gibi.
— Hayır, şaka değil.
— Peki, sebebi ne?
İşte burada, sorunun ve cevabın arasındaki o bir saniyede, Nadir mektubun kendisi için kurduğu tuzağı anladı. Gerçeği söylese, genç ona olan güvenini yitirirdi. Yalan söylese, kendini yitirirdi. Bu yüzden iki yoldan en tehlikelisini ve en doğrusunu seçti.
— Hiçbir akıllı insanın inanacağı bir sebebim yok.
— Bu ne demek şimdi?
— Yaşlı bir adamdan bir iyilik istiyorum, demek. Bundan önce senden bir şey istemedim, bundan sonra da isteyeceğimi sanmıyorum. Bu geceyi köprüden geçme… bugün, bugün Samer.
Öbür uçta sessizlik oldu.
Nadir hoparlörde esen rüzgârı dinledi; yaşlı bir adama duyduğu saygıyla mühendisçe, hiç taviz vermeyen mühendis mantığı arasında gidip gelen bir gencin soluklarını. Arkada bir gidonun döndüğünü, hafif bir frenin sesini, sonra uzaktan bir kamyon kornasını duydu.
— Üstat… iyi misiniz? Sesiniz tuhaf.
— İyiyim.
— Bir şey mi gördünüz rüyada?
Nadir donup kaldı.
Samer rüya defterini biliyordu. Hiçbir zaman alay etmemiş, ara sıra bir makinenin nasıl çalıştığını soran birinin teknik merakıyla defterden söz açmıştı. Ama bu soru, şu anda, bu kadar sade haliyle tam yerine isabet etti.
— Hayır, dedi Nadir; doğruyu söylüyordu. Bu kez rüya görmedim. Bu kez bana bir mektup geldi.
— Kimden mektup?
— Benden.
Samer sustu; susuşunda Nadir söylenmeyeni duyabiliyordu: tuhaflıkla delilik arasındaki mesafeyi ölçen birinin içindeki o ses.
Sonra ses nihayet geldi, alçak:
— Toplantımı bırakacağım. Dağa gideceğim… ama sonra size her şeyi soracağım Üstat. Her şeyi.
— Bildiğimi anlatırım.
— Siz de az biliyorsunuz galiba.
— Sandığından da azını.
Görüşme bitti.
Nadir karanlığına dönen ekrana uzun süre baktı. Rahatlamadı. Tek hissettiği, bir kâğıda dayanarak koca bir insanı sokağın sağ yanına itmiş olduğuydu. Onu bir şeyden kurtarıp kurtarmadığını, yoksa bir şeye mi gönderdiğini bilmiyordu.
Dokuzda Cana geldi.
Çarşamba günleri gelir, eski defterlerini ayıklamasına ve dizinlemesine yardım ederdi. Otuz iki yaşında bir genç kadın; üniversitenin uyku laboratuvarında çalışıyor, bilişsel sinirbilim doktorasını çantasını taşıdığı gibi taşıyordu: gösteriş yapmayanın hafifliğiyle, gevşekliğe yer bırakmayanın sıkılığıyla. Kafası hep rakamlarla dolu, eli hep küçük bir şey tutar: bir kurşun kalem, bir mercek, ya da bitirmediği bir kahve bardağı.
Yedek anahtarıyla kapıyı açtı, sonra durdu.
— Ne zamandır böyle oturuyorsun?
— Üçten beri.
— Aman Tanrım, Nadir! Ne oldu?
Cevap vermedi. Gri zarfı cebinden çıkardı, kâğıdı ona uzattı.
Önce gülümsedi; garip şeylerle karşılaştığında hüküm vermeden önce gülümsemek huyuydu. Sonra okudu; gülümseme, nemli bir duvardan dökülen boya gibi parça parça silindi. Tarihe geldiğinde başını yavaşça kaldırdı.
— Bu senin el yazın.
— Biliyorum.
— Sen mi yazdın?
— Hatırlamıyorum.
— Hatırlamıyorsun, yoksa yazmadın mı?
— Mesele tam da bu.
Karşısına oturdu, çantasından küçük bir mercek çıkardı; kâğıdı, babasından miras kalan yöntemle incelemeye koyuldu. Adli tıp doktoru olan babası ona çocukluğunda izlenimlerin aklın süsü olduğunu, taşıyıcı duvarların yalnızca gerçekler olduğunu öğretmişti. Merceği harflerin kenarlarında, kâğıdın kıvrımlarında, mürekkeple lifler arasındaki kesişmede gezdirdi.
— Mürekkep eski, dedi birkaç dakika sonra. Ya da eski görünüyor.
— Kaç yıllık?
— Kesin söyleyemem. Bunun için laboratuvar gerekir. Ama yeni değil. Lifler derinlemesine emmiş, çizgilerin çevresinde sararma var. Kâğıdın kendisi her halükârda otuz yıldan eski.
— Demek gerçek.
— Ya da çok usta biri gerçek gibi görünen bir kopya yapmış, dedi; kaşlarını kaldırdı. — Samer kim?
Ona her şeyi anlattı: vuruşları, zarfı, telefon konuşmasını. Hiçbir şeyi atlamadı, Selma’ya söylediği küçük yalanı bile. Bitirdiğinde Cana hâlâ ona, dünyanın bütün olağanüstülüklerine karşı takındığı o yöntemli sakinlikle bakıyordu.
— Çok basit bir ihtimal var, dedi sonunda.
— Nedir?
— Biri seni iyi tanıyor. El yazını biliyor, sinirlerinle oynayacak bir tarih biliyor, Samer’i biliyor, her gün hangi yoldan geçtiğini biliyor.
— Ve onu yediyi bulmadan arayacağımı da mı biliyor?
Cevap vermedi.
Elini dizüstü bilgisayarına uzattı, ikisinin fincanları arasında masanın üstünde açtı. Köprünün adını yazdı. Sonra yerel haberleri. Sonra tek bir sözcük: “kaza”.
Bir dakika geçti. Sonra iki.
Sonra Nadir onun elinin klavyenin üstünde donduğunu gördü.
— Ne var?
Ekranı yavaşça ona çevirdi.
Son dakika: Uzun Nehir Köprüsü’nün doğu kesiminde, ağır bir kamyonun güvenlik bariyerine çarpması sonucu kısmi çökme. Köprü iki yönde de tamamen kapatıldı. Bir dizi araç mahsur kaldı. Kurtarma ekipleri yolda. İlk rapor: Kaza saat yedi dört’te meydana geldi.
Yedi dört.
Görüşmenin bitmesinden birkaç dakika sonra.
Gözleri son satıra asılı kaldı; yüzünden kan, delik bir kaptan su akar gibi çekildi. Mutfaktan arkada Selma’nın eski bir ezgiyi mırıldandığını duydu; kocasının dünyanın kıyısından üç metre ötede oturduğunu bilmiyordu.
O konuşmadı. Cana da konuşmadı. Aralarında zaferi andıran ağır bir şey vardı, biçimi öyleydi ama özünde korkuya daha yakındı.
Telefonunu titreyen elle aldı, Samer’i aradı. Çaldı… çaldı… çaldı…
— Üstat? dedi ses nihayet, bir dağın yamacından kesik kesik. Ben dağ yolundayım, dediğiniz gibi. Tuhaf, istasyonda köprünün…
— Biliyorum.
— Nasıl bildiniz?
Nadir gözlerini kapadı.
— Sana anlatırım… sonra.
Görüşmeyi bitirdi, telefonu masaya çok dikkatle bıraktı, belki henüz patlamamış bir bomba gibi.
Bir saat kesik kesik bir sessizlikte geçti.
Cana sandalyeden kalkmış, küçük odada bir aşağı bir yukarı yürüyordu. Düşünceleri kalabalıklaştığında hep böyle yapardı. Sonra pencerenin önünde durdu ve dönmeden konuştu:
— Sana bir şey söylemek istiyorum, sonuna kadar dinlemeni istiyorum.
— Söyle.
— Bu sabah olanın, benim alanımın yazınında adları var. Çok sayıda ad, hepsi senin umduğundan daha az romantik.
— Katlanırım.
— Birincisi, bin dokuz yüz yirmi yedide John Dunne adında bir İngiliz mühendis Zamanla Bir Deney adıyla bir kitap yayımladı. Rüyalarını uyanır uyanmaz not ediyor, sonra sonraki günlerin olaylarıyla karşılaştırıyordu; geleceği defalarca gördüğünü ileri sürdü. Kitap dünya çapında gürültü kopardı, bugün hâlâ anılır, ama bir örnek olarak: biz eşleşme ararken hafızanın bizi nasıl kandırdığının yöntemsel bir örneği olarak.
— Dunne’ı bilirim.
— Bildiğini biliyorum. Elindeki rüya defteri özünde Dunne’ın defteri. İkinci noktaya buradan geliyorum: iki bin on birde Amerikalı saygın bir psikolog, Daryl Bem, hakemli bir bilimsel dergide, insanların kendilerine henüz gösterilmemiş uyaranlara tepki verdiğini ileri süren bir çalışma yayımladı. Çalışma bilim çevresini sarstı, sonra başka araştırmacılar tekrarlamayı denedi, ama tutmadı.
— Yani hiçbir şey.
— Hayır. Yanlış çıkarım bu. Hiçbir şey demek değil. Henüz kanıt yok demek. Büyük fark.
Sonunda ona döndü.
— Üçüncüsü. Beynimiz şimdiyi yansıtan bir ayna değil. Bir tahmin makinesi Nadir. Algıdaki çağdaş kuramlar bunu söylüyor, Karl Friston’dan Andy Clark’a kadar: beyin dünyanın kendisine görünmesini beklemez, onu önceden tahmin eder, sonra tahminini duyulardan gelenle düzeltir. Biri demişti, denetimli bir halüsinasyonda yaşıyoruz. Rüya gördüğümüzde ise makine duyuların hiçbir kısıtı olmadan çalışır, tam senaryolar üretir. Bunlardan biri gerçekle örtüştüğünde bu tek başına mucize sayılmaz. İstatistiktir. Her gece milyonlarca rüya görülüyor, bazılarının tutması gerek.
— Ya bu mektup?
— Mektup başka. Burada açıklamam yok.
— Alternatifin de mi yok?
— Alternatif mi? Acı acı gülümsedi. — Dört tane var. Hiçbiri hoşuma gitmiyor.
Yine oturdu, ellerini masaya koydu.
— Birincisi: Biri bütün bunları ince ince planladı, o dakikada bir kamyonun köprü bariyerine çarpacağını biliyor. Bu da bizim tanımadığımız bir fail gerektirir, insanın sahip olamayacağı bilgi gerektirir; ya da o kazayı kendi eliyle düzenlemiş olmayı, yani suçlu olmayı.
— En çirkin ihtimal bu.
— İkincisi: Onu sen yazdın. Bugün. Ve unuttun.
Nadir başını kaldırdı.
— Ben mi?
— Uykuda. Uykuda yürüme ve uykuda yazma vakaları belgelenmiş. Vuruşların seni uyandırdığını söyledin, ama ya vuruşlardan önce kalktıysan, mektubu yazdın, kapının önüne bıraktın, yatağa döndün, sonra rüya seni kendi vuruşlarının sesiyle uyandırdıysa?
— Tarih? Eski kâğıt? Mürekkep?
— Eski kâğıt almış olabilirsin. Ya da saklamış. Bilmiyorum. Hafıza bazen…
— Cana.
— Efendim?
— Üçü on altıdan önce yatağımdan çıkmadım.
— Uyurken ne yaptığına yemin edemezsin.
Sustu.
Haklıydı; en kötüsü de buydu.
— Üçüncüsü, diye sürdürdü sesini alçaltarak, hepsi şaşırtıcı bir tesadüf; milyonda bir olacak türden, ve özellikle sana oldu, çünkü sen onu arıyorsun, ben de onu dışlamakla yanılıyorum. Dördüncüsü…
Durdu.
— Dördüncüsü?
— Söylemek istemediğim.
— Söyle.
— Dördüncüsü, zaman dediğimiz şey sandığımız gibi değil.
Yan odadan Selma’nın bir şeyin örtüsünü kaldırdığı sesi duyuldu, bir de çok sevdiği küçük radyonun kısık sesle haberleri vermesi; anlaşılan tek sözcük “köprü” idi.
Cana elini kâğıda uzatırken konuştu:
— Bunu elektron mikroskobu altında incelettirmem gerekecek. Adli deliller laboratuvarında bir meslektaş tanıyorum. Ama her şeyden önce arka yüzüne bakayım.
Kâğıdı çevirdi.
Sonra donakaldı.
— Nadir.
— Ne var?
Cevap vermedi. Çok yavaşça, kırılabilecek bir şeyi kaldıran biri gibi, kâğıdı ona çevirdi.
Sabaha karşı üç buçukta, onu gözleriyle, yan ışıkla, parmaklarıyla incelediğinde bembeyaz ve bomboş olan öbür yüzde bir yazı belirmişti.
Tek satır, aynı el yazısıyla:
“Bir sonraki mektup kutunun içinde.”
Altında siyah mürekkeple çizilmiş küçük bir ok, aşağıyı, kâğıdın kenarını, Nadir’in sahip olmadığı bir yeri gösteriyordu.
Ya da o öyle sanmıştı.
Cana parmağını yavaşça son sözcüğe uzattı, üstünden hafifçe geçirdi.
Sonra parmağını ışığa kaldırdı.
Ucu maviye boyanmıştı.
— Mürekkep tam kurumamış, dedi, onun tanımadığı bir sesle. Bu cümle, Nadir, saatler önce yazılmış. Otuz yedi yıl önce değil.
Ona baktı.
Sonra, neden bilmeden, sağ eline baktı.
Elli yıldır kalemin dayandığı orta parmağına, derinin küçük, sert bir kabarıklık edindiği yere.
Ve o küçük kabarıklığın üstünde, soluk sarı ışığın altında, güçlükle seçilen hafif bir iz vardı: mavi bir mürekkebin izi.
İkinci Bölüm
“Belleğin en tehlikeli yanı, olayları saklamaması; onları kendimize en son anlattığımız biçimiyle saklamasıdır.”
— Nadir Esved’in defterinden
Uzun dakikalar boyunca ikisi de konuşmadı.
Kâğıt aralarında, masanın üstünde duruyordu; son cümlesi lambanın altında, kurumamış bir boya lekesi gibi hafifçe parlıyordu. Nadir orta parmağına bakıyordu, onu yavaşça çeviriyordu; yaralandığını hatırlamadığı bir yerde kan izi bulan biri gibi.
— Başka hiçbir şeye dokunma, dedi sonunda Cana. Elini de silme.
— Silmeyeceğim.
Pencerenin yanındaki çalışma masasına gitti, her sabah kullandığı kalemle döndü: kapağı siyah, mavi tükenmez, eski model; otuz yıldır aynı kırtasiyeden düzinesiyle alırdı. Kapağını açtı, bir gazetenin kenarına kısa bir çizgi çekti, sonra merceği alıp rengi mektubun son sözcüğünün rengiyle karşılaştırdı.
Uzun uzun baktı.
— Ne görüyorsun?
— Neredeyse aynı ton. Ama bu bir şey ifade etmez. Şehrin yarısı bu rengi kullanıyor. Gözlerini kaldırdı. — Beni ilgilendiren parmak. Bunu eliyle yazdıysan başka bir iz de olmalı. Kalemin baskısı. Titreme. Cümlede, uyanıkken yazdığın cümlelere benzemeyen bir şey.
— Bunu anlayabilir misin?
— Başlayabilirim.
Telefonunu çıkardı, kâğıdı iki yüzüyle, önce doğrudan sonra yan ışıkta fotoğrafladı; sonra parmağını, sonra kalemini, sonra masayı. Korkuyu işlemlere, işlemleri de kendisiyle paniğin arasında bir engele çeviren o soğuk titizlikle çalışıyordu.
Bu sırada Selma içeri girdi.
Elinde iki kahve ve bir tabak hurma olan bir tepsi vardı; eşikte durdu, sahneye baktı: kıpırdamayan yaşlı adam, bir kâğıdın üstünde eğilmiş fotoğraf çeken genç kadın ve odayı bir gaz gibi dolduran sessizlik.
— Burada neler oluyor?
Nadir konuşmaya fırsat bulamadan Cana, ustalaştığı o mesleki gülümsemeyle cevap verdi:
— Eski kâğıtları ayıklıyoruz Teyze. Nadir’in el yazısıyla bir kâğıt bulduk, ne zaman yazdığını hatırlamıyor; düzenlemeden önce fotoğraflarını çektim.
— Ne kâğıdı?
Nadir ikinci yalanın ağırlığının, dudakları söylemeden omzuna indiğini hissetti.
— Önemli bir şey değil. Rüyalar üzerine eski bir not.
Selma tepsiyi masaya bıraktı, sonra eline baktı.
Yalnızca baktı. Bir şey söylemedi.
Eli masanın kenarına dayanıyordu, orta parmağı ışıkta açıktı; üstünde soluk mavi leke. Nadir, uzun evliliğinin şu anda bu ana sığdığını fark etti: bir kadın görülmemesi gerekeni görüyor ve sormamayı seçiyor; umursamadığından değil, aralarında oluşmaya başlayan sessizliğe saygı duyduğundan.
Sonunda sıradan bir sesle konuştu:
— Öğle yemeğini hazırlayayım. Samer bizde kalır mı? Bugün çarşamba.
— Belki, dedi Nadir. Bilmiyorum.
Çıktı. Kapıyı arkasından kapatmadan önce bir an ona döndü; kısa, çabuk bir bakıştı, Nadir yorumlayamadı: sitem değil, korku değil, ayağının hâlâ yerde olduğundan emin olan birinin bakışına benzer bir şey.
Adımları uzaklaşınca Cana fısıldadı:
— Ona şimdi iki kere yalan söyledin.
— Üç. Belki daha fazla.
— Neden?
— Çünkü mektup öyle dedi.
— Mektup mu? Kaşlarını kaldırdı. — Nadir, kendini duyuyor musun? Bir kâğıt sana hükmediyormuş gibi davranıyorsun.
— Bu sabah ona bir şeyler olduğunu sana kanıtlamadı mı?
Cevap vermedi. Pencereye baktı. Camda birkaç damla yağmur, yollarını biliyormuş gibi, eğri büğrü çizgilerle yarışarak aşağı iniyordu.
— Ok, dedi Cana biraz sonra. Nereyi gösteriyor?
Kâğıdı iki şeffaf tabakanın arasına koymuş, bir cesedin çevresinde oturan doktorlar gibi çevresinde oturmuşlardı.
Son cümlenin altına siyah mürekkeple çizilmiş küçük ok hafifçe sola sapıyor, sonra sayfanın kenarına değmeden önce hafif bir kavis yapıyordu. Belirli bir odayı göstermiyordu, herhangi bir yönü de. Ama Nadir kâğıdı ışığın altında yavaşça çevirirken ok belli bir hareketi izliyormuş gibi göründü: karanlıkta bir tokmağa uzanan elin hareketini.
— Aşağıyı gösteriyor, dedi Nadir. Sonra sola, sonra geriye. Mutfaktan çıkıp şuraya doğru giden birinin yaptığı gibi…
Durdu.
— Nereye?
— Kilere.
— Hangi kiler?
— Küçük olan. Mutfağın arkasında. Sekiz yıldır içeri girmedim sayılır. Selma’nın annesinden kalma eşyaları vardı, sonra girmekten kaçınır oldu, ben de olduğu gibi bıraktım.
İkisi birlikte kalktı.
Koridorda mutfağın önünden geçerken Selma onlara sırtını dönmüş soğan soyuyordu. Dönmedi. Ama Nadir arkasından geçerken bir an doğramayı kesti, sonra biraz daha hızlı bir ritimle sürdürdü.
Kiler kapısı alçaktı, soluk yeşil ahşaptan; dar koridorun köşesinde, buzdolabının ardında duruyordu. Çiviye asılmış küçük bir asma kilit, üçte biri paslanmış, açık duruyordu. Nadir kapının tokmağını çevirdi, kapı gıcırdadı; ve garip olan, gıcırdamadan önce gıcırdayacağını bilmesiydi. Sonu küçük, keskin bir tonla biten o hafif gıcırtı, kapı iç çekiyormuş gibi.
Yine aşinalığın ürpertisi.
Hep söylediği şeyi kendi kendine söyledi: Kapı gıcırdar, çünkü her eski kapı gıcırdar. Kapıların gıcırdamasını bekleyen biri yüzde doksan dokuz haklı çıkar. Bu kehanet değil. İstatistik.
Kapıyı itti.
Toz, naftalin ve bir zamanlar ıslanmış kitapların kokusu, uzun bir aradan sonra onu karşılar gibi yüzüne vurdu. Cana telefonunun fenerini yaktı, kiler belirdi: duvarlara yaslanmış ahşap raflar, unutulmuş bir şehrin kalıntıları gibi üst üste yığılmış karton kutular, iki deri valiz, bozuk bir vantilatör, sırtüstü ters çevrilmiş, artık çocuklarından hiçbirine ait olmayan küçük bir bisiklet.
— Nereden başlayalım?
— Aşağıdan. Ok aşağıyı gösteriyordu.
Toz içinde sürünerek ilerlediler. Cana bir kutuyu kaydırdı, Nadir bir başkasını; sol dizi bütün ağrı dilleriyle bağırıyordu. Soluklarını ve kısa sözcükleri paylaşıyorlardı: “Burası mı?” “Hayır.” “Bunun altı?” “Belki.” En uzak köşeye varana kadar, duvarın yerle dik açıyla buluştuğu, sararmış kitap yığınının ardında küçük bir sandığın saklandığı yere kadar.
Kare biçimliydi. Koyu renk ahşaptan, kullanımla cilalanmış; kapağı sade biçimde oyulmuş, bakır tokası zamanla yeşillenmişti.
Nadir nefes almayı bıraktı.
— Tanıyor musun? diye sordu Cana alçak sesle.
— Onu hiç gördüğümü hatırlamıyorum.
— O zaman eline ne diye titredi?
Eline baktı; gerçekten titriyordu.
Sandığın önünde diz çöktü, avucunu kapağında gezdirdi; parmaklarının altında gözle görülmeyen hafif bir kabartı hissetti: bir iğneyle ya da çiviyle kazınmış tek bir sözcük, çocukların yazmayı öğrenirken kazıdığı türden harflerle.
— N… a… d… i… r.
Adı. Bir çocuğun yazısıyla.
— Demek senin, dedi Cana.
— Benim adımı taşıyan bir çocuğun.
Tokayı kaldırdı. O da gıcırdadı; bu kez daha hafif, özür diler gibi.
Kapağı açtı.
Para yok. Mücevher yok. Kurdeleyle bağlı mektuplar yok. Fotoğraf yok. Anahtar yok.
Yalnız bir şey vardı, sararmış beyaz bir bez parçasına sarılı.
Nadir bezi dikkatle açtı; bir defter çıktı.
Kenarları aşınmış, yapay deri kaplı siyah bir defter; bir tokayla tutturulmuş gerçek deri bir kayış onu sarıyordu. Kapağında hem özgür hem özenli bir el yazısıyla tek sözcük vardı:
“Rüyalar.”
Uzanmadı.
Cana çekingen bir sesle konuştu:
— Nadir. Bu, hakkında konuştuğumuz defter. Nereye koyduğunu hiç hatırlamıyorum dediğin.
— Yaktığımı sanıyordum.
— Yaktığını mı?
— Bir yıl. Hangi yıl, hatırlamıyorum. İçinde beni korkutan bir şey okumuştum; birkaç sayfasını yırtıp yaktım, sonra gerisini sobada yaktım, ağladım. Gözlerini kapadı. — Hatırladığım bu. Otuz yıldır kendime anlattığım hikâye bu.
— İşte burada.
— İşte burada. Yanmamış.
Onu uyuyan bir çocuğu kaldırır gibi kaldırdı.
Yere oturdular, kitap kolilerine yaslandılar; telefonun beyaz, soğuk ışığında.
Deri kayışı çözdü, kapağı açtı.
İlk sayfada mavi mürekkeple bir tarih vardı; otuz dört yaşında bir gencin yazısıyla, sanki kâğıdı kirletmekten korkuyormuş gibi saflığa tutunan bir yazı:
“7 Mayıs 1986.”
Tam kırk yıl, ya da neredeyse.
Altında, başlıksız, girişsiz:
“Birinci rüya. Kavaklar arasında bir toprak yol. Yağmur hafif. Önümde bir çocuk koşuyor, ona yetişemiyorum. Yüzünü görmüyorum. Yalnızca kahkahasını duyuyorum. Hiçbir şey olmuyor. Nedensiz bir hüzünle uyanıyorum.”
Sayfayı çevirdi.
“İkinci rüya. Tek pencereli bir oda, masada oturmuş durmadan yazan bir adam. Ne yazdığını görmek için yaklaşıyorum, kâğıtlar suya dönüşüyor. Susuz uyanıyorum.”
“Üçüncü rüya. Bitmeyen uzun bir merdiven iniyor, dibinde yeşil bir ışık. Basamakları sayıyorum: yüz yedi. Neden saydığımı bilmeden uyanıyorum.”
— Olağan, diye fısıldadı Cana. Olağan rüyalar. Yol, su, merdiven simgeleri tekrarlanıyor. Rüyalarını özenle not eden biri için tanıdık bir örüntü: kişi, eskiden aldırmadan geçtiği şeyleri fark etmeye başlar, rüya belleği yazmanın kendisiyle gelişir. Bu belgelenmiş.
— Biliyorum.
— O zaman neden bu kadar gerginsin?
— Çünkü dördüncü sayfadan sonrasını biliyorum.
Sayfayı çevirdi.
Ve okudu.
Yüksek sesle okumadı. Gözleri satırlarda gezindi; Cana yüzüne bakıp onun okuduğunu yüzünden okuyordu. Kaşlarını çattığını, sonra sararışını, sonra defteri iki eliyle tutuşunu gördü, yerin eğildiğini hisseden biri tırabzana tutunur gibi.
— Nadir?
Defteri tek söz etmeden ona uzattı.
Aldı. Yazıyordu:
“Dördüncü rüya. 12 Mayıs 1986.
Bütün şehir ışıksız. Öğle vakti. Gökyüzü güneşli, ama bütün lambalar sönük, bütün ekranlar kara. İnsanlar sokaklarda ayakta, başları yukarıda, bir şey bekler gibi. Ufukta kuş yok. On iki dakika; saat olmadan bildim. Sonra her şey bir anda geri geliyor, bir soluk çekişine benzeyen bir sesle.
Cam bir binada bozuk bir asansör. Genç, esmer bir kadın, saçları kurşun kalemle toplanmış, kapalı bir dizüstü bilgisayar taşıyor. Yanında bir adam, asansörün içinde açık bir siyah şemsiye tutuyor. Konuşmuyor. Kadın korkuya rağmen gülüyor. Elinde küçük bir kolye, anahtar biçiminde.”
Cana okumayı bıraktı.
Defteri bir doktorun güveniyle tutan parmakları gevşedi. Eli, farkında olmadan, yavaşça boynuna yükseldi.
Gömleğinin yakasının altında saklı ince bir zincire.
Ve onu çekti.
Küçük, gümüş bir anahtar çıktı.
— Cana, dedi Nadir çok yumuşak bir sesle. İki ay önce… şehrin elektriği kesildiğinde… neredeydin?
Cevap vermedi. Yüzü büsbütün rengini yitirmişti; korkanın yitirdiği biçimde değil, bir aynanın önünde durup içinde başka birini gören birinin yitirdiği biçimde.
— Üniversitedeki cam binanın asansöründe, dedi. On iki dakika. Dizüstü bilgisayarım yanımdaydı. Yanımda bir meslektaş vardı… biyokimya profesörü… şemsiyesi vardı, çünkü sabah için yağmur beklenmişti; sonra kurusun diye asansörün içinde açık bıraktı. Bekleme boyunca ona güldük durduk.
— Kalemin?
— Kurşun kalem saçımda. Her zamanki gibi.
— Beni orada gördün mü?
— Hayır.
— Sana ben hiç söyledim mi? Bu rüyadan, bu defterden söz ettim mi?
— Hayır, asla. Bu defterin… bahsettiğin siyah defterin çoktan kaybolduğunu sanıyordum, hiç görmedim.
— Ben de otuz yıldır görmedim.
Birbirlerine baktılar. Sessizlikte telefonun ışığı karanlıkla mürekkep arasında titriyordu.
— Açıklamalar var, dedi Cana bir süre sonra, harfleri kırılan bir sesle. Olay genel bir olaydı. Yıpranmış bir şebekeye dayanan bir şehirde toptan elektrik kesintisi beklenen bir şey. Bozuk asansörler doğal sonuç. Her kesinti benzer hikâyeler üretir. Bilgisayar, kalem, şemsiye… Durdu. — Şemsiye yaygın değil.
— Ya anahtar?
— Anahtar gerçekten yaygın değil.
— Bir şeyin anahtarı mı?
— Bir kolye. Büyükannem hediye etti. Soluk bir gülümsemeyle gülümsedi. — Artık var olmayan eski evinin anahtarı olduğunu söyler.
— Peki bin dokuz yüz seksen altıda otuz dört yaşında bir adam, henüz doğmamış bir kızın kolyesini nasıl tarif eder?
Soru değildi. Bir kuyuya düşen taştı; ikisi de çarpma uğultusunu dinliyordu.
Cana avucuyla yüzünü sildi, belirgin bir irade gücüyle bilimsel sesini geri aldı.
— Öğrencilerim bana böyle deneyimlerle geldiğinde söylediğimi sana söyleyeyim. İmkânsız demiyorum. Bunun bir istisna olduğunu söylemeden önce, daha basit bir varsayımlar dizisi var ve önce onları eleyip atmalıyız diyorum. Birinci varsayım: Bu tarih göründüğü gibi değil. Mürekkep her zaman yazılabilir, tarih her an çizilebilir. İkinci varsayım: Tarif olaydan sonra yazıldı, geriye doğru tarihlendi. Bu delilik değil; bellekte bile kasıtsız olur, rüyalarımızın tarihlerini yeniden düzenleriz. Buna sonradan bilmişlik yanılgısı deriz. Olay olduktan sonra: Biliyordum deriz. Ve üçüncü varsayım…
— Bunu kırk yıl önce yazdım.
— Nereden biliyorsun?
— Çünkü mürekkep… Durdu. Mercek yoktu, laboratuvar yoktu, elle yazan herkesin yarım yüzyıldır bildiğinden başka hiçbir şeyi yoktu: mürekkebin de deri gibi bir yaşı olduğunu. — Ve çünkü yazıyı biliyorum. Bu yetmiş dört yaşında bir adamın yazısı değil. Bu bir gencin yazısı.
Elini uzatıp defteri onun elinden aldı.
Parmağını sonraki sayfalara götürdü, yavaşça çevirdi; defterin ortasına yaklaştılar, ve yazı yavaş yavaş değişiyordu: titriyor, yaşlanıyor, sanki defter iki kapağı arasında otuz yılı tek başına özetliyordu.
Yazılı son sayfaya geldiğinde parmakları dondu.
Üstünde bir tarih vardı.
“21 Ekim 1989.”
Yani mektubun tarihi.
— Otuz yedi yıl önce, diye fısıldadı Cana. Bugün gün gününe.
Altında, gergin, hızlı bir yazıyla, yazan el koşuyormuş gibi:
“Son rüya. Yerde dikdörtgen bir çukur, toprak yok. Yukarıdan görüyorum. Kenarda bir sağ ayak, kahverengi bir ayakkabıda, sol bağcığı çözük. Sonra üç vuruş.
Ayak benim değil.
Ama sahibini tanıyorum. Ve onu gördüğümde geciktiğimi anlayacağımı biliyorum.
Bunu okuyorsan Nadir, beni dinle: onu, ötekileri kurtardığın biçimde kurtarmaya çalışma. Bu sefer kurtuluş ölümden daha tehlikeli.”
Altında tek bir satır vardı, kesik, yazan kalemini kâğıdı yırtacak kadar bastırmış gibi:
“O sana, sandığından—”
Ve ardından hiçbir şey. Bir sonraki sayfa dibinden yırtılmıştı, pürüzlü kenarı ciltten dışarı fırlıyordu.
Cana gözlerini ondan kaldırdı.
— Kahverengi ayakkabı. Sol bağcık çözük. Bu senin dünkü gecenin rüyası.
— Evet.
— Bana anlatmadın. Kimseye anlatmadın. Şafakta telefonuna yazdın, öyle değil mi?
— Yazmadım. Yazmak istedim, ama…
Durdu.
Sırtından soğuk bir şey geçmiş gibi fark etti: Cana’ya rüyayı hiç anlatmamıştı. Ne çukuru, ne ayağı, ne ayakkabıyı. Ona vuruşları, zarfı, telefonu ve köprüyü anlatmıştı. Rüyanın kendisini söylemeyi aklından bile geçirmemişti, çünkü uyandığında rüya vuruşların ağırlığı altında sönmüştü.
Ve Cana “çukur” dememişti. “Ayak” dememişti. Yalnızca: “Kahverengi ayakkabı. Sol bağcık.” demişti.
— Cana.
— Efendim?
— Bunu nereden bildin?
Ayağının altında zemin çöküyormuş gibi bakan birinin bakışıyla ona baktı.
— Bilmiyorum, dedi, güçlükle duyulan bir sesle. Satırı okuduğum an biliyordum. Sanki ben de… onu görmüşüm.
Ve o anda biri dairenin dış kapısına vurdu.
Üç vuruş, aralıklı.
Tak.
Tak.
Tak.
Cana içgüdüsel bir hareketle telefonun fenerini söndürdü; kiler kapkaranlık kaldı, kapının altından sızan ince bir ışık çizgisinden başka bir şey delmiyordu.
Selma’nın koridordaki adımlarını duydular, sonra bir sürgünün gıcırtısını, sonra onun yatıştırıcı sesini:
— Samer? Oğlum, sana ne oldu?
Nadir kilerden duvara tutunarak çıktı; defter göğsüne bastırılmıştı. Koridorun ucunda, girişin soluk ışığının altında genci gördü: tepeden tırnağa ıslak, kaskı elinde cansızca sallanıyor. Yüzü kireç gibi solgun, gözleri irileşmiş; bakışları yalnızca Nadir’e dikilmiş, tek söz söylemeden.
— Rahatsız ettim Üstat… dedi, kupkuru bir sesle. Sizi rahatsız etmezdim, ama… bunu ne yapacağımı bilmiyorum.
Titreyen elini uzattı.
Avucunda gri bir zarf vardı.
Bir başka gri zarf, artık yapılmayan o kalın kâğıttan. Üstünde, Nadir’in annesinin yazısını tanıdığı kadar iyi tanıdığı bir elle yazılmış tek bir satır:
“Samer’e. Yalnızca Nadir’in huzurunda açılır.”
— Motosikletimin selesinin üstünde buldum, dedi Samer. Dağ yolunda, sizi aramak için durduğum yerde. Motoru yalnızca iki dakikalığına park ettim… su aramaya gittim… döndüğümde oradaydı.
Sonra gözlerini kaldırdı, fısıldadı:
— Tam o noktada duracağımı kim bilebilir, Üstat?
Üçüncü Bölüm
“Özgürlük, olacakları bilmemek değildir; bildiğimiz hâlde hâlâ eyleme geçebilmektir.”
— Nadir Esved’in defterinden
Selma, Samer’in ıslak montunu çıkarmasında, her şeyden önce de sıcak bir şey içmesinde ısrar etti.
Bu ısrarda, evine giren herkese gösterdiği şefkatten başka bir şey yoktu; ama Nadir orada başka bir şey sezdi: Selma genç adama yüzünü toparlaması için zaman tanıyordu, ona da kendi yüzünü toparlaması için. Samer’in elindeki zarfı görmüş olmalıydı, kocasının yaralı bir çocuğu taşır gibi taşıdığı siyah defteri de; ama hiçbirini sormadı. Gence nane çayı koydu, sonra rafın üstündeki sepetini aldı.
— Çarşıya gidiyorum, dedi. İki saat kadar gecikebilirim. Acıkırsanız yemek mutfakta.
— Selma… diye başladı Nadir.
— Hiçbir şey söyleme.
Gürültü çıkmasın diye bir pencereyi usulca kapatan biri gibi, küçük bir gülümsemeyle ona baktı.
— Bana söylemek istemediğin şeyi, sen isteyene kadar öğrenmek istemiyorum.
Çıktı, kapıyı kapattı; anahtarının iki kez döndüğü duyuldu.
Üçü, geride bıraktığı sessizliğin içinde ayakta kaldılar.
— Karın ender bulunur bir kadın, dedi Cana.
— Biliyorum.
— Sen de onu hak etmiyormuşsun gibi davranıyorsun.
— Bunu da biliyorum.
Küçük çalışma odasına oturdular; kitaplar üç duvarı boydan boya kaplıyor, pencere nemli çatılara açılıyordu. Nadir siyah defteri masaya koydu, yanına, iki saydam tabakanın arasındaki ilk mektubu; Samer de ikinci zarfı ortaya bıraktı.
Lambanın ışığında genç adam yirmi yedi yaşından daha küçük görünüyordu. Elleri titriyor, ıslak saçı alnına yapışmıştı. Zarfa, fişi prizden çekilmiş hâlde çalışan bir cihaza bakan teknisyenin bakışıyla bakıyordu.
— Açmadan önce, dedi, tek bir şeyi anlamak istiyorum. Yalnızca tek bir şeyi.
— Söyle.
— Bunu gönderen siz misiniz?
— Hayır.
— Gönderenin kim olduğunu biliyor musunuz?
— Hayır.
— Bu sizin yazınız mı?
Nadir zarfın üstündeki ada baktı: “Samer’e. Yalnızca Nadir’in huzurunda açılır.” Harfler hafifçe sağa yaslanıyor, nun bir balığın kuyruğu gibi uzuyordu.
— Evet.
— Peki, siz mi yazdınız?
— Bilmiyorum.
Samer başını, bir böceği kovar gibi sertçe salladı.
— Bu cevabı kabul etmiyorum. Ben bakım teknisyeniyim. Bir makine ya çalışır ya çalışmaz; bunu bilirim. Karşımdaki şey ya bir şakadır, bugün neredeyse ölecektim ama onu bile kabul etmeye hazırım, ya da kafamda hiçbir kalıba oturmayan bir şeydir. Ben kalıbı olmayan şeylerden hoşlanmam.
— Biz de, dedi Cana sakince. Bu yüzden, kurallar üzerinde anlaşmadan açmak istemiyoruz.
— Kurallar mı?
— Her şeyi not ederiz. Zarfı açmadan önce fotoğraflarız, açılışını da kaydederiz. Mektubu bir kez, sesli okuruz; sonra bildiklerimizle karşılaştırırız. Ve kimse okuduğunun ötesinde konuşmaz.
— Bu onu daha az tuhaf mı yapıyor?
— Hayır. Bizi daha zor kandırılır yapıyor.
Telefonunu çıkardı, bir kitap yığınına yasladı, kayıt düğmesine bastı. Sonra çantasından iki ince eldiven aldı, birini Nadir’e uzattı.
— Siz açın. Zarf öyle diyor.
İkinci kâğıt ilkinden uzundu.
Bu kez siyah kalemle yazılmış iki sayfaydı; belli ki aceleyle, harfler bir şeyle yarışır gibi birbirine sokulmuştu. Üstünde tarih yoktu. Başlıkta yalnızca iki sözcük vardı:
“Sevgili Samer.”
Nadir, kararlaştırdıkları gibi, alçak sesle okudu:
“Sevgili Samer,
Bunu okuduğunda Köprü’den kurtulmuş olacaksın ve her şeyin bittiğini sanacaksın. Bitmedi. Köprü bir olay değil, bir uyarıydı. Okuduğunu bilen yaşlı bir adamın sesiyle okuyorsan, bu, sonunda bana inandığı anlamına gelir; gençliğinde bunu yapmazdı.
İki yıl önce sana gerçeği söylemediğim için bana kızma. Onu bilmiyordum. Ya da biliyordum, sonra unuttum; bedeli bu, ve onu ödeyene dek kimse açıklayamıyor: her müdahale ettiğinde hafıza senden bir şey çekip alıyor, kurtardığının karşılığını bununla ödüyorsun.
Senden bir şey istemeden önce sana hiçbir şey anlatmayacağım. Tek bir şey: Babana sor.”
Nadir durdu.
Gözlerini genç adama kaldırdı; Samer donup kalmış, parmakları masanın kenarını sıkıyordu.
— Babam altı yıl önce öldü, dedi Samer yavaşça. Ona nasıl sorarım?
— Satırın geri kalanını oku, dedi Cana yumuşak bir sesle.
Nadir sürdürdü:
“Babana sekiz treninin kaçtığı sabahı sor. O sırada otuz yaşındaydı ve hayatında bir daha tekrarlanmayacak bir sınava girmek için şehre gidiyordu. Peronda durmuş, beyaz saçlı, elinde mavi bir poşet taşıyan yaşlı, yabancı bir adamın ona tanıyormuş gibi baktığını ve peronun öbür yanından adını seslendiğini görmüştü. Baban ona doğru koştu, sen kimsin diye sordu; adam cevap vermedi. Sonra tren kaçtı.
Üç dakika sonra sekiz treni, ilk virajda raydan çıktı ve içindekilerle birlikte gitti.
Adı Munir’di.
Beş ay sonra karısı sana hamileydi.”
Nadir devam etmedi.
Sayfa parmaklarının arasında titriyordu; ama elinin titremesinden değil, çalışma odasının bütün gövdesiyle sağlam olmayan bir zeminde hareket ediyormuş gibi görünmesinden.
— Babam anlatırdı, dedi Samer.
Sesi kısık çıktı, yabancıydı; belleğini bir iğneyle kazıyan birinin sesi gibi.
— Her yıl kazanın yıldönümünde anlatırdı. Yabancı bir adamın hayatını kurtardığını söylerdi. Beyaz saçlı olduğunu, mavi bir poşet taşıdığını, bir babanın oğluna baktığı gibi ona baktığını, sonra insanların arasında kaybolduğunu. Biz de ona şefkatle gülerdik. Baba, derdik, sen kendini kurtardın, çünkü trene geç kaldın. O başını sallar, hayır derdi. Beni çağırdı.
— O hangi yıldı? diye sordu Cana.
— Bin dokuz yüz doksan sekiz. Samer gözlerini Nadir’e kaldırdı. Siz kırk altı yaşındaydınız.
— Hiçbir şey hatırlamıyorum.
— Bir treni de mi hatırlamıyorsunuz?
— Ne bir treni, ne bir peronu, ne mavi bir poşeti. Hayatımda yalnızca iki kez trene bindim.
— Bedel bu, diye fısıldadı Cana.
Ona baktılar.
— Mektup bunu söylüyor. Her müdahale ettiğinde hafıza senden bir şey çekip alıyor. Siz Samer’in babasını yirmi sekiz yıl önce kurtardınız, karşılığında bunu unuttunuz. Dolayısıyla… Durdu, eli yükselip şakağını sildi. Dolayısıyla Samer var, çünkü Nadir müdahale ettiğini unuttu.
— Saçmalık, dedi Samer.
— Doğru olduğunu söylemiyorum. Mantıksal bir yapısı olduğunu söylüyorum.
— Nasıl bir yapı?
— Kapalı döngü. Kuramsal fizikte buna kendi içinde tutarlılık derler. Fikir şu: geleceğinden değiştirdiğin bir geçmiş, çıkıp geldiği gelecekle çelişemez. Nadir babanı kurtardıysa, senin var oluşun kurtarılışının kanıtı, kurtarılışı da senin var oluşunun koşulu. Ne ilk var ne son. Olay ile nedeni havada asılı duruyor, biri öbürünü taşıyor.
— Bunların hiçbirine dair bilimsel bir kanıt var mı?
— Hayır. Hatta bilginin geriye gitmediğine dair kanıt var. Ben de bunların hiçbirine inanmıyorum, çünkü herkesin bildiğini biliyorum: anılarımızı sonradan, geriye dönük kurarız. Sen, Samer, babanın hikâyesini okuduklarından sonra anlatıyorsun. Belki baban onu çok daha az ayrıntıyla anlatmıştı: kendisine seslenen bir yabancı, hepsi bu. Beyaz saç ve mavi poşeti ise, daha güzel bir hikâye yazarken hafıza eklemiş olabilir.
— Hayır. Samer başını yavaşça salladı. Babam mavi poşeti hep hatırlardı. Ben çocukluğumdan beri bilirim.
Sonra sustu.
Sonra neredeyse duyulmayacak bir sesle ekledi:
— Ve adamın ağladığını söylerdi.
Pencerenin ardında gök dar bir mavi parçaya açıldı, sonra kapandı. Sokakta bir seyyar satıcı geçti; odadaki hiçbir şeye benzemeyen, kısık, çatlak bir sesle malını bağırarak.
Nadir mektubun sayfasına bakıyordu, ama gözleri okumuyordu. Hafızanın daha derin bir yerinde bir peron, bir tren, mavi bir poşet ve kendisine minnetle bakan otuz yaşında genç bir adam arıyordu. Boşluktan başka bir şey bulmadı. Bir gölge bile, bir yankı bile.
Ve bu acıdan beterdi: sana hayatında yaptığın en güzel şeyi yaptığını söylerler, sen de içinde bir sevincin izini bile bulamazsın.
— Devam et, dedi Cana nazikçe.
Satırlara döndü.
“Benden teşekkür etmeni istemiyorum. Benden başkasının yapamayacağı şeyi yapmanı istiyorum, çünkü benim kaybettiğim biçimde kaybedecek bir şeyi olmayan tek kişi sensin.
Hayatının sana ait olduğunu sanıyorsun. Çoğu gün öyle. Ama Samer, o şimdi iki kez kurtarıldı: bir kez doğmadan önce, bir kez bu sabah. Ve Nadir’in elindeki siyah defterde yırtılmış bir sayfa var. Onu bulursan, çukurun önünde neden yalnızca senin durabildiğini anlayacaksın.”
— Hangi çukur? diye fısıldadı Samer.
— Dinle, dedi Nadir tahtalaşmış bir sesle ve sürdürdü:
“Sana daha fazlasını söylemeyeceğim; çünkü gerektiğinden fazlasını bilen, sana karşı seni uyardığım şeye dönüşür.
Gitmeden önce şunu yap: bugün öğleden sonra saat üçte telefonun çalacak. Ekranda babanın adı belirecek; çünkü numara yıllardır sende, sık kullanılanlar bölümünde kayıtlı ve onu hiç silmedin.
Cevap verme.
Kimsenin senin yerine cevap vermesine izin verme.
Nedenini anlamaya da çalışma; telefon çaldığı anda yapılacak en son şey budur.”
Altında, daha küçük, telaşlı bir yazıyla; son anda eklenmiş gibi:
“Üzgünüm, oğlum. Bu kez seni kaybetmeden kurtaramam.”
Nadir durdu.
Kâğıdı, ağzına kadar dolu bir kap konur gibi büyük bir özenle masaya bıraktı.
Kimse konuşmadı. Cana bir an sonra fark ettiğinde, odada hareket eden tek şey telefonun kaydıydı: her şeyi kaydeden, hiçbir şeyi anlamayan o küçük, durmak bilmeyen kırmızı ışık.
Uzanıp kapattı.
— Saat kaç? diye sordu Samer.
Cana telefonuna baktı.
— İkiyi elli dakika geçiyor.
— O hâlde sekiz dakika kaldı.
— Samer…
— Babam kanserden öldü. Hastanede. Üniversitede son yılımdayken. Gözlerini ben kapattım. Yutkundu. Numarası hâlâ telefonumda. Bunun delilik olduğunu biliyorum. Ama onu hiç silmedim, çünkü silmek onu ikinci kez öldürmek gibi geliyor.
— Telefonun çalmayacak, dedi Cana. Sana bunu teknik olarak açıklayabilirim: ölü bir numara yeniden etkinleştirilebilir, taklit edilebilir, bir veri tabanı olduğu sürece ondan arama yapılabilir. Karşımızdaki, hepimizin ayrıntılarını bilen, kurnaz bir adam ya da bir ağ. Bu bile herhangi bir başka açıklamadan daha mantıklı.
— Peki otuz yedi yıl önce yazılmış mektubu da bununla mı açıklıyorsun? Babamın trenini de?
Cevap vermedi.
Samer kalkıp pencerenin önüne durdu; sırtını onlara dönmüştü. Telefonu elindeydi; çeviriyor, pencere kenarına bırakıyor, sonra yine alıyordu.
— Ben kendimi bilirim, dedi dönmeden. Bu telefon çaldığında açacağım. Açmadan edemem. Mektubu yazan bunu bilmiyor. Ya da çok iyi biliyor, bu yüzden beni kaybetmekten korktuğunu yazmış.
— O hâlde onu taşıma, dedi Nadir. Bana ver.
Samer döndü.
— Ben mi? Size telefonumu mu vereyim?
— Evet. Sekiz dakika için. Çekmeceye koyarım, kilitlerim, anahtarı da ben saklarım.
— Ya arama gerçekse?
— Gerçekse, kaybedeceğin tek şey bir arama olur.
— Ya babamsa?
Kendisinden önce gelenden daha ağır bir sessizlik çöktü.
Tornavidaya inanan genç adam, arasında bir karış bile boşluk bulunmayan iki sınır arasında sallanarak duruyordu; gözlerinde, yetişkin bir erkeğin yüzünde ancak yeniden çocuğa dönmek üzereyken görülen bir şey vardı.
— Size vereceğim, dedi sonunda.
Telefonu Nadir’in avucuna bıraktı.
Cihaz sıcaktı; ekranında elli yaşlarında, gür bıyıklı bir adamın resmi vardı; gri bir denizin önünde gülümsüyor, işaret parmağını kameraya doğrultmuş, sanki bu anı unutma, diyordu.
Nadir telefonu aldı, çalışma masasının sağ çekmecesini açtı, içine koydu, anahtarı iki kez çevirdi, sonra anahtarı ceketinin cebine bıraktı.
— Üçe dört var, dedi Cana.
— Üçe üç var, dedi Samer.
Üçü de susarak oturdu, kilitli çekmeceye bakıyordu. Ahşabın karanlığında cihaz sessizdi ve bir şey beklediğini gösteren hiçbir işaret yoktu.
Nadir’in babasından kalma eski duvar saati ilk vuruşunu yaptı; saatin başladığını ilan eder gibi.
İkincisi.
Üçüncüsü.
Ve aynı anda çekmece sarsıldı.
Hafif, kesik kesik bir titreşim; sonra boğuk, uzak bir zil sesi, sanki yerin altından geliyordu.
Sonra masanın üstünden, Nadir’in telefonunu bıraktığı yerden bir zil daha yükseldi.
Nadir’in telefonu.
Masada aydınlanan ekrana baktı.
Üstünde yabancı bir numara yoktu, ölü birinin adı da.
Kendi adı yazıyordu. Nadir. Ve kendi telefon numarası.
Telefon onu kendisinden arıyordu.
Dördüncü Bölüm
“Kendi sesini dışarıdan duymanın en zor yanı, ona yabancı bir ses diyememendir.”
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir telefona hemen uzanmadı.
Böyle anların en küçük şeylerle karara bağlandığını biliyordu: kıpırdayan ya da kıpırdamayan bir el, soğuk cama dokunan ya da geri çekilen bir parmak. Ömrünü, bu biçimde karara bağlanan anlardan kaçarak geçirmişti; kararlar, titreyerek değil, uzun uzun düşünerek verilmeliydi.
Ekranda adı parlıyordu: “Nadir”. Altında, kendisinden başka hiç kimsenin aramadığı numarası.
Sağ çekmeceden Samer’in telefonunun boğuk zil sesi hâlâ geliyordu; kapana kısılmış bir canlının nabzı gibi, kısık.
— Açma, dedi Cana sert bir sesle.
— Mektup Samer’e açmamasını söyledi. Bana söylemedi.
— Sana açmanı da söylemedi.
— Açma da demedi.
— Nadir…
Ama o ekrana dokunmuştu bile.
— Alo?
Kısa bir sessizlik oldu; uzaktan gelen bir hırıltı, camın ardında soluk alınıyormuş gibi. Sonra ses geldi.
Kendi sesi.
Ona benzeyen bir ses değil; kendisinin sesi. Önemli bir şey anlatırken gizlediği o alçak ton, “r” harfinin yanındaki hafif tereddüt, babasından miras kalan o kısa öksürük. Yalnız bu ses ondan çok daha yaşlıydı. Daha kısık, daha ağır, bitkin; bir ömür daha tırmanıp sonra kendi yanına dönüp durmak için inmiş bir adamın sesi gibi.
— Dinle, dedi ses. İki dakikamız var, belki daha az. Sözümü kesme.
Nadir diğerlerine sırtını döndü. Elini ağzına götürdü, biri duyacakmış gibi; sonra kimsenin yalnızca kendi söylediğini duyabileceğini fark etti.
— Sen kimsin? diye fısıldadı.
— Beni sınamak mı istiyorsun? Yap. Çabuk ol.
— Bin dokuz yüz altmış birde dedenin bahçesine gömdüğün köpeğin adı neydi?
— Köpek değildi.
Ses bunu hiç tereddüt etmeden, yorgun bir sevecenlikle söyledi.
— Kediydi. Babanın adını Rim koyduğu, çünkü yüzü ceylan gibi beyazdı; tavan arasında zehirli bir şey yedikten sonra öldü. Mezarını kaşıkla kazdın, çünkü kimse sana kürek vermedi; üç saat ağladın; sonra annen seni kucağına aldı ve ertesi gece göreceğimiz rüyaların ölenlerin ruhlarını bize getireceğini söyledi.
Nadir gözlerini kapadı.
Bu cümleyi hiç kimseye söylememişti. Ne karısına, ne çocuklarına, ne de defterlerine. Annesinin cümlesiydi; kimsenin ulaşamayacağı bir yere gömmüştü, çünkü çocuğu bugün olduğu insana çeviren belki de o cümleydi.
— Şimdi konuşma, dedi ses. Ben konuşacağım.
— Neredesin?
— Buraya benzeyen ama burası olmayan bir yerde. Geleceğin içinden mi geliyorsun diye de sorma; çünkü soru geçerli bir soru değil. Açıklamaya çalıştıkça daha kötüleşiyor. Yalnızca şunu kabul et: senin bildiğini ben de biliyorum, senin gibi ben de yanılıyorum, belki senden de zayıfım, çünkü hafızam daha az.
— Neden?
— Çünkü ben daha çok ödedim.
Nadir titredi.
— Birincisi, diye sürdürdü ses, hattın elinden alınacağından korkan birinin acelesiyle. Siyah defterdeki yırtık sayfa. Onu yırtan sensin, başka hiç kimse. Saklamak istediğin için değil; yazılı kalmasına dayanamadığın için. Kayıp değil. Baban saatinin arkasında, duvarda, kimsenin bilmediği küçük bir oyukta. Onu yalnız aç.
— Babamın saatinin arkasında? diye fısıldadı Nadir. Yalnız mı?
— İkincisi bu. Ses bir an durdu; arkada hafif bir tık duyuldu, sonra daha sert döndü. Rüyanı bilen herkes dostun değildir.
Nadir kanın başından aşağı çekildiğini hissetti.
— Ne demek istiyorsun?
— Depoda, defteri bulduğunuzda, bir kadın söylememesi gereken bir şey söyledi. Ne dediğini kelimesi kelimesine hatırla. Sonra kendine sor: bin başka açıklaması olabilecekken, onu neden tesadüf diye okudun?
— Cana mı?
— Bunu ben söylemedim.
— Benden ne isteniyor?
— Hiçbir şey duymamış gibi davranman. Şimdi ile gece yarısı arasında bu evde olan her şeye dikkat etmen. Ve üç şeyi korumanı: sayfayı, Samer’i ve Selma’yı.
— Selma’yı mı? diye fısıldadı Nadir. Selma’nın bununla ne ilgisi var?
— Üçüncüsü…
Ses kesildi.
Hayır. Kesilme değil. Sanki biri karşı uçta yaklaşıp konuşanın kulağına bir şey fısıldamış, bütün hava değişmişti. Adım sesleri duyuldu, sonra bir iç çekişe benzeyen bir ses, sonra son sözler; hızlı, yarım kalmış, Nadir’in hayatında duyduğu hiçbir tonun daha dehşetli olmadığı bir tonla:
— Dinle, ayağın kenara varmasına izin verme. Kim olursa olsun, ne olursa…
Tak.
Tak.
Tak.
Üç vuruş.
Sonra sessizlik.
Sonra hiçbir şey.
Nadir telefonu yavaşça indirdi.
Döndüğünde ikisi de ona bakıyordu.
Samer pencerenin önünde, yüzü bir heykelinki gibi tahtalaşmış. Cana sandalyesinde, kıpırdamamış; eli hâlâ kitap yığınının üstüne sabitlenmiş telefondaydı, kırmızı ışık yanıp sönüyor, kaydediyordu.
— Kimdi? diye sordu Samer alçak sesle.
— Ben.
Başka bir şey söylemedi. Ve bu sözcüğün, ağzında artık bir yalan gibi durmadığını fark etti.
— Onunla ne konuştunuz?
— Siz duydunuz.
— Biz bir şey duymadık, dedi Cana.
Bunu bütünüyle sakin bir tonla söyledi, ama yüzünde sakin olmayan bir şey vardı. Ona, yalan söyleyen bir hastanın iyiliği için yalan söylediğini gören bir hekimin bakışıyla bakıyordu.
— Benim sesimi duydunuz. Onunkini de. Ve siz…
— Yalnızca sizin sesinizi duyduk.
— Ne?
— Yalnızca sizin sesinizi duyduk, Nadir. Telefonu kulağınıza götürdünüz, alo dediniz, sonra bir sessizlik oldu, sonra bir köpeği sordunuz, sonra “babamın saatinin arkasında mı?” diye fısıldadınız, sonra “Cana mı?” dediniz, sonra “Selma mı?”, sonra telefonu indirdiniz. Durdu, yutkundu. İki dakika on saniye geçti. Kayıt bu.
Uzanıp kaydı durdurdu, sonra telefonu ona çevirdi.
Ekranda üç dakikaya yayılan bir ses dalgası vardı. Üstte zaman çizgisi. Altında, sesin küçük sıçramaları arasında uzun, düz boşluklar. Sessizlik. Sonra sıçrama. Sonra sessizlik.
— Yalnızca sizin sesinizde sıçrama var, dedi. Başka hiç kimsenin.
— Telefonum, dedi Nadir ve cihazı masanın üstünden kaptı, arama kaydını açtı.
Bugün. Saat üç.
Hiçbir şey.
Kaydedilmiş son arama: Samer, öğleden önce, Köprü kazasından sonra. Ondan önce yine Samer, yediye beş kala. Ondan önce Selma, dün. Ondan önce eczaneden bir arama.
Ad yok. Numara yok. Gelen arama yok. İki dakika on saniye yok.
— Samer, dedi kısık bir sesle. Çekmece.
Samer, Nadir’in uzattığı anahtarla çekmeceyi açtı, telefonunu çıkardı. Ekrana baktı. Titreyen bir parmakla arama kaydını karıştırdı.
— Hiçbir şey yok, dedi. Cevapsız arama yok. Hiçbir şey. Telefon hiç çalmamış gibi.
— Ama çaldı, dedi Nadir. İkiniz de duydunuz. Sen çekmeceden çalarken duyduğunu söyledin.
— Bir şey duydum.
— Ne duydun?
— Boğuk bir zil. Samer Cana’ya baktı. Siz de duydunuz mu?
Cana duraksadı.
— Bir şey duydum, dedi sonunda. Telefon olduğuna yemin edemem.
Nadir yakındaki koltuğa, oturduğunu fark etmeden oturdu.
Yetmişinden sonra yaşayan herkesin bildiği o tuhaf güçsüzlük bütün bedenindeydi: bir organın, bir düşüncenin, bir hatıranın haber vermeden seni yüzüstü bırakması. Ve ömrü boyunca ölümden daha çok bir şeyden korkmuştu: gördüğüne ve duyduğuna güvenemeyen biri olmaktan; böylece bugünün anahtarını elinde tutamadığı bir odaya dönüşmesinden.
— Sayıklamıyorum, dedi kısık bir sesle. Henüz değil.
— Ben bunu söylemedim.
— Ama düşündünüz.
Yalanlamadı.
— Ve dürüstçe düşündünüz, diye ekledi, yorgun bir gülümsemeyle. Sizde sevdiğim de bu.
Cana karşısına, masanın kenarına oturdu ve elini avuçlarının arasına aldı; hekimlerin emirle söylenmeyecek bir şey söylemek istedikleri zaman yaptığı gibi.
— Beni iyi dinleyin. Ne olduğunu bilmiyorum. Başka bir ses duymadım, cihazım hiçbir şey kaydetmedi. Bu üç açıklama bırakıyor: ya beyniniz sesi üretti, bu yaşlılarda, şok geçirenlerde ve belirli koşullarda herkeste görülür, mutlaka hastalık anlamına gelmez; ya duyduğunuz gerçek ve cihazım onu yakalayamıyor; ya da duyunuzla kaydımla birlikte oynayan, bilmediğimiz bir fail var. Ben birincisine yatkınım, çünkü en az karmaşık olan o.
— Ben sonuncuya.
— Daha heyecan verici olduğu için mi?
— Daha çok korkutucu olduğu için.
— Fark ne?
— Birincisi beni kendim için korkutuyor, sonuncusu başkaları için.
Ona uzun uzun baktı.
Sonra, kendinden emin bir bilim insanının sesine hiç benzemeyen bir sesle:
— Peki. Öyleyse inanç gerektirmeyen varsayımı sınayalım. Telefona konuşurken fısıldadınız: babamın saatinin arkasında. Gidip arkasına bakalım, bir şey var mı görelim.
— Bunu duydunuz.
— Ağzınızdan duydum.
— O hâlde bakalım, dedi Samer.
Eski saat altmış yıldır çalışma odasının iç kapısının üstünde asılıydı. Ağır, ahşap bir saat; solmuş fildişi bir kadran, aşınan yaldızlı Roma rakamları. Nadir onu babasından devralmıştı; babası da kendi babasından. Haftalık kurma gününden başka kimsenin ona dokunmasına izin vermezdi; o iş, kimseye devretmediği tek göreviydi.
Samer onu çivisinden usta ellerle indirdi, masaya yatırdı. Üçü de arkasındaki duvar parçasına baktı. Solgun boya, içinde hiçbir şey yok. Herhangi bir duvar.
— Burası, dedi Cana ve küçük bir köşeyi gösterdi; boyanın kendi renginden daha açık, ince bir çizgiyle buluştuğu yeri. Bu kısım onarılmış. Bu, asıl boya değil.
Samer küçük tornavidasıyla duvara vurdu, sonra yumruğuyla.
Boşluk.
Tornavidanın ucunu ince çizgiye soktu ve bastırdı. Boya ince pullar hâlinde döküldü. Sonra, neredeyse hiç direnç göstermeden, avuç içi büyüklüğünde, alçıdan yapılmış, üstü aynı boyayla kaplı küçük, dikdörtgen bir levha açıldı; eskiden kalma bir deliği dikkatli biri kapatmış gibi.
Oyuğun içinde bir kâğıt tomarı vardı.
Sıkıca kendi üstüne katlanmış, yeşil bir iple bağlanmıştı; Nadir’in annesinin ot demetlerini bağladığı ipe benzeyen bir iple.
Ona elini uzatmadı.
— Onu yalnız aç, diye fısıldadı.
— Ne? dedi Samer.
— Hiçbir şey. İkisine baktı. Bir dakika koridorda bekleyebilir misiniz?
Bakıştılar.
— Hayır, dedi Cana sakin bir kararlılıkla. Çıkmayacağız. Bu sayfa düşündüğümüz gibiyse, onu seninle birlikte biz de görürüz. Kurallar kuraldır. Onu tek başına yazdıysan bile, içindekiler şimdi hepimizi ilgilendiriyor.
— Cana…
— Tekrarlamamı isteme. Ayakkabıyı gören yalnızca sen değilsin.
Cümlede bir şey vardı. Bir ton. İçinde sertlik taşıyan bir yumuşaklık. Nadir ne olduğunu tam kestiremedi. Derinlerde, kısık sesin eski yankısı yineleniyordu: ne dediğini kelimesi kelimesine hatırla. Sonra kendine sor.
Tomarı aldı.
Yeşil ipi kuru parmaklarla çözdü, kâğıdı masaya yaydı: siyah defterin eksik sayfasıydı. Pürüzlü kenarları, ciltteki yırtıkla tam örtüşüyordu. Aynı kâğıt, aynı mürekkep, aynı yazıydı; yalnız satırlar hafifçe aşağı doğru eğiliyordu, yazan titreyerek yazıyormuş gibi.
Alçak sesle okudu:
“… sandığından daha yakında.
Onu kenarda dikilirken gördüm; çözük ayakkabı bağcığını bağlamak üzereydi. Eğiliyor, boynunda ince bir zincir beliriyor. Arkasında yaklaşan biri var. Yüzünü görmüyorum. Yalnızca sırtını görüyorum. İki eli omuzlarına uzanıyor.
Düşecek olan düşman değil. İttirecek olan da düşman değil.
İkisi de, Nadir, her gün yanında oturup bardaklarından içtiğin insanlardan.
Bunu okuduysan bil ki yırttım, çünkü yazarken itecek olanın adını bildiğimi fark ettim. Ve o adı yazdığımda, bir erkeğin adı değildi.”
Durdu.
Mürekkep orada kâğıdın üstüne yayılmıştı; sanki bir şey ıslatmıştı: bir gözyaşı, ya da bir damla su.
Altında, daha zayıf bir yazıyla, tek satır:
“Bir kadının adıydı.”
Nadir başını kaldırdı.
Karşısında üç kişi vardı. Biri yirmi yedi yaşında bir genç; boynunda, şimdiye dek kimsenin dikkat etmediği küçük bir madalyonlu ince bir zincir taşıyordu.
İkincisi otuz iki yaşında bir kadın; boynundan ince bir zincir sarkıyor, ucunda gümüş bir anahtar sallanıyordu.
Ve kimsenin kapatmadığı kapıda üçüncü bir kadın duruyordu; elinde sebze dolu bir sepet, bir saat erken dönmüş, anahtarı hâlâ elinde asılı.
— Bu ne? dedi Selma sakin bir sesle; duvarından indirilmiş saate, açık oyuğa, kocasının elindeki kâğıda bakarak. Kim düşecekmiş?
Beşinci Bölüm
“İki insan arasındaki uzun sessizlik boşluk değildir. Söylenmemiş her şeyin üst üste birikip büyüdüğü açık bir hesaptır.”
— Nadir Esved’in defterinden
Selma ne bağırdı ne geri çekildi.
Sepeti kapının yanına, değerli bir şeyi düşürmekten korkan bir kadının özeniyle bıraktı, sonra masaya doğru yavaş yavaş yürüdü; sanki oda derin bir denizdi. Kâğıdın önünde durdu ve ona dokunmadan baktı.
— Okuyabilir miyim?
Nadir cevap vermedi. Eli, ışıktan saklıyormuş gibi satırların üstündeydi.
— Nadir.
Elini kaldırdı.
Selma okudu.
Yüzünde şaşkınlığa benzer hiçbir şey yoktu. Üçü de gözlerinin satırlar üzerinde sakin bir geçişle ilerlediğini, sonra son cümlede durduğunu izledi: “Bir kadının adıydı.” Orada kaldı. Gözünü kırpmadı. Kıpırdamadı.
Sonra hiçbir tonu olmayan bir sesle söyledi:
— Samer. Cana. İkiniz de yemeğe davetlisiniz. Ama sanırım yemek ertelenecek.
— Teyze… dedi Cana.
— Kocamla yalnız konuşmak istiyorum. Beni bağışlamanızı rica ederim.
İsteğinde sertlik yoktu. Daha çok, öğretmenlerin ders bittikten sonra sınıfın kapısını kapatırken gösterdiği o titiz inceliğe benziyordu.
İkisi bakıştı. Cana’nın Selma’ya bakışında Nadir’in yetişemediği, hızlı bir şey geçti: ilan edilmemiş bir düelloya girmeden önce iki kadının birbirinin boyunu ölçmesi gibi.
— Telefonu burada bırakıyorum, dedi Cana ve kayıt cihazını gösterdi. Bu kayıt senin, Nadir; sakla. Ben kâğıtların fotoğrafını çekeceğim, aslını değil. Mürekkebin analizini en kısa zamanda yaptırmak istiyorum.
— Fotoğrafları al.
— Sen, dedi Samer’e dönerek, evine gitme. Annenin evine git, ben seni arayana kadar orada kal.
— Ya babam ararsa?
Ona uzun uzun baktı.
— Açma. Kapıya vuran olursa, açma.
Çıktılar. Dış kapı kapanınca dairede duvarından indirilmiş saat, masaya yaslanmış görkemli bir ceset gibi, ve eski bir kâğıdın iki yanında duran bir çift kaldı.
— Otur.
Oturdu.
Selma bir sandalye çekip karşısına oturdu, ellerini dizlerine koydu; ortaokulda matematik öğretirken, öğrencilere sözünün kesilmesine izin vermeyecek bir şey söyleyeceği zaman yaptığı gibi.
— Sana bir soru soracağım ve dürüst bir cevap istiyorum. Bana dördüncü kez yalan söylemeyeceksin.
— Kaç tane saydın?
— Bu sabah üç yalan. Her biri ağzına varmadan gözlerindeydi. Küçük, neşesiz bir gülümseme gösterdi. Kızma, ben yalanı ihanetin ölçüsü saymam. Her erkek korktuğunda yalan söyler.
— Sorun ne?
— Üç vuruşu duydun mu?
Nadir bütün bedeninin gerildiğini hissetti.
— Nereden bildin?
— Duydun mu?
— Evet. Üç vuruş. Üçü on altıda.
Selma gözlerini kapadı.
O anda Nadir’e, elli yıldır ilk kez karısını görüyormuş gibi geldi. Adımlarına, iç çekişlerine, kahvesine alıştığı kadın değil; içinde yaşayan, çok eskiden beri hafızanın en uzak köşesinde küçük bir sandalyeye oturmuş bekleyen bir başkası.
— Dün gece hiç uyumadım, Nadir, dedi. Bir an bile.
— Taş gibi uyudum dedin.
— Ben de yalan söyledim.
Cevap sakin bir tokat gibi geldi.
— Vuruşları duydum. Uyanıktım, yanında yatakta; rüya geldiğinde soluğunun değiştiğini görüyor, hangi dakikada uyandığını biliyordum, çünkü sana önce ben saate baktım. Üçü on altı. Ve kapıya üç vuruşu duydum. Sonra kalkıp paltonu aldığını, çıktığını gördüm. Kim orada dediğini duydum. Sonra kapıyı kilitlediğini. Sonra ışığı yakmadan çok uzun süre mutfakta oturduğunu, sonra yaktığını.
Ve bunların hepsinde uyuyormuş gibi yaptım.
— Neden?
Ona baktı.
— Çünkü sana söz vermiştim.
— Ne?
— Söz vermiştim, Nadir. Otuz yedi yıl önce. Tam bugün.
Yan dairede borulardan su geçtiği duyuldu, sonra her şey sustu.
Selma yavaş yavaş akan bir sesle konuştu:
— Otuz beş yaşındaydım. Sen otuz yedi. Büyük oğlumuz sekiz, küçük kızımız beş yaşındaydı; dedenin soluğunun köşelerinde hâlâ dolaştığı bir evde oturuyorduk. O gece, yirmi bir Ekim gecesi, kapıdaki vuruşlar beni uyandırdı. Üç tane, aralıklı.
Duyan yalnız ben değildim. Sen de yatakta oturuyordun, gözlerin açık, alnın terle ıslak. Bana, kalkma dedin. Kapıya kendin gittin ve şafaktan önce dönmedin.
— Hatırlamıyorum.
— Hatırlamadığını biliyorum.
— Nereye gittim?
— Bilmiyorum. O zaman sormadım. Döndüğünde ıslaktın, dizlerinde toprak, elin hiç görmediğim, ne öncesinde ne sonrasında bir daha göreceğim bir biçimde titriyordu. Ve elinde bu defter vardı.
Siyah defteri gösterdi; masanın kenarında küçük, hareketsiz bir hayvan gibi duruyordu.
— Bu sabah olduğu gibi, mutfakta yere oturdun ve ondan bir sayfayı yavaş yavaş yırtmaya başladın. Ben kapının arkasından seni izledim. Sonra karşına oturdum, sana Nadir dedim. Bana baktın ve beni tanımadın.
— Seni tanımadım mı?
— Bir an. Çok uzun bir an. Sonra tanıdın ve ağladın.
Nadir uzuvlarından sıcaklığın çekildiğini hissetti. Anlattığı şeyin adlarını biliyordu: elli yaşından sonra erkeklerde görülen, saatlerce zamanı silip sonra geri veren geçici bellek yitimi; zihnin bir şokla baş edemediği anda sığındığı çözülmeli bellek yitimi. Ama ilki üç gün sürmezdi; ikincisi de ne defter ne mektup bırakırdı. Ve her bilimsel ad, işin eşiğinde durup özür diliyordu.
— O sabah bana çok şey söyledin; belleğinle yarışır gibi, bellek senden kaçarken. Dün olan hiçbir şeyin unutulmaması gerektiğini söyledin, ama sen onu unutacaktın. Bildiklerin birkaç saat sonra senin olmayacak, dedin; ömrünü, unuttuğunu bile bilmediğin bir şeyi hatırlamaya çalışarak geçireceksin. Ve omuzlarımı, erkeklerde bildiğim güce hiç benzemeyen ellerle tutarak dedin ki: Selma, bir gün sana mektuplar gelirse… kapıya vuruşlar gelirse… sana anlattığımı bana anlatma.
— Ne?
— Şimdi sana anlattığım şeylerin hiçbirini bana söyleme. Çünkü ben onu bildiğim zaman biri ölecek.
Nadir’in hayatında duyduğu hiçbir sessizlik bundan ağır olmamıştı.
— Bunu harfi harfine söyledin, diye ekledi Selma. Ve tamamen uyuyarak geçirdiğin üç günden sonra uyandın ve hiçbir şey hatırlamıyordun. Ne defteri, ne vuruşları, ne o sabahı. Bana defteri sordun, ben de onu yaktığını söyledim. Sen de inandın. O günden beri yirmi bir Ekim gecelerinin hiçbirinde gözümün yarısı açık olmadan uyumadım.
— Peki defteri neden atmadın?
— Atmadım. Onu ahşap sandığa koyan benim.
— Sen mi?
— Ve adını ona iğneyle kazıdım. Çünkü kapağa adını yazarken korkuyla meşguldün. Ben de başkası açarsa bir çocuğunki sanır diye korktum. Bir an başını eğdi. Sonra sandığı nereye koyduğumu unuttum.
Nadir yavaşça başını kaldırdı.
— Unuttun mu?
— İlk yılın sonunda onu nereye sakladığımı hatırlayamaz oldum. Yorgunluk mu, erken bunama mı, yoksa… senin söylediğin şey mi bilmiyorum. Bedel. Kendimi, anısı kalan tek kişi sanıyordum; hem de bulanık bir anı. Onu geri getirmeye çalıştıkça içimde bir şey sönüyordu.
— İnanamıyorum.
— Ben de. Bu yüzden otuz yedi yıl sustum. Çünkü kocamı mı koruyorum, yoksa kendimi kendi delilikten mi, bilmiyordum.
Sonra elini uzattı, yavaşça, onun elini tuttu.
— Selma.
— Evet.
— Söylediklerin doğruysa, sen… şimdi bana anlattın.
— Biliyorum.
— Ve ben o gün sana biri ölecek demişim.
— Biliyorum, Nadir. Otuz yedi yılda, on üç bin gecede bu cümleyi kendi kendime binlerce kez söyledim. Sonunda iki sonuçtan birine vardım: ya şoktan sayıklıyordun, ya da başkasının bilmediği bir şeyi biliyordun. İki durumda da konuyu cevapsız asılı bırakamazdım. Bu yüzden bu sabah sandalyeye oturdum, kocamın mutfakta bana yalan söylediğini duyarken, kendi kendime dedim ki: bugün o gün.
— Hangi gün?
— Söylemediğimi söyleyeceğim gün.
Elinin kendi elinde tutulduğuna baktı. İnce parmaklar, damarları belirgin; yüzük parmağında elli yıl önce ilk maaşıyla aldığı ince altın yüzük.
— Ya biri ölürse?
— O zaman biri ölür. Ama ben oturup beklerken kimsenin ölmesine izin vermeyeceğim. Ben ömrünü problem çözerek geçirmiş bir kadınım. Sessizlikle çözemediğim her problemi rakamlarla çözerim.
— Hangi rakamlarla?
Saatin ardında buldukları kâğıda uzandı, son satırı yeniden okudu.
— “Bir kadının adıydı.”
Sonra ona baktı.
— O gece bana bir ad söyledin. Anlamadım. Sayıklamanın bir parçası sandım. Ama onu, eski bir paltonun cebinde bulunan garip bir taşı saklar gibi sakladım.
— Hangisi?
— Hatırlamıyorsun.
— Söyle.
Tereddüt etti. Ve o küçücük saniyede Nadir, karısında hiç görmediği bir şeyi gördü: saf bir korku; bir kadının kocası için korkusu değil, söylendiği anda bir daha kapanmayacak bir kapıyı açacağını bildiği sözcükten insanın duyduğu korku.
— Vedad.
Kıpırdamadı.
Ama yüzünde bir şey düştü; terk edilmiş bir tiyatroda perde düşer gibi.
— Vedad mı?
— Halan.
— Halam Vedad seksen dokuz yaşında. Şehrin kıyısındaki huzurevinde yaşıyor. Onu görmeyeli… üç ay oldu.
— Üç günlük uykuda yatakta adını sayısız kez söyledin. Şöyle diyordun: O değil. Yukarı çıkmasına izin verme. O değil.
— Mümkün değil. Beni büyüten Vedad.
— Biliyorum. Bu yüzden sonraki yıllarda sana adı söylemedim. Çünkü bunun bir sayıklama mı, bir uyarı mı, yoksa bir suçlama mı olduğunu bilmiyordum.
— Selma. Bu delilik.
— Belki. Gülümsedi. Ama bir ad, ben de adlara güvenen bir kadınım. Gerisi yorum.
Nadir telefonunu aldı.
Eli sabit değildi. Numarayı, on yıldır bulduğu yerde, kayıtlarında buldu: Umut Huzurevi, yaşlı bakım merkezi. Ad, kaybolmaktan korkan birinin biçemiyle yazılmıştı.
Telefon üç kez çaldı. Sonra monoton bir kadın sesi cevap verdi:
— Umut Huzurevi, iyi akşamlar.
— İyi akşamlar. Ben Nadir, Vedad Hanım’ın yeğeniyim. Onunla konuşabilir miyim?
Kısa bir sessizlik oldu.
— Üstat Nadir?
— Evet.
— Aman Allahım. Ses birden değişti; sanki birisi içine bir yay bırakmıştı. Sizi sabahtan beri aramaya çalışıyoruz.
— Ne oldu?
— Hiçbir şey… ciddi bir şey yok. Vedad Hanım iyi. Ama şafaktan beri sizi soruyor. Mesaj dediği bir şey bıraktı; siz aradığınızda aynen aktarmamızı ve sizden başkasına vermememizi istedi.
— Ne mesajı?
— Bir saniye bekleyin. Yazdım.
Kâğıt hışırtıları duyuldu, sonra hecelercesine, yavaş bir okuma:
— Dedi ki: Nadir üç buçuktan önce aramaz. Aradığında ona deyin ki çukuru bana emanet ettiği gibi sakladım. Şafaktan önce gelsin; yanında yalnızca Selma’yı getirsin.
— Yalnızca mı?
— Böyle söyledi. Sonra bir cümle daha ekledi; biz sayıklıyor sandık, Üstat. Dedi ki: Yanında gümüş anahtarlı kız gelirse, onu içeri almayın.
Nadir’in eli dondu.
Küçük çalışma odasında, iki adım ötede, Selma yüzünü görünce başını kaldırdı.
— Ne? diye sordu sessizce.
Cevap vermedi.
— Siz… hâlâ hatta mısınız? diye sordu hemşire.
— Evet, dedi tuhaf bir sesle. Başka bir şey söyledi mi?
— Söyledi, diye cevap verdi hemşire; sesinde bir çekingenlik vardı. Soracağınızı bildiğini söyledi. Ve dedi ki: Ona bekleyemeyeceğimi söyleyin. Ve o ayak Samer’in ayağı değil.
İkinci Kısım
Altıncı Bölüm
“Çocukluğumuzdan kalan her anı, bir kopyanın kopyasıdır. Ona her dönüşümüzde onu biraz daha yeniden yazarız.”
— Nadir Esved’in defterinden
Telefon görüşmesinden sonra konuşmadılar.
Uzun bir yolculuğun arifesindeki insanların geçirdiği türden bir akşam geçirdiler. Selma, hiç ihtiyaç duymayacağı şeylerle küçük bir valiz hazırlıyordu; Nadir ise masaya oturmuş, telefonuyla kâğıtların fotoğrafını çekiyor, sonra fotoğrafları siliyor, sonra yeniden çekiyordu. Ertelenmiş öğle yemeğini saat beşte yediler: soğumuş bir mercimek çorbası, tadını hiç almadan. Cana yedide aradığında Nadir açmadı.
Telefonun çalmasına izin verdi.
— Ona söylemeyecek misin? diye sordu Selma, gözünü valizden ayırmadan.
— Vedad, onun içeri girmemesi gerektiğini söyledi.
— Yani bir yıl boyunca sana yardım etmiş kızdan çok, halana mı inanıyorsun?
— Tehlikeye, kimseye inandığımdan daha çok inanıyorum.
Selma durdu. Valizi kapattı, yatağın kenarına oturdu.
— Ben de ondan şüphe etmeyi sevmiyorum. Ama sen sayfaya geldiğinde gözlerinde bir şey gördüm. Korku değildi. Tanımaydı.
— Tanıma mı?
— Daha önce okuduğu bir sözcükle karşılaşan birinin hali. Cümleye şaşırmadı. Sonunda söylenmiş olmasına şaşırdı.
Nadir karşılık vermedi.
Çünkü o da görmüştü. Ama ömrünü, belleğe güvenilmez diye kendini inandırmakla geçirmiş bir adam, bir göz kırpışın üzerine suçlama kuramazdı.
Sonra gece bastırdı.
Daireden üçe çeyrek kala çıktılar.
Yağmur dinmişti ama asfalt hâlâ siyah bir deri gibi parlıyordu; sokak lambalarının ışığı üzerinde titriyordu. Direksiyonda Selma vardı, çünkü Nadir’in sol dizi artık ona hiçbir şey için izin vermiyordu. Elleri direksiyonu, yolla pazarlık eden bir kadının sıkılığıyla kavramıştı, bakışları ileriye çivilenmişti.
İlk virajda kırmızı, yanıp sönen bir bariyerle karşılaştılar. Sarı yağmurluklu tek bir polis, arabaları sola yönlendiriyordu.
— Köprü hâlâ kapalı, dedi Selma.
— O hâlde dağ yolu.
— Samer’in gittiği yol.
— Biliyorum.
Yola girdi. Yol dardı, kıvrımlıydı; iki yanında kara çam ağaçları, ara ara dibi görünmeyen vadilerin üzerinde yükseliyordu. Karanlıkta Nadir camdan dışarı bakıyor, manzarada tanıdığı bir şey olup olmadığını anlamaya çalışıyordu: şu kıvrımlar, alçak taş korkuluk, “Dikkat: kayma tehlikesi” yazan eski bir levha.
Hiçbir şeyi tanımadı. Buna karşılık, her şeyi ortaya çıkmadan önce beklediğini hissediyordu.
— İyi misin? diye sordu Selma.
— Hatırladığımla beklediğimi birbirinden ayırmaya çalışıyorum.
— Aralarında fark var mı?
— Doktorlara göre büyük. Beyne göre, sandığımızdan az.
Selma ona bakmadan gülümsedi.
— Bana bunu anlat. Korktuğunda konuşmanı dinlemeyi seviyorum.
— Ben korkmuyorum.
— Bilimle konuşuyorsan korkuyorsun.
Güldü; sabahtan beri ilk gülüşüydü.
— Peki. Çalışmalara göre beyin yeni bir manzara gördüğünde onu hemen depoladığı binlerce görüntüyle karşılaştırır. Kısmi bir benzerlik bulursa, tanıma tamamlanmadan önce aşinalık sinyalini ateşler. Bu sinyal, bir şeyi daha önce görmüş olduğumuz duygusu dediğimiz şeydir. Anısız aşinalık duygusuna déjà vu denir. Sağlıklı insanların yüzde altmışından fazlasında görülür; gençlerde, çok seyahat edenlerde, yorgunlarda daha sık.
— Bir şeyi önceden bildirir mi?
— Hayır. Çoğunlukla yanılır. Bize gelecekten değil, beynin içinde zamanın sıralanışındaki küçük bir aksaklıktan söz eder; sanki geçmiş duygusu, şimdi duygusundan saniyenin bir parçası kadar önce gelmiş.
— Peki gelecek duygusu şimdiden önce gelirse?
Sustu.
— Selma.
— Efendim.
— Bu Cana’nın sorusu.
— Biliyorum. (Bir virajda direksiyonu sertçe çevirdi.) Ama onu o sormadı. Ben sordum.
Umut Evi’ne dördü beş geçe vardılar.
Eski, beyaz taştan bir binaydı; uzun bir sundurması, çevresi çıplak limon ağaçlarıyla çevrili küçük bir bahçesi vardı. Kapısında tek bir sarı fener yanıyordu. Nadir zile bastığında kapı, sanki biri arkasında bekliyormuş gibi, aynı anda açıldı.
— Üstat Nadir? Ya da Selma Hanım? Buyurun. Hacı Hanım sizin dörtte geleceğinizi söylemişti.
— Dörtte mi dedi?
— Dördü beş geçe, dedi genç hemşire, gergin bir gülümsemeyle. Adım Nuha. Gece yarısından beri sizi odasında bekliyor. Uyumadı. Uyumak da istemiyor.
Dezenfektan ve kızarmış ekmek kokan uzun bir koridordan yürüdüler. Birbirinin aynı ahşap kapılar, üzerlerinde küçük kartlara yazılmış adlar, eşiklerin altından sızan uykudaki nefesler. Koridorun ucunda, aralık duran bir kapıdan küçük bir lambanın ışığı dökülüyordu.
— Sizi yalnız bırakıyorum, diye fısıldadı Nuha. Böyle istiyor.
Nadir kapıyı itti.
Vedad, pencerenin yanındaki sallanan sandalyede oturuyordu; çevresinde gri yün bir battaniye, dizlerinde metal bir kutu.
Küçüktü. Hatırladığından da küçük. Ruhunu hâlâ taşıyan bir insan bedeninin varabileceği en zayıf hâldeydi; yüzü deri kıvrımlarının içinde neredeyse kayboluyor, beyaz saçları küçük bir bulut gibi geriye toplanmıştı. Ama gözleri, bütün hayatı boyunca belleğinde bir bilmece gibi taşıdığı o iki göz, her zamanki gibiydi: koyu, delici; onu ölçer gibi bakan gözler.
— Geldin, dedi.
— Geldim.
— Onu da getirdin.
— Onu da getirdim.
— Güzel. (Selma’ya döndü.) Gel kızım. Yanıma otur. Çoktandır beni görmeye gelmiyorsun; seni de ancak bir şey olduğunda görüyorum.
Selma yakındaki yatağa oturdu, yaşlı kadının elini avuçlarının arasına aldı. Jestte tuhaf bir yakınlık vardı: Nadir hakkında onun bilmediği bir şeyi bilen iki kadının yakınlığı.
— Hala. (Nadir karşıdaki koltuğa oturdu.) Çukuru koruduğunu söylemişsin. Bu ne demek?
Uzun uzun baktı ona.
— Duvarı hatırlıyor musun?
— Hangi duvarı?
— Eski evdeki duvarı. Avluyu ikiye bölen duvarı.
Nadir gözlerini kapadı.
Duvarı biliyordu. Hayatta hatırladığı ilk şeylerin bir parçasıydı: alçak, beyaz bir duvar; çocuk, parmak uçlarına kalkarsa üstünü görebilirdi. Bir yanında tanıdık odalar ve sesler. Öbür yanında, adını koymayı bilmediği bir şey.
— Hatırlıyorum.
— Ona yaklaşmaktan hoşlanmadığını hatırlıyorum. Bir sopayla üzerine bitmek bilmeyen yollar çizerdin.
— Yol mu çizerdim?
— Kesişen yollar. Hep iki yol. Kesiştikleri yerde de küçük bir çukur.
Nadir’in eli dizinde titredi.
— On yaşındaydın. Eylül’ün bir öğle sonrasında, ben yemek yaparken yanıma geldin, kapıda durdun ve bana senin sesin olmayan bir sesle dedin ki: Hala, arka bahçedeki çukur on gün sonra açılacak ve babam ona inecek.
— Hala.
— Sözümü kesme. Anlamadım. Sayıkladığını sandım. Sonra dedin ki: İçinde bir ayak da var. Sağ ayak, kahverengi bir ayakkabının içinde, sol bağcığı çözük. Babamın ayağı bu.
Vedad bir an gözlerini yumdu.
— On gün sonra, Nadir, baban öldü. Hasta değildi. Kırk yaşındaydı. Sabah bahçeyi yoklamaya indi; başında bir damar patladı, tek söz etmeden yığıldı. Sonra adamlar ona mezarlıkta bir kabir kazmaya geldiler, ama toprak katıydı; büyük amca, bizim miras kalan arka bahçedeki çukura gömülmesini emretti.
— Böyle bir şey olmadı.
— Oldu.
— Ben bunu hatırlamıyorum.
— Çünkü unuttun. Ve bana söylediğini de bundan önce unutmuştun.
Sessizlik geldi.
Sonra Selma konuştu; odayı uyandırmaktan çekinir gibi alçak bir sesle:
— Ama ayakkabı kahverengiydi, öyle mi?
— Kahverengi. Eski deriden. Hâlâ bende.
Vedad dizindeki metal kutuyu yavaşça açtı. Paslı menteşenin sesi karanlıktan bir inilti gibi yükseldi.
İçinde, kadın ellerinin işlediği beyaz bir mendile sarılı, bir ayakkabı vardı.
Tek ayakkabı. Sağ.
Bir erkek ayakkabısı, kahverengi, eskimiş, çatlamış deriden; topuğunda eski toprak izleri. Bağı hâlâ çözüktü, o sabah nasıl kalmışsa öyle.
— Tek ayakkabı mıydı? diye fısıldadı Nadir.
— Öbürü onunla gömüldü. İndirirlerken bu pabuç ayağından çıktı, yas telaşında kimse bakmadı. Gece ben tek başıma indim, aldım.
— Neden?
— Çünkü sen istedin.
Sözcükler yaşlı kadının ağzından tonsuz çıktı; şahitlik eden birininki gibi.
— Seksen dokuzda, şafakta geldin bana. Bir adamdın, titriyordun. Başka bir çukur gördüğünü söyledin. Unutacağını söyledin. Ve benden üç şey istedin. Ayakkabıyı saklamamı. Eski aile evinin bahçesinde, kullanıma elverişli bir çukuru senin için korumamı, çünkü gördüğün çukur ancak orada gömülecekti. Ve senden bir anahtar beklememi.
— Ne anahtarı?
— Söylemedin. Bir gün başka bir Nadir’in gelip bana soracağını söyledin. Hangi Nadir olduğunu bilemeyecektim. Ama yanında iki kadınla geldiğinde bileceğimi söyledin. İkisinden biri biliyor, öbürü biliyor sanıyor.
Selma’ya baktı.
— Sen biliyorsun.
— Hayır, diye fısıldadı Selma. Hiçbir şey bilmiyorum.
— İkisinden de fazlasını biliyorsun.
Sonra yavaş bir hareketle Vedad battaniyesinin cebine uzandı ve bir anahtar çıkardı.
Demir, eski, kara, yuvarlak başlı bir anahtar.
— Bu evin anahtarı. Onlarca yıldır kimsenin oturmadığı, kimsenin de yıkmadığı ev; çünkü kimse ona dokunmak istemedi. Çukur hâlâ orada. Eskisi gibi değil. Ben onu doldurmadım. Sen de doldurmamamı söylemiştin. Daha doğrusu, onu beklememi emretmiştin.
— Neden?
— Çünkü ertesi sabah gördüğün ayak, babanın ayağı değildi.
— Ne?
— İlk rüya, çocuğun rüyası, babanın rüyasıydı. Sonuncusu ise, Nadir, otuz yedi yaşında bir adamın rüyası; unutmadan önceki son geceden kalma rüya. Onda aynı çukuru gördün, ama ayak başka birinindi. Ve bana dedin ki: Bu sefer babam değil. Ben de değilim.
— Samer mi?
— Hayır. Dedin ki: Samer değil. Samer, onun yanında duracak olan.
Selma fısıldadı:
— Seksen dokuzda Samer daha doğmamıştı.
— Adını söyledin, dedi Vedad. Harfi harfine.
— Kimin yanında?
Ve tam o anda, Vedad ağzını açmadan önce, hafif aralık pencereden yabancı olmayan bir ses duydular: yaklaşan bir araba motorunun gürültüsü; sonra kısılması, sonra Umut Evi’nin kapısında durması.
İhtiyar kadın kapıya baktı; yüzü ilk kez asıldı.
— Gelmiş, diye fısıldadı. Nuha’ya onu içeri almamasını söylemiştim.
— Kim?
— Gümüş anahtarlı kız.
Aşağıdan zil sesi yükseldi. Ardından, birkaç saniye sonra, koridorda kaybolan tanıdık, keskin bir kadın sesi:
— Ben Cana! Üstat Nadir’i görmem lazım! Acil! Mürekkebin sonucu geldi!
Selma Nadir’in elini tuttu.
Vedad kutuyla ayakkabıyı aldı, bir ana çocuğunu bağrına basar gibi göğsüne bastırdı; sonra başını kaldırdı ve sert bir sakinlikle konuştu:
— Onu içeri alma Nadir. Nedenini de sorma. O gün bana, mürekkep hakkında söyleyeceklerini duyduğunda nedenini anlayacağını söylemiştin.
— Ne söyleyecek?
— İlk mektubun arkasındaki mürekkebin ancak üç yıl önce üretildiğini söyleyecek.
Nadir olduğu yerde çakılıp kaldı.
— Bunu nereden biliyorsun?
İhtiyar kadın ona göz kırpmayan gözlerle baktı:
— Çünkü bu cümleyi bana otuz yedi yıl önce sen yazdın, oğlum. Yanına, bunu sana kimin söyleyeceğinin adını da yazdın.
Yedinci Bölüm
“Gereğinden fazlasını bilen, daha azını bilenlerin gözünde artık masum değildir; kendisi masum olsa bile.”
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir koridorda durdu; sırtı odanın kapısına dönüktü, bir set gibi.
Birkaç adım ötede, salonun girişinde Cana duruyordu; ıslak saçları alnına yapışmış, paltosu yarı açık, elinde katlanmış kâğıtlar. Arkasında, kapının kenarına tutunmuş hemşire Nuha, soluk yüzüyle yaşlı adama özür dileyen bakışlar atıyordu.
— Sana söyledim, onu içeri alamam, diye fısıldadı Nuha. O ısrar etti.
— Önemli değil.
— Üstat Nadir, dedi Cana. Şu an burada istenmediğimi biliyorum.
— Öyle demedim.
— Demedin. Ama beni yedi kere açmadın, bana söylemediğin bir yere gittin, şafağa yakın böyle bir saatte; hem karın bir dakikadır bana, insanın bilinmeyen bir zarfa baktığı gibi bakıyor.
Kocasının ardından odadan çıkmış olan Selma başını eğdi ve kuru bir nezaketle konuştu:
— Sana öyle bakmıyordum.
— Bakıyordunuz. Ve haklıydınız.
Cana sesini alçalttı:
— Tek başıma taşımak istemediğim bir şey keşfettiğim için geldim.
Bahçeye bakan küçük salonun bir köşesine oturdular.
Cana kâğıtları masaya koydu: altlarında rakamlar olan mikroskobik görüntüler, ışık demetlerinin grafikleri. O sabahki soğuk titizlikle konuşmaya başladı, ama sesi cümleler arasında titriyordu; buz tutmuş bir yüzeyde yürüyen biri gibi.
— İlk satırlardaki mürekkep, mektubun ön yüzündeki, gerçekten eski. Laboratuvardaki adli tıp arkadaşım çözücüleri analiz etti. Yazıldıktan sonra yavaş yavaş buharlaşan bir bileşik var; geriye kalan miktar, yazının yaşını kabaca gösteriyor. Kesin bir yöntem değil, ama bir aralık veriyor. Buradaki aralık da otuz beşle kırk yıl arası.
— Yani seksen dokuzda yazılmış.
— Ya da biraz öncesinde. Evet.
— Ya arka yüz?
Duraksadı.
— Arkadaki, bu sabah ortaya çıkan cümle farklı bir mürekkeple yazılmış. Mavi bir pigment, kuruma süresini hızlandıran bir katkı maddesiyle; bu karışım üç yıl öncesine kadar ticari kalemlerde kullanılmıyordu. Ve içindeki çözücü miktarı çok fazla. Yani haftalar önce değil, saatler önce yazılmış.
— Demek eski bir mektup, yeni bir cümle, dedi Nadir yavaş bir sesle.
— Evet.
— Bu da, bugün birinin arkasına yazdığı anlamına geliyor.
— Ya da senin.
— Ya da benim, diye onayladı, Selma’nın bakışını görmezden gelerek.
Cana bir kâğıt daha çevirdi ve konuşmadan önce uzun bir nefes aldı:
— Bir şey daha var. Tek başıma taşıyamadığım da bu. Yeni mürekkep, tam bileşimiyle, her kaleme ait değil. Meslektaşım kalemin türüne bakmamı önerdi; bu karışımı kullanan yalnızca üç kalem modeli saptadı. Biri son derece nadir. Küçük bir şehirdeki küçük bir atölye üretiyor, yalnızca siparişle satılıyor.
— Sen…
— Ve o kalem bende var.
Sessizlik oldu.
Cana elini çantasına uzattı, küçük, gümüş renkli, ince bir kalem çıkardı; yuvarlak kapağında bir ağaç yaprağı deseni vardı. Masaya koydu.
— Babam hediye etti. Üç yıl önce, ölümünden iki hafta önce. Hayatında yazı yazdığı en iyi kalem olduğunu söylerdi. Ve ben onu, Nadir, üç hafta önce sana ödünç verdim; üniversite formunu imzalamak istemiştin. Geri almayı unuttum, iki gün sonra sen çantama geri koymuşsun.
— Aldığımı hatırlamıyorum.
— Ben de çantama geri koyduğunu hatırlamıyorum. Ama bu sabah çantamın iç cebinde buldum; ucunda mavi bir iz vardı.
Üçü de kaleme baktı.
— Masum olduğumu söylemeye çalışmıyorum, diye ekledi Cana çabucak. Yalnızca şunu söylüyorum: cümleyi yazan kişinin elinde benim kalemim var. Ona nasıl ulaştığını da, çantama nasıl geri döndüğünü de bilmiyorum. Gece ikide, polisi aramak yerine arabama atlamamın nedeni buydu.
— Neden aramadın?
— Çünkü o kişinin ben olmasından korktum.
Bunu, bir itirafın son sırrı söylenir gibi söyledi.
— On iki yaşımdan beri asansörü görüyorum.
Selma başını kaldırdı.
— Asansör mü?
— Camdan bir asansör. İçindeyim, yanımda bir adam siyah bir şemsiye açıyor. Bütün ışıkların söndüğünü görüyorum ve şehrin soluk alışına benzeyen bir ses geliyor. Yılda iki üç kez rüyamda görürdüm. Sonra büyüdüm, sinirbilim okudum ve kendime dedim: Bu tekrarlayan bir rüya, zihnin yapısı tekrarı sever. Sonra iki ay önce elektriklerin kesildiği gece geldi ve kendimi aynı asansörde buldum. Ayrıntısına kadar. Şemsiyesiyle. Bir yıldır tanıdığım profesörle. Ve ninemden miras kalan kolyeyle.
— Ve bir şey söylemedin.
— Bellek, aramaya çıktığında bu rastlantıları kendisi üretir, dedim kendime. Bunun nasıl olduğunu da okudum. Fin bir bilim insanı olan Antti Revonsuo’nun ortaya attığı tehdit simülasyonu kuramı, rüyaların bir eğitim aygıtı olduğunu söyler: Tehditleri benzetir ki insan onlarla yüzleşmeyi ustalıkla öğrensin. Ve eğitim ara sıra isabet eder. Geleceği bildiği için değil; gelecek, sandığımızdan çok geçmişe benzediği için. Ve gördüğümüz milyonlarca rüyanın içinde bazılarının tutması şarttır.
— Buna inanıyor muydun?
— İnanmaya çalışıyordum.
Bir an geçti.
— Arşivinde defterin satırını okuduğumda, kahverengi ayakkabıyı, sol bağcığı, Nadir, ayrıntıyı okumadan önce biliyordum. Satırı bitirmeden önce bile. Senden hiçbir şey duymamıştım. Ve anlamıyorum.
— Neden bunu bana söylemedin?
— Çünkü gerçekleşen rüyalar gören bir sinirbilimciye kimse inanmaz. Ve çünkü senin sana benzeyen bir kadına değil, sakin bir araştırmacıya ihtiyacın olabileceğinden korktum.
Nadir ona uzun uzun baktı.
Bildiği her şeyi teraziye koymaya çalışıyordu: Vedad’ın kurduğu cümleyi, boynunda sarkan zinciri gördüğünü, gümüş kalemi, “bir kadının adıydı” satırını. Yine de karşısında oturan genç kadının yüzüne baktığında, terazinin tartamayacağı bir şey gördü: yalnızlık. Çocukluğundan beri kendinden büyük bir şeyi taşıyan ve ona “ben de” diyecek kimseyi bulamayan birinin yalnızlığı.
— Çukuru gördün mü? diye sordu.
— Hayır.
— Samer’i gördün mü?
— Hayır.
— Vedad’ı tanıyor musun?
— Hayır. Onu hiç görmedim.
— Samer’i seviyor musun?
Cana’nın gözleri irileşti, sonra indirdi.
— Bunu neden soruyorsun?
— Çünkü bir kadın birini itecek.
— Yoksa sen benim…
— Hiçbir şey düşünmüyorum. (Elini kaldırdı.) İhtimalleri topluyorum.
Cana cevap vermeden önce, koridorun sonundan yaklaşan bir tekerlekli sandalyenin tekerleklerinin sesini duydular.
Vedad onlara doğru geliyordu; sandalyesini kendi iki ince eliyle sürüyor, metal kutu dizlerinin üstünde duruyordu. Arkasından, araya girmeye cesaret edemeden, Nuha parmak uçlarında yürüyordu.
İhtiyar kadın topluluğun önünde durdu.
Cana’ya baktı.
Saniyelerce tek söz etmedi. Sonra kuru bir sesle, yüzünde bir iz arar gibi konuştu:
— Sen Hişam’ın kızısın.
Cana’nın yüzü soldu.
— Babamın adını nereden biliyorsunuz?
— Çünkü üç yıl önce bana geldi. Tek başına geldi. Şu salonda oturdu ve benden bir şey istedi.
— Babam mı? Babam size mi geldi?
— Ölümünden iki gün önce geldi. Kızının bir gün yaşlı bir adamla gelmesi gerektiğini söyledi. Onu odama almamamı, ama eve giden yolda bizi izlemesine izin vermemi.
Hepsi şaşkına döndü.
— Neden? diye sordu Cana, kesik bir sesle.
— Söylemedi. Yalnızca, ondan özür dilemenin yetmeyeceğini söyledi. Bir babanın kızına, bir kızın babasına, ikisi aynı yerde durmadan söylememesi gereken şeyler olduğunu.
— Hangi yerde?
Vedad Nadir’e baktı, sonra avucundaki demir anahtara.
— Eski ev. Şafak yaklaştı. Şimdi başlamazsak, sabah uyanmadan varamayabiliriz; sabah da gecikeni esirgemez.
Avucunu anahtarın üzerine kapadı ve kimsenin karşı çıkamayacağı bir tonla ekledi:
— Hepimiz gideceğiz. Ama tek bir şartım var.
— Nedir?
— Ben söylemeden hiç kimse çukura girmeyecek.
Evden çıktıklarında gök hâlâ siyahtı; doğuda, suyla inceltilen mürekkep gibi, karanlık biraz seyrelmişti.
Cana arabasını sürdü, yanında Vedad’la; Nuha’ya bu işin bakımevi yönetiminden gizlenmesini, hacı hanımın doktora gittiğinin söylenmesini tembihlemişlerdi. İkinci arabada, Nadir’in arabasında, direksiyona Selma geçmişti; Nadir yanında defteri ve anahtarı tutuyor, aynada arkadan onları izleyen farların ışığına bakıyordu.
— Ona güveniyor musun? diye sordu Selma.
— Bilmiyorum.
— Ben de.
— Ama bir şey biliyorum.
— Ne?
— Bize yalan söyleyen yalnızca o değil. Şimdiye kadar herkes bana yalan söyledi. Sen, Cana, Vedad, ben. Belki Samer de.
— Ya sen?
— Ben hepsinden büyüğüm.
İki araba nemli kır yollarından geçti. Güneş henüz çıkmamıştı ama ilk ışıklar ağaçları gökten ayırmaya, tarlalara kül ile gümüş arası bir renk vermeye başlamıştı. Ufukta bir ev belirdi.
Gri taştan bir ev; yarısı çökmüş eğik bir çatısı, menteşelerinde eğrilmiş kapıları vardı. Çevresini alçak bir tuğla duvar kuşatıyordu; bahçeyi yabani otlar bellerine kadar sarmıştı. Nadir onu tanımadı. Ama bedeninin her zerresiyle, arka kapısına çıkan yolu bildiğini, hatta kaç adım olduğunu bildiğini hissetti.
Kırk iki.
— Dur, dedi.
Araba durdu.
Sessizce indiler. Hava soğuk nefesliydi; ıslak tarlaların kokusunu, bir de başka bir kokuyu taşıyordu: topraksı, derin, yeri açan birinin kokusunu.
İlk önce Nadir yürüdü.
Adımları kasıtsız saydı. Otuz, otuz üç, otuz sekiz… ve kırk ikide arka bahçenin ucuna vardı.
Ve durdu.
Önünde, rüyada gördüğü gibi, yerde bir dikdörtgen duruyordu.
Keskin kenarlı bir çukur; toprak yığını yok, alet yok, ayak izi yok. Sanki biri onu cetvelle kazmış ve gitmişti.
Ve kenarında, Nadir’in ayaklarının hemen yakınında, bir ayakkabı.
Kahverengi bir ayakkabı. Sağ. Bağı çözüktü.
— Bu babamın ayakkabısı değil, diye fısıldadı Vedad arkasından. Onunkini ben aldım.
— Öyleyse kimin?
Kimse cevap vermedi.
Cana iki adım ilerledi, yavaşça eğildi, çukurun içine baktı ve sözcüğe benzemeyen bir ses çıkardı.
Çukurun dibinde, iki ya da üç metre aşağıda, bir telefon vardı.
Yanıyordu.
Ve çalıyordu.
Küçük ekranında, ilk şafağın ışığında, elli yaşlarında, gür bıyıklı, gri bir denizin önünde gülümseyen ve parmağıyla kameraya işaret eden bir adamın fotoğrafı belirdi:
— Babam.
Sekizinci Bölüm
“Mezar boş olduğu için korkutmaz bizi. Onu, kendimizin bir yerinde, kimin dolduracağını bildiğimiz için korkutur.”
— Nadir Esved’in defterinden
Zil sesi kesildi.
Telefonların çalışı gibi yavaş yavaş sönmedi; birinin bir ağzı elle kapatması gibi, bir anda koptu. Ekran çukurun dibinde birkaç an daha aydınlık kaldı, sonra ışığı söndü; karanlık, suyun bir taşın üstünü kapatması gibi küçük cismin üstüne yeniden kapandı.
Dördü kenarda, kıpırdamadan durdu.
Nadir’in durduğu yerden bakınca manzara, rüyada gördüğüyle tıpatıp aynıydı; ama bu aynılıkta, insanın korktuğu şeyi bulup gerçek olduğunu anladığında sandığı türden bir teselli yoktu. Ürkütücü olan, aynılığın bir ayrıntıdan eksik kalmasıydı: ayak yoktu.
Sesin söylediğini hatırladı: “Ayağın kenara varmasına izin verme.”
Çevresine baktı.
Vedad tekerlekli sandalyesinde, çimenin kıyısındaydı; ölü bir rüyayı emziriyormuş gibi kutusunu bağrına basmıştı. Cana çukurun yanında diz çökmüş, dibine bir araştırmacının gözüyle ve bir çocuğun titremesiyle bakıyordu. Selma ondan birkaç adım ötede, başı dik, iki eli demir anahtarın üstünde kenetli duruyordu. Arkalarında ufuk vardı; bulutlar karalığını yitirmeye başlıyordu.
— Samer nerede? dedi Nadir.
Kimse cevap vermedi.
Selma cebinden telefonunu titreyen bir elle çıkardı, bir ad aradı, kulağına götürdü.
— Hind? Selma. Bu saatte rahatsız ettiğim için özür dilerim… Samer sizde mi?
Dinledi.
Yüzü sarsıldı.
— Ne zaman?… Ne dedi?… Hayır, hayır, merak etmeyin. Birazdan sizi arayacağım.
Telefonu yavaşça indirdi.
— Annesi, beşte çıktığını söylüyor. Onunla mutfakta oturuyormuş, bir bardak çay içmiş, sonra telefonu çalmış. Ekrana bakmış. Yüzünün büsbütün değiştiğini söylüyor. Sonra paltosunu giymiş ve ona: Anne, özür dilerim, birazdan döneceğim, kapıyı kimseye açma, demiş. Çıkmış. Arayanın kim olduğunu bilmiyor.
— Telefonu yanında mıydı?
— Tabii.
— Peki çukurda ne arıyor?
— Çünkü onu buraya o attı, dedi Cana, hâlâ aşağıya bakarak, rengi atmış bir sesle. Telefon dik duvarlı dikdörtgen bir çukura kendi kendine düşmez. Biri attı. Ya da düşerken elinden kaydı.
— Böyle söyleme.
— Ne diyeceğimi bilmiyorum Nadir.
— Bekleyin.
Bunu Vedad söyledi.
Sesi zayıftı ama sanki yerin kendisinden çıkıyordu. Sandalyesini ince elleriyle kenara doğru itti; gözlerinin keskinliği geri gelmişti. Eski bir dersi anlatan bir öğretmenin tonuyla konuştu:
— Size söyledim: Ben demeden kimse inmeyecek. Ben henüz demedim.
— Hala, belki orada yatıyordur…
— Belki. Belki de değildir. Sen bilmiyorsun evladım, ben de bilmiyorum. Ama bir şey biliyorum: Sana seksen dokuzda bahsettiğim o adam benden belli bir şey istemişti. Çukura ilk ışıkla inilmesini. Ne ondan önce, ne ondan sonra.
— Neyin ilk ışığıyla?
Çukurun doğu duvarını gösterdi.
Duvar koyu kahverengi bir topraktı, kesim yeri pürüzsüz, biri bıçakla yarmış gibi; ve dibinde, çukurun içinde ayakta duran bir adamın omuz yüksekliğinde, çamura gömülmüş bir şeyin soluk bir parıltısı vardı.
— Orada, dedi. Güneş o madene değdiğinde, adamın görünmesini istediği şey görünecek. O sırada çukurda kim varsa bilecek.
— Peki kimse olmazsa?
— O zaman her şey eski hâline döner. Ve sırlar kendilerine yakışan mezara gider.
— Ne kadar kaldı?
Ufka baktı.
— Altı dakika.
Arka sundurmaya koştular ve duvara dayalı, yalnızca iki basamağı eksik, çürümüş bir tahta merdiven buldular. Nadir onu kimsenin yardımını kabul etmeden kendisi çıkardı; yorgunluktan çok korkuyla savaşan iki elle taşıdı.
— İneceksem ben ineceğim.
— Nadir… diye başladı Selma.
— Vedad biri inecek dedi. Çukuru çocukken duvara çizen bendim. Rüyada gören bendim. Her şeyi yazan bendim; hatırlamasam bile.
— Ya düşersen?
— Beni merdivenle çekersiniz.
Selma ne diyeceğini bilemedi.
Merdiveni açıklığa indirdi, dibe oturana kadar itti; sol ayağıyla ilk basamağı yokladı ve diz bağırdı. Dinlemedi. İnmeye başladı, basamak basamak, çocukların karanlık merdivenlerde saydığı gibi sayarak. Üç. Dört. Beş.
Çukurun içindeki hava dışarıdakinden daha soğuktu; içinde bir kez bile ışığa çıkmamış nemli çamurun kokusu vardı. Toprağın çevresinde, kendi üstüne kıvrılan bir beden gibi yükseldiğini hissetti; gök başının üstünde gri bir dikdörtgene daraldı, üç kişinin ayakları kenarda gölgelerden bir halka çizdi.
Dibe vardı.
Durdu.
Yer yukarıdan göründüğünden daha dardı; kollarını iki yana açmış, uzanmış bir adamın genişliğini aşmıyordu. Zemini, üstünde çok yürenmiş gibi sıkışık topraktı. İki adım ötede telefon duruyordu.
Eğilip aldı.
Soğuk ve ıslaktı, ekran camı köşeden çatlamıştı. Bir dokunuşla uyandırdı. Ekran yandı: “Babam”dan beş cevapsız arama, sonuncusu yalnızca üç dakika önce; altında küçük bir bildirim: yeni sesli mesaj.
Titreyen başparmağıyla bildirime bastı. Telefonu kulağına götürdü.
Samer’in sesi geldi.
Kısık, soluk soluğa; arada rüzgârın uğultusu, ıslak otu ezen adımlar:
— Üstat… Üstat Nadir. Bunu duyuyorsanız, bilin ki deli değilim. Babam beni aradı. Nasıl olduğunu bilmiyorum. Ekranda adı çıktı, ben de her gün yapacağım gibi açtım; yapmadan duramazdım. Sesi oydu. Tıpkı oydu. Hastanedeki son gece duyduğum gibi, o hafif hırıltısıyla…
Bana, Samer, oğlum, dedi, adamın senin babana seslendiği yere gelmen gerekiyor. Eski yer, dedi. Ve bana adresi verdi. Nadir’e söyleme, dedi, seni engeller. Ben ona inanıyorum Üstat. İnanıyorum. Çünkü öldüğü yıl yanımda duran tek kişiydi.
Ses birkaç an durdu. Derin bir nefes duyuldu.
— Şimdi evin önündeyim. Kimse yok. Bahçede bir çukur var. Bana anlattığınıza benziyor. Ve ben… ben bir şey görüyorum… duvarda bir şey görüyorum. Metalden bir şey. İnip bakacağım. Telefon düşecek, düşmesinden korkuyorum… Üstat, dönmezsem doğu duvarına bakın. Babamın mesajı bana, onun…
Kesildi.
Sonra bir çarpma sesi. Sonra rüzgâr.
Sonra sessizlik.
Nadir telefonu indirdi.
Yukarıda üçünün dağınık nefesleri ona ulaşıyordu. O ise doğu duvarına baktı.
Maden dikdörtgen biçimindeydi, bir avuç büyüklüğünde, omuz hizasında çamura gömülü. Kenarlarının pası yeşile dönmüştü, ama yüzü hâlâ soğuk bir sabırla parlıyordu. Madenin altında, solda, düz bir taşla örtülü, bir saklanma yeri gibi içbükey, dar bir oyuk vardı.
Nadir yüzünü göğe çevirdi.
Ufuk pembeleşmişti, gri bulutlar süt rengine eriyordu. Bir an sonra, bahçenin doğu duvarının ardından ilk ışık teli geçti, bir saç teli kadar ince; çukurun üst kenarına düştü, sonra yavaş yavaş duvardan aşağı süzülüp madene dokundu.
Tutuştu.
Parıltı değildi, kızıllıktı. Sanki levha bir aynaydı, sanki güneş ona dokunmamış, onun içinde uyanmıştı. Işık karşı duvara çok beyaz küçük bir leke olarak vurdu ve oyuktaki düz taşın üstüne ince bir nokta düşürdü.
Tereddüt etmedi.
Elini uzattı. Taşı kaldırdı. Şaşırtıcı derecede hafifti; vuranı kandırmak için içi oyulmuştu.
Altında, mavi bir naylon torbaya sarılı, dikdörtgen bir şey vardı.
Bir defter. Siyah. Tıpkı onunki gibi. Aynı deri kayış, aynı aşınmış köşeler. Ama kapağında “Rüyalar” sözcüğü yoktu. Kapakta, doktorların özenip yazdığı el yazısına benzer bir yazıyla, küçük, dikkatli harflerle şu yazılıydı:
“Dosya No. 1 — Ekim’in yirmi birinci günü gün doğumundan önce açılmaz.”
Sözcüklerin altında, başka bir el yazısıyla, daha yeni, acele:
“Hişam Şihabi.”
Yerin ayağının altında kaydığını hissetti.
— Cana! diye seslendi.
Cana’nın yüzü kenara geldi, göğün yarısını kapattı.
— Ne buldun?
— Babanın defterini.
Kımıldamadı. Nadir ona nefes almayı unuttuğunu düşündü.
Kapağı açtı. İlk sayfada bir tarih vardı, solmayan türden mavi bir mürekkeple:
“21 Ekim 2023.”
Tarihin altında tek bir satır, titremeyen, sabit bir el yazısıyla:
“Nadir bu satırları okuduğunda çukurun içinde duruyor olacak. Ve yalnız olmayacak. Başını kaldırmasın.”
Donup kaldı.
Eli kâğıdın üstündeydi, nefesi boğazındaydı ve bedeninin her hücresi başını kaldırmasını söylüyordu. Çünkü yasak, davetin en eski biçimidir.
Kaldırmadı.
Ama duydu.
Arkasında, yukarıda, batı kenarında, dördünün durduğu yerden uzakta, otu ezen bir adım duydu. Tek bir adım. Ağır. Eski ayakkabı giyen birinin adımı.
Sonra gölgeyi gördü.
Başını kaldırmadı. Gölgeyi karşı duvarda gördü; yeni güneşin aydınlattığı ıslak çamurun üstünde, sanki gökten düşer gibi uzanıyordu: kenarda duran bir adamın gölgesi, uzun, hafifçe eğik; ve dikdörtgen zeminin üstünde, ayaklarının arasında, tam kenarda, bir şey ilerledi.
Bir ayak.
Sağ ayak. Tek başına.
Kahverengi bir ayakkabının içinde, sol bağcığı çözük.
Dokuzuncu Bölüm
“Ölüler geri dönmez. Ama onları derinden sevdiğimiz her seferde, dönüşlerini mümkün kılarız.”
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir başını kaldırmadı.
Karşı duvara uzanan gölgeye bakıyordu; uzun, hafifçe eğik gölgeye; altında, yerde, ne bekleyeceğini bilen ama ilerlemekten başka çaresi olmayan birinin güçsüzlüğüyle kenara yaklaşan tek ayak vardı.
Sonra ses geldi.
Orada duranlardan birinin sesi değildi. Üçüncü bir sesti, batı yönünden gelen; tok, boğuk, otopsi salonlarında konuşmaya alışmış, bu yüzden her cümleyi bir neşter gibi, kesin, soğuk ve öfke uyandırmayan hâle getirmeyi öğrenmiş bir adamın sesi:
— Başını kaldırma, Nadir. Henüz değil.
Yukarıdan bir nefes çekiş duyuldu.
Bir kadının nefes çekişi. Sonra Cana’nın sesi, kökünden sökülmüş gibi:
— Baba?
Nadir’in başının üstünde yer sarsıldı. Adımların hareket ettiğini duydu, hızlı, tökezleyen adımlar; sonra sabit ses yine geldi:
— Cana. Olduğun yerde dur. Rica ediyorum.
— Baba, aman Allahım… Baba!
— Kıpırdama. Bana doğru attığın her adım, kenara doğru atılmış bir adım.
Nadir başını kaldırdı.
Kendini tutamadı. Gördüğü, hayal ettiğinden büyüktü.
Batı çukurunun kenarında, ufku altına boyamaya başlayan sabah ışığında, yetmişli yaşların başında bir adam duruyordu; biraz zayıf, hafif eğik bir boyla. Beyaz saçları geriye taranmış, seyrek sakalı düzeltilmiş, tahta gibi oyulmuş keskin yüzü Cana’nınkine ancak gözlerinde benziyordu: geniş, ihtiyatlı, koyu; korkuyu saklayan o ayrıntıya dalmışlığı taşıyan gözler.
Uzun gri bir ceket giymişti. Ayaklarında, eski, çatlamış iki kahverengi ayakkabı vardı.
Sağ ayakkabının sol bağcığı çözüktü.
— Hişam, dedi Vedad kuru bir sesle.
— Vedad. Söz verdiğim gibi geldim.
— Geç kaldın.
— Tam zamanında geldim.
— Üç yıl geç kaldın.
Cana ikisinin arasında, çimenin sınırında duruyordu; uzun bir boğulmadan çıkan biri gibi soluk alıyordu. Elini adama uzatıyor, geri çekiyor, yine deniyordu. Yüzünde renk yoktu, dudakları titriyordu, gözleri, dünya çevresinde sonsuzca genişliyormuş gibi iri iri açılmıştı.
— Ben senin cenazende bulundum.
— Biliyorum.
— Gözlerini ben kapattım. Soğuk ellerine dokundum. Ben…
— Ben ölmedim, kızım.
Sesi harflere bölünene dek titredi:
— Yanılmış olamam. Ben bir adli tıp uzmanının kızıyım. Ölüm raporunu gördüm. Meslektaşın imzalamıştı. Sen yataktaydın. Sen…
— Tam bir komadaydım; ölümün bütün işaretlerini taşıyordum. Böyle yapan hastalıklar var. Ve hastalığı istediklerini yapmaya zorlamayı bilen adamlar.
— Ne diyorsun?
— Öldürülmemek için uzaklaştığımı söylüyorum.
Nadir’in elinde defterle durduğu çukurun dibinden herkes ters çevrilmiş bir tiyatro gibi görünüyordu: aşağıya bakan kafalar, kenarda duran ayaklar, hepsinin üstüne bastıran sonsuz bir gök.
— Efendim! diye seslendi. Gerçekten Hişam Şihabi misiniz?
— Evet.
— Adli tıp doktoru?
— Öyleydim.
— Bu defteri yazan siz misiniz?
— Ben yazdım. Üç yıl önce, yirmi bir Ekim’de; sonra kaybolmadan önce burada kendi elimle sakladım.
— Anlamıyorum.
— Şimdi anlaman gerekmiyor. Yalnızca beni dinlemen gerek. Zaman kısa.
Selma’nın sesi sağlam, ama gergin geldi:
— Efendim, lütfen kenardan uzaklaşın. Islak çamurun üstündesiniz.
— Yapamam, hanımefendi.
— Neden?
— Çünkü ben buradaydım. Ve onu görebildiğim tek nokta burası.
— Onu mu görüyorsunuz? dedi Cana. Kimi?
Cevap vermedi.
Çukurun dibinde, Nadir’in yanında bir yere, orada duranlardan hiçbirinin göremediği bir açıya bakıyordu. Gözlerinde ilk kez ne ihtiyat ne korku gibi bir şey belirmişti; daha çok acımaya benzeyen bir şey.
— Sen, dedi adam, bu çukura herkesin neden seni izlediğini anlamadığını söylüyorsun. Anlatayım. Biri sana bir şey yapmak istediği için değil. Aramızda, her yıllık unutuştan sonra kapının nasıl açıldığını hâlâ bilen tek kişi sen olduğun için.
— Hangi kapı?
— Üstünde, Nadir, onu açanın kurtardığını kaybedeceği yazılı olan kapı.
O anda Cana kıpırdadı.
Ondan önce kimse kıpırdamamıştı. Vedad bir şey söylüyordu, Selma kolunu uzatıyordu; ama ölmemiş bir adamın anma törenini üç yıl yapan genç kadın, bir dakika daha yerinde duramadı.
— Baba!
— Cana! Hayır!
Koştu.
Islak çimende, küçük taş yığınlarının arasında beş adım; paltosunun eteğini yakalamaya çalışan Vedad’ı geçti, Selma adını bağırdı, ve Nadir çukurun dibinden gölgesinin duvara uzandığını, babanın gölgesiyle kesiştiğini, sonra ona karıştığını gördü.
Ona sarıldı.
Hayatın bütün özlemiyle sarıldı; kollarını yetmeyen bir kucak için daraltarak, göğsünde patlayan bir kalple, alnını omzuna dayayarak, sesi, kendinden emin araştırmacının ağlayışına benzemeyen, gulyabaninin babasını sonunda almadığını anlayan bir kız çocuğunun ağlayışıyla parçalanarak.
— Kızım, diye fısıldadı adam, kollarını onu sarmak için yavaşça kaldırırken. Sevgili kızım.
Sonra Nadir ayakkabıyı gördü.
Çözük sol bağcığı gördü, babanın ayakkabısından sarkan; altındaki ıslak zemini, tutunacak yeri olmayan nemli çamuru. Ve sağ ayağın, ufalanan bir kenarda bir parmak boyu kaydığını gördü.
— Hayır! diye bağırdı. Cana, ondan uzaklaş! Uzaklaş!
— Ne?
— Kenar! Kenar!
Ama iki beden kenetlenmişti; ağırlık tek olmuştu. Çöken toprağın sesi, yerin altından sakin söylenmiş bir söz gibi aktı.
— Biliyorum, diye fısıldadı Hişam kızına; çukurdaki yankı sesi yükselttiği için, aşağıdaki Nadir’den başka kimsenin duyamayacağı bir sesle. Biliyorum, sevgilim. Gördüğüm son bu. Ama korktuğum şey bu değildi.
— Baba?
— Yaşayacaksın ve kendinin sen olduğunu sanacaksın, diye korkuyorum.
Ve kenar çöktü.
Ses yüksek değildi.
Akan toprağın sesiydi, sonra kayan bir bedenin sesi, sonra Cana’ya mı, Selma’ya mı, Vedad’a mı, yoksa havanın kendisine mi, yırtıldığında ait olduğunu kimsenin bilemediği bir çığlık.
Nadir babanın düştüğünü gördü.
Düşüş rüyalardaki gibi yavaştı; her şeyi görmeye yetecek kadar yavaş: gri paltosu iki kanat gibi açılıyor, kızının yüzü başının üstünde donuyor, eli hâlâ omzunun bulunduğu yere uzanmış, boynunda, yakanın altında ince bir zincirin parıltısı, zincirde küçük bir madalyon.
Samer’in madalyonu.
— Bu değil… diye fısıldadı Nadir.
Tamamlayamadı.
Beden ona doğru geliyordu; çukur dardı, merdiven sağlam değildi. Düşünecek zaman yoktu. Uzaklaşmanın yolu da yoktu.
Kırk yıl önce kendi yazdığı sözleri hatırladı: onu, başkalarını kurtardığın biçimde kurtarmaya çalışma. Bu kez, kurtuluş ölümden tehlikelidir.
Ve kollarını uzattı.
Onuncu Bölüm
“Kaybettiklerimizin en ucuzu, bizim olduğunu bilmediğimiz şeydir.”
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir çarpmayı hissetmedi.
Ondan öncesini hissetti: üstüne yüksekten inen bir bedenin ağırlığını; sanki gök eğilmiş, göğsüne yaslanmaya karar vermişti. Sonra dünya bembeyaz bir karanlığa patladı, ses kesildi, kulaklarında, ocakta unutulmuş bir çaydanlığın ıslığı gibi ince bir uğultu kaldı.
Ses geri geldiğinde ilk duyduğu şey hıçkırıktı.
Çok yakınındaki bir kadının hıçkırığı; sonu gelmeyen tek bir sözcüğü tekrarlıyordu:
— Baba… baba… baba…
Gözlerini açtı.
Çukurun dibinde sırtüstü yatıyordu; toprak yanağına yapışmıştı, bütün kaburgalarının bir ağızdan haykırdığı göğsünde tuhaf bir ağırlık kıpırdamaya başlamıştı. Zayıf, yaralı bir adam, titreyen ellerle ondan uzaklaşmaya çalışıyordu.
— Kıpırdama, dedi Nadir, sesine benzemeyen kısık bir sesle. Sırtın. Bırak ben…
— İyiyim, diye cevap geldi. İyi olmayan sensin.
Yukarıdan ayak sesleri, soluklar ve bağrışmalar yükseldi. Merdiven kayıp yana devrilmişti, ama biri yukarıdan bir halat sarkıtmıştı. Selma’nın adını haykırdığını, Cana’nın babasının adını haykırdığını, daha uzaktaki, daha zayıf Vedad’ın sesinin onlara yavaş olmalarını emrettiğini duydu.
Nadir dikkatle doğruldu.
Çukur dönüyordu. Sol dizi kırık bir cam parçası gibiydi. Alnından sıcak bir sıvı akıyordu. Ama canlıydı. Altında, düştüğü yerde, darbeyi hafifleten yumuşak bir toprak yığını vardı; yanında, duvara yaslanmış, ölmesi gereken adam.
Hişam Şihabi.
Sağ bacağı yanlış bir açıyla bükülmüştü, sağ ayakkabısı yarı çıkmıştı; çözük bağcık bileğine küçük bir yılan gibi dolanmıştı.
— Kırık, dedi adam, binlerce kırık görmüş gözlerle bacağını inceleyerek. Kıymıklı. Ama temiz. Bundan ölmem.
— Ya ben?
— Sen mi? Acı bir gülümsemeyle gülümsedi. Sen beni kurtardın.
— Nasıl olduğunu bilmiyorum.
— Altıma, yolu bilen bir adamın düşeceği gibi düştün.
— Belki benden önce birisi bilmiştir.
Doktor ona, artık içinde acımanın kalıntısı bulunmayan gözlerle baktı; başka bir şey vardı: eski, yavaş bir saygı, ömrünü bekleyerek geçirmiş düşmanların birbirine duyduğu saygı gibi.
Selma halatı kendisi indirdi, arkasından inmekte ısrar etti; sonra bitişik köyden gürültüyü duyan iki adam geldi ve Cana’yla birlikte önce babayı, sonra Nadir’i yukarı çıkardılar.
Yan yana, iki enkaz gibi çimenin üstüne oturdular; soluk almaya çalışıyorlardı; Vedad ise sandalyesiyle yaklaşmış, tek söz etmeden battaniyesini doktorun omuzlarına sarmıştı.
Cana babasının dizlerinin başından ayrılmadı.
Önünde diz çökmüş, buharlaşacak diye korkan biri gibi elini iki eliyle tutuyordu; yüzü ağlamayla gülmek, öfkeyle şaşkınlık arasında gidip geliyordu. Sonunda patladı:
— Nasıl? Nasıl yaparsın baba? Üç yıl! Üç yıl bir mezarla konuştum! Toprağın önüne oturup sana her şeyi anlattım! Her şeyi! Hatta… Durdu. Hıçkırdı. Bunu bana nasıl yaparsın?
Hişam gözlerini kapadı.
— Çünkü yapmasaydım, bu sabah burada duracak olan sen olurdun, kızım; mezardan çıkan ben değil, indirilen ben.
— Ne diyorsun?
— Anlatacağım. Hepsini. Ama önce Nadir’e bakmak istiyorum.
Bütün gözler ona döndü.
Vedad yüzüne tuhaf, dikkatli, şüpheli bir bakışla bakıyordu. Selma, yanında diz çöküp alnındaki kanı şalının ucuyla siliyordu, başını yavaşça doktora çevirdi. Ve Cana, babası ortaya çıktığından beri ilk kez, gözlerini ondan ayırıp onu kurtaran adama baktı.
— Adın ne? diye sordu Hişam.
Nadir şaşırdı.
— Adımı biliyorsunuz. Bana adımla seslendiniz.
— Söyle bana adını, Nadir.
— Nadir Esved.
— Bu kim?
— Selma. Karım.
— Bu?
— Cana. Sizin kızınız.
— Bu?
— Halam Vedad.
— Ya bu?
Doktor, bahçenin kenarında, yabancıların mahcubiyetiyle ellerini ovuşturan iki adamı gösterdi.
— Tanımıyorum, dedi Nadir. Köylü onlar.
— Hayır. Çevremizdekileri kastediyorum. Kimin yüzünden geldiysek, o kişiyi… Aradığımız kişinin adı neydi?
Nadir durdu.
Kaşlarını yavaşça kaldırdı.
— Kim?
— Seninle birlikte olan genç. Bakım teknisyeni.
Sessizlik oldu.
Nadir hatırlamaya çalıştı. Hafızasında bir ad, bir yüz, bir şey aradı. Bir şey aradığını biliyordu, geride bıraktığı boşluğun biçimini biliyordu. Ama boşluk pürüzsüz ve cilalıydı; ne bir kenarı vardı, ne bir izi.
— Hangi genç?
Selma soluğunu tuttu.
— Nadir… Samer.
— Kim?
— Samer! Her salı gelen! Bilgisayarını tamir eden! Sabah aradığın, Köprü’den geçme diye yalvardığın! Kurtardığın… Sesi koptu. Elini ağzına bastırdı, yarım adım geriledi.
— Üzgünüm Selma, dedi Nadir; sesi hüzünlü, samimiydi, duygularla çalkalanmıyordu. Dürüstçe konuşuyorum. Kimden söz ettiğini bilmiyorum.
Boşluk dehşet vericiydi; boş olduğu için değil, acıtmadığı için.
Nadir karısının gözlerine bakarken bunu anladı. Acı çekmesi gerekirdi. Deliği hissetmesi gerekirdi. Ama bir çekmece açıp içindekinin alındığını bulan biri gibiydi; ne olduğunu, hatta olduğunu bile bilmiyordu.
— Bedel bu, diye fısıldadı Vedad.
— Ne?
— Sana söylemiştim. Her müdahale bir şey söküp alıyor. Sen Hişam’ı kurtardın. O da bedelini aldı.
— Aldı mı… Samer’i?
— Alabildiğini aldı. Ve bu sefer en pahalı olanı.
— Ama Samer ölü değil. Ve ben, yetişkin bir adamın yüzünü bir anda unutmadım. Buna seçici bellek yitimi denir. Beyindeki darbelerden sonra olur. Olur…
— Olur, dedi Cana kısık bir sesle; bilimsel sesini, başka çok şey yitirdikten sonra geri bulmuştu. Kafaya darbeden sonra. Ani bir duygusal şoktan sonra. Başka her şey bozulmadan kalırken belirli bir kişinin yitirildiği vakalar belgelenmiş. Ama bu kadar kesin bir vaka beş saniyede olmaz, birini kurtardığın için olmaz, özellikle Samer için olmaz. Bu, okuduğum her bilginin ötesinde.
— Başka şeyleri de unuttum mu? diye sordu Nadir.
— Ancak sınayarak öğreniriz.
— Sına beni.
— Otuz yaşında nerede çalışıyordun?
— Ulusal İstatistik Dairesi’nde.
— Küçük kızının adı?
— Hala.
— Selma’yla nerede tanıştın?
— Bir arkadaşın nişan töreninde. Yeşil elbise giymişti, bir adamla Pisagor teoremi üzerine tartışıyordu.
Selma istemeden gülümsedi; bir damla gözyaşı düştü.
— Her şey yerinde, dedi Cana. Samer dışında.
— Samer dışında.
— İki yıl önce hayatına giren belirli bir genç dışında.
— Ve onunla bağlantılı her şey.
— Yani?
— Bilgisayarımın bozulduğunu hatırlıyorum. Ama onu kimin tamir ettiğini hatırlamıyorum. Birçok salı günü yalnız olduğumu hatırlıyorum. Nedenini hatırlamıyorum. Sabahki telefonu hatırlıyorum ama… kiminle konuşuyordum? Elini, bir şeyi yitirmiş gibi baktı. Köprü’yü hatırlıyorum. Orada kimseyi tanımadığımı hatırlıyorum.
— Ama orada bir genç vardı, dedi Selma, boğuk bir sesle. Gülen bir genç vardı.
— Üzgünüm.
— Özür dileme.
— O hâlde neden ağlıyorsun?
Cevap vermedi.
Hişam’ın yüzünde, hekimlerin istemedikleri bir şeyi duyururken takındıkları o ifade belirdi.
Dik oturdu, kırık bacağını iki eliyle tuttu, sonra kaybetmek istemediği bir oyuna başlamadan önce kâğıtları masaya dağıtan biri gibi herkese baktı.
— Size bir hikâye anlatmam gerek, dedi. Ama tek bir şey istiyorum: kimse sözümü kesmesin. Ve kimse bana, bunu neden daha önce söylemedin, demesin. Çünkü söyleseydim, şimdi bulunduğunuz yerde olmazdınız.
Herkes başını salladı.
— Seksen dokuz yılında, yirmi bir Ekim sabahı otuz beş yaşındaydım. Mesleğinin başında genç bir adli tıp doktoru; hastanede uzun nöbetlerde yatıyor, kimseye anlatmadığım rüyalar görüyordum, çünkü bilim adamı rüyalarını anlatmaz. Ve sabah beşte odamdaki acil telefon çaldı. Arayan meçhul bir adamdı. Dedi ki: Köy yolunun sonundaki eski bir evin arka bahçesinde ceset var. Bir doktor gönderin. Sonra kapattı.
— Hangi ev? diye sordu Vedad.
— Bu ev, hanımefendi. Ve siz buradaydınız. Arka kapının yanında, elli yaşında, elinizde bir mumla, ambulanstan inerken bana şimdi baktığınız gibi bakıyordunuz.
Vedad bir şey söylemedi.
— Cesedi çukurda buldum. Yaşlı bir adam, beyaz saçlı, yetmiş dört yaşlarında. Yüzü çok şey bilen birinin kırışıklıklarıyla oyulmuştu. Bedeninde şiddet izi yoktu. Ama başını çevirdiğimde… gördüm… Duraksadı. Tanıdığım bir yüz gördüm. Daha önce gördüğüm için değil, sonra gördüğüm için. Yıllar sonra. Gazetelerde. Üniversitede. Rüya üzerine seminerlerde. Yanılması imkânsız, tanıdık bir yüzdü.
— Kimin?
Hişam Nadir’e baktı.
— Seninkinin.
Üçüncü Kısım
On Birinci Bölüm
Adli tıp uzmanı bir cesedi, şairin şiiri okuduğu gibi okur: içinde yazılmamış olanı arayarak.
— Nadir Esved’in defterinden
Hişam’ın, bahçenin kıyısında kesilmiş bir ağaç gövdesine oturmasına kimse itiraz etmedi. Yaralı bacağı önüne uzanmıştı, başı kızının göğsüne yaslıydı; Cana, babası çukurdan çıktığından beri onu bir an olsun bırakmamıştı.
Sabah yerini bulmuştu artık. Güneş doğudaki ağaçların üzerine yükselmiş, çiy otların üstünden sessizce buharlaşıyordu; olup bitenle hiç ilgisi olmayan kuşlar, çıplak limon dallarında anlamsız mesajlar takas ediyordu.
Nadir onun karşısında bir taşa oturdu. Selma yanı başındaydı, bir bez parçasını alnına bastırıyordu. Vedad tekerlekli sandalyesinde, kutusunu göğsüne sıkıca bastırmıştı; ikisini de yukarı çekmeye yardım eden iki köylü, utanıp biraz uzaklaşmıştı.
— Sizi korkutmak istemem, dedi Hişam. Ama anlatacağım şey hoş bir şey değil.
— Anlat, dedi Nadir.
— Hayatım boyunca dört binden fazla ceset muayene ettim. Övünmek için söylemiyorum. Şunu bilmenizi istiyorum: ceset ne kadar suskun görünürse görünsün yalan söylemez. O sabahın cesedi ise gördüğüm bütün cesetlerin içinde en dürüst, en korkunç olanıydı.
— Neden?
— Çünkü temizdi.
Hişam bir nefes aldı, sonra anlatmaya başladı. Yukarıda kullandığı çınlayan ses gitmiş, yerine daha yavaş, daha alçak bir ses gelmişti; kendi kendine rapor okuyan bir adamın sesi gibiydi.
— Cesedi, ambulans şoförünün yardımıyla çukurdan çıkardım. Yetmiş dört yaşlarında bir adam; sırtüstü yatıyor, elleri göğsünde, sanki biri onu bu hâle sokmuş. Yüzü sakin. Gözleri kapalı. Boğuşma izi yok. Yara yok. Çürük yok. Toprak bir çukurdan çıkarılmış olmasına rağmen tırnaklarının altında tek bir toprak zerresi bile yok.
Kendi kendime şunu dedim: başka bir yerde ölmüş, buraya getirilmiş. Ama çevredeki toprakta kimsenin onu sürüklediğini ya da taşıdığını gösteren hiçbir şey yoktu. Tekerlek izi yok. Ayak izi yok. Sanki ortaya çıkmıştı.
— Ortaya mı çıkmıştı? diye sordu Selma.
— Çukurun içinde. Bu sabahki ayakkabının çıktığı gibi.
Nadir ürperdi. Ayakkabının durduğu yere baktı, sonra çukurun kendisine; kazadan sonra daha az keskin, daha çamurlu görünüyordu, sanki içindeki bir şey dinlenmişti.
— Hastanede tam bir otopsi yaptım. Kalp sağlam. Akciğerler sağlam. Beyin… Orada uzun süre duraksadım.
— Beyinde ne buldun?
— Hiçbir şey. İşte mesele de buydu. Yetmiş dört yaşındaki bir adamın beyni izsiz olmaz. Hafif bir küçülme, kireçlenmeler, yaşlılık. Bu beyin ise ışıl ışıldı, düzenliydi, genç bir adamınki gibi. Tek bir yer dışında.
— Hangi yer?
— Hipokampüs. Yeni anıları depolayan bölge. İnce bir hasar vardı; ağır bellek yitimi hastalarında gördüğümüz türden. Hastalıktan değil. Sanki yazılmış, silinmiş, yazılmış, silinmişti; yüzlerce kez.
Bir sessizlik çöktü.
— Sanki sahibi, dedi Cana yavaşça, bir insanın unutabileceğinden fazla unutmuş.
— Ya da daha fazlasını ödemiş.
Hişam’ın söylediğine kimse karşılık vermedi.
Nadir zihninin içinde eski, kısık bir ses duydu, telefondan gelen: Ben daha fazlasını ödedim. Eli dizinin üstünde titredi.
— Kendi kendime, bu nadir bir vaka, dedim; bir bilimsel makale yazarım. Sonra giysilerini aradım.
— Ceplerinde ne vardı?
— Üç şey.
Hişam elini gri paltosunun cebine soktu ve bu an için hazırladığı şeyi çıkardı: beyaz bir mendile sarılmış üç nesne.
Mendili dizinin üstünde açtı.
İlk görünen, katlanmış bir kâğıttı.
— Bu birincisi. Sağ elinin avucunda buldum. Üç kat katlanmıştı, bu sabah sana ulaşan mektup gibi. Yazıya gelince… bırak kendin oku.
Nadir aldı. Açtı.
Sanki kendi eliyle yazılmış bir yazıydı; yalnız biraz daha zayıf, daha kararsızdı, yazan dünya sallanırken yazmış gibi. Üç satır:
“Hişam. Bırakma, çukurun kıyısında ona sarılsın.
Bir gün birini kurtarırsan bil ki bedeli bir isimdir.
Ve o isim onun ismi olmasın.”
İki kez okudu.
— Onun ismi mi? dedi. Kimin ismi?
— Bilmiyorum.
— Yazı incelemesi yaptırdın mı?
— Seksen dokuzda yaptırdım, iki bin beşte, iki bin yirmide. Sonuç her seferinde aynıydı: Nadir Esved’in el yazısı, yaşının yetmiş ikinin altında olmadığı bir dönemden.
— Ben otuz yedi yaşındaydım. Seni tanımıyordum, sana nasıl yazarım?
— Bana sorma. Ben de bilmedim, hâlâ bilmiyorum.
Parmağını ikinci nesneye götürdü.
İkincisi küçük ve parlaktı.
Bir kalem.
İnce, gümüş bir kalem; yuvarlak kapağının üzerinde bir ağaç yaprağı deseni işliydi.
Cana şaşkınlıkla gözlerini babasına kaldırdı.
— Bu benim kalemim.
— Hayır kızım. Bu benim kalemim. Ya da hiç kimsenin olmayan bir kalem.
— Baba…
— Seksen dokuzda cesedin cebinde buldum. Otuz yıl odamda durdu; soruşturmanın bir parçası olabilir diye hiç kullanmadım, kimse soruşturma açmamış olsa bile. Sonra bir gün, üç yıl önce, seni düşümde gördüm Cana. Bu kalemi tutuyordun, bir kâğıdın arkasına bir şey yazıyordun, kâğıt da yanıyordu.
— Ve sen de onu bana verdin.
— Elinde görmek istedim. Düşümün gördüğüm gibi bitip bitmeyeceğini görmek için.
— Ama… bu kalem üç yıl önce yapıldı. Mürekkep de. Analiz…
— Mürekkebi fabrika yapmadı, dedi Hişam sakin bir sesle. İki bin yirmi üçte ben yeniden doldurdum. Özellikle satın aldığım bir mürekkeple; çünkü seksen dokuzda kalemin deliğinde gördüğüm asıl mürekkebe bulabildiğim en yakın mürekkepti o. Ama bu mürekkep ancak üç yıl önce üretildi. Kalemi cebinde bulduğumda var olmayan bir mürekkep.
— Nasıl?
— Kendime de hep bunu sorup durdum. Seksen dokuzda cesedin cebindeki kalem, iki bin yirmi üçten önce yapılması mümkün olmayan bir mürekkeple doluydu.
Cana, saatler önce çantasından çıkardığı kaleme baktı.
— Yani senin taşıdığın kalem…
— Aynı kalem. Değişmedi. Mürekkebi de değişmedi. Ama cebin içinde bulunduğu anda, yapılmış olabileceği ilk an henüz gelmemişti.
— Bu imkânsız, dedi.
— Evet.
— Hiçbir açıklaması yok.
— Var, dedi Hişam. Tek bir açıklaması var. Ama kimse duymak istemez.
— Nedir o açıklama?
Bunu Nadir söyledi, çünkü kimse söylememişti.
Doktor küçük bir gülümseme gösterdi; bilimine aykırı olanı söylemek zorunda kalan bir âlimin hüznü vardı içinde:
— Bazı şeylerin bir zamanda başlamadığı, o zamana gönderildiği. Bunu fizikçi olarak söylemiyorum. Ben doktorum; bildiğim şu: beden yaralanır, iyileşir; insan doğar, ölür; zamanın tek bir yönü vardır. Ama üç yıl bu çukurun başında oturdum; kafamda bu kalem, bu kâğıt, bu ceset vardı. Ve düşündüm ki o yön, içinde yürüyen için kolay olabilir, ama arkasına bakmaya çalışan için zordur.
— Yani… tek olmayabilir mi, demek istiyorsun?
— Şunu demek istiyorum: fizikçiler blok evrenden söz ederken, geçmiş, şimdi ve gelecek bir arada vardır diyorlar; tıpkı tek bir evin odaları gibi. Biz o odalardan birinde yaşıyoruz ama bütün ev burada. Ve bazılarımız, nadir anlarda, yan odada söylenenleri duyuyor.
— Bu bilim değil. Bu bir varsayım.
— Tam da öyle. Ama kalemi açıklayan tek varsayım bu.
Üçüncü nesneyi çıkardı.
Eski, sert kartondan küçük bir karttı; kıvrık kenarlı, koyu lekeli. Yüzünde on yaşında bir çocuğun fotoğrafı vardı; tanıdık bir yüz, fotoğrafçıya meydan okuyormuş gibi objektife bakan iki göz. Altında, okul çocuğu yazısıyla:
“Nadir Esved, 1962.”
Nadir kartı aldı, başparmağıyla fotoğrafa dokundu.
— Bu benim okul kartım.
— Ölünün cebindeydi.
— Oraya nasıl gitmiş?
— Bilmiyorum. Ama karttaki yüzle cesedin yüzünü karşılaştırdım. Aynı gözler. Aynı kaş çatışı. Aralarında yalnızca altmış dört yıl vardı.
— Cesedin yüzü, yetmiş dört yaşındaki Nadir’in yüzüydü.
— Evet.
— Yani… diye duraksadı Nadir, sonra: Yani ben çukurda öleceğim.
— Hayır, dedi Vedad sertçe.
Herkes ona döndü.
— Çukurda kimse ölmez. Sana söylediğim buydu Nadir. Seksen dokuzda bana kendin söyledin: çukur bir mezar değil. Çukur bir kapı.
— Neyin kapısı?
— Söylemedin.
Kimse bir şey sormaya fırsat bulamadan Selma’nın telefonu çaldı.
Elektrik çarpmış gibi sıçradı. Ekrana baktı, sonra kocasına, sonra fısıltıdan da alçak bir sesle cevap verdi.
— Hind?
Dinledi.
Herkes yüzünün değişişini izledi: şaşkınlık, ardından rahatlama, sonra üçüncü bir şey; dehşetten aşağı kalmayan bir şey.
— Döndü mü? Ne zaman?… İyi mi?… Hayır, hayır, ben… diye durdu. Tanımıyor mu, nasıl yani?
Bahçenin sessizliği koyulaştı.
— Kimi tanımıyor? Yok, kapatma. Bırak onunla konuşayım.
Telefonu Nadir’e uzattı, sonra geri çekti, sonra yine uzattı.
— Samer annesinin evine dönmüş, dedi titrek bir sesle. Yaşıyor. İyi. Yara bere yok. Ama Nadir, dünden hiçbir şey hatırlamıyor. Ne köprüyü, ne mektubu, ne çukuru, ne de geçirdiği geceyi. Annesi diyor ki…
— Ne diyor?
— Ona senden söz ettiğinde… “Üstat Nadir de kim?” demiş.
On İkinci Bölüm
Unutmanın en acımasız yanı yaralamamasıdır; öyle ki sarılacak bir yara bulamazsın.
— Nadir Esved’in defterinden
Hind’in evi küçüktü; dar bir balkonu vardı, nane ve fesleğen saksılarıyla taşan. Pencereden sokağa sızan sıcak ekmek kokusu, içeride beklemeyi yalnızca yemek yaparak bilen bir anne olduğunu yoldan geçenlere haber veriyor gibiydi.
Kapıyı onlar çalmadan açtı.
Elli sekiz yaşında bir kadındı; dolgun yüzünde eski bir güzelliğin izi hâlâ duruyordu, gözleri bir gece boyu kirpik kırpmamanın kızarıklığıyla doluydu. Soluk bir ev elbisesi giymiş, başına beyaz bir eşarp bağlamıştı. Selma’yı görünce tek söz etmeden kendini kollarına bıraktı.
— İçeride, diye fısıldadı. Sakın korkutmayın onu.
— Korkutmayız.
— Şaka yaptığımı sanıyor. Herkesin şaka yaptığını sanıyor. Gülüyor, sonra gülmeyi bırakıyor.
İçeri girdiler.
Samer küçük mutfak masasının başında oturuyordu; elinde bir bardak çay vardı, tek yudum almamıştı. Saçları hafif ıslaktı, üstüne babasının eski gömleklerinden birini geçirmişti; kendisine bol geliyordu. Onlara mesafeli, kibar bir bakışla baktı ve ayağa kalktı.
— Hoş geldiniz, dedi. Ben Samer.
Bunu, bir yabancının başka bir yabancıya söylediği gibi söyledi.
Ve bu sözlerde, çukurun Nadir’e yaptığından fazlasını yapan bir şey vardı.
Nadir karşı taraftaki sandalyeye temkinle oturdu, tanımadığı gence baktı.
Trende rastlanan bir yüze bakar gibi baktı. Yirmi yedi yaşında bir gencin yüzü: esmer, keskin hatlı, sakin görünmeye çabalayan cesur gözler; boynunda madalyonsuz ince bir zincir.
Hiçbir şey.
İçinde hiçbir şey kıpırdamadı. Özlem yok, sıcaklık yok, doğurmadığı bir oğlun karşısında bir adamı kaplayan o kabarma yok. Göğsünde düzenli bir sessizlikten başka bir şey yoktu; boş bir sayfanın en üstüne yazılmış olana bakıyormuş gibi.
— Üstat Nadir sizsiniz, değil mi? dedi Samer. Annem her salı size geldiğimi söylüyor.
— Bana da öyle söylendi.
— Siz de beni tanımıyorsunuz.
— Hayır.
— Neden?
— Bilmiyorum.
Sessizlik oldu. Sonra Samer bardağı masaya bıraktı, neşeli göstermeye çalıştığı bir sesle:
— Demek aynı çıkmazdayız. Bu biraz içimi rahatlattı.
Cana kısa, kırık bir kahkaha attı.
— Samer, dedi. Ben Cana. Üniversitede uyku laboratuvarında çalışıyorum. Sana birkaç soru sormak istiyorum. Canını yakmayacaklar.
— Buyurun.
— Dünden hatırladığın en son şey nedir?
— Her zamanki gibi işe gittim. Altıda döndüm. Annemle akşam yemeği yedim. Bir film izledim. Uyudum.
— Bu sabah?
— Annemin evinde uyandım. Kendimi koltukta, dış giysilerimle, sırılsıklam buldum. Annem ağlıyordu. Beşte çıkıp sekizde döndüğümü söyledi. Ama ben hatırlamıyorum.
— Dün köprüden geçtiğini hatırlıyor musun?
— Geçtim. Her gün geçerim. Annem köprünün çöktüğünü söyledi.
— Senin sözde geçişinden dakikalar sonra çöktü. Sen geçmedin. Dağ yolundaydın.
Gözlerini ona dikti.
— Hayır. Ben… diye kaşlarını çattı. İşi hatırlıyorum. Ofisi hatırlıyorum. Kahveyi hatırlıyorum. Ama yolu hatırlamıyorum. Yolda bir şeyin yanından geçtiğimi de hatırlamıyorum.
— Belleğin boşluğu doldurdu, dedi Cana nazikçe. Bu olur. Buna konfabülasyon deriz. Yalan değil; kopanı yamamaya çalışan bir beyin.
— Dağ yolunda olduğumu da sana kim söyledi?
— Sen. Dün, unutmadan önce.
Eski hayatından akıcı biçimde söz ediyordu. Kanserden ölen babasından, gözlerini nasıl yumduğundan. Üniversitesinden. İşinden. Eski kız arkadaşlarından. Beş yıl taksitle aldığı motosikletinden. Her şey yerli yerindeydi; sıradan anılardan oluşan uzun bir şeritten, bir insan boyunda küçük bir dilim kesilmiş, kalanı kesik görünmesin diye özenle yeniden yapıştırılmıştı sanki.
— Rıhtımdaki yabancının hikâyesini biliyor musun? diye sordu Nadir birdenbire.
— Hangi yabancı?
— Doksan sekizde, sekiz treni kaçmadan önce babana seslenen.
Samer gözlerini kaldırdı.
— Babam hep anlatırdı, dedi yavaşça. Nereden bildiniz?
— Bana anlatıldı.
— Kim anlattı?
— Sen.
— Ben mi?
Şaşkın bir gülümseme yayıldı yüzüne.
— Ama ben… ben onu başka türlü anlatırım. Size anlattığımı da hatırlamıyorum. Babam anlatırdı. Adamın saçları bembeyazdı derdi. Elinde mavi bir poşet vardı. Ve…
— Ve ağlıyordu, dedi Nadir.
Samer’in yüzü soldu.
— Ağlıyordu, diye fısıldadı. Babam nedenini anlamamıştı. Bir keresinde ona sordum: Sen ne sanıyorsun baba? Dedi ki: Bence beni hatırlamayacağını bildiği için ağlıyordu.
Selma’nın eli kocasının omzunda titredi.
Nadir kıpırdamadı. Gence bakıyordu; göğsünde o düzenli sessizlik vardı, ama sessizliğin en uzak ucunda bir şey genişlemeye başlamıştı: dibi olmayan bir kuyuya düşen taş gibi; düşüşü hâlâ duyuluyordu.
— Samer.
— Efendim?
— Sana anlatan ben değildim. Bana anlatan sendin. İlk seferinde rıhtımda bulunduğumu hatırlamamıştım. Şimdi yüzünü unuttuğum gibi onu da unutmuştum.
— Anlamıyorum.
— Ben de.
— Size bunu vermeyi unuttum.
Hind bunu birden söyledi, uykudan uyanmış biri gibi. Ocağın yanındaki çekmeceyi açtı, içinden küçük, yarısı ıslak, kırmızı mumla mühürlenmiş kahverengi bir zarf çıkardı.
— Ceketini çıkarırken cebinde buldum. Üstat Nadir’in adına yazılmış. Açmaya cesaret edemedim.
Nadir zarfı aldı.
Üzerinde, tanımadığı bir el yazısıyla tek bir satır vardı:
“Nadir’e. Ben var olduğumu unuttuktan sonra.”
Samer’e baktı.
— Annenin dediğine göre bu senin yazın.
— Yazdığımı hatırlamıyorum.
— Biliyorum.
Mumu yırttı, içinden tek bir kâğıt çıkardı, pencerenin ışığında açtı.
Yazı kurşun kalemle, hızlı ve bastırılmış yazılmıştı; yazanın vakti yokmuş gibi. Altında küçük bir kapı çizimi vardı.
Nadir alçak sesle okudu:
“Üstat. Bunu okuyorsan, korktuğun şey olmuş, beni unutmuşsundur. Üzülme. Bu bedeldir ve hayal ettiğimden hafif.
Çukurda senin görmediğin şeyi gördüm. Doğu duvarı duvar değil. Metal levhanın altında, güneş değdiğinde çamur bir kapıya dönüşüyor. Ahşap bir kapı, alçak, bu yandan tutacağı yok. Öbür yanında üç tutacak var. Küçük bir aralıktan gördüm. Biri senin, biri benim, biri kimin olduğunu bilemediğim.
Kapının üzerinde bir iğneyle kazınmış sözcükler var, tanıdığın bir el yazısıyla:
Sahipleri birbirini unuttuğunda açılır, yalnızca.
Neden her birimizin diğerinin adını yitirdiğini anladım. Neden senin doksan sekizde rıhtımı unuttuğunu anladım. Biz bedeli ödemiyoruz. Biz kapıyı bedelle açıyoruz.
Şimdi ineceğim. Deneyeceğim. En gencim ben, çok şey kaybetmem.”
Sözcüklerin altında, daha hızlı, daha silik bir yazıyla son bir satır:
“Ve Selma. Üçüncü tutacağın kimin olduğunu şimdi biliyorum.”
Sonrası yoktu.
Nadir gözlerini kaldırdı.
Selma arkasında duruyordu; elleri titriyordu, yüzü dudaklarına kadar bembeyazdı.
— Üçüncü tutacak, dedi güçlükle duyulan bir sesle, benim değil Nadir. Ben istemiyorum…
— Selma.
— Adını unutmak istemiyorum.
— Ben de istemiyorum.
— Ama sen seçemeyeceksin.
Samer’e baktı. Aralarında paylaşılan hüznü anlamayan bir yüzle herkese bakan gence. Sonra kâğıttaki kapıya baktı, henüz açılmamış alçak kapıya.
— Kapı bekliyor, dedi Samer tuhaf bir sadelikle, bunu neden söylediğini bilmeden. Nasıl bildiğimi bilmiyorum. Ama biliyorum. Ve aramızdan geri dönen tek kişinin ben olduğumu da biliyorum. Çünkü önce unutan, önce dönendir.
On Üçüncü Bölüm
Hatırlamadığın birini sevmek: sevgi, kendi olmayan her şeyden sıyrıldığında işte budur.
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir’le Selma gün batarken daireye döndüler.
Evden karanlıkta çıktıkları gün bir ömür gibi geçip gitmişti. Şehir, eve dönenlerle dolu otobüslerin, ızgara kokularının, minare seslerinin arasında kıpır kıpırdı; hiçbir şey olmamış gibi yapıyormuş izlenimi veriyordu. Köprü kısmen yeniden açılmıştı. Kanallar yoldan çıkan kamyonun görüntüleriyle meşguldü. Uzun taş merdivende yaşlı bir komşu, komşu kadına apartmanın asansörünün çalışmadığından yakınıyordu.
Cana babasını, eski bir meslektaşının yardımıyla, takma bir adla hastaneye yatırmıştı. Samer annesinin yanında bırakılmıştı; Cana analiz için birkaç kâğıt ve fotoğraf almıştı. Şafakta çukurun başında buluşmak üzere sözleşmişlerdi.
— Kapının yarın açılıp açılmayacağını bilmiyoruz, dedi Hişam sedyeyle taşınırken; solgundu, ağrı kesici yapılmıştı. Kuralını kimse bilmiyor. Ama güneş şafakta levhaya yine değecek. Belki içimizden birinin orada olması yeter.
— Yoksa?
— O zaman sabah olduğu gibi geri döner. Ve ben de geriye kalanı yitiririm.
Nadir daireye girdi, lambayı yaktı. Ağır ağır kanepeye çöktü; her nefeste kaburgaları sızlıyordu. Selma su ısıtmayı düşündü, unuttu, sonra pencerenin önünde durdu.
Uzun uzun konuşmadılar.
— Adımı hatırlıyor musun? diye sordu sonunda.
— Selma.
— Nişan davetindeki elbisemi?
— Yeşil. Pisagor hakkında tartışıyordun.
— İlk gece sana ne söylemiştim?
— Rakamlardan çok söz edip dans etmeyi bilmediğimi.
— Bilmiyordun da.
— Hâlâ bilmiyorum.
Gülümsedi. Sonra yine sokağa bakmaya başladı.
— Beni unutmandan korkmuyorum, dedi. Senin böyle kalmandan korkuyorum: tanıdığım koca, yüzümü taşıyan, adımı söyleyen, ama içinde eskiden olanın olmadığı biri.
— Böyle bir şey mümkün mü?
— İngiliz bir müzisyen okumuştum, adı Clive Wearing. Seksenlerde beynine bir virüs yerleşmiş, belleğini birkaç saniyelik bir payın dışında silmiş. Dakikalar sonra her şeyi unutuyormuş. Her şeyi. Karısının adı ve müziği dışında. Karısı günde onlarca kez odaya giriyormuş, adam da onu her seferinde yıllar sonra ilk kez görüyormuş gibi karşılıyormuş; taşan bir sevinçle, sarılıp ağlayarak. Onu yarım saat önce de gördüğünü bilmiyormuş.
— Duymuştum.
— Doktorlar, sevginin bellekten başka bir yerde yaşadığını söylemiş. Beynin unutmanın ulaşamadığı bir bölgesinde. Kimileri duygunun olaylardan uzakta saklanıyor olabileceğini söylemiş.
— Selma.
— Bunu sana söylüyorum çünkü matematik öğretmeniyim ve tutarlılığı severim. Samer’in bize anlattığına inanmıyorum. Unutmanın yalnızca adları aldığına inanmıyorum. Bizde bir şeyin kaldığına inanıyorum; giden her şeyin altında, ve bilen bir şeyin.
— Bunu nereden çıkardın?
— Çünkü o mutfakta Samer’i gördüğünde onu tanımadın… ama ağladın.
— Ağlamadım.
— Gözlerinde, Nadir. Gözyaşı düşmedi. Ama oradaydı.
— Söyle bana, gerçekten neyden korkuyorsun?
Kanepede yanına oturdu, başını omzuna yasladı; elli yıl önce yaptığı gibi. Nadir o an, ağırlığı ölçecek şeyi yitirene dek bir kadının başının omzundaki ağırlığını hiç bilmediğini düşündü.
— Tutacağın benim olmasından korkuyorum; seni unutacağım için değil. Reddedip reddetmeyeceğimi bilmediğim için.
— Neden reddedesin?
— Reddetmem. Korktuğum da bu.
— Samer’in söylediğini hiç düşündün mü? Kapı, sahipleri birbirini unuttuğunda açılırmış. Ya sahipler birbirlerini gereğinden fazla sevdikleri için unutuyorsa? Ya aşırı sevgi kilidin kendisiyse?
— Şiirsel konuşuyorsun.
— Ben bir istatistikçiyim. Buna varsayım derim.
— Peki varsayım?
— Bu bir kapı; ancak başkalarının vazgeçmediği şeyden vazgeçen geçebilir. Üçüncü tutacak da bize en yakın olanlar için konmuş.
Elini sıktı.
— Eğer benimse, sana bir söz veriyorum. Samer’i de, Cana’yı da, bu dünyayı da unutmadığımdan emin olmadıkça seni unutmayacağım.
— Söz verme.
— Otuz yedi yıl önce sana sırrı saklayacağıma söz vermiştim. Sözümü tuttum.
— Bunu ben istemiştim.
— Belki o gün sana ihanet etmeyeceğimi biliyordun.
— Hiçbir şey bilmiyordum. Ama seni sevdiğimi biliyordum.
Sonra bir şey söylemediler; akşam daire, sözcüklere artık ihtiyaç duymayan bir suskunluğu paylaşan, yorgun iki insanın soluğuna dönüştü.
Saat dokuzu vurdu.
Dokuzuncu vuruş tavanda hâlâ yankılanırken kapı zili çaldı.
Bir kez. Sonra sessizlik.
Selma, Nadir’e baktı.
— Dokuzda bize kimse gelmez.
— Vuruşlar mı duydun?
— Hayır. Zil. Sıradan bir zil.
— Kim?
— Bakacağım.
Nadir yavaşça kalktı. Kapının önünde durdu, tokmağı tuttu, sonra dürbünden baktı.
Merdivenin cılız sarı ışığında, gri bir atkıyla, koyu renk ahşap bir bastona dayanmış, uzun, ince bir adam duruyordu. Saçları beyaz, geriye taranmış; ince çerçeveli gözlüğü parlıyordu; kollarının arasında kahverengi kâğıda sarılı beyaz güllerden bir demet vardı.
— Mervan, diye fısıldadı Nadir.
— Kim? diye sordu arkasından Selma.
— Mervan. Eski dostum. Psikolog.
— Ama… diye kaşlarını çattı. Sen onu en son…
— Bilmiyorum.
— Otuz yıl önce. Yurtdışına gittiğinde.
Kapıyı açtı.
— Nadir! dedi adam; gerçek bir sıcaklıkla, buket ve bastona rağmen kollarını açarak. Aman Tanrım, kaç zaman oldu? Yorgun görünüyorsun. Bir savaştan çıkmış gibisin.
— Mervan?
— Benim dostum. Kemiğiyle, etiyle. Bırak da gireyim, merdiven soğuk, benim yaşım da kaldırmıyor.
Sarılışı ince, teni soğuktu; tebeşir ve eski kolonya kokuyordu. Nadir omzunun üzerinden Selma’ya baktı; yüzünün katılaştığını gördü.
— Hoş geldin Mervan, dedi Selma. Buyur.
Konuk karşıdaki sandalyeye oturdu, bastonunu duvara yasladı, gülleri kimseye bakmadan masaya bıraktı.
— Habersiz geldiğim için özür dilerim. Ama daha fazla bekleyemedim. Bir haftadır istasyonun yanındaki küçük bir otelde kalıyorum.
— Burada olduğumuzu sana kim söyledi?
— Kimse söylemedi. Ben bekledim.
— Neyi bekledin?
Mervan gözlüğünün ardından ona baktı; bulanık mavi gözleriyle, itirafını kendi kendine bin kez söylemiş bir adamın berraklığıyla.
— Bu geceyi otuz yedi yıldır bekliyorum.
Sessizlik oldu.
— Otuz yedi yıl önce, tam bu gece bana, evime geldin. Otuz yedi yaşındaydın. Yüzün alçı gibi bembeyazdı. Dedin ki: Mervan, senden bir şey yapmanı istiyorum, sebebini sorma. Otuz yedi yıl sonra, tam böyle bir gecede, üçü on altı geçe, kapımın eşiğine gri bir zarf bırak.
Nadir donup kaldı.
— Sen mi?
— Ben.
— Kapıyı çalan sen miydin?
— Üç vuruş. Emrettiğin gibi.
— Zarfı bırakan da sen?
— Kendi ellerimle bıraktım; asansörsüz üç kat nefes nefese çıktım. Sonra indim, sokağın başına kadar yürüdüm. Utandığım için değil, kapıyı açışını görmeye dayanamadığım için.
— Neden?
— Çünkü bundan sonra ne olacağını biliyordum.
Selma ona sert bir bakış fırlattı.
— Ne oldu peki?
— Şu: bunu ne zaman düşünsem bir dostum hakkında idam hükmü infaz ediyormuşum gibi hissettim.
Sonra yüzünü Nadir’e çevirdi.
— O gece bana bir şey daha söyledin. Her şeyi unutacağını söyledin. Ve bende bir görev kalacağını. Her şeyi unuttuğunda, biri gelip benden onunla kapıyı açmamı istediğinde, sana tek bir cümle söylemem gerektiğini.
— Hangi cümle?
Mervan yorgun bir gülümsemeyle gülümsedi.
— Dedin ki bana: söyle ona, üçüncü tutacak benim, Selma’nın değil. Ve dedin ki: buna sevinme Nadir, çünkü ben bu hikâyede sandığından sana daha yakınım.
On Dördüncü Bölüm
“Tanıkların en yararlısı, tanıklık ettiği şeyi anlamayandır.”
— Nadir Esved’in defterinden
Selma bir şey söylemedi.
Odanın kapısında durdu, elleri göğsünde kenetliydi; konuğa, kanıtsız doğru çözüm sunan bir öğrenciye bakan öğretmen gibi baktı. Gözlerinde eski, yetişmiş, şaşmayan bir ihtiyat vardı.
— Beyaz gül, dedi sonunda. En sevdiği rengin bu olduğunu nereden bildin?
— Bilmiyorum Selma. Olacak şeye yakışan bir renk olduğunu düşündüm.
— Ne olacak peki?
— Olandan fazlası değil.
Yanındaki küçük deri çantaya uzandı, içinden bir deste dosya, bir kitap büyüklüğünde bakır bir kutu ve siyah mumla mühürlenmiş eski, sarı bir zarf çıkardı.
— Size sırayla anlatacağım. Çünkü ben bir meslek adamıyım ve ancak sırayla anlatmayı bilirim. Bitirdiğimde, istediğinizi sorun.
Nadir ona karşı oturdu, elini ağrıyan dizinin üstüne koydu. Selma da sonunda kanepenin kenarına, kocasından iki adım uzağa, bir bekçi ve bir tanık gibi oturdu.
— Seksen yılında tanıştık, dedi Mervan. Ben psikoloji yüksek lisansı öğrencisiydim, sen İstatistik Dairesi’ndeydin. Veri analizi üzerine bir seminer bizi bir araya getirdi. Beşinci dakikada ayrıştık, altı saat sonra hâlâ tartışarak ayrıldık. Sonra dost olduk.
— Hatırlıyorum.
— Seksen altıda muayenehaneme geldin. Elinde siyah bir defter vardı ve bana, aklımı yitirip yitirmediğimi bilmek istiyorum, dedin. Defteri masaya koydun, bunlar rüyalarım, dedin; ve bunlar da ardından olan olaylar. Açıklayamıyorum.
— Sen ne gördün?
— Kendine saygısı olan bir psikoloğun görmemesi gereken şeyi gördüm: haklı olduğunu. Ya da en azından yalan söylemediğini.
Soluk aldı.
— İnanmadım. Bir deney tasarladım. O zamanlar çok katı bir gençtim; belki hâlâ öyleyim. Noterden resmî bir mühür getirdim, defterini her hafta sayfa sayfa kopyalamamızı, her kopyanın mühürlenip tarafsız bir adla banka kasasına bırakılmasını istedim. Cuma günleri bana gelir, gördüğün rüyayı önümde yazar, sonra birlikte noterin yoluna düşerdik. İlk kuşkuyu böyle giderdik: rüyayı olaydan sonra yazmış olabilirdin. Çünkü yazılan her şeyi, olay gerçekleşmeden belli bir süre önce bir tanık mühürlemişti.
— Dunne yöntemi, dedi Selma kuru bir sesle, bir de noter.
— Evet. Ama daha güvenceli.
Bakır kutuyu açtı, siyah mumla mühürlenmiş bir deste kâğıt çıkarıp masaya serdi. Fotokopi edilmiş, sararmış sayfalardı; mavi yuvarlak mühürlerle damgalanmışlardı, her birinin altında bir imza, bir ad, bir tarih vardı.
— Kırk yedi rüya. Seksen altı Mayıs’ından seksen dokuz Ekim’ine kadar. Her rüyanın yanına, varsa onunla örtüşen gerçek olayları, gerçekleştikleri tarihi ve güvenilir bir kaynağı ekledim. Sonra kâğıtları, defter hakkında hiçbir şey bilmeyen üç bağımsız hakeme verdim; her birinden betimleme ile olay arasındaki örtüşme derecesini tahmin etmesini istedim. Sonra puanları topladım.
— Sonuç ne?
Mervan gülümsedi.
— Kırk yedi rüyanın otuz birinin sonraki olaylarla yüksek derecede örtüştüğü. Çoğu senden bağımsız olaylar: kazalar, elektrik kesintisi, tanınmış bir kişinin ölümü, hava durumu. Ben bir bilim insanı olarak bunun hiçbir şeyi kanıtlamadığını biliyordum. Çünkü yeterince uzun aranırsa, her geniş rüya defteri kaçınılmaz olarak bir şeyle örtüşür. Bunu istatistiksel olarak düzelttim. Düzeltmeden sonra bunun tesadüf olma olasılığı, Nadir, neredeyse sıfıra yakındı.
— Neredeyse.
— Hayatımda “neredeyse” sözcüğünü, matematikçinin “yaklaşık” sözcüğünü öğrendiği gibi öğrendim.
Son kâğıtları çıkardı.
— Yine de sonucu yayımlamadım. Şimdi de yayımlamıyorum. Çünkü sonuç daha korkunç bir şey söylüyordu.
— Ne?
— Örtüşen rüyaların yalnızca sen müdahale ettiğinde örtüştüğünü.
Nadir dondu.
— Nasıl?
— Karanlık asansörü gördün, on kişiye söyledin, bazıları hazırlandı; felaket olduğunda rüya senin gördüğün gibi değil, değiştirilmiş biçimde gerçekleşti: daha az zararlı. Otoyoldaki kazayı gördün, ofisindeki bir adamı uyardın, adam randevusuna geç kaldı, ölmedi; ama aynı yerde başka biri öldü. Rüya hep gerçekleşiyordu, ama başka bir yoldan. Sanki hikâyede bir yasa vardı: Görülen, görüldüğü gibi olmaz; görüldüğü için olur.
— Kendi kendini üreten bir kehanet.
— Ya da onu gören gözün değiştirdiği, değiştirilmiş bir biçimde gerçekleşen bir kehanet. Ben ona öncül olay diyordum. Sonra açıkça adlandırmaya karar verdim: arızalı öngörü.
— Ya kimse müdahale etmezse?
— O zaman olduğu gibi gerçekleşir.
Selma’nın eli ağzına yükseldi.
— Ve daha tehlikelisi, diye sürdürdü Mervan, defter, seksen dokuz sonbaharının son haftalarında uzak olayları anlatmayı bıraktı, çok yakın olayları anlatmaya başladı. Çevrendekileri. Evini. Karını. Çocuklarını. Sonra son sayfandaki rüya göründü.
— Çukur.
— Çukur ve ayak. Mühürletmeyi reddettiğin tek rüya buydu.
Kara mumla mühürlenmiş sarı zarfa uzandı.
— Yirmi bir sabahı, dörde çeyrek var, bana geldin; giysilerin toprakla ıslak, yüzün yabancı. Tanımadığım bir sesle dedin ki: Mervan, birkaç saat sonra her şeyi unutacağım. Nedenini sorma. Sen yaz. Ve bu zarfı bana verdin; yalnızca belli bir cümle söyleyen birini duyduğumda açılması gerektiğini söyledin.
— Hangi cümle?
— Üçüncü tutacak. Bir dakika önce sana söyledim. Açma kuralı bu.
Selma’ya baktı.
— Siz de duydunuz, hanımefendi. Bu yüzden şimdi açıyorum.
Mumu kırdı.
İçinde, aceleci bir el yazısıyla siyah mürekkeple yazılmış üç sayfa vardı; altında, açılmamış, katlanmış küçük dördüncü bir kâğıt.
Mervan cebinden gözlüğünü çıkardı, taktı ve birkaç dakika önce içeri giren adamın sesine benzemeyen bir sesle okumaya başladı:
“Nadir Esved’e. Ben Nadir Esved’im. Başka bir Nadir’i bekleyen Nadir.
Bu sözcükleri duyuyorsan, yolun sonunda duruyorsun demektir. Ve çok şey unutmuşsun. Önemi yok. Önemli olan sana söyleyeceklerim, çünkü bir daha söylemeyeceğim.
Birincisi: Çukurdaki kapı anahtar istemiyor. Üç tutacak istiyor. Her tutacak birini bekliyor. Tutacağı yalnız, sahipleri tarafından unutulan ya da sahiplerini kendisi unutan kıpırdatır.
İkincisi: Kapının ardı ölüm değil. Hayat da değil. Unuttuğumuz adların saklandığı yer. Daha fazlasını bilmiyorum, çünkü içeri girmedim. Ama rüyada gördüm ve kalbimi titretmeye yetecek kadarını gördüm.
Üçüncüsü: Bedelini bilmeden kimseyi kurtarma. Her kurtarış bir ad alır. Seni seven birinin adını almazsa, sevmeyen birinin adını alır. Bu daha tehlikelidir. Çünkü acıtmayan unutuş, bitmeyen unutuştur.”
Mervan durdu.
— Ondan sonra üstü çizilmiş bir satır var, dedi. Özenle çizilmiş. Altını okumaya çalışıyorum.
— Okuyabildiğini oku.
— …Neredeyse okuyorum. Diyor ki: Dördüncüsü: Vardığında kenarda duran o olmayacak.
— O kim? diye sordu Selma.
— Bilmiyorum. Söylemiyor.
Mervan geri kalanı okudu:
“Beşincisi ve sonuncusu: Birden fazla tutacağı olana güvenme. Daha azı olana da. Sana söylenen her şeyde söyleyenin kimliğini ara. Çünkü gerçeğin hepsini bilen onu söylemez. Onu, kendi adına söyleyeceklerini sandığı kişilere dağıtır.”
Başını kaldırdı.
— Hepsi bu kadar.
— Ya küçük kâğıt?
— Katlanmış. Üstünde yazıyor: Yalnız Nadir’e.
Kâğıdı ona uzattı.
Nadir aldı, açtı, herkese sırtını döndü. İçinde yalnızca iki sözcük vardı, ince, güçlükle okunur bir yazıyla; yazan, kalemine olabildiğince az bastırmış gibi:
“Selma yaşıyor.”
İki kez okudu.
Sonra yeniden katladı, cebine koydu ve kendisine yabancı gelen bir sesle:
— Bir şey değil. Kişisel bir satır.
O anda telefonu çaldı.
Ekranda beliren ad “Cana”ydı.
— Evet?
— Nadir, dedi. Sesinde sıradan koşullarda hiçbir kadının duyamayacağı bir şey vardı. Babam kayboldu.
— Ne?
— Beş dakika önce odasına girdim. Yatak boş. Nöbetçi doktor kimsenin çıkmadığını söylüyor. Cihazlar hâlâ çalışıyor. Ama yatağı soğuk, giysileri katlanmış, yastığın üstünde bir kâğıt var.
— Üstünde ne yazıyor?
Soluğu duyuldu.
— Tek satır. Babamın yazısıyla. Diyor ki: Mervan’ı evinize sokmayın.
Nadir yavaşça gözlerini kaldırdı.
Gözlüğünün ardından Mervan, elindeki telefona bakıyordu; dudaklarında, geldiğinden beri ilk kez, bir gülümsemenin izi yoktu.
On Beşinci Bölüm
“İsteğiyle bizden ayrılan, bir boşluk bırakmaz; adların yeni bir düzenini bırakır.”
— Nadir Esved’in defterinden
Cana kırk dakika sonra geldi ve zile basmadı.
Yedek anahtarıyla kapıyı açtı, rüzgâr gibi içeri girdi; gözleri ağlamadan kızarmıştı, elinde bir telefon ve bir kâğıt vardı. Saçını özensizce bağlamıştı, şafaktan beri giysilerini değiştirmemişti. Mervan’ı koltukta otururken görünce odanın ortasında kıpırdamadan durdu.
— Bu mu?
— Ben Mervan, dedi konuk, bastonuna yaslanarak ağır ağır ayağa kalkarken. Ve sen Cana’sın. Araştırmalarında fotoğrafını gördüm. Uyku örüntüleri ve işlemsel bellek üzerine yazın beni etkilemişti.
— Benimle böyle konuşma.
— Nasıl?
— Aile dostuymuşsun gibi.
— Aile dostuyum.
— Babam senden hiç söz etmedi.
— Baban benden söz etti. Sen duymadın.
Selma’nın altında kanepenin gıcırdadığı duyuldu; sanki oda bir arenaya dönüşecek diye sezmişti. Ama Cana ilerlemedi. Telefonu hepsinin arasına, masaya koydu ve oynattı.
— Bu, hastane koridorunun kamerası.
Ekranda iki kapı arasında uzanan, soğuk neonla aydınlanmış beyaz bir koridor belirdi. Görüntünün köşesinde tarih ve saat: akşamın onuna çeyrek var. Koridorun ortasında bir hemşire ilaç arabasını itiyor, bir odaya giriyor, bir dakika sonra çıkıyordu. Başka hiçbir şey yoktu.
— Bu oda. 314. Dikkat edin.
Zaman ilerledi. Ona on dakika. Ona beş. Boş koridor. Sonra, tam onda, görüntü sıçradı.
Kesinti yok. Siyah ekran yok. Ama köşedeki saat 21:59:58’den 22:00:02’ye sıçradı; yaklaşık iki saniye, üç saniye, fazlası değil. Ve sıçrama sırasında odanın kapısı açıldı; daha önce kapalıydı.
— Sahneyi otuz kez izledim, dedi Cana. Kimse girmedi. Kimse çıkmadı. Kapı kapalıydı. Sonra açıldı. İçeri girdiğimde yatak boştu.
— Videoda bir silinme, dedi Mervan.
— Hayır. Silinme demek iz var demek. Bu silinme değil. Bilişim güvenliğinden bir arkadaşım ham dosyayı inceledi. Kesme yok. Yeniden kodlama yok. Zamanın kendisi sıçramış. Sanki zamanın kendisi, yalnız o koridorda, üç saniyeyi atlamış.
Sessizlik oldu.
— Peki kâğıt? diye sordu Nadir.
Cana onu ona doğru itti.
Reçete kâğıdından katlanmış bir yaprak; üstünde Hişam’ın zarif, tırtıklı yazısı:
“Mervan’ı evinize sokmayın.”
Masaya bakakalan adama döndü.
— Babamın bunu neden yazdığını bilmek istiyorum.
Mervan kaçamak yapmadı.
Yeniden oturdu, bastonunu dizlerine koydu, ağır bir yük kaldırmaya hazırlanan biri gibi yavaşça nefes aldı.
— Hişam’ı iki bin beşten beri tanırım, dedi. Bellek ve zaman üzerine bir konferansta konuşma yapıyordum; en arka sırada oturmuştu, sinir bilimcilerin arasında bir adli tıp doktoru; bana cevabını bilmediğim bir soru sordu. Konferanstan sonra karşıdaki meyhanede altı saat oturduk. Rüyaların mühürlenip mühürlenemeyeceğini düşünüp düşünmediğimi öğrenmek istiyordu.
— Mühürlenmek mi?
— Yani cesetler gibi muayene edilmelerini. Onlara ölüm belgesi, tarih ve neden verilmesini. Ben de ona yirmi yıldır bunu yapan bir adam tanıdığımı söyledim.
— Ben mi? dedi Nadir.
— Sen. Adını söylemedim. Ama o anladı. Ben anlatmadan önce biliyordu.
— Sonra?
— İşbirliği yaptık. Sessizce. İki bin beşte bana cesedi gösteren o oldu. İstatistik sonuçlarını ona gösteren benim. Sana söylemedik. Bu bir hataydı.
— Büyük bir hata, dedi Nadir.
— Evet.
— İki bin yirmi üçte ne oldu?
Cana’nın gözleri irileşti.
— Ölümünden önce, dedi.
— Ölmeden… ayrılmasından bir hafta önce Hişam yanıma geldi ve kaybolacağını söyledi. Onu aramamamı, kimseye söylememeyi, beklememi istedi. Ölümünün hikâyesini eski dostlarına anlatmamda yardım etmemi de. Ben yardım ettim. Ona sağlık idaresinden bir adamın adını verdim, kâğıt işlerini kolaylaştırdım.
— Ölmesine mi yardım ettin?
— Ölmüş görünmesine yardım ettim. Onun isteğiyle. Onun ısrarıyla.
— Neden?
— Çünkü rüya gördü, kızım. Bu sabah olanı gördü. Seni bir çukurun kenarında ona sarılırken gördü. Çözümün kaybolmak olduğunu düşündü; sarılacak kimse kalmasın diye.
— Ve başarısız oldu.
— Başarısız oldu. Çünkü döndü.
— Peki evlerine girmemem gerektiğini neden yazıyor?
— Bilmiyorum. Açıkça söyleyeyim: bilmiyorum. Belki benden korktuğu için. Belki ona ihanet ettiğimi sandığı için. Belki de… Ayağa kalktı. Belki bu kâğıdı başka biri yazdığı için.
Nadir:
— Mervan bu gece burada kalacak, dedi.
Cana itiraz etti.
— Nadir!
— Ona ne güveniyorum ne yalanlıyorum. Kimseye güvenmiyorum, bunun beşinci kural olduğunu biliyorum. Ama herkes içinde yalnız Mervan doğrulanamayacak hiçbir şey söylemedi. Kanıtları mühürlü. Kâğıtları emanette. Hikâyesi Hişam’ın söylediğiyle, bulduklarımızla örtüşüyor. Burada kalırsa gözümüzün önünde. Giderse görmediğimiz bir yerde.
— Ya…?
— O, bizim neden korktuğumuzu biliyor. Ve kendisinin de ondan korkması için, bilmesi gerekir.
Cana ona baktı, sonra yavaşça başını salladı.
— Peki. Ama ben de burada yatacağım.
— Çalışma odasında yatak var.
— Yatak istemem.
Mervan yorgun bir gülümsemeyle gülümsedi.
— Bu gece aslında kimse uyumayacak.
Sabaha karşı ikiyi yarım geçe dördü oturma odasında oturuyordu.
Mervan koltukta, bastonu yanında, yün bir yastığa yaslanmıştı. Cana karşı kanepede, gözleri açık. Selma kocasının yanında, başı omzunda, gözünü kırpmadan. Ve Nadir, yerine asılmış duvar saatine bakıyordu.
Rakamlar ilerliyordu. 2:35. 2:40. 2:45.
Kimse konuşmadı. Soluk soluğa bekleyen türden bir sessizlikti bu.
Sonra 3:10.
Sonra 3:14.
Sonra 3:15.
Ve bir sonraki dakikada, son rakam değiştiği anda, kimse anlaşmamışken hepsi aynı anda dikildi.
Tak.
Tak.
Tak.
Üç vuruş, kapının öbür yanından.
Nadir Mervan’a baktı. Koltuğunda oturuyordu; eli bastonunun üstünde; gözlerinde bir oyuncunun taklit edemeyeceği gerçek, beyaz bir şaşkınlık vardı.
— Ben değilim, dedi alçak sesle.
Önce Selma kalktı.
— Hayır, dedi Nadir. Ben.
Kapıya yürüdü. Sürgüyü tuttu. Dürbünden baktı.
Kimse yok.
Taş merdiven. Cılız sarı ışık. Sessizlik.
Kapıyı açtı.
Eşikte, onu söylemek isteyen biri gibi, özenle sıralanmış, bir çift ayakkabı vardı.
Eski, çatlamış, kahverengi bir çift ayakkabı; yan yana, tam paralel.
Ve bağcıkları bağlıydı.
İlk kez bağlıydı; özenle, çift düğümle.
Cana yavaşça ilerledi. Nadir’in arkasında durdu, omzunun üstünden baktı.
— Bu babamın ayakkabısı, diye fısıldadı.
— Biliyorum.
— Hayır. Anlamıyorsun. Bu ayakkabı… bu… Eli ağzına yükseldi. O ayakkabısını çıkarmaz. Babam ayakkabısını yalnız geceleri çıkarır. Ve çift düğüm atmaz.
Nadir eğilip iki ayakkabının arasından küçük bir kâğıt aldı.
Aynı reçete kâğıdındandı. Bu kez Hişam’ın zarif yazısı değil, titrek, bulanık harfler vardı; sanki diz üstünde yazılmıştı:
“Geçtim. Beni izlemeyin. İkinci tutacak benim.
Üzülme Cana. Üzüldüğünü hatırlamayacaksın.”
Nadir başını kaldırdı.
— Cana…
Ama o onu duymuyordu.
Kapının ortasında duruyor, ayakkabılara tuhaf bir bakışla bakıyordu; berrak, sakin, ne acı ne şaşkınlık dolu bir bakış; kimin olduğunu bilmediği bir çift ayakkabıya bakan bir kadının bakışı.
— Bu kim? diye sordu.
— Cana?
— Bu bir erkek ayakkabısı. Kimin? İçinizden birinin mi?
— Babanın ayakkabısı.
Gözlerini Nadir’e kaldırdı.
Kibar, şaşkın bir gülümsemeyle gülümsedi.
— Affedersiniz? Hangi baba?
On Altıncı Bölüm
“Hafıza, odaları birer birer kapanan bir evdir; içinde oturan, mutfağın yolunu kaybedene dek fark etmez.”
— Nadir Esved’in defterinden
Cana şafağa kadar direndi.
Unutuşa direnmedi; unutuşa direnilmez. Kabul etmeye direndi. Herkesin ortasında kanepeye oturmuş, ayakları bitişik, elleri dizlerinde, gözleri ustalıkla sürdürdüğü o yöntemli sükûnetle yüzlerin arasında dolaşıyordu; sanki toplantı acildi ve gündemi Cana adında üçüncü bir kadındı.
— Kendimi bilirim, dedi üçüncü kez. Ben Cana’yım. Otuz iki yaşındayım. Bilişsel sinir biliminde doktora yaptım. Uyku laboratuvarında çalışıyorum. Dördüncü katta oturuyorum. Bisikletim bodrumda. Rana adında bir arkadaşım var. Hiçbir şey eksik değil.
— Hiçbir şey eksik değil mi? diye sordu Selma şefkatle.
— Hiçbir şey.
— Peki baban?
— Size söyledim: kimden söz ettiğinizi bilmiyorum.
— Çocukluğunu hatırlıyor musun?
— Elbette.
— Okuldaki ilk gününü anlat.
Cana soluk aldı.
— Altı yaşındaydım. Mavi bir önlük giymiştim. Sınıfın kapısında durdum. Öğretmen gülümsüyordu. Ben… ben bir elden tutuyordum…
Durdu.
Havayı kavramış sağ eline baktı; sanki avucunda bir elin biçiminde bir boşluk olduğunu fark edip şaşırmıştı.
— Bir elden tutuyordum, dedi yavaşça. Ve sahibini göremiyorum.
— Ne görüyorsun?
— Bir gölge görüyorum. Gri bir kol görüyorum. Bir ayakkabı görüyorum. Sonra hiçbir şey.
— On iki yaşında? Asansörü görmeye başladığın zaman?
— Onu tek başıma gördüm. Odamda. Korkuyla uyanıyorum. Ve bir odaya gidiyorum… Kaşlarını çattı. Koridorun sonundaki odaya; ve uyandırıyorum… kimi uyandırıyorum?
Elini alnına götürdü.
— Kimse yok. Ben hep yalnızım. Ama yalnız olmadığımı biliyorum. Her hatırada boş bir yer var. İçinden birinin ince bir makasla kesilip çıkarıldığı bir toplu fotoğraf gibi. Fotoğrafın çevresindeki çocukları görüyorum, bir tanesinin yeri olan kenarı görüyorum.
Kimse konuşmadı.
Odanın uzak köşesinde Mervan koltuğunda oturuyordu; elleri kenetli, gözleri kapalı; ne dua eden ne uyuyan biri gibi, hafızasına bir şey not alıyormuş gibi.
Nadir:
— Sana anlatacağız, dedi.
— Hayır, dedi Cana sertçe. Siz değil. Görmek istiyorum. Kanıt istiyorum.
Selma çalışma odasından Cana’nın dün sabah kendi çektiği belgelerin dosyasını getirdi, masanın üstünde açtı: mikroskop görüntüleri, analizler, reçete kâğıdı, sonra siyah defter.
Hişam’ın seksen dokuzda yazdığı otopsi sayfasına baktı. Adını okudu.
— Hişam Şihabi.
— Evet.
— Şihabi. Benim de soyadım bu.
— Sen Cana Hişam Şihabi’sin.
— Hayır, diye fısıldadı, adına eski bir telefon numarasına bakan ve sahibini hatırlamaya çalışan biri gibi bakarak. Kâğıtta adım buydu. Ama nereden geldiğini hiç bilmedim.
— Babandan.
Gözlerini kaldırdı.
— Benim bir babam olduğundan emin misiniz?
— Evet.
— Ve o… beni seviyor muydu?
Selma kocasının yanında çöktü, elini tuttu.
— Seni tapıyordu, dedi çatlayan bir sesle. Başının üstünde bir nöbetçi gibi dururdu. Üç yıl kayıpken her pazar mezarını ziyaret edip onunla konuşuyordun. Döndüğünde ona sarıldın ve hiçbir kadının ağlamadığı gibi ağladın.
— Hatırlamıyorum.
— Biliyorum, canım.
— O hâlde neden, diye sordu Cana, ve ilk kez sesi titredi, neden bir şeyden kurtulmuş gibi hissediyorum?
Kimse cevap veremedi.
Şafaktan bir saat önce Samer aradı.
Nadir’in telefonu çaldı, ekranda sahibini tanımadığı bir ad belirdi: Samer.
— Alo?
— Üstat Nadir? Tuhaf biçimde tanıdık bir ses geldi. Ben Samer. Bu saatte aradığım için özür dilerim.
— Önemli değil.
— Ben… uyumadım. Annem uyudu. Ben pencerenin önünde oturuyorum. Neden korktuğumu anlamaya çalışıyorum.
— Neden?
— Korkmamaktan.
Nadir istemeden gülümsedi.
— O duyguyu bilirim.
— Bana… annem sana bir şey söylediğini söyledi; şafak hakkında. Çukur hakkında. Davetli miyim?
— Zorunda değilsin.
— Ama orada olmak istiyorum.
— Neden?
— Bilmiyorum. Ama içimde bir şey, gitmezsem onarılamayacak bir şey olacağını söylüyor.
Nadir odaya baktı. Kapıya, sanki ardından bir ses duyuyormuş gibi bakan Cana’ya. Selma’ya. Mervan’a. Masadaki siyah defterine.
— Sana uğrarız, dedi. Hazır ol.
Eski eve vardıklarında gök demir rengindeydi.
Tarlalara don çökmüş, çimen donmuş beyaza kesmişti. Annesiyle birlikte taksiyle gelen Samer telefonunun fenerini yaktı ve hızlı adımlarla önden yürüdü. Yürüyüşünde tereddüt yoktu; evinde yürüyen birinin güveni vardı.
— Yolu nereden biliyorsun? diye sordu Selma.
— Bilmiyorum. Beni… bir şeyler yönlendiriyor.
Alçak duvardan, arka kapıdan, çıplak ağaçların yanından geçtiler, sonra hepsi çukurun kıyısında yan yana dizildi.
Vedad oradaydı.
Donmuş çimenin üstünde tekerlekli sandalyesinde, hemşiresiz, bekçisiz, sanki biri onu dün buraya bırakıp gitmiş gibi. Gri battaniyesi omuzlarında, kucağında metal kutu, gözleri çukurun doğu duvarına dikilmişti.
— Geldiniz, dedi. Çeyrek saat geciktiniz.
— Buraya nasıl geldin?
— Sağlıklıların bilmediği yollar vardır.
— Halacığım…
— Zaman yok. Bak.
İnce parmağını uzattı.
Baktılar.
Çukurun doğu duvarı, Samer’in mektubunda dediği gibi değişmişti. Artık düz toprak değildi; bir duvarın engeli erimiş, yerinde bir kapı belirmişti.
Koyu ahşaptan kısa bir kapı; eğilmiş bir adam boyunda, çamura sanki orada bitmiş gibi oturmuş, yeşil bakır menteşeli. Bakışlarının geldiği yerde tutacak yoktu. Ama kenarıyla duvar arasında beliren aralık genişti ve içinde, henüz yaratılmamış bir günün ışığı gibi soluk, gri bir ışık vardı.
Kapı yarı açıktı.
— Açılmış, diye fısıldadı Samer.
— Evet.
— Kim açtı?
— Geçen.
Kulaklarına bir ses ulaştı.
Rüzgâr sesi değil. Yer sesi değil. Kapının içinden gelen bir insan sesi; çok uzaktan, alçak, uzun bir koridorda yürüyormuş gibi yankılanarak:
— Cana…
Cana titredi.
— Beni kim çağırıyor?
— Cana… kızım…
Bir adım kenara doğru ilerledi; gözleri aralıktaydı, açık elleri adını bilmediği bir şeyi istiyordu.
— Bu sesi biliyorum, dedi. Biliyorum. Ama bilmiyorum…
Nadir kolunu uzattı, son anda onu omzundan yakaladı; çukurda ilk basamağa inmeden önce.
— Hayır, dedi. Bu kez olmaz.
Doğu duvarında, metal levhanın bulunduğu yerde, güneş yavaş yavaş, ışın ışın kapıya doğru süzülmeye başladı.
On Yedinci Bölüm
“En zor soru ‘ben kimim?’ değildir; ‘hangimiz asıl olan?’ sorusudur.”
— Nadir Esved’in defterinden
Işın duvarda, bir ışık damlası gibi yavaşça ilerliyordu.
Metal levhanın üstünden geçti, levha tutuştu. Sonra altındaki nemli çamura süzüldü; çamur, sanki mürekkebe bulanmış gibi karardı. Sonra bakır kapının kenarına ulaştı; yeşil menteşeler hafifçe sarsıldı ve aralıktan, tuhaf bir koku taşıyan sıcak bir rüzgâr yükseldi: eski kitapların, henüz yağmamış yağmurun kokusu.
Herkes kıpırdamadan kenarda durdu.
Nadir bir eliyle Cana’nın omzunu, öbür eliyle Selma’nın elini tutuyordu. Yanında Samer, solgun ama sağlam. Karşı yanda Samer’in annesi Hind, paltosunu sıkıca kavramış, yalnızca kendisinin duyabileceği ayetleri fısıldıyordu. Arkalarında Vedad’ın sandalyesi, dizlerinde kutu.
— Tamamen açılmıyor, dedi Samer, kimseye bakmadan. Nasıl bildiğimi bilmiyorum. Ama birinin onu çekmesi gerekiyor.
— Tutacakları gören sen miydin?
— İçeriden. Aralıktan. Üç tane vardı. Ama şimdi ikisini göremiyorum.
— Çünkü öbür tarafta.
— Hayır. Çünkü biri kullanıldı, öbürü… henüz var olmadı.
O anda bastonu duydular.
Taşın üstünde tıkırdayan ahşap, düzenli, yol tarafından geliyordu. Hepsi döndü; donmuş çimenin üstünde ağır ağır yürüyen, bastonuna yaslanmış, gri atkısı boynunda dalgalanan uzun bir adam gördüler.
Mervan.
— Özür dilerim, dedi yaklaşırken; dünkünden on yaş yaşlı görünüyordu. Geç kaldım. Araba kıpırdamadı. Bir çiftçiden motosiklet kiraladım.
— Arabanız?
— Kapının yanında bıraktım. Onu sürmeye artık dayanamıyorum.
— Neredeydiniz?
— Yolda. Bacağım dayanmadı diye sizden önce gitmenizi söylemiştim, sonra bulduğumu kiraladım. Beni beklemeyeceğinizi sandım.
— Kimseyi bırakmadık.
— Biliyorum.
Çukurun kıyısında durdu; yarı açık kapıya, ondan sızan soluk ışığa baktı.
Yüzü değişti.
Samer’in ve Cana’nın yüzünde gördükleri şaşkınlık değildi bu. Daha derin, daha eski bir şeydi; içinde doğup otuz yıldır bir daha dönmediği bir eve bakar gibi.
— Hayal ettiğimden küçük, diye fısıldadı.
— Onu tanıyor musunuz? diye sordu Nadir.
— Rüyalarımda gördüm.
— Siz mi?
— Ben de. Doksandan beri.
Ardından gelen sessizlikte Mervan’ın ağır ağır soluk aldığı duyuldu; sanki göğsünde bir asansör taşıyordu.
— Üçüncü tutacağın neden benim olduğunu soruyorsunuz. Biliyorum. Bir şeye karar vermeden önce size anlatacağım. Sizi kandırmak istemiyorum.
— Anlat.
— Seksen dokuz yılının yirmi bir Ekim gecesi, Nadir, yanıma geldin ve bir iyiliğe ihtiyacın olduğunu söyledin. Bir yıl daha yazmamı. Bir zarf bırakmamı. Bir mührü açmamı. Ben kabul edince, görmediğimiz kapı bedelini aldı.
— Neydi?
— Karımın adı.
Sessizlik oldu.
— Seksen dokuz gecesi üç yıldır evliydim. Sabah uyandığımda yanımda bir kadın uyuyordu; tanıyordum, seviyordum, sesini, kokusunu, neyi sevip neyi sevmediğini biliyordum. Ama adını hatırlayamadım. Hâlâ hatırlamıyorum. Otuz yedi yıl sonra. Ona her ne zaman adını sorsam utandım. Onu tek bir sözcükle tanıyorum: Sevgilim. O da beni şımarık sanıyor.
Selma ona solgun bir yüzle baktı.
— O biliyor mu?
— Beş yıl önce söyledim. Ağladı ve dedi ki: Ne olmuş yani? Beni tanımıyor musun? Tanıyorum. Bu bana yeter.
— O hâlde onu geri almak istiyorsun.
— Ölmeden önce adını bilmek istiyorum.
Nadir:
— Ya adla dönersen ve kapı onun yerine başka bir şey alırsa? dedi.
— Kabul ederim.
— Ve kimi?
— İsteyen kimi isterse. Şu anda bu bastondan, bu yüzden ve yirmi yıldan ya da daha azdan başka bir şeyim yok.
Eliyle ceketine uzandı, küçük bir bakır anahtar çıkardı; ağaç yaprağı biçiminde.
— Bunu bu sabah Hişam’ın kızı verdi.
Herkes Cana’ya döndü.
— Ben mi? dedi.
— Beşte. Hepiniz Samer’le uğraşırken. Mutfaktaydınız ve bana dediniz ki: Neden taşıdığımı bilmediğim bir şey taşıyorum. Çantanızdan bunu çıkardınız. Dediniz ki: Sen ne yapacağını bilirsin.
Cana çantasının iç cebini açtı, boş buldu.
— Almışsınız…
— Bana verdiğinizi aldım. Hiçbir şey çalmadım.
— Neden size verdim?
— Çünkü babanızındı. Bana ulaşması gerekiyordu.
Anahtarı avucuna koydu ve kapıya baktı.
— Üç tutacak, üç sahip. Biri girdi bile. Ben girersem ikincisi düşer. Birincisi kalır: Nadir, sen. Ve üçünden hiçbiri, birincisi burada ayakta kalmadıkça çıkamaz.
— Ben bekçiyim.
— Sen sonuncusun.
Nadir kapıya baktı.
Sonra tek söz etmeden, hâlâ kenara atılmış duran merdivene doğru ilerledi. Ve o anda kapının içinden başka bir ses duydular.
Hişam’ın sesi değildi.
Boğuk, bitkin, ağır adımlarla yaklaşan, ince toprağı ezen bir sesti. Her birinin tanıdığı, ama adını söylemeye kimsenin cesaret edemediği bir sesti.
— Açmamalısınız, dedi ses. Açmamalısınız…
Bir el kapıyı içeriden itti.
Koyu ahşap, bakır menteşeleri üstünde inleyerek yavaşça açılmaya başladı; her gıcırtısı çukurda, uzun bir uykudan kalkan eski bir çığlık gibi yükseliyordu.
Ve bir adam göründü.
Aralıktan eğilerek çıktı, sonra doğruldu. Yetmişli yaşların ortasında, beyaz saçlı, zayıf, eski, ıslak bir palto giymişti. Yüzünde çok şey bilenin kırışıklıkları vardı, alnı yaralıydı, ve gözlerini göğe kaldırdığında, uzun bir zamandan sonra ışığı ilk kez görüyormuş gibi irileştiler.
Ayaklarında iki kahverengi ayakkabı vardı.
Sağ ayakkabının sol bağcığı çözüktü.
Çevrelerinde soluklar, birbiri ardına kesildi.
Kimse konuşmadı.
Çünkü kapıdan çıkan yüz, Nadir’in yüzüydü.
— Nadir? diye fısıldadı Selma.
Kocasına döndü, sonra alt kenarda sendeleyen adama, sonra yine kocasına.
İkisi de aynı ışıkta duruyordu. Aynı beyaz saç. Aynı boy. Altmış yıl önce ölen bir babadan miras kalan aynı kemerli burun. Tek fark, birinin çimenin üstünde, diğerinin çukurun dibinde durması, birinin gözlerinde umuda benzer bir şey, ötekinin gözlerinde kurtuluşa benzer bir şey bulunmasıydı.
— Sen, diye fısıldadı Nadir.
— Benim.
— Kimsin?
— Kim olduğumu sanıyorsun?
— Bilmiyorum.
— Ben de çoğu zaman bilmiyorum.
Öteki adam yorgun bir gülümsemeyle gülümsedi, sonra bacakları titredi. Eğildi, dizlerinin üstüne çöktü, sonra ellerinin üstüne.
— Beni kurtarmaya kalkmayın, dedi kısık bir sesle. Rica ederim. Bu ses size ulaşsın diye elimdeki her şeyi verdim. Beni kurtarırsanız, bedeli sizi tanıyan alır.
— Hangi bedel?
— Telefonda duyduğun ses benim. Mektupları gönderen benim. Sayfayı yırtan benim. Otuz yedi yıl sana yazan, senin okumadığın benim.
Güçlükle bakışını ona kaldırdı.
Ve gözlerinde, yanında duran kocasının gözlerinde değil, elli yıldır görmediği bir şeyi gördü: hiçbir şey istemeyen, kaybetmekten korkmayan, çünkü her şeyi kaybetmiş bir tam sevgiyi.
— Selma, dedi ve başka bir şey söylemedi.
Ve çamurda yanı üstüne düştü.
On Sekizinci Bölüm
“İnsan, ne kadar canlı olduğunu anlamak için kendini ölü görmeye ihtiyaç duyabilir.”
— Nadir Esved’in defterinden
İlk inen Selma oldu.
Ne merdiveni ne halatı bekledi. Çukurun kenarına oturdu, ayaklarını sarkıttı, sonra atladı. Soğuk çamura dizlerinin üstüne düştü, yan yatmış adama doğru süründü, başını, değerli bir yumurtayı tutar gibi avuçları arasına aldı.
— Nadir.
Gözlerini açtı.
Tıpatıp onun gözleriydi. Yeşile çalan sıcak bir gri; çevresinde aynı kırışıklıklar; ama içlerindeki daha derindi. Sanki bakılmaması gereken bir şeye bakmış ve dönmüşlerdi.
— Selma, diye fısıldadı.
— Buradayım.
— Biliyorum. Seni görüyorum.
— Konuşma.
— Konuşmalıyım. Bana kalmadı… Yutkundu. Zaman benim dostum değil.
Nadir halatla güçlükle indi, dizi haykırıyordu. Karısının yanına, ona benzeyen adamın yanına çöktü, ona ilk kez yakından baktı. Sağ şakağında kendisinde olmayan küçük bir yara izi gördü. Ve boynunda, paltonun yakasının altında, bir tılsım gibi bağlanmış kırmızı yün bir iplik.
— Kimsin? diye bir daha sordu.
— Ben senim, Nadir. Ama kimseyi kurtarmadığın dünyadaki sen.
Herkes çukurun çevresinde sessizce oturdu.
Bastonuna yaslanıp kıpırdanan Mervan bile durdu. Keskin gözleri yumuşamış olan Vedad bile adama şaşkınlıkla değil, sadakate benzer bir şeyle baktı.
— Her şeyi açıklayamam, dedi öteki adam. Denemeyeceğim de. Çünkü denediğimde kapı başka bir bedel alıyor. Söylenmesi gerekeni söyleyeceğim. Gerisini vardığınızda anlayacaksınız.
— Söyle.
— Benim dünyamda, otuz yedi yıl önce, yirmi bir Ekim gecesi üç vuruş duydum. Kapıyı açmadım. Rüya sandım. Sabah, içinde yazımın bulunduğu gri bir zarf buldum. Okudum. İnanmadım. Benden istenene kulak vermedim. Kıpırdamadım.
— Ne istiyordu?
— Selma’nın ertesi sabah okula gitmesine izin vermememi.
Selma’nın eli ağzına yükseldi.
— Gitti… ve dönmedi.
— Ne oldu? diye fısıldadı.
— Kaza. Yolda. Bir kamyon. Sekizi yedi geçe.
Nadir karısına baktı. Çamurda dizlerinin üstünde durmuştu, yüzü fırtınadan sonraki yer gibi birden kurumuştu.
— Ben kurtuldum, diye sürdürdü öteki adam. Ve kurtulmadım. Otuz üç yıl kapıyı aradım. Buldum. Açtım. Geçtim. Bulduğumu buldum. Sonra seni uyarmak için geçmişe döndüm. Her uyarışımda kapı benden bir şey aldı. Önce babamın adını, sonra kardeşimin, sonra çocuklarımın. Sonra kendi adımı. Sonra sevdiğim son şeyi.
— Ya Selma?
— Selma, adını unutmadığım tek kişiydi. Çünkü karşılığında kapıya en değerli şeyimi, ondan başka her şeyi bizzat ben verdim.
Cana çukurun üstünden nefesini çekti.
Kenarda duruyordu, Samer’in eli omzunda, gözleri iri iri. Sonra uzak bir sesle:
— Kapı hakkında ne dediniz? Orada ne buldunuz?
— Ne bulduğumu mu? Öteki adam gülümsedi. Adların saklandığı yeri buldum. Ölenlerin adları, doğmayanların adları, unuttuklarımızın adları. Her adın küçük bir çekmecesi var; bazı çekmeceler açılıyor, bazıları açılmıyor. Çekmecesi açılan unuttuğunu geri alıyor ama karşılığında bir şey kaybediyor. Hiçbir şey bedava değil Cana. Hasret bile.
— Beni tanıyor musun?
— Adını biliyorum; orada okudum. Babanın yazısıyla yazılıydı.
Dondu.
— Babam mı?
— Orada. İlk odada. Uzun bir masada yazıyor. Adını yazıyor, siliyor, yine yazıyor. Unuttuğu için değil. Adın hâlâ yazılabildiğinden emin olmak istediği için.
Hiçbir şey söylemedi. Gözyaşları yanaklarından akıyordu, silmek için elini kaldırmadı. Neden ağladığını bilmiyordu.
Sonra öteki adam Nadir’e doğru eğildi, soğuk bir elle bileğini tuttu.
— Dinle. Bir dakikam yok. Çıktığım andan beri ölüyüm. Bu dünyadan olmadığım için ölüyorum ve bu dünya beni kabul etmiyor. Bu çukurda öleceğim. Öldükten sonra beni kapıya taşıyacaksınız.
— Seni mi taşıyacağız?
— Kapıya. İçeri. Sen ve Samer.
— Neden?
— Çünkü diğer çukura konmam gerek. Seksen dokuz yılında. Hişam’ın beni bulduğu yere. Oraya varamazsam Hişam cesedi görmez, kimse seni uyarmaz, mektup yazılmaz, kapılar çalınmaz. Ve senin dünyan benimki gibi açılacak.
— Anlamıyorum.
— Anlamıyorsun. Yapıyorsun.
— Ya reddedersem?
— O zaman Selma’yı kaybedersin.
Nadir ne diyeceğini bilemedi.
Karısına baktı. Onu kendisi gibi tanıyan adama. Ve kendi kendine, sessizce, yetmişindeki bir adama yakışmayacak soruyu sordu: Onu, evrenin bedelini ödemiş bu yabancının sevdiği kadar seviyor muyum?
Öteki adam soruyu duymuş gibi dedi:
— Seviyorsun. Gereğinden fazla. Bu yüzden adından başka her şeyi unutmalısın.
— Ya adını unutursam?
— Ödemeyeceğin bedel o olur.
Kimse cevap veremeden, öteki adam uzun, derin bir soluk aldı; içinde bir şey kopmuş gibi.
— Selma, dedi. Ve adından başka bir şey söylemedi.
Elini tuttu, otuz yedi yıl önce Nadir üç gün uyuyarak yitip gittiğinde yaptığı gibi sıktı. Sonra yavaşça gevşetti.
Gözleri açıktı, çukurun üstündeki gök dikdörtgenine bakıyordu; güneş orada tamamlanmıştı. Yüzünde korku yoktu. Zor bir işi bitirmiş birinin yüzü gibiydi.
Vedad çukurun kenarına diz çöktü, kimsenin duymadığı bir ayet fısıldadı.
— Öldü, dedi Samer.
— Hayır, dedi Nadir. Gidecek.
Ona baktılar.
— Onu kapıya taşıyacağız. Olacak olan bu.
Taşırken ağırlık yoktu.
Beden şaşırtacak kadar hafifti; sanki dünyadan taşıdığı şey parça parça ondan çekiliyordu. Taşıdılar; Nadir omuzlardan, Samer ayaklardan. Sağ ayakta kahverengi bir ayakkabı vardı, bağcığı çözük, sallanıyor ve çamuru sürüklüyordu.
Nadir kapıyı omzuyla itti. Kolayca açıldı.
Arkasında bir koridor vardı.
Uzun bir koridor; şafak ışığına benzer gri bir ışıktan başka ışığı yok, görünmeyen bir tavana yükselen koyu ahşaptan devasa raflar arasında sonsuza uzanıyordu. Raflarda saymakla bitmeyen sıralar hâlinde bakır çerçeveli küçük çekmeceler vardı; eski bir kütüphane kartı çekmeceleri gibi; her birinin üzerinde el yazılı bir etiket. Ve kâğıt, toz, yağmur kokusu.
— Aman Allahım, diye fısıldadı Samer.
— Okuma, dedi Nadir. Hiçbir adı okuma.
— Neden?
— Bilmiyorum. Ama içimde bir şey bunu söylüyor.
Bir adım ilerlediler. Sonra bir tane daha. Ayaklarının altında zemin, iç içe geçmiş küçük sözlerle oyulmuş soğuk taştı. Sonra on metre ileride aydınlık bir alan, uzun bir masa ve ardında yazı yazan bir adam belirdi. Başı beyaz, bacağı kırık için bir sargıyla bağlı, kahverengi ayakkabısı sandalyesinin yanında duruyordu.
— Hişam, diye fısıldadı Samer.
Adam başını kaldırdı.
Gülümsemedi. Şaşırmadı. Onlara ve taşıdıkları şeye baktı, sakin bir sesle dedi:
— Buraya bırakın.
Bedeni yan bir masaya yatırdılar.
— Peki sonra?
— Sonra mı? dedi Hişam. Gülümsemesi acıydı. İş bittiğinde geri döner.
— Nereye?
— Bulunduğu yere.
Sol duvarda, birkaç adım ötede, başka bir kapı vardı. Hafif aralık küçük bir kapı; içinden gün ışığı sızıyor, eşiğinde bir çukur, ıslak çimen, toprak kokusu görünüyordu.
— Seksen dokuz yılı, dedi Hişam. Ben onu taşıyamam. Bacağım kırık. Ve odadan çıkamam.
Nadir elini cesede uzattı; dokunmadan önce arkasında beklemediği bir ses duydu.
Bir bastonun taşa tıkırdayan sesi.
— Tebrikler, dedi Mervan. Çok iyi yaptınız.
Döndü.
Mervan, girdikleri kapının yanında duruyordu; elinde ağaç yaprağı biçimindeki küçük bakır anahtar. Ve Nadir onun yüzünü ilk kez maskesiz gördü: bir ad aramayan, çok daha büyük bir şeyi arayan bir adamın yüzü.
— Ve işte ilk odadayız, dedi. Kapıyı bana açtığınız için teşekkürler.
— Mervan, dedi Hişam kısık bir sesle. Yapma.
— Yaptım.
Ve anahtarı havanın boşluğunda çevirdi.
Arkalarındaki kapı uzun bir inilti çıkardı, sonra hafif bir sesle kapandı; çok uzaktan, dışarıdan, bir kadının kocasının adını haykırdığı duyuldu.
Dördüncü Kısım
On Dokuzuncu Bölüm
“Kaybettiğini geri almak isteyen, önce ödediği bedelin kendisine ait olup olmadığından emin olsun.”
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir kapıya atıldı.
Ne bu yanda ne öbür yanda bir kol vardı. Ahşap parmaklarının altında pürüzsüzdü, ılıktı; uyuyan bir hayvanın derisi gibi. İçeri girdikleri aralığın yerinde saç teli kadar ince bir çizgiden başka bir şey kalmamıştı. Omzuyla itti, sonra iki eliyle, sonra yumruğuyla vurdu; kapı yalnızca boğuk bir ses verdi, sanki yünden bir duvara vuruyordu.
— Açılmaz, dedi Hişam arkasından, sakin bir sesle. Şimdi olmaz.
— Ne zaman?
— Gelecek şafakta. Güneş öbür taraftaki metal levhaya değdiğinde. O zaman bile açılacağının bir güvencesi yok.
— Yarın şafakta mı?
— Burada zaman bildiğin gibi akmaz. Ama çıktığımız dünyanın ölçüsüyle evet: yaklaşık yirmi dört saat.
Samer koridorun tam ortasında duruyordu; ellerini nereye koyacağını bilemiyordu, iki yanında yükselen çekmecelere insanın bir dağa baktığı gibi bakıyordu.
— Nerede olduğumuzu öğrenmek istiyorum, dedi. Şunun da ne olduğunu… Yan masanın üstünde, çözük bağcıklı ayakkabısıyla yatan cesedi gösterdi. Bütün bunların ne anlama geldiğini.
Hişam ona uzun uzun baktı; sonra önündeki masada duran küçük mumu söndürüp bir başkasını yaktı.
— Oturun. Bildiğimi anlatacağım. Çok fazla değil.
— Burası bir oda değil, dedi Hişam. Bir bina da değil. Bir zihin unutmaya karar verdiğinde geriye kalan şey burası. Siz olayların ardında yaşıyorsunuz, bir mahallenin insanlarının ırmağın ardında yaşadığı gibi. Burası öbür kıyı. Birinin belleğinden silinen her ad bu çekmecelerde saklanır. Oradaki biri kendi adıyla çağrıldığında, nedenini bilmeden göğsünde ağır bir şey duyar.
— Bu çekmecelerin hepsi mi?
— Adlar. Milyonlarca. Belki daha fazla. Babaları tarafından unutulmuş çocukların adları, kimsenin anmadığı sevdiklerin adları, adı değiştirilmiş şehirlerin adları, küçük evlerde söylenip de söyleyenleri tükenmiş şeylerin adları.
— Ya sen?
— Ben dün geceden beri buradayım. Geçecektim, geçtim. İstediğim için değil; kızımın uçurumun kıyısında duracağını, onu düşmekten alıkoyacak bir şeyi olmazsa düşeceğini bildiğim için. Bir de adım ondan silinmeliydi ki iş daha hafif bir acıya dönüşsün.
— Kızını bedel olarak sen ödedin.
— Evet. Kendimi ödediğim gibi.
Sonra önündeki kâğıda baktı; kâğıt tek bir satırla doluydu, o satır onlarca kez yineleniyordu: “Cana.” Altında: “Cana.” Sonra: “Cana.”
— Adını yazıyorum, kalem onu hatırlıyor mu görmek için.
— Hatırlıyor mu?
— Kalem hatırlıyor. Ben korkuyorum.
Sonra ayak sesleri duydular.
Mervan koridorda ağır adımlarla ilerliyordu; parmağını ahşap çekmecelerin üzerinde, eski bir sazın tellerinde gezinen bir el gibi gezdiriyor, kartları alçak sesle okuyordu: “Ahmet… Ahmet… Suad… Fuat… Nebile…” Hiçbir adın önünde durmuyor, yalnızca aradığını okuyordu.
— Mervan, dedi Nadir. Ne yapıyorsun?
— Arıyorum.
— Neyi?
— Çekmecemi.
— Onu nereden tanıyacaksın?
— Bir adam kendi evinin çekmecesini nasıl tanırsa öyle. Dönüp bakmadı. Çünkü o ilk çekmece. Seksen dokuzda sana ilk teslim ettiğim şey oydu. Kapandığında kendine özgü bir sesi vardı.
— Milyonların arasından bulamazsın.
— Hayır, bulurum.
Durdu.
Sağ duvarda, omuz hizasında bir çekmecenin önündeydi; ötekiler gibi bakır çerçeveli, kartı zarif bir el yazısıyla yazılmış bir çekmece. Nadir şimdi o yazıyı, kendi yazısını tanır gibi tanıyordu:
“Mervan’ın karısının adı.”
— İşte bu, diye fısıldadı.
— Kartı kim yazdı?
— Ben. Ben yazdım, adı artık bilemeyeceğimi anladığım zaman… Yazdığımı hatırlamıyorum. Ama yazıyı tanıyorum.
Eli kulpa uzandı.
— Açma, dedi Hişam.
— Neden?
— Çünkü yalnızca anahtarla açılmıyor. Kendi adımı taşıyan çekmeceyi denedim. Onu açan başka bir şeydi.
— Neydi?
— Karşılığında bir ad sunmak.
Mervan, kartın altındaki küçük deliğe bakır anahtarı soktu; iki maden parladı.
Sonra durdu.
— Bir ad sunmak ne demek?
— Belleğinden bir adı bırakmak. Ya da bir başkasının belleğinden.
— Bir başkasının?
— Yanında duran birinin.
Sessizlik çöktü.
Mervan Hişam’a baktı. Sonra Samer’e. Sonra, yavaşça, Nadir’e.
İnce gözlüğünün ardındaki gözlerinde tarif edilemez bir şey vardı. Belki bir özür. Belki de uzun zamandır eskiyen ağır bir kıskançlık.
— Bir gün bana en yakın dostum olduğumu söylemiştin, dedi. Ve biliyorsun, hayatımda karımdan fazla sevdiğim kimse olmadı. Yine de adı elimde yitti. Sözünü verdiğim adamın elinde. Yakındığımı hatırlamıyorum. Ama Nadir, senden bir şey isteyeceğim.
— Ne?
— Beni bağışla.
— Neyi?
Anahtarı çevirdi.
Çekmecenin sesini kimse duymadı.
Nadir göğsünde tuhaf bir şey hissetti; sanki yumuşak bir el kaburgalarının arasından içeri girmiş, küçük, değerli bir şeyi alıp çıkmıştı. Acımadı. Şaşırmadı. Dizleri titremedi.
Çekmece yavaşça açıldı; içinden küçük, beyaz bir kâğıt çıktı.
Mervan titreyen eliyle kâğıdı aldı. İçindekine baktı.
Kâğıdın üstüne tek bir damla düştü.
— Leyla, dedi kırık bir sesle. Adı Leyla. Adı Leyla. Leyla… Leyla.
Dizlerinin üstüne çöktü, kâğıdı bir bebeği sarar gibi göğsüne bastırdı.
— Leyla, diye yineledi, hem gülüp hem ağlayarak. Nasıl unuttum? Seni nasıl unuttum?
— Mervan, dedi Hişam alçak sesle. Ne sundun?
Aralarından ağır bir sessizlik geçti.
Mervan başını kaldırmadı.
— Bana karşılıksız verilmiş olanı sundum.
— Kimden?
— Hak etmediğim kişiden.
Nadir anlamaya çalıştı. Bir şeylere dönüp bakmaya, herhangi bir şeyi hatırlamaya çalıştı. Birkaç an önce kafasında ne olduğunu aramak için zihnini karıştırdı; kapıyı buldu, kendisine benzeyen bir adamın cesedini, Hişam’ı, tanımadığı Samer’i, kâğıdın üstünde ağlayan Mervan’ı.
Sonra çığlığı düşündü.
Kapı kapanmadan önce bir kadının seslendiğini duymuştu. Her kimse bir kadın. Onu tanıması gerekirdi. Gerekirdi ki…
— Samer, dedi sakin bir sesle; gözleri kapalı kapıdaydı. Dışarıda adımı haykıran kadının kim olduğunu biliyor musun?
Samer ona baktı.
Hişam’a baktı.
Hâlâ diz çökmüş duran Mervan’a baktı.
— Üstat, dedi güçlükle duyulan bir sesle. O sizin eşiniz.
— Eşim mi?
— Selma.
Nadir kibar, şaşkın bir gülümsemeyle gülümsedi; hiç gitmediği bir şehrin adını duyan biri gibi.
— Affedersiniz? Hangi Selma?
Yirminci Bölüm
“Bazen felaketten ancak onu unutarak kurtuluruz. Bazen de yalnızca kurtulmak için unuturuz.”
— Nadir Esved’in defterinden
Samer hepsinden hızlıydı.
Düşünmedi. Sormadı. Tanımadığı Nadir’in o şaşkın, kibar gülümsemeyle gülümsediğini, Mervan’ın bir kâğıdın üstünde diz çöküp ağladığını görünce bedeni aklından önce davrandı. İhtiyara atıldı, paltosunun yakasından yakaladı, bir paçavra gibi yerden kaldırdı.
— Ne yaptın ona?
— Samer! diye bağırdı Hişam.
— Ne yaptın? Ondan ne aldın?
— Almadım… diye soludu Mervan. Ben sundum…
— Karısının adını sundun! Kapının dışında bekleyip çığlık atan bir kadının adını! Sana verilen zarardan söz eden sendin! Şimdi de hiç duraksamadan dostuna zarar veriyorsun!
— İnkâr etmiyorum.
— İnkâr etmiyor musun?
— Adını bilmediğin bir insanla yaşamanın ne demek olduğunu bilemezsin!
— Kafanın içinde bir delikle yaşamanın ne demek olduğunu biliyorum! diye haykırdı Samer, sesi kırılıyordu. Benden koparılanın ne olduğunu bile bilmiyorum! Kendime geri dönsün diye kimseden bir şey koparmazdım!
Mervan yüzünü yukarı çevirdi, paltosunun içine gömüldü.
— Ben cesur bir adam değilim evlât. Gereğinden fazla seven bir adamım; gereğinden fazla seven kimseyi görmez.
Hişam, Samer’in koluna yapıştı, yavaşça çekti.
— Bırak. Boşuna. Çekmece bir daha kapanmaz. Sabaha kadar dövsen de ad geri gelmez.
— Peki o aldığını geri verirse?
— Verebilir.
— Yani onun elinde…
— Leyla’nın adını çekmeceye geri koyabilir; o zaman öbür çekmece geri kazanılır. Evet. Kanun bu. Ama yapmayacak.
Herkes Mervan’a baktı.
Hâlâ diz çökmüştü, eli göğsünde, kâğıt parmaklarının arasında.
— Alçak olduğumu biliyorum, dedi güçlükle duyulan bir sesle. Ama Nadir, onu hâlâ yanımda tutuyorum. Kâğıdı. Adı. İlk çocuğumu sevdiğim gibi seviyorum onu. Geri veremem. Şimdi olmaz. Kendime hüküm vermeden önce bir saat taşımama izin verin.
Nadir bir kenarda, sakin, her şeye seyircinin şaşkınlığıyla bakarak duruyordu.
İçinde öfke yoktu. İşin en tuhaf yanı buydu. Telafisi olmayan bir şeyi yitirdiğini bilmek, ve öfkelenememek. Kitabından bir sayfanın kaybolduğunu söyleyip de içinde ne yazdığını bilmeyen bir okur gibi.
Ama düşünüyordu.
Son saatlerde kendisine söylenen her şeyi. O küçük mektubu, katlanmış kâğıdı: Selma yaşıyor. Bir kadının haykırışını. Adı duyduğunda içinde kıpırdayan şeyi. Hasret değildi. Çoktan kesilmiş, hava değişince hâlâ ara sıra sızlayan bir kemikteki ürperti gibi bir şeydi.
— Samer, dedi.
Genç adam döndü.
— Bana ondan söz et.
— Ne?
— Selma’dan. Onu hatırlamıyorum. Ama kimi sevdiğimi bilmek istiyorum.
Samer’in gözleri büyüdü, sonra yatıştı. Gelip soğuk zemine oturdu, Nadir de onu izledi.
Anlatmaya başladı.
Ortaokulda matematik öğreten bir kadını anlattı; her sabah kocasına nane çayı demleyen, kapıda durup paltosunu aldığından emin olan kadını. Bir nişan töreninde giydiği yeşil elbiseyi. Pisagor sorusunu. Çukurda kocasının elini bırakmayan eli. Şafak vakti mutfakta söylenen küçük bir yalanı, öğleden sonra söylenen bir başkasını. Söz verdiği için otuz yedi yıl susmuş bir kadını.
Samer onu Nadir’in tanıdığı gibi tanımıyordu. Ama iki koca günde onu, kimilerinin yıllarca sevdiklerini gördüğünden fazla görmüştü.
Nadir dinliyordu.
İçindeki sessizliğin en uzak köşesinde, yumuşak bir delik açılmış yerde, bir şey kıpırdamaya başladı. Anı değildi. Bir anının yankısıydı. Uzaktan eski bir ezgiyi duyan, ama sözlerini bilmeyen biri gibi.
— Onu seviyorum, dedi sonunda.
— Onu tanıyor musunuz?
— Hayır. Ama onu sevdiğimi biliyorum. Bunun bir ada ihtiyacı yok.
Hişam kuru, küçük bir gülümsemeyle gülümsedi, başını eğdi; kaldırmadan konuştu:
— Clive Wearing.
— Kim? diye sordu Samer.
— Bir şey değil. Selma’nın söylediği bir şey.
— Unutmayın, dedi Hişam, yapacak bir işimiz var.
Yan masayı, cesedin yattığı yeri, sağ ayağındaki çözük ayakkabıyı gösterdi.
— Gitmesi gerek. Her şey aksamadan önce.
Nadir:
— Nereye? dedi.
— Öbür kapıya.
— Seksen dokuza mı?
— Evet.
— Nasıl?
— Selma’nın adını burada kalasın diye yitirmedin; taşıyan sen olasın diye yitirdin. Kural şöyle der: dostlarını unutan açabilir. Sen en önemli dostunu unuttun. Ve kulp uyandı.
Gösterdi.
Sol duvarda, azıcık aralık duran küçük kapının yanında yuvarlak bir bakır kulp belirmişti; karanlıkta bir göz gibi parlıyordu. Dakikalar önce orada yoktu.
— Ona senden başkası dokunamaz.
— Dokunursam?
— Ardındakini sana açar. Onu çukura kadar taşımalısın.
— Ve dönerim?
— Ve dönersin.
Nadir cesedi omuzlarından kavradı, Samer ayaklarından. Dikkatle kaldırdılar. Çözük bağcık sarkıyor, taş zeminde ince bir eski toprak çizgisi sürüklüyordu.
Kapıya yaklaştılar.
Nadir kulpu çevirdi.
Kapı açıldı.
Dışarıdaki hava soğuktu, nefes gibi; ıslak toprak kokuyordu, şafak öncesi otların kokusunu taşıyordu.
Eşikte durdular; önlerinde gökyüzü kül rengindeydi, ufukta ince, pembe bir şerit vardı.
Bir bahçe.
Eski evin bahçesi, aynen; ama ağaçlar daha uzun, otlar daha gür, duvar sağlam, henüz yıkılmamış, evin çatısı henüz çökmemişti. Önlerinde keskin kenarlı, dikdörtgen bir çukur.
Ve orada bir kadın vardı.
Elli yaşlarında, ince yüzlü, keskin gözlü bir kadın; sol elinde yanan bir mum, arka kapının önünde duruyordu.
Vedad.
Onlara dönmedi. Çukura bakıyor, bir şeyler fısıldıyordu.
— Bizi görmüyor, dedi Nadir.
— Nereden bildin?
— Bilmiyorum.
İlerlediler. Cesedi çukurun kenarına yavaşça koydular, sonra santim santim indirdiler, dibine yerleşene dek. Elleri göğsünde. Gözleri kapalı. Çözük ayakkabı yerinde.
— Hişam onu böyle bulmuştu, diye fısıldadı Samer.
— Evet.
Geri çekildiler.
Uzaktan, kır yolundan bir motor sesi geldi. Bir ambulans yaklaşıyordu, yavaşça; sessiz kırmızı lambası çatıda dönüyordu.
— Hişam, dedi Samer. Genç olan.
— Bakmıyoruz.
Ama Nadir bakıyordu; ambulansa değil, duvarın köşesindeki limon ağacına; orada bir gölge vardı. İnce bir adamın gölgesi, gövdeye tutunmuş, titriyordu.
Otuz yedisindeydi.
Islak giysiler, dizlerinde toprak, elinde siyah bir defter.
Dişleriyle defterden bir sayfa yırtan bir adam.
Kendini gördü.
Öteki adam, daha neyi yitireceğini bilmeyen genç, tam o anda başını kaldırdı ve dallar arasından ona baktı; şaşırmayan gözlerle.
Bilenin gözleriydi.
Sonra kımıldadı.
Küçük adımlarla yaklaştı, üç metre ötede durdu; ne Samer, ne Vedad, ne kâinat konuştu. Genç adam alçak, ince bir sesle konuştu; Nadir’in tanıdığı ihtiyarın sesine hiç benzemiyordu:
— Erken geldin.
— Ben mi?
— Hayır. Onu sen koymadın. Sen taşıdın. Aradaki fark büyük.
— Sen kimsin?
— Selma’yı unutmaya karar veren benim, dedi genç adam.
Nadir titredi.
— Sen mi?
— Otuz yedi yıl önce, bu gece, birinin onun adını senden alacağını bilen ben.
— Biliyor muydun?
— Son rüyada gördüm. Ve tek çıkışın bu olduğunu gördüm. Çünkü hatırlayan vazgeçmez, denemek de onu öldürür. Öbür dünyada, o her kurtarmaya çalıştığında yeni bir şey yitirdi; sonunda ödeyecek bir şeyi kalmadı. Sen ise artık onu bedel diye ödeyemezsin; çünkü onun senin olduğunu bilmiyorsun.
— Unutmamda kurtuluş mu görüyorsun?
— Tek fırsat olarak görüyorum.
Nadir otuz yedisindeki bir gence baktı; gözleriyle, sesiyle, ayakkabılarıyla; ona yabancı diyemedi.
— Mervan? diye sordu.
— Mervan şimdi evrende Selma’nın adını bilen tek kişi. Onu senden bedel olarak ödemek için aldı; ama hepsini ödemedi. Sakladı. Bir gün sana geri vermeyi önerecek.
— Bu iyi.
— Hayır, dedi genç adam daha alçak bir sesle. Çünkü onu sana geri verdiğinde, bedeli de yanında olacak. Kabul edene kadar bilemeyeceksin.
— Bedeli ne?
Genç adam çukura, dibinde yatan cesede, sonra rüzgâr olmadan sallanan limon ağacına baktı.
— Sen, dedi.
Bahçenin öbür ucundan ambulansın durduğu, bir kapının açıldığı ve otuz beş yaşında bir gencin, elinde çantasıyla, hayatında anlamadığı ilk cesedi görmek için çukura yaklaşan adımlarının sesi duyuldu.
Yirmi Birinci Bölüm
“Mektupların en güzeli insanın kendine yazdığıdır; en zoru da yazdığını bilmediğidir.”
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir ile Samer, ağacın geniş gövdesinin ardına saklandılar, nefeslerini tuttular.
Genç doktor çukura kısa, çekingen adımlarla yaklaşıyordu; elinde siyah deri çantası, ağır paltonun altında tozlanmış beyaz önlüğü vardı. Otuz beş yaşındaydı, saçına henüz az ak düşmüştü, hareketleri zarifti; cesetlere alışan ve ölülerine saygı gösteren birinin ağırbaşlılığı vardı üzerinde.
Çukurun kıyısında durdu.
Aşağıya baktı.
Nadir uzaktan, Hişam’ın o sabah, otuz yedi yıl önce gördüğünü gördü: sırtüstü yatan, saçı bembeyaz bir ihtiyar; elleri göğsünde, gözleri kapalı, ayakkabısı çözük. Ve dünyada hiç kimsenin yanılamayacağı bir yüz.
— Aman Tanrım, diye fısıldadı genç adam.
Diz çöktü. Eldivenlerini çıkardı, taktı, tahta merdivenden indi. Nabzı yoklamak için elini cesedin boynuna uzatırken kısa bir nefes çekti.
— Çok soğuk, dedi. İki gündür buzdolabındaymış gibi.
— Tuhaf, dedi Samer Nadir’in kulağına. Birkaç dakika önce hayattaydı.
— Kendi dünyasında.
— Şimdi ne yapıyoruz?
— Bekliyoruz.
Genç Nadir, otuz yedisinde, dalların arasında, onlardan birkaç adım ötede duruyordu; titreyerek sahneye bakıyordu.
Parmaklarının arasında siyah defterden yırtılmış yarım bir sayfa vardı, ağzında kâğıttan bir parça, alnında gözyaşı gibi süzülen ter. Ama gözleri, kendisine benzeyen adama döndüğünde korkmuş gözler değildi. Sabit, kuru gözlerdi; korkuyla hesabını görmüş bir adamın gözleri.
— Yazman gerek, dedi fısıltıyla.
— Ne yazayım?
— Mektubu.
— Hangi mektubu?
— Otuz yedi yıl sonra kapıma gelecek olanı. Senin ve benim yazdığım, cebinde seni bekleyeni.
— Ben hiçbir şey yazmadım.
— Sen daha yazmadın. Ben de yazmadım. Bu hikâyede kimsenin olmayan tek şey o.
Elini uzattı, paltosunun cebinden bir kalem çıkardı. Eski, mavi bir kalem; kapağı siyah.
— İşte bu.
Yaşlı Nadir aldı.
— Ne yazayım?
— Bana yazılanı.
— Hatırlamıyorum.
— Sen okudun.
— Okudum. Bu sabah. Günler önce. Daha önce… Başını salladı. Sözcükleri geri getiremiyorum. Çok şey yitirdim.
Genç adam, ikisinin ortasında duran, bakışını birinden ötekine çeviren Samer’e baktı.
— Ya o?
Samer’in gözleri büyüdü.
— Ben mi?
— Sen onu biliyorsun.
— Görmedim.
— Biliyorsun. İçinde; nasıl girdiğini bilmesen de.
Samer dondu.
— Ne demek istiyorsun?
— Anlat.
Samer yutkundu; sonra yaşlı Nadir’in elindeki yırtık kâğıda, kaleme, doktorun hareket ettiği çukura baktı. Ağzını açtı, güçlükle çıkan bir sesle söylemeye başladı:
— Bu sözcükleri okuduğunda Samer yolda olacak.
Kimse nefes almadı.
— Köprüden geçmesine izin verme.
Yaşlı Nadir yere oturmuş, kâğıdı dizine dayamış, yazmaya başlamıştı.
— Ve okuduğunu kimseye söyleme.
Yazarken, kâğıdın üstünde biçimlenen kendi el yazısına baktı.
Sağa yatık eğim. Nun harfinin kuyruğundaki uzun çekiş. Sözcük başlarındaki fazla baskı. Geri dönüp üstüne bir sözcük eklediği nokta.
Kendi yazısı.
Eline ulaşan mektubun yazısı. Taklit değil. Sahtecilik değil. Aynısı.
— Tarih, dedi genç adam kısık bir sesle.
— Hangi tarih?
— Yirmi bir Ekim bin dokuz yüz seksen dokuz.
Yazdı.
Sonra son cümle geldi; ilk seferde ancak bir süre sonra fark ettiği, daha ince ve daha zayıf bir yazıyla yazılmış cümle:
— Bu mektup sana geç ulaşırsa, rüya yeniden başlamış demektir.
— Bu nereden çıktı? diye sordu Samer. Okuduğumun içinde yoktu.
— Ben ekledim, dedi yaşlı Nadir tuhaf bir sesle. Neden bilmiyorum. Kendiliğinden geldi.
Kâğıda baktı.
Eşiğinde bulduğu mektuptu. Sözcük sözcük. Bire bir aynısı. Ve dünyada onu ondan önce yazan yoktu. Bulunduğu için yazılmıştı, yazıldığı için bulunmuştu.
— Onu önce kimse yazmadı, diye fısıldadı.
— Kimse, dedi genç adam. Kapının sırrı da bu. Şeyler başlamaz, gönderilir.
Kâğıdı üçe katladı, gence uzattı.
Genç adam onu iki eliyle aldı, kutsal bir şey alırlar gibi. Ona baktı, sonra onu yazan adama baktı; yüzünde minnete, korkuya ve ağlamaya benzeyen bir şey vardı.
— Teşekkürler.
— Teşekkür etme. Ben bir şey yapmadım.
— Selma’yı sen kurtardın.
— Hayır. Onu sen kurtardın.
— Ben onu unuttum.
— Ben de.
Genç adam, hiçbir neşe taşımayan bir gülümsemeyle gülümsedi; cebinden kalın kâğıttan gri bir zarf çıkardı, mektubu içine koydu, dikkatle kapattı.
— Mervan’a vereceğim.
— Dörde çeyrek kala.
— Evet.
— Her şey yazılı.
— Her şey yazılı, dedi genç adam. Ama yazan kim?
Kimse yanıt vermedi.
Arka planda, çukurdan, genç Hişam’ın var gücüyle bağırdığını duydular:
— Sağlıkçılar! Polisi arayın! Ceset… Bu mümkün değil!
Tam o anda arka kapının önünde mumuyla duran Vedad ağaca döndü.
Doğrudan onlara baktı.
Gözleri görmüyordu ama biliyordu. Sonra az görünür, küçük bir baş işareti yaptı, yüzünü yeniden çukura çevirdi.
— O biliyor, dedi Samer.
— O her zaman biliyordu.
— Vakit geldi, dedi genç adam. Şafak yaklaşıyor. Kapı ilk ışıkla kapanır.
— Döneceğiz.
— Hızlı dönmelisiniz. Salonda hiçbir çekmece açmayın.
— Neden?
— Çünkü döndüğünüzde sizi bekleyen biri olacak.
Genç adam gölgeye doğru çekildi, katlanmış kâğıt elindeydi.
— Son olarak Nadir, dedi; sesi bedeniyle birlikte uzaklaşıyordu. Biri sana Selma’yı geri getirebileceğini söylerse, ne istediğini sorma. Biliyorsun.
Ve dalların arasında eridi.
Nadir ile Samer hâlâ açık duran küçük kapıya koştular; ışık eşiğine ulaşmak üzereydi. Son adımda Nadir çukura döndü, genç Hişam’ın cesedin üzerinden başını kaldırdığını, uzaktan uzun uzun ona baktığını, anlayamadığı bir bakışla baktığını gördü.
Sonra girdiler.
Kapı arkalarından yumuşakça kapandı, uzun koridor önlerinde yeniden kâğıt ve toz kokusunu yaydı.
Salon sakindi.
Ortasında, yerde, Mervan oturuyordu.
Önünde iki açık çekmece vardı.
Biri kendi çekmecesiydi. Ötekini nerede bulduğunu kimse bilmiyordu.
Başını yavaşça kaldırdı, kızarmış gözlerle Nadir’e baktı, tamamen sakin bir sesle dedi ki:
— Selma’yı sana geri verebilirim.
Yirmi İkinci Bölüm
“Adların her evinin bir kapıcıya ihtiyacı vardır; her kapıcı da işe konuk olarak başlamıştır.”
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir hemen bir şey söylemedi.
Yerde oturan adamdan birkaç adım ötede durdu; önündeki iki açık çekmeceye, iskambil kâğıtları gibi yan yana dizilmiş iki küçük kâğıda baktı. Biri bir gözyaşıyla ıslanmıştı, öteki kuru ve beyazdı, arkasında görünmeyen harfler vardı.
— Genç adam bana ne istediğini sormamamı söyledi, dedi Nadir sakin bir sesle.
— Hangi genç adam?
— Ben.
Mervan gülümsedi.
— Onu dinleyecek misin?
— Hayır.
Nadir karşısına, yere oturdu, sırtını çekmece sırasına dayadı. Bir kahvehanede mobilya fiyatı pazarlığı yapan bir adama benziyordu. Samer onun arkasında, gergin, ayakta duruyordu; Hişam ise uzun masanın üstünde oturuyor, kâğıttan başını kaldırmıyordu.
— Ne istiyorsun?
— Sandığın hiçbir şeyi.
— Söyle.
— Burada olmak istemiyorum.
— Salonda mı?
— Yanında başka bir insan olan hiçbir yerde. Çıkmak istiyorum; Leyla’ya dönmek, onun yanında adını bilerek uyumak, adını bilerek ölmek. Mesele bu kadar.
— Seni ne engelliyor?
— Bu.
Elindeki bakır anahtarı kaldırdı.
— Bir çekmece açan herkes onun bekçisi olur. Sizin bilmediğiniz kural bu. Buradan kendi çekmecesini açan, Büyük Defter’e kaydedilir; yerine geçecek birini bulmadan da çıkamaz. Ben iki çekmece açtım: benimkini, seninkini. Bana kalmak dışında bir şey kalmadı.
— Bir yedek bulursan?
— Çıkarım. Ve karının adını sana geri veririm.
Uzun bir sessizlik oldu.
Samer, Nadir’den önce anladı; yüksek sesle atıldı:
— Bu şantaj.
— Bu kanun.
— Ondan, hatırlamadığı bir kadın karşılığında sonsuza kadar burada kalmasını istiyorsun!
— Ben bir şey istemiyorum. Öneriyorum.
— Fark ne?
— Fark şu evlât: onu zorlayamam.
— Evet derse?
— Bir kadını sevdiği için evet der. Onu hatırlamasa da buna iten bu olacak.
Samer Nadir’e döndü.
— Kabul etmeyin.
— Bilmiyorum.
— Kabul etmeyin. Anlamadığınız bir şeyi kabul etmeyin.
Nadir ona uzun uzun baktı.
İçindeki sessizliğin dibinde, o yumuşak boşlukta bir şey kıpırdadı. Bir kadının gülüşü. Yeşil bir elbise. Pisagor sorusu. Şaşırdığında omzuna hafifçe bastıran bir el. Bunlar anı değildi. Ama bedenin ayaklarının altında yer olduğundan emin olduğu gibi emindi: bir kadının onu sevdiğini ve bir eşikte beklediğini, kendisinin ise adını bilmediğini bile bile ömrünün kalanını yaşayamayacağından.
— Kabul edeceğim, dedi.
— Üstat!
— Kızma. Ne yaptığımı biliyorum.
— Bilmiyorsunuz!
— Onu hatırlamadığımı biliyorum. Onu sevdiğimi biliyorum. Bunun hiçbir şeyle çelişmediğini biliyorum.
— Ya ben? dedi Samer kırık bir sesle. Beni de tanımıyorsunuz. Ama ben… Sizin dönmenizi istiyorum.
— Döneceğim.
— Nasıl?
— Bilmiyorum.
Hişam:
— Hayır, dedi.
Başını kâğıttan kaldırdı, ayağa kalktı; masaya yaslanıyordu, bacağı alçıdaydı, yüzü bıçak gibi keskindi.
— Nadir burada kalmayacak.
— Hişam… dedi Mervan.
— Bekçi olabilecek tek kişinin ben olduğumu biliyorsun.
— Hayır. Sen gönüllü oluyorsun.
— Gönüllü olmuyorum. Hakkım olan bu.
Sessizlik çöktü. Herkes ona baktı.
— Kanun diyor ki: dostları tarafından unutulan. Beni kızım unuttu. Salona, bir kimsenin belleğinden adını silmiş olarak giren tek kişi benim. Bu masada oturabilecek olan benim. Adını dünden beri yazıyorum. Kalemimin onu hatırlayıp hatırlamadığını bilmiyorum. Tek istediğim yazmaya devam etmek.
— Ama sen bir babasın, dedi Samer.
— Bu yüzden.
— O seni hatırlamayacak. Sen de sonsuza dek burada kalacaksın.
— Kalacağım. Ama onu unutmayacağım.
Cebinden beyaz mendili çıkarıp açtı.
İçinde gümüş bir kalem vardı. Kapağı bir ağaç yaprağıyla nakışlı bir kalem.
— Bu, bende kalması gereken şeydi. Ona yazsın diye kalemi vermedim. Bana geri dönsün diye verdim.
— Ne demek istiyorsun?
— Cesedin cebindeki kalem, Nadir. Kökeni olmayan kalem. İşte bu. Ve burada doğdu. Bu salonda. Bu masada. Ben doğmadan önce salonun bekçisiydim. Ve her şey beni buraya getiriyordu.
— Bunu baştan beri biliyor muydun? dedi Mervan yavaşça.
— Hayır. Ama Nadir’in bana, ölünün cebine bıraktığı yazıyı okuyunca tahmin ettim: Birini kurtarırsan, bedelin bir ad olduğunu bil. Ve onun adı olmamasına dikkat et.
— Onun adı mı?
— Kızımın adı. Biliyordum. Kâğıda “Mervan’ı evinize sokmayın” yazdığımda, sana ad sunacak birini bulacağını biliyordum. Yerine birini isteyeceğini de. Ve bedelini ödeyenin bir dost olabileceğini.
— Sen dostunu düşünmedin.
— Kızımı düşündüm.
Sonra yavaş bir hareketle gri paltosunu çıkardı, sandalyenin arkasına astı, masanın ardına oturdu; kısa bir moladan sonra çalışma masasına dönmüş gibi.
— Kalıyorum.
Mervan anahtarı tuttu.
— Bunun yetip yetmeyeceğini bilmiyorum.
— Dene.
Mervan anahtarı masa çekmecesinin altındaki küçük deliğe uzatıp çevirdi.
Daha önce hiç duymadıkları bir gürültü işitildi: birçok kapının aynı anda kapanışı; salonun derinliklerinde, uzaktan uzağa yuvarlanan sesler; binlerce çekmece içini çekiyormuş gibi.
Sonra her şey sustu.
Nadir Mervan’a baktı.
— Bitti mi?
— Evet.
— Ya Selma?
Mervan titreyen parmaklarıyla beyaz kâğıdı aldı, ona uzattı.
Nadir tuttu.
Üstünde yazılana baktı.
Dört harften fazlası yoktu.
Ama yer ayaklarının altında sarsıldı.
Kâğıttan ışık gibi, su gibi, ateş gibi, söylenemeyecek bir şey fırladı; göğsünü deldi, kapalı olanı açtı, çalınmış olanı geri getirdi. Ve bir saniyede her şey döndü. Yeşil bir elbise. Bir kahkaha. Nane çayı. Üç gecelik kaygı. Elli yıllık sabahlar.
Dizlerinin üstüne çöktü, hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı.
— Selma, dedi. Selma. Selma…
O anda salonun öbür ucundan, kapalı sandıkları kapıdan, koridorda yankılanan yüksek bir ses duydular:
— Nadir!
Hepsi döndü.
İçeri girdikleri kapının, kısa ahşap kapının sonuna kadar açıldığını gördüler; eşikte, şafağın ışığında iki kadın duruyordu.
Selma, çamurla lekelenmiş gri elbisesiyle; yanında Cana, solgun, yalınayak, elinde eski, kahverengi bir ayakkabı teki.
Yirmi Üçüncü Bölüm
“Beden, hafızanın unuttuğunu saklar; yeryüzünün, sahipleri gittikten sonra ayak izlerini sakladığı gibi.”
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir başını kaldırmadı; Selma ona sarılana dek.
Selma salonu koşarak geçmişti; çamurla lekeli gri elbisesi çevresinde dalgalanıyordu, yüzü silmeyi bilemediği gözyaşlarıyla doluydu. Soğuk zemine, onun önüne diz çöktü; yüzünü avuçlarının arasına aldı, gözlerinin içine, bir şeyi cetvelle ölçen ve sonucundan korkan bir kadının bakışıyla baktı.
— Beni tanıyor musun?
— Selma.
— Bir daha söyle.
— Selma. Mansur kızı Selma. Matematik öğretmeni. Yeşil elbisesi. Nişan. Pisagor.
Gülmeyle hıçkırık arasında bir ses çıkardı.
— Beni unuttuğunu söylediler.
— Unuttum.
— Ben kapının önünde duruyordum.
— Biliyorum.
— Beni sonsuza dek unutabilirdin!
— Unutabilirdim.
— Ne yaptın peki?
— Yerinde kalmayı kabul ettim.
— Benim yerimde mi?
— Bu salonda. Eğer…
Sonra ikisi birlikte uzun masaya döndüler.
Hişam masanın ardına, sanki orada doğmuş gibi oturmuştu.
Önünde beyaz bir kâğıt, parmaklarının arasında gümüş kalemi. Kimseye bakmıyordu. Yüzünde kaybedecek bir şeyi kalmamış birinin dinginliği vardı.
Cana yavaşça yaklaştı.
Masanın önünde, bir metre ötede durdu; elleri eski kahverengi ayakkabı tekini bir oyuncak bebeği sarar gibi göğsüne bastırıyordu.
— Ben Cana, dedi.
Hişam başını kaldırdı.
Ona baktı.
Gözleri, yalnızca onunkilere benzeyen o koyu, geniş gözler, titremedi. Uzun zamandır yanan bir lambanın sakin ışığıyla parladı.
— Biliyorum, dedi.
— Bana babam olduğunu söylediler.
— Öyleyim.
— Ben seni hatırlamıyorum.
— Biliyorum.
— Bu… Bu canını yakıyor mu?
Gülümsedi.
— Bir şeyi bir kez yitirdiğinde canını yakar. Onu kendin verdiğin için yitirdiğinde ise acı adını değiştirir.
— Neye?
— Güvene.
Ayakkabı elinde, olduğu yerde durdu.
— Sana bir şey söylemeye geldim, dedi. Vedad Hanım dedi ki: Bunu ona ver. Ne yapacağımı bilemedim.
Ayakkabı tekini masanın üstüne koydu.
Hişam aldı. Ayakkabıyı elleri arasında çevirdi, çözük bağcığa baktı.
— Bu ayakkabı on yıllardır bağcığını bağlayacak birini bekliyor, dedi.
Sonra ayakkabıyı ona uzattı.
— Benim için bağlar mısın?
— Ben mi?
— Rica ederim.
Bir an duraksadı. Sonra ayakkabıyı titreyen ellerle aldı, onun sandalyesinin önünde yere oturdu, kararmış, aşınmış bağcığı tuttu.
Ve düşünmedi.
Parmakları bağcığın üzerinde, çocukluğundan beri bildiği bir ezgiyi çalar gibi gezindi. Bağcığı ayakkabının çevresine sardı, çekti, sonra düğümü attı.
Çift düğüm. Kusursuz.
Nadir’in evinin eşiğinde bulunan iki ayakkabının bağlandığı düğümün aynısıydı.
Cana durdu.
Ellerine baktı.
— Bunu bana kim öğretti? diye fısıldadı.
— Kimse.
— Olamaz. Bu sıradan bir düğüm değil. Bu düğümü yalnızca… Sesi titredi. Kim biliyor?
— Sen.
— Ben mi?
— Kendi kendine öğrettin. Dört yaşındayken. Evin kapısında oturdun, ayakkabı çözüldüğü için ağladın; sonra bağcığı alıp bu düğümü küçücük kafandan çıkardın. Ben de sana sordum: Bunu nereden öğrendin? Sen de dedin ki: Ellerimden.
Gözlerini ona kaldırdı.
Yanaklarını gözyaşları kaplamıştı, ama bir insanın neden ağladığını bilerek ağlaması gibi ağlamıyordu. Akıl yerine beden hatırladığında ağladığı gibi ağlıyordu.
— Ellerini tanıyorum, dedi.
— Evet.
— Yüzünü tanımıyorum. Sesini tanımıyorum. Ama ellerini tanıyorum.
— Bu yeter.
— Hayır. Yetmez.
— Benim tek istediğim bu.
Elini tuttu.
Kimse bir şey söylemedi. Büyük salonda söylenemeyecek bir şey vardı, çekmeceler ikisini çevreliyordu; binlerce unutulmuş ad, ve hepsi, o anda, dinliyor gibiydi.
— Vakit geldi, dedi Hişam sonunda.
— Hayır, dedi Cana.
— Gitmelisiniz. Güneş yükseliyor. Kapı açık kalmaz.
— Seninle kalacağım.
— Hayır kızım.
— Seni bir kez daha kaybetmek istemiyorum.
— Kaybetmeyeceksin. Ben buradayım. Adların bekçisiyim. Sen öbür dünyadasın. Mektuplaşıyoruz.
— Hangi mektuplarla?
— Her şafakta adını yazacağım. Her şafakta göğsünde nedenini bilmediğin bir şey hissedeceksin. Kaldırımdan geçerken, laboratuvar masasına otururken, sokakta bir çocuğun ağzından baba sözünü duyduğunda… Bileceksin.
— Bilecek miyim?
— Ben bileceğim.
Cana elini yavaşça bıraktı.
— Ya dönersem?
— Gelecek şafakta. Ondan sonrakinde. Her şafakta. Kapı, kulpu olana açılır.
— Benim kulpum var mı?
— Kapı bilir.
Cana yüzünü çevirdi. Ona daha fazla bakamadı. Selma’nın elini tuttu, felç olmuş adımlarla kapıya yürüdü; dönmedi.
Kapıda, ilk ışık ahşabın kıyısına değdiği anda durdu.
— Baba.
Neden söylediğini bilmiyordu.
Cevap öbür taraftan geldi, kısık, sade; karanlıkta kızını yatıştıran bir adamın sesi gibi:
— Buradayım.
Birbiri ardına çıktılar.
Selma Nadir’le, elini elinde, yıllardır yapmadığı gibi. Cana, başı önünde, nerede olduğunu bilmediği bir yarayı taşıyan biri gibi yürüyerek. Hem daha genç hem daha yaşlı görünen Samer. Hepsinin sonuncusu Mervan, bastonuna yaslanmış; istediğini alıp kazanıp kazanmadığını, yoksa yitirip yitirmediğini bilmeyen bir adamın yüzüyle.
Sabah tarlaya yerleşmişti. Berrak bir güneş, parlayan çiy; çukurun kıyısında tekerlekli sandalyesinde Vedad, yanında Samer’in annesi Hind ağlıyordu.
Hind oğluna koştu.
— Samer! Yavrum!
— Anne…
— Korktum. Çok korktum!
Ona sarıldı, yüzünü omzuna gömdü. Sonra başını kaldırdı, annesinin omzunun üstünden Nadir’e şaşkın gözlerle bakıp:
— Üstat… teşekkürler, dedi.
— Ne için?
— Bilmiyorum. Bir şey.
Nadir gülümsedi.
— Ben de bilmiyorum.
Arkalarında, çukurun duvarındaki kapı hafif bir hışırtıyla kapandı; çamur eski hâline döndü: kapısız, pürüzsüz bir duvar ve üstünde güneşin yükseldiği metal levha.
Öğlen apartman dairesine döndüler.
Daire sessizdi. Saat duvarındaki yerine konmuştu, beyaz gül vazosu hâlâ masadaydı, biraz solmuştu. Selma kahveyi sessizce hazırladı, sonra kocasının karşısına oturdu, kaybolmasından korkulan bir şeye bakar gibi ona baktı.
— Döneceğini söylemiştin.
— Döndüm.
— Ben de sana unutmayacağımı söylemiştim.
— Unutmadın.
— Şimdi her şeyi biliyorum.
— Ben de.
— Her şeyi bana baştan anlatman gerektiğini biliyorum.
— Ben de soracağını biliyorum.
Gülümsedi. Sonra mutfağa kalktı.
Nadir küçük odada tek başına kaldı.
Siyah deftere, saydam kâğıdın altında saklı ilk sayfaya, arkasındaki son cümleye baktı: “Bir sonraki mektup sandığın içinde.”
Sandık.
Dün sabah açmışlardı. İçinde siyah defterden başka bir şey bulamamışlardı. Ama şimdi, gözlerinden kaçanı düşündü.
Depoya gitti, küçük sandığı aradı, dağınık kitapların arasında yere oturdu, onu yeniden açtı.
Hiçbir şey.
Kapağını kaldırdı, sonra defteri, sonra beyaz bez parçasını.
Bezi kaldırdığında daha önce görmediği bir şeyi gördü: sandığın dibinde ince bir ahşap kenar; yan duvarla dar bir yarıkla kesişiyordu.
Çift dip.
Parmağıyla bastırdı, yavaşça kaydı.
Altındaki boşlukta gri bir zarf vardı.
Yeni bir zarf.
Üstünde, tanıdığı bir elden, Hişam’ın zarif yazısıyla tek bir satır:
“Nadir’e. Kapıyı kapattıktan sonra.”
Beşinci Kısım
Yirmi Dördüncü Bölüm
Tek yandan kapanan şeye kapı denmez; ona söz denir.
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir, Hişam’ın mektubunu mutfakta okudu; Selma yanındaydı, ikisi arasında yalnızca iki fincanın sığdığı küçük bir masa vardı.
Zarfı bu kez bıçakla açmadılar. Selma parmaklarıyla yırttı, sonra acelesi için özür diler gibi kocasına baktı. Nadir kâğıdı masaya yaydı. Aynı reçete kâğıdıydı bu, yazı yine Hişam’ın o zarif, tırtıklı el yazısıydı; yalnız daha ağır, daha yavaştı. Sanki onu yazan el her harfte bekliyordu, çünkü buradaki harfin bir ağırlığı vardı.
Alçak sesle okudu:
“Sevgili Nadir,
Bunu okuyorsan kapı kapanmış demektir; ben de şimdi bana ait olmayan bir masada oturmuş, kızımın adını kaçıncı kez yazdığımı bilmeden yazıyorum. Uzatmayacağım. Salonda öğrendim ki burada sözcükler pek söylenmiyor; çünkü söylenen her sözcük bir çekmecede yerini alıyor.
Birincisi: Benim için üzülme. Bunu ben seçtim. Seçim mi, kader mi, şimdi onu da bilmiyorum. Ama şunu biliyorum: Mervan benden istediğini, ben onu o istemeden önce önermeyi düşündüğüm için istedi. O, sevmekten insanlığını yitirene kadar sevmiş zayıf bir adam. Ben de, sevmekten insanlığımı geri bulana kadar sevmiş zayıf bir adamım. Aramızdaki fark, birimizin kurtulmuş olması.”
Nadir durdu.
— Hangimiz?
— Oku, diye fısıldadı Selma.
“İkincisi: Rüyalar kapanmaz. Sen kapıyı kapattın, ama rüyalar durmayacak. Senin başına gelen seninle başlamadı. Kızımın başına gelecek olan da benimle bitmeyecek. Bunu trajedi katmadan nasıl söylerim bilmiyorum: Cana senin taşıdığını taşıyor. Belki daha fazlasını. Ve o senin gibi değil: sen rüyalarını bir evin içinden gören bir adamdın. O, rüyalarını bir merdivenin üstünden görecek bir kadın. Bu farka bilimde bakış açısı farkı derler, yaşamda yalnızlık.
Onun koruyucusu sen olacaksın. Salonun koruyucusu ben olduğum gibi. Senin de, bilmeden koruyucu olduğun gibi. Ona kimsenin bana öğretmediğini öğret: Rüya bir kehanet değil, bir sorudur. Gelecekten gelen soruya müdahaleyle değil, dikkatle yanıt verilir.
Üçüncüsü: Samer.”
Nadir başını kâğıttan kaldırdı.
Samer mutfağa birkaç dakika önce gelmişti; Selma öğle üstü yemeğe çağırmıştı onu. Köşedeki küçük bir iskemlede oturuyordu, ne söze karışıyor ne itiraz ediyordu; sağ eli boynundaki ince zincirin üzerindeydi.
— Devam edin, dedi genç adam sakin bir sesle. Benimle ilgiliyse.
“Samer. Onun adı kayıp değil. Kimsenin açmadığı bir çekmecede duruyor; çünkü onu alan Nadir değil, Nadir’in Samer’in babasını kurtarmak için ödediği ilk bedel; yirmi sekiz yıl önce. Ad anahtarla geri alınmaz. Yeniden öğrenerek geri alınır.”
— Ne demek bu?
“Şu demek: Yasa gereği unutulan ad, bilgiyle geri gelir. Çekmeceyi açmak için salona dönme. Evi aç. Her salı. Eskiden olduğu gibi. Onun hikâyelerini dinle. Bilgisayarını onunla birlikte onar. Onu yeniden öğren. Çünkü ad, aslında insanların tanıdığı birinin üzerine konmuş bir işaretten ibaret. Onu yeniden tanırsan ad geri gelir; başka bir el yazısıyla da olsa.”
Bir sessizlik oldu.
— Üstat, dedi Samer bir süre sonra. Her salı… size uğrasam olur mu?
— Beni tanımıyorsun.
— Biraz tanıyorum. Ama daha fazla tanımak istiyorum.
— Neden?
— Çünkü bana baktığınızda, hiçbir açıklama yapmama gerek olmadığını hissettiğim tek insansınız.
Nadir gülümsedi.
— O halde salı.
Okumayı sürdürdü; kâğıt şimdi hafifçe titriyordu.
“Dördüncüsü. En önemlisi bu.
Cana bu gece bir rüya görecek. Anlamayacak. Eski rüyanın aynısı sanacak: asansör, şemsiye, kolye. Ama bir ayrıntı yeni olacak. Asansörün zemininde, bağcıkları çözük, kahverengi bir ayakkabı.
Sonra uyanacak ve seni arayacak.
Ona, korkması gereken şey bu, deme. Yalan da deme. Onunla olduğunu söyle. Yalnız olmadığını. Bir koruyucusu olduğunu.
Bunu söyledikten sonra, ardından neyin açılabileceğine dikkat et.
Beşincisi. Salondan daha çok korktuğum şey bu: Henüz söylenmemiş olan. Kara defterdeki her şey yazılmadı. Bir sayfa kaldı. Son sayfa. Kimse yırtmadı onu, çünkü henüz yazılmadı. Ona vardığında anlayacaksın.
Ve şimdi, dostum; sen kapıyı kapatana dek dostun bile olmayan dostun: Beni kurtardığın için sağ ol. Seni kurtaramadığım için de özür dilerim.”
Bu satırın altında, titrek bir el yazısıyla tek bir küçük harf vardı:
“H.”
Selma başını eğdi.
— Seni seviyor.
— Hayır. Kızını seviyor.
— Seni de seviyor. Bir insanı bu kadar seven, onu çevreleyen her şeyi sever.
Samer alçak sesle sordu:
— Bir şey sorabilir miyim?
— Buyur.
— Cana bir rüya görecekse, siz de rüyanın ne anlama geldiğini biliyorsanız, neyi bekliyoruz? Neden ona gitmiyoruz?
— Çünkü o henüz rüya görmedi.
— Bundan kim emin olabilir?
— Hişam.
— Hişam salonda.
— Hişam bu konuda yanılmaz.
Gün ağır ağır geçti, gece geldi; mutfakta oturup kaldılar, kimse kalkmak istemiyordu. Saat gece yarısından sonra üçe yaklaşırken Nadir’in telefonu çaldı. Cebinden çıkardı, ışıldayan adı okudu.
— Cana.
Cevap verdi.
— Nadir? Sesi alçak ve kısıktı; derin bir uykudan kâbusa uyanmış birinin sesi. Kusura bakma. Geç olduğunu biliyorum. Ama ben… ben rüya gördüm.
— Anlat.
— Asansör. Aynı asansör. Cam, ışıklar, şemsiyeli adam. Ama bu sefer… içinde su vardı. Yavaş yavaş yükseliyordu. Aşağıdan. Ben içindeydim. Yanımda da… Sesi koptu. Bir ayakkabı. Kahverengi bir ayakkabı. Bağcığı çözük. Su üstünde yüzüyor.
Nadir gözlerini kapadı.
— Cana. Ben seninleyim.
— Ne?
— Yalnız değilsin. Bir koruyucun var.
— Hangi koruyucu?
— Şimdi nasıl anlatacağımı bilmiyorum. Ama geliyorum. Samer de benimle. Selma da.
— Nadir, dedi. Sesinde yeni bir şey vardı. Şafaktan beri duyulmamış bir şey. Bu rüya… düşündüğüm şey mi?
— Ne düşünüyorsun?
— Yalnız benim rüyam olmadığını.
Yirmi Beşinci Bölüm
Su uyarmaz. Yalnızca gelir.
— Nadir Esved’in defterinden
Uyku Laboratuvarı, Fen Fakültesi binasının üçüncü katındaydı; nehre bakan, üniversitenin doğu yakasındaki iri cam bir yapıydı bu.
Oraya sabah dokuzda vardılar. Nadir, Selma ve Samer. Önlerinde, Cana’yı yüzünden tanıyan güvenlik görevlisi yürüyordu. “Doktor hanım, dün gelmediniz,” dedi görevli. Cana’nın cevabı kısık çıktı: “Kısa bir yolculuktaydım.”
Mermerin parladığı geniş holden geçtiler. Tavandan sarkan ışıklı bir pano, “Uyku ve Bellek Yıllık Kongresi, önümüzdeki çarşamba” diye duyuruyordu. Sonra binanın ortasında saydam bir boru gibi yükselen cam asansörün önünde durdular.
Cana ona uzun uzun baktı.
— İşte bu.
— Emin misin?
— Ona bin kere bindim. Ama dün geceki gibi dışarıdan hiç görmemiştim.
İçeri girdiler.
Asansör genişti; arka duvarda bir ayna, camda beyaz ışığın yansıması vardı. Cana, iki ay önce durduğu yere, sağ köşeye geçti; eliyle zemini gösterdi.
— Burada. Ayakkabı buradaydı.
— Peki asansörün suyu?
— Kapının altından yükseliyordu. Yavaş yavaş. Dizlerime gelene kadar. Sonra… Yutkundu. Sonra ışık söndü.
Samer tutamağa sarıldı, düğme paneline baktı.
— Hangi kat?
— Hatırlamıyorum. Ama aşağıdaydı. Holün altında. Ben aşağı iniyordum.
— Yerin altında iki kat var.
— Evet.
— Otopark ve teknik bodrum.
— Bodrumu görmek istiyorum.
Teknik bodrum bir depodan çok bir atölyeye benziyordu.
Dar koridorlar, nemli beton zemin, çeşitli renklerde kalın borular, gri kumanda panoları ve karanlıkta sabırla çalışan sayısız motorun sesi. Bir de yağ ve durgun su kokusu.
Samer kendi dünyasındaydı.
Dilini bilen birinin rahatlığıyla makinelerin arasında dolaştı; cebinden küçük bir tornavida çıkarıp panoları birer birer açtı, kabloları yokladı, loş ekranlardaki rakamları okudu. Cana ona eşlik ediyordu; Selma ile Nadir arkalarındaydı.
— Bunlar tahliye pompaları, dedi. Şu ana pompa. Bu yedek. Bu da sel koruma kapağı.
— Sel mi?
— Bina nehir kıyısından otuz metre uzakta. Nehir yükselirse su ilk bodruma dolar. Bu pompalar bunun için konmuş.
— Çalışıyorlar mı?
— Çalışıyor gibiler.
Arka duvardaki küçük bir panonun önünde durdu.
— Bu başka.
— Nasıl?
— Bu bir kumanda panosu değil. Bu programlama. Belirli gün ve saatlerde neyin olacağını belirleyen bir ekran.
Kapağı açtı, bir düğmeye bastı; eski türden yazılımlarla küçük bir ekran aydınlandı.
Hepsi çevresinde durdu.
— Görev çizelgesi, dedi Samer. Zamanlanmış. Bütün pompaların bir çizelgesi var. Genellikle: haftalık deneme, aylık temizlik, yıllık bakım durdurması.
— Peki bu ne?
Ekranı onlara çevirdi.
Gri satırların arasında kırmızı bir satır vardı:
“Ana ve yedek pompaların tamamen durdurulması. Tarih: 30 Ekim 2026. Saat: 03.16.”
Bir sessizlik oldu.
— Üçü on altı, diye fısıldadı Nadir.
— Ekimin otuzu, dedi Cana. Bugünden bir hafta sonra.
— Bu olağan bir şey mi? diye sordu Selma.
— Hayır. Samer başını salladı. Belirli bir saatte tam durdurma, ardından hiçbir görev yok. Yeniden başlatma yok. Geri dönüş çizelgesi yok. Sanki… sanki biri pompaların durmasını ve bir daha çalışmamasını istemiş.
— Kim eklemiş?
— Bakacağım.
Başka bir düğmeye bastı; değişiklik kayıtları belirdi.
— Kullanıcı: h.shahabi.
Herkes donakaldı.
— Hişam, dedi Cana. Sesinin neden titrediğini kendisi de bilmiyordu.
— Eklenme tarihi: 21 Ekim 2023.
— Üç yıl önce.
— Defterini yazdığı gün.
Cana yavaşça konuştu:
— Babam üniversitede konuk öğretim görevlisiydi. Adli tıp ve afetler üzerine bir seri veriyordu. Binada yetkileri vardı.
— Neden pompaları durdursun?
— Bilmiyorum.
— Sen bilmiyor musun?
— Hayır, dedi Cana. Ben babamı tanımıyorum.
Sustu.
Sonra üniversitenin kafeteryasına oturdular. Pencerenin yanında küçük bir masa, soğumuş kahve bardakları.
— Düşüneyim, dedi Cana ve küçük bir defter açıp şekiller çizmeye başladı.
Düşünceleri yığıldığında hep böyle yapardı: çizgiler, oklar, daireler. Nadir sessizce onu seyrediyordu; aklında Hişam’ın cümlesi vardı: Rüya kehanet değildir. Bir sorudur.
— Birinci hipotez: Babam bu emri yazdığında felaketi görüyordu ve pompaları durdurarak bizi bir şeyden korumak istedi. Ama bu mantıklı olamaz, çünkü pompaları durdurmak taşkına yol açacak olan şey.
— İkincisi? diye sordu Nadir.
— İptal edileceğini bilerek bir emir yazmış olması. Amacı, bir iz bırakmak; çünkü onu bulacağımı biliyordu.
— Üçüncüsü?
— Emri hiç yazmamış olması.
— Adını okudun.
— Bir ad okudum. Ad, kişi demek değil. Biri onun hesabını kullanmış olabilir.
— Kim?
— Parolasını bilen biri.
Cana onlara bakmadı. Bakmasına gerek yoktu. Hepsi aynı adı düşünmüştü.
— Mervan, dedi Selma.
— Nerede olduğunu biliyor muyuz?
— Biz çıktıktan sonra tarlayı terk etti. Leyla’nın yanına döneceğini söyledi.
— Leyla, diye yineledi Nadir. Ona inandın mı?
— Hayır.
— Neden?
— Çünkü karısının adını geri alan bir adam, onu geri aldığı kapıdan uzaklaşmaz. Böyle bir adam yapışır kalır.
Samer bütün bu süre boyunca sessizdi.
Sandalyesinde oturmuş, bardağına bakıyor, eli boynundaki zincirin üzerinde duruyordu. Sonra kısık bir sesle konuştu:
— Başka bir şey daha var.
— Ne?
— Pompalar elektrikle çalışır. Durdukları takdirde su yerden yavaş yavaş yükselir, o kadar. Cana’nın gördüğü bu değil.
— Nasıl yani?
— Cana suyun kapının altından yükseldiğini gördü. Yavaş yavaş. Dizlerine kadar. Sonra ışık söndü. Bu, suyun aşağıdan değil, yukarıdan geldiği anlamına gelir.
— Yukarıdan mı?
— Nehir. Bu, nehrin kendisinden gelen bir su. Bir taşkın. Pompa arızasından çok daha şiddetli bir şey.
— Baraj mı? dedi Nadir.
— Evet. Baraj olabilir.
Sonra telefonunu çıkardı, aradı, ekranı Cana’ya uzattı.
Bölgenin sadeleştirilmiş bir haritasıydı. Nehrin yukarısında, kırk kilometre kuzeyde, koyu mavi bir daire ve küçük bir yazı vardı:
“Çam Vadisi Barajı. Depolama kapasitesi: 300 milyon metreküp. Yapım yılı: 1964.”
— Altmış yıl, dedi Selma. Altmış yıllık.
— Üstelik bu sonbahar yağmurlar bol oldu, dedi Samer. Sabah haberlere baktım. Seviye her gün yükseliyor.
— Hişam da pompaları üç yıl önce durdurdu; çünkü biri rüya gördükten sonra bodruma gidecek.
— Ya da kızının öğrenebilmesi için.
Cana haritaya uzun uzun baktı.
— Anlamıyorum, Nadir. Bu rüyaya bir mantık kurmaya çalışıyorum. Bulduğum tek şey, babamın tarihlerle bir mektup yazdığı, rüyalarımın verilere dönüştüğü, zamanın iki yönde aktığı, ve benim… benim sadece…
— Sen, ihtiyacın olduğunu bilmediğin şeysin.
— Ne?
— Hişam’ın kızı. Ve onun koruyucusu.
— Ben koruyucu değilim.
— Olacaksın. Ama henüz bilmiyorsun.
Gözleri yaşla doldu, ama yaş akmadı.
— Ne yapacağız?
— Çalışacağız, dedi Nadir. Müdahale etmeden. Zorlamadan. Dikkatle. Belgelerle. Gerçeklerle.
— Bu imkânsız.
— Daha önce imkânsız değildi. Kuralsız deniyorduk. Şimdi kuralı biliyoruz. Olayları rüyayı kullanmadan değiştirebilirsek, bedel istenmeyecek.
— Ya değiştiremezsek?
— O zaman bakarız.
Üniversite meydanına çıktıklarında gökyüzü kapanmıştı.
Nehrin üzerinde ağır, gri bulutlar toplanıyordu. Kuzey ufkunda sessiz bir şimşek çaktı. Hava, henüz ıslanmamış toprağın kokusuyla yüklüydü.
Nadir merdivenin başında durup ufka baktı.
— Yedi gün, dedi.
— Daha az, dedi Cana; telefonunu tutuyordu. Meteorolojiden mesaj var: Yarın akşam bir fırtına gelecek. Üç gün sağanak.
— Uyarı mı?
— Hayır. Yalnızca bildirim.
Nadir ona, sonra Selma’ya baktı.
O bakışın ne demek olduğunu biliyordu. Elli yıllık bir yaşam ona karısını okumayı öğretmişti. Selma diyordu ki: Bu gece uyumayacaksın.
Döndüğünde daha önce görmediği bir şey gördü.
Merdivenin dibinde, cam kapıdan birkaç adım ötede, aydınlatma direğine yaslanmış bir adam duruyordu. Gri palto. Atkı. İnce çerçeveli gözlük.
Özür dilemeyen gözlerle onlara bakıyordu.
— Mervan, diye fısıldadı Nadir.
Adam elini yavaşça kaldırdı, tek elle selam verdi; öbür elinde üç kat katlanmış bir kâğıt vardı.
Yirmi Altıncı Bölüm
Tanıkların en doğrusu, rüyası olmayan, rakamları olandır.
— Nadir Esved’in defterinden
Kimse kıpırdamadı.
Merdivenin başında dikilmiş, uzaktan onlara el sallayan adama bakıyorlardı. İlk kıpırdayan Cana oldu, ama ona doğru değil; bir adım geriye, sanki bir sıçrayışa hazırlanır gibi.
— Hayır, dedi Selma kesin bir sesle. Ona gitmeyeceğiz. O gelsin.
— Gelmezse?
— O zaman bilmeye değer hiçbir şey yok demektir.
Mervan aydınlatma direğinin dibinde bir dakika tam durdu. Sonra, anlamış gibi, merdiveni çıkmaya başladı. Yavaş, bastonuna yaslanarak; her üç basamakta bir soluk almak için duruyordu. Yanlarına vardığında, havanın soğuğuna rağmen yüzü hafif bir terle kaplanmıştı.
— Sizden bir şey istemiyorum, dedi. Size bunu vermek istiyorum.
Katlı kâğıdı uzattı.
Selma almadı. Kolu yanında sarkık kaldı; kor tutmaktan kaçınan biri gibi.
— Nadir, dedi Mervan. Karını benim elimle geri aldın. Teşekkür beklemiyorum. Yalnızca beş dakika dinlemeni istiyorum. İkna edemezsem giderim, beni bir daha görmezsin.
Nadir karısına baktı. Sonra artık Mervan’a bakmayıp ufka bakan Cana’ya.
— Beş dakika, dedi.
Meydanın kenarında, çıplak bir incir dutu ağacının altındaki taş bir banka oturdular.
Mervan oturmadı. Bastonuna yaslanmış, ayakta kaldı; katlı kâğıdı açtı. Raptiyeyle tutturulmuş, rakam, tablo ve grafiklerle dolu birkaç sayfaydı.
— Bu bir rapor, dedi. Bir kadın yazdı.
— Kim?
— Karım.
— Leyla.
— Evet. Adı Leyla. Leyla Haddat. Su mühendisliği doktoru. Otuz yıldır Baraj Denetim Kurumu’nda çalışıyor. Bu sabaha kadar böylesine usta bir kadınla evli olduğumu bilmiyordum.
— Nasıl?
— Çünkü sabah eve döndüğümde mutfakta durdum ve ona dedim ki: Leyla. Yüzü dondu sanki. Sonra hıçkırarak ağlamaya başladı. “Bunu söylemeni ne kadar bekledim,” dedi. Biraz yatıştığında bana: “Okumanı istediğim bir şey var,” dedi. Ve bunu çıkardı.
Kâğıtları Nadir’e doğru itti.
Nadir aldı, sayfaları çevirdi, sonra Samer’e verdi.
Genç adam makinelerin dilini bilen gözlerle hızla okudu.
— Bu teknik bir rapor, dedi. Baraj üzerine. Çam Vadisi Barajı.
— Ne diyor?
— Sağ payandada çatlaklar olduğunu söylüyor. Genişlikleri on yılda üç milimetre artmış. Beton duvarın gerisindeki gözenek suyu basıncı olması gerekenden yüzde otuz yüksek. Tabanda üç noktada sızıntı var. Ve acil boşaltmanın gerçek kapasitesi, ilan edilen rakamdan çok daha düşük.
— Bu ne demek?
— Demek ki, dedi Samer, gözlerini yavaşça kaldırarak, baraj şiddetli bir fırtınaya dayanamaz. Ve bunu yazan kişi bunu çoktandır biliyor.
— Leyla, dedi Mervan. Leyla on bir yıldır biliyor. On bir rapor yazdı. Kimse okumadı.
— Neden?
— Çünkü kadın. Çünkü Kurum, barajı yapan müteahhit firmaya bağlı. Çünkü çatlakları kabul etmek, yüzlerce milyonluk bir bütçe demek.
— Ve sabah bunu bize söylemedin.
— Bilmiyordum. Bu sabaha kadar. Karımın işini bilmiyordum; çünkü otuz yedi yıldır adını bile bilmiyordum. Onu seviyordum ama onunla konuşmuyordum. O da beni seviyordu ama ona hiçbir şey sormuyordum.
Sessizlik oldu.
— Özür dilerim, dedi Mervan alçak sesle. Bu sizin davanız değil. Ama size ne yaptığımı bilmediğimi söylemeye çalışıyorum. Ve telafi etmeye çalışıyorum.
— Peki ya pompa çizelgesi? dedi Cana.
Mervan başını kaldırdı.
— Hangi çizelge?
— Binanın bodrumundaki. Babamın adıyla. 21 Ekim 2023 tarihli.
— Ben bir şey yazmadım.
— Sahip olan tek kişi sensin…
— Hanımefendi, dedi Mervan yumuşak bir sesle. Beni dinleyin. Bana güvenmediğinizi biliyorum. Ama o çizelgeyi Hişam kendi eliyle yazdı. Yazdığında yanındaydım. Ortadan kaybolmasından üç gün önce. Bodrumda oturdu, anlamadığım düğmelere bastı ve bana dedi ki: Bu şey kalmalı. Ona ihtiyacı olan bulacak.
— Neden?
— Çünkü bir işaret koymak istiyordu. Kendi izinden gidenin göreceği bir işaret. Bana dedi ki: Kızım bodruma gelirse bulur. Gelmezse, zaten kurtarılacak bir şey yoktur.
Cana gözlerini ona dikti.
— O pompaları taşkın olsun diye durdurmadı. Tarihi, taşkını gördüğü için koydu. Ve geriye doğru izleyeceğimiz bir iz bırakmak istedi. Genç hanım, bu bir karşı çizelge: Bize ne zaman harekete geçmemiz gerektiğini söylüyor.
— Peki sen ne yaptın?
— Silinmesin diye saklandım. Çünkü idareden bulan kişi onu siler. Her şeyi silmek isteyen birilerinin olduğunu da biliyorum.
— Kim?
— Barajın onarılmasını istemeyenler.
Mervan bitirdiğinde herkes sustu.
Rüzgâr kuvvetlenmişti. Başlarının üstündeki çıplak dalları salladı, mermer zeminde ölü yaprakları uçurdu.
— Ya sen? dedi Nadir. Sen ne istiyorsun?
— Aldığımı sana geri vermek.
— Geri verdin.
— Hayır. Adı geri verdim. Senin güvenliğinden kopardığımı geri vermedim. Şimdi bu işte size yardım etmek istiyorum. Leyla bizim yapamadığımızı yapabilir: Kuruma girebilir. Kurulun karşısına çıkabilir. Rakamlarını sunabilir. Rüyaya ihtiyacı yok. Onu dinleyecek birine ihtiyacı var.
— Kim dinleyecek?
— Siz.
— Biz mi?
— Sizde onda olmayan bir şey var: bir tarih biliyorsunuz. Rakamlardan çıkan, inanç gerektirmeyen bir tarih. Tarihi rapora bağlarsanız, kimse bunun tesadüf olduğunu söyleyemez.
— Rüyayı kullanmamızı istiyorsun.
— Elimizdekini kullanmamızı istiyorum. Ve ona başka bir ad vermemizi. Hipotez. Öngörü. İstatistiksel çözümleme.
Nadir Cana’ya baktı.
— Sen ne diyorsun?
— Diyorum ki, dedi Cana yavaşça, Mervan akıllıca bir şey söylüyor. Ve beni korkutan da tam olarak bu.
Yarım saat geçmeden Leyla oradaydı.
Küçük, gri bir arabayla geldi; arabadan altmış yaşlarında, kısa boylu bir kadın indi. Kısa kesilmiş gümüş saçları, bol kahverengi bir paltosu, spor ayakkabıları vardı; dosyalarla dolu bir bez çanta taşıyordu. İnce bir yüzü, gösterişsizce bakan keskin gri gözleri.
Enkaz arasından geçmeye alışmış biri gibi insanların arasından geçti. Mervan’ı görünce biraz durdu, sonra kısık sesle sordu:
— Anlattın mı?
— Anlattım.
— Ne dediler?
— Henüz bir şey demediler.
Elini Nadir’e uzattı, sıkıca.
— Leyla Haddat. Habersiz bastığım için özür dilerim. Kimsenin işine karışmayı sevmem. Ama bekleyemeyeceğim bir şeyim var.
— Buyurun.
Selma’nın yanındaki taşa oturdu, çantasını açtı, küçük bir tablet çıkarıp ekranını yaktı.
— Bu, baraj su seviyesi ölçerlerinden bu sabahın son istasyon okuması. Bana ulaştığında toplantıdaydım. Toplantıyı bitiremedim.
Ekranı onlara çevirdi.
Kırmızı yatay bir çizgiye doğru tırmanan, dalgalı mavi bir çizgi.
— Kırmızı, tasarım sınırı. Mavi, şimdiki seviye.
— Ne diyor?
— Diyor ki, geçen cuma fark beş metreydi. Bugün, görüyorsunuz, üç.
— Fırtına sürerse?
— Hesabıma göre, dedi Leyla; gözleri rakamlardan ayrılmıyordu, baraj yaklaşık kırk dört saat sonra azami sınıra ulaşır. Yani pazar şafağından önce. Acil kapaklar açılmazsa; ki bozuklar, taşma kret üzerinden olur.
— O zaman ne olur?
— Sağ payanda dayanmaz.
Sonunda onlara baktı.
— En kötü durumda, su bu üniversiteye üç saatten kısa sürede ulaşır.
Cana gözlerini yere indirdi.
Sonra güçlükle duyulan bir sesle dedi:
— Bodrumdaki pompa çizelgesi de ayın otuzunu söylüyor.
Leyla ona baktı.
— O halde, dedi, benim bilmediğim bir şeyi bilen biri var. Ya da biri hesabı yanlış yapmış.
— Hangi ihtimali tercih edersiniz?
— İkisini de etmem. Ama rakamlarımı bilirim. Ve rakamlar ayın otuzunu beklemez.
Yirmi Yedinci Bölüm
İnsanları kurtarmanın en zor yanı, önce onları battıklarına ikna etmek zorunda olmanızdır.
— Nadir Esved’in defterinden
Baraj Denetim Kurumu olağanüstü toplantısını penceresiz, uzun bir salonda yaptı; salon beyaz neonla aydınlanıyordu, ortasında parlak, oval bir masa, çevresinde yirmi deri koltuk vardı.
Masanın başında, koyu renk takım elbiseli, çizgili kravatlı, elli beş yaşında şişman bir mühendis oturuyordu; adı Reşad Kasım’dı ve başkası konuştukça mendille alnını siliyordu. Yanında müteahhit firmanın temsilcisi, gri takım elbiseli şık bir genç; gözlerini telefonundan ayırmamıştı. Karşı yanda Leyla yalnız oturuyordu, çantası önünde.
Masanın en ucunda, gözlemci koltuklarında Nadir, Cana ve Samer yer almıştı; Cana güvenliği onların “davetli akademik uzmanlar” olduğuna ikna etmişti.
— Sayın meslektaşlar, dedi Reşad. Doktor Leyla’nın sunduğu teknik raporu görüşmek için toplandık. Kısa tutalım lütfen. Fırtına kapıda.
— Beş dakika istiyorum, dedi Leyla.
— Buyurun.
Ayağa kalktı.
Kâğıda ihtiyaç duymadı. Kısık sesiyle konuştu; gözleri Reşad’daydı, eli grafiklerin yansıdığı ekranı gösteriyordu. Çatlaklardan, basınçtan, sızıntılardan söz etti. On bir rapordan. Yükselme hızından. İki yıldır bozuk duran acil kapaklardan. Seviyenin pazar şafağında varacağı kritik noktadan.
Kesin, kuru ve süssüzdü; yalvarmayı bilmeyen birinin konuşması gibi.
Bitirdiğinde bir sessizlik çöktü.
— Teşekkürler, dedi Reşad ve alnını sildi. Yorum var mı?
Müteahhit temsilcisi gülümsedi. Başını telefondan kaldırmadan konuştu:
— Doktor Leyla çok saygıdeğer. Ama rapor eski cihazlardan alınan okumalara dayanıyor. Biz bu ilkbahar güvenlik çalışmasını yaptık. Bizde aynı rakamlar çıkmadı.
— Siz çalışmanızı kendi cihazlarınızla yaptınız, dedi Leyla.
— Onaylı cihazlar.
— Aynı firmanın.
— Bağımsız bir laboratuvarın.
— Proje müdürünün kardeşine ait.
Bir uğultu yükseldi.
— Hanımefendi, dedi Reşad, bir çocuğu yatıştıran tonla. Kimseyi suçlamıyoruz. Yalnızca raporun gözden geçirilmesi gerektiğini söylüyoruz. Bu da haftalar alır.
— Haftalarımız yok.
— Ne öneriyorsunuz?
— Acil kapakların bugün açılmasını. Rezervuarın yüzde otuzunun boşaltılmasını. Barajın aşağısındaki vadinin tahliyesini.
— Tahliye mi? Doktor hanım, bu yüz bin vatandaş demek.
— Biliyorum.
— Ve hangi temelle?
— Bir rakamla.
— Rakam mı?
— Kırk dört saat.
Masanın öbür ucunda biri güldü.
— Bir şey söylemek istiyorum, dedi Cana; ayağa kalktığını fark etmeden kalkmıştı.
Hepsi ona döndü.
— Ben sinirbilim araştırmacısıyım, mühendis değilim. Ama kırk kilometre aşağıda, barajın altında kalan bir binada çalışıyorum. Bu hafta yağış verilerine baktım. Fırtınanın tasarım sınırını aşma olasılığını hesapladım. Son kayıtlara göre, rakam yüzde seksenin üzerinde.
— Yüzde seksen, diye yineledi Reşad. Bu da yüzde yirmi ihtimalle hiçbir şey olmayacağı demek.
— Yüzde yirmi, dedi Cana. Düşme ihtimali yüzde seksen olan bir uçağa binmeyi kabul eder miydiniz?
Sustu.
— Yeni bir şey söylemiyorsunuz. İhtimaller her zaman vardır. Her fırtınada vadiyi tahliye etseydik…
— Bu her fırtına değil.
— Nereden biliyorsunuz?
Ve tam o anda, Cana’nın cevap vermesi gereken anda, Nadir bütün odanın nefesini tuttuğunu hissetti.
“Çünkü asansörde suyu gördüm” dese, kahkahayı basarlardı. “Çünkü dünyada bir şey bize haber veriyor” dese, onu susturacaklardı.
— Çünkü, dedi alçak sesle, sıradan bir tehlikeyle gelmekte olan bir tehlikenin farkını bilirim.
— Bu bilim değil.
— Değil. Bilim bittiğinde geriye kalan bu.
Toplantıdan öğleden sonra dörtte çıktılar; gökyüzü kararıyordu.
Reşad Kasım kapıda Leyla’ya, sadaka veren birinin tonuyla: “Endişenizi anlıyorum. Meseleyi Bakanlığa ileteceğim. Bize güvenmenizi rica ederim,” dedi.
— Ne zaman?
— En kısa zamanda.
— Yani pazartesi.
— Belki salı.
Leyla ona uzun uzun baktı; gözlerinde öfkenin zerresi yoktu.
— Otuz yıl, dedi sakince. Bir raporumu hiç okumadığını biliyorum. Ama adımı biliyorsun. Bu bana yeter. Bir gün beni tanıdığını hatırlayacaksın.
Sonra yürüyüp gitti.
Uzun koridorda Nadir, Selma, Cana, Samer ve Mervan kaldı; toplantı salonundan herkes ayrılmıştı.
— Başaramadık, dedi Samer.
— Evet.
— Şimdi ne olacak?
— Hiçbir yetkimiz yok, dedi Cana. Bilgimiz var. Ve kimse onu dinlemek istemiyor.
— O halde izin gerektirmeyen şeyi yapmalıyız.
Ona baktılar.
— Nedir o?
— Kapakları kendi ellerimizle açmak.
— Ne?
— Açık konuşacağım, dedi Samer. Acil kapaklar kumanda panosundan devre dışı, ama her kapağın alt işletme odasında bir el çarkı var. Sistem elektrik kesintisi durumları için tasarlanmış. Odaya ulaşabilirsek dört güçlü adam çevirebilir. Her kapağın çarkı iki yüz elli tur istiyor.
— Dört güçlü adam, dedi Selma. Bizde…
— Başkalarını bulurum, dedi Leyla; fark ettirmeden geri dönmüştü. Bakım ekibinden adamlar tanıyorum. Onlar da benim gibi yoruldular.
— Bu yasal mı? diye sordu Nadir.
— Hayır.
— Tehlikeli mi?
— Çok.
— Bedelini ödeyecek miyiz?
— Bilmiyorum Üstat, dedi Leyla ve ona bildiğinden fazlasını bilen gri gözlerle baktı. Ama yapmazsam bu gece uyuyamayacağımı biliyorum.
Baraja tam pazar sabahı saat üçte vardılar; üç arabalık bir konvoyla, geceyi adam ve anahtar toplamakla geçirdikten sonra.
Yağmur başlamıştı. Henüz sağanak değil; gökyüzünden saç perdesi gibi sarkan ağır, aralıksız bir çisenti. Aşağıdaki tanıdık nehir karanlık bir denize dönmüştü; lambaların ışığını yakaladığı yerlerde parlıyordu. Baraj ise yukarıdan bir dev gibiydi: iki ucu görünmeyen kara bir beton duvar; iki yanında kara dağlar, uzaktan da sarkan yalnız küçük ışıklar.
— Burası, dedi Leyla ve sağ duvarın dibindeki küçük bir metal kapıyı gösterdi.
Çantasından çıkardığı anahtar demetinden biriyle açtı.
— Burası denetim galerisi. İşletme odasına çıkıyor.
İçeri girdiler.
Galeri dardı, nemliydi; üstünde borular ve kablolar vardı, her on metrede bir lamba sarkıyordu. Islak beton ve demir kokusu. Adımlarının yankısı sanki arkalarından koşuyormuş gibi dönüyordu.
On dakika yürüdüler.
Sonra beş dakika daha.
Galerinin ortasında, Leyla yandaki dar bir oyuğun önünden geçerken durdu.
— Bu garip.
— Ne?
— Bu oyuk haritalarda yok.
Herkes durdu.
Sol duvarda, dövme demirden bir levhayla kaplı bir yarık vardı; beton rengine boyanmış, duvarın bir parçası gibi görünsün diye. Levhanın tam ortasında küçük bir şey çıkıntı yapıyordu.
Bir kapı.
Koyu renk ahşaptan, yeşillenmiş bakır menteşeli, kısa bir kapı.
Nadir Cana’ya baktı.
Cana Samer’e baktı.
Kimse bir şey söylemedi.
Ve o anda, gece yarısından sonra üçü on altıda, kapının ardından, öbür taraftan, üç hafif vuruş duyuldu.
Tak.
Tak.
Tak.
Yirmi Sekizinci Bölüm
“Seni kurtarandan vazgeçmekten zor tek şey, başkasını kurtardığın şeyden vazgeçmektir.”
— Nadir Esved’in defterinden
Nadir kıpırdamadı.
Kısa kapının önünde durdu; üç vuruş nemli koridorda hâlâ uzak bir yankı gibi dolaşıyordu. Başının üstünde asılı lambanın ışığı titriyor, parmaklarının gölgeleri beton duvarda yuvarlanıyordu.
— Açma, dedi Samer.
— Neden?
— Çünkü en son bir kapı açtığında…
— En son, dedi Nadir, karımı geri aldım.
— Ve ondan önce aklının yarısını kaybettin.
— Ve üç kişiyi kurtardım.
Arkadan Leyla’nın hızlı adımları geldi.
— Bu ne? Ne oluyor?
— Zaman yok, dedi Cana. Leyla, Samer’le ve Mervan’la birlikte işletme odasına git. Adamlar bekliyor. Çarkları döndürmeye başlayın. Biz de arkanızdan geleceğiz.
— Bu kapı ne olacak?
— Bu bizim işimiz.
Leyla bir an tereddüt etti, sonra başını salladı. Samer, Nadir’e uzun bir bakış attıktan sonra onu izledi. Bastonuna yaslanmış Mervan en sonuncuydu. Kapıda durdu, güçlükle duyulan bir sesle:
— Taşınmaması gerekeni taşıyacak biri gerekirse, ben buradayım, dedi.
Sonra karanlıkta kayboldu.
Nadir kapıyı açtı.
Arkasında koridor vardı: uzun salonun koridoru, bakır çekmeceleri ve gri ışığıyla. Kâğıt ve yağmur kokusu. Ve birkaç adım ötede yerde, duvara yaslanmış, çıplak ayaklı, elinde gümüş bir kalemle oturan bir adam.
Hişam.
İki gün öncesine göre on yaş yaşlanmış gibiydi. Saçı daha beyazdı, yüzü daha çökmüştü, gözleri daha derindi. Ama yüzünde yeni bir dinginlik vardı: görmek istediği her şeyi görmüş birinin dinginliği.
— Elimden geldiğince hızlı geldim, dedi.
— Nasıl?
— Kapı, olmasını istediği yerde belirir. Bedeli olan her yerde bir kapı vardır.
Cana onu gördü.
Eşikte durdu, elleri titriyordu, sonra ilerlemedi. Tek söz söylemedi. Ama gözleri, bir el bir ele tutunur gibi gözlerine asıldı.
— Cana, dedi.
— Sizi tanımıyorum, diye fısıldadı.
— Biliyorum.
— Ama… ben…
— Önemi yok.
Gülümsedi, sonra elinde bir kâğıtla elini kaldırdı.
— Okumanız gereken bir şey var. Bu sabah masaya oturduğumda buldum. Son sayfa.
Siyah defterden bir sayfaydı.
Sararmış, katlanmış, kenarları pürüzlüydü; üstünde genç Nadir’in yazısı, altında yaşlı Nadir’in yazısı, ortada kimsenin tanımadığı üçüncü bir yazı vardı: birincisinden daha ince, ikincisinden daha geniş; kimseye benzemeyen birinin eliyle yazılmış gibi.
Nadir alçak sesle okudu:
“Son rüya.
Su vadiyi dolduruyor. Karanlıkta dönüşleri sayan birçok ses. Suyun üstünde ölü yapraklar gibi yüzen adlar. Ve beton bir duvarın üstüne mavi mürekkeple kazınmış tek, büyük bir ad:
Rüya.
Şehrin kurtulmasını isteyen onun bedelini ödesin.
Bedeli kimsenin adı değil.
Bedeli, rüya görenlerin rüya gördüklerini unutmasıdır.”
Gözlerini kaldırdı.
— Bu ne demek?
— Şu demek, dedi Hişam sakin bir sesle: Bu günlerde başınıza gelen her şey; rüya, kapı, salon, mektuplar, defter, unutulacak. Adlar değil. Kişiler değil. Sevdikleriniz değil. Gördüğünüz. Bildiğiniz. Bunu yapabildiğiniz.
— Yani yeteneği mi yitiriyoruz?
— Yitirmiyorsunuz. Ondan vazgeçiyorsunuz.
— Neden vazgeçiyoruz?
— Çünkü şehir başka türlü kurtulmaz. Şimdiye kadar yaptığınız her şey üç kişiyi kurtardı. Vadide yüz bin kişi var. Ve yüz bini aynı türden bir bedelle dengelenir: sizi kurtaranın ortadan kalkması.
Koridorun derinliklerinden yeni bir ses gürledi.
Demir gıcırtısı. Uzak bir gümbürtü. Birbirine bağıran adamlar ve dönen devasa çarkların düzenli ritmi.
— Başladılar, dedi Cana.
— Zamanları kısa, dedi Hişam. Baraj, azami sınıra ulaştıktan sonra yarım saatten fazla dayanamaz. Ve kapakların rezervuarı boşaltması için zaman gerekir.
— O hâlde bensiz de başarabilirler.
— Başarabilirler.
— O hâlde neden bedele ihtiyacımız var?
Hişam ona uzun uzun baktı.
— Çünkü onların yüzde sekseni var, dün o salonda söylediğin gibi. Yüzde seksen ihtimal. Geriye kalan yüzde yirmi sizsiniz. Rüya. Barajın bir dakika daha ayakta durmasını, bir çarkın daha kolay açılmasını, bir adamın yükselmeden bir an önce suyun altından geçmesini sağlayan şey. Hesaba girmeyen her şey, kızım, bu yerden gelir.
— Buna inanmıyorum.
— İnanmak zorunda değilsin.
— Yani yüzde yirmiyi kendimizi unutarak satın alıyoruz diyorsun.
— Rüyadan, uyanmak karşılığında vazgeçiyorsunuz diyorum.
Cana ayağa kalktı.
Arkasında, koridorda vuruşlar durmuştu. Önünde, salonda, tanımadığı bir adam kalemini yere dikkatle bırakıyordu. Kalbi ona aklının bilmediği bir şey söylüyordu.
— Kabul edersem, dedi, senin babam olduğunu unutacak mıyım?
— Hayır.
— Seni gördüğümü unutacak mıyım?
— Evet.
— Bunların hepsini unutacak mıyım? Asansörü? Suyu? Rüyaları?
— Evet. Ama bir baban olduğunu hatırlayacaksın. Ve seni sevdiğini. Nasıl olduğunu bilmeyeceksin.
— Ve hep böyle mi kalacağım?
— Adını her şafakta yazacağım.
— Ya geri dönmezsem?
— Döneceksin. Ve nedenini bilmeyeceksin.
Gözlerini kapadı.
Sonra Nadir’e baktı.
— Ya sen?
— Ben mi?
— Kabul edecek misin?
— Ben birkaç dakika önce kabul ettim.
— Samer’in babasını kurtardığını unutsan bile mi? Telefonda kendinle konuştuğunu? Salona girip çıktığını? Selma’yı yeni bir biçimde sevdiğini?
— Hepsini unutacağım. Ama Selma’yı unutmayacağım.
— Nereden biliyorsun?
— Defter öyle diyor.
— Defter mi?
— Defter sevginin unutulduğunu söylemiyor. Rüyanın unutulduğunu söylüyor. Ve ben Selma’yı rüyada sevmedim.
Cana kısa, kırık bir kahkaha attı.
— Garip bir adamsın.
— Kabul edecek misin?
Hişam’a baktı. Yerdeki gümüş kaleme. Uzun çekmecelere. Görünmeyen tavana.
— Önce bir şey istiyorum.
— Söyle.
— Ona sarılmak.
— Hayır, dedi Hişam kesin bir sesle. Hayır kızım. Sarılmak, rüyamda gördüğüm şeydi. Beni çukura iten oydu.
— O hâlde…
— Ama sana başka bir şey verebilirim.
Elini ona uzattı.
Yavaş bir hareketle Cana’nın eli onun elini tuttu, parmaklarını parmaklarının çevresinde kenetledi. Aynı parmaklar. Aynı kaba şefkat. Bilmeden bildiği aynı usta düğüm.
— Baba, dedi.
— Evet.
— Söyle.
— Ne?
— Söylenmesi gerekeni.
Hişam uzun bir soluk aldı.
— Benimle birlikte söyleyin, dedi. Rüyadan vazgeçiyoruz.
Nadir Cana’ya baktı. Cana Nadir’e baktı. Ve arkalarındaki koridorda, barajın derinliklerinden uyanan bir devin sesi gibi, ilk su gürültüsü gürledi.
— Vazgeçiyoruz, dedi Nadir.
— Vazgeçiyoruz, dedi Cana.
— Rüyadan.
— Rüyadan.
Sonra bütün dünya soluğunu çekmiş gibi bir sessizlik çöktü.
Yirmi Dokuzuncu Bölüm
“Bizi kurtardığını hatırlamayız. Unuttuğumuz şeyin bizi kurtardığını da bilmeyiz.”
— Nadir Esved’in defterinden
Kapıdan geriye hiçbir şey kalmadı.
Nadir başını kaldırdığında dar, rutubetli bir koridorda duruyordu; çevresi beton duvarlar, başının üstünde titreyen bir lamba. Birkaç adım ötede Cana, eli alnında, bilmediği bir odada uyanıyormuş gibi gözlerini duvarların arasında gezdiriyordu.
— Burada ne yapıyoruz? dedi.
— Bilmiyorum.
— Ben… şuradaydım…
— Bir toplantıda. Leyla’yla.
— Evet. Rapor. Baraj.
— Ve kapakları açmaya geldik.
— Evet, dedi Cana. Evet. İşletme odası.
Birbirlerine uzun uzun baktılar; bakışlarında, kaynağını bilmedikleri bir huzurun hafif şaşkınlığı vardı; evde bir şeyi unuttuğunu hissedip ne olduğunu hatırlayamayan biri gibi.
Koridorun öbür ucunda su gürültüsü yükseliyordu.
— Hadi, dedi Nadir.
Koştular.
İşletme odası, yüksek tavanlı, geniş, dikdörtgen bir salondu; ortasında dört devasa demir çark vardı, her biri eski bir arabanın direksiyonu büyüklüğündeydi, yere inen çelik direklere sabitlenmişti. Her çarkta iki üç adam çıplak kollarla itiyor, sarı lambaların altında yüzleri terden parlıyordu.
Leyla ortada, bir tahta sandığın üstünde ayakta duruyor, kısık bir sesle bağırıyordu:
— Yüz kırk! Yüz kırk! Devam edin!
Dönüşleri sayıyordu.
Ve Nadir, hatırlamadığı bir rüyadan geliyormuş gibi zihninin gerisinde karanlıkta dönüşleri sayan bir kadın gördü. Ama görüntünün nereden geldiğini bilemedi.
— Siz! diye bağırdı Leyla onları görünce. Dördüncü çark! Gelin!
Dördüncü çarka koştular. Çelik kollarda gözlüklü, ince yapılı genç bir adam, yanında Samer, karşı yanda Mervan vardı.
Yaşlı adam bastonu yere atılmış, kolu iki eliyle itiyordu; yüzü kıpkırmızı, atkısı ıslak, soluğu onu kemiriyordu.
— Mervan! dedi Nadir. Ne yapıyorsun?
— İtiyorum.
— Sen yapamazsın…
— Bütün ömrümü oturarak geçirdim. Bu gece ellerimle bir şey yapmak istiyorum.
Nadir yanına atladı, kolu tuttu; Cana geldi, bir başkasını tuttu. Çark korkunç bir yavaşlıkla, eski demirin inleyen gıcırtısıyla dönmeye başladı.
— Yüz elli, dedi Leyla.
— Ne zamana kadar? diye sordu Nadir.
— İki yüz elliye. Başarırsak bütün kapaklar açılır. Bir şey durursa…
Cümleyi bitirmedi.
Zaman rüyalardaki gibi geçti: hem uzun hem kısa.
Bedenlerin ritmi uyuma geliyor, itiyor, geri çekiliyor, yine itiyorlardı. Leyla’nın sesi ara sıra yükseliyor, çarkların sesi, giderek güçlenen su gürültüsü, ve altlarında yerin kendisi titriyordu. Arada Nadir çevresindeki yüzlere bakıyor, bir tuhaflık fark ediyordu: hepsini tanıyordu ama onları nasıl tanıdığını hatırlamıyordu. Samer denen şu genç, aralarında bir ömür varmış gibi hissettiriyordu. Cana, sanki doğmamış bir kızıydı. Mervan, eski dost.
İki yüze ulaştıklarında Mervan tökezledi.
Eli koldan kaydı.
Samer onu tuttu, ama yaşlı adam dizlerinin üstüne yığılmış, eli göğsünde kalmıştı.
— Mervan!
— Önemli değil, dedi nefes nefese. Bir dakika. Yalnız bir dakika.
— Hayır. Otur.
— Ben… Dudakları titredi. Devam edeceğim.
— Devam etmeyeceksin! diye haykırdı Leyla uzaktan.
Ama Mervan başını kaldırdı, erkeklerin sıraları arasından ona baktı.
Gözlerinde unutulamayacak bir şey vardı. Gülen bir ağlamaya yakın bir şey.
— Leyla, dedi.
Çarklar bir an durdu.
— Leyla…
Yanına çöktü.
— Neden duruyorsun? Neden saymıyorsun?
— Saymak istemiyorum.
— Ne?
— Adını söylemek istiyorum.
— Adımı biliyorum Mervan.
— Ama yeterince söylemedim. Leyla. Leyla. Leyla.
— Yeter, dedi. Gözyaşları, fark etmeden akıyordu. Yeter. Buradayım.
— Leyla, dedi son kez ve gülümsedi. Hep biliyordum.
Sonra gözlerini kapadı.
Ve kollarında kalbi durdu.
Kimse ağlamadı.
Zaman yoktu. Adamlar yanlarında bir an sessizce durdular, sonra ortak bir emir almış gibi yavaşça kola döndüler.
— İki yüz on, dedi Leyla, sesine benzemeyen bir sesle. Yüzünü koluyla sildi. Kalktı. İki yüz on. Döndürün.
Devam ettiler.
Cana, yüzünde gözyaşlarıyla, dudağını ısıran Samer, ve dizinin, kaburgalarının bütün acılarıyla bedeninin tüm gücüyle iten Nadir. Acıyla yorgunluğun arasında bir yerde kulağına bir ses fısıldadı: Bu adam bir adı söylemek istediği için öldü.
Cümlenin nereden geldiğini bilmiyordu.
— İki yüz elli!
Leyla’nın çığlığı salonda patladı.
Ve yukarıda, karanlığın en uzak köşesinde bir devin esnemesi duyuldu.
Gürültü. Sonra bir titreşim. Sonra açılan kapaklardan fışkıran muazzam suyun sesi; dört kapak aynı anda; şimşek gibi vadiye yağıyordu.
— Açıldı! diye bağırdı adamlardan biri.
— Açıldı!
Birbirlerine sarılıyor, gülüyor ve ağlıyorlardı. Anlaşılmaz, karışık bir uğultu yükseldi; sevinç, korku ve acı bir aradaydı.
Şafakta çatıya çıktılar.
Gök griydi, yağmur dinmişti, aşağıda nehir karanlığı yavaş yavaş yutuyor, kurşun renginde akıyordu. Barajın gölü yukarıdan küçülüyordu: seviyesi santim santim düşüyor, beton duvarlarda eski bir kabarmanın izlerine benzeyen koyu çizgiler bırakıyordu.
Öbür yanda, vadide, polis ve ambulansın mavi ve kırmızı ışıkları yavaş yavaş hareket ediyordu; uzun bir konvoy, uzaktan sirenler.
— Tahliye ettiler, dedi Samer. Telefondan okudum. Kurum bir saat önce tahliye ilan etti.
— Kim emretti?
— Kimse bilmiyor. Lina adında bir gazeteciden haber geldi. Raporu bütün hâliyle yayımlamış. Leyla’nın adıyla.
Leyla demir korkuluğa tutundu, çekilen sulara baktı.
— Lina mı?
— Üniversitede meslektaşım, dedi Cana. Dün gece ona her şeyi gönderdim. Yayımlayacağını beklemiyordum.
— Yayımladı.
— Ya Kurum?
— Mecbur kaldı.
Leyla son bir gülümseme gösterdi, bitkin; gözlerinde tarif edilemeyen bir şey vardı.
— Otuz yıl, diye fısıldadı. Sonunda okudular.
Sonra ıslak zemine yığılıp oturdu, yüzünü ellerinin arasına gömdü.
Güneş doğarken, sular üzerine zayıf, altın bir çizgi çizmeye başladığında, barajın tepesine bir polis arabası geldi.
İçinden lekeli, gri bir elbiseli, hafif ayakkabılı, solgun yüzlü bir kadın indi.
— Selma, dedi Nadir.
Ona doğru yavaşça yürüdü, gözleriyle, her parçasının yerinde olduğundan emin olmak ister gibi onu inceleyerek. Sonra bir adım ötede durdu ve sordu:
— Beni tanıyor musun?
— Sen karımsın.
— Nereden bildin?
— Bilmiyorum. Yalnızca biliyorum.
Güldü, sonra ağladı, sonra kendini kollarına attı.
— Çok şey unuttun, diye fısıldadı. Ama beni unutmadın.
— Bana bunu söylediler.
— Kim?
— Bilmiyorum.
Samer yüzünü paltosunun koluyla sildi, ikisine bakarak gülümsedi.
Aralarında her şeyi hatırlamayı sürdüren tek kişi oydu. Kapıyı, salonu, çığlıkları, adları ve bağcığı çözük kahverengi bir ayakkabıyı. Şafak ışığında sarılan bu adamla bu kadının, bildiklerini bilmedikleri bir bedeli ödediklerini bilen tek kişi oydu.
Sırt çantasını açtı, içinden deri kaplı, eski kayışlı siyah bir defter çıkardı.
— Üstat.
Nadir döndü.
— Bu sizin.
— Bu ne?
— Defteriniz. Mervan’ın arabasında buldum.
Nadir yavaşça aldı.
Açtı.
Bütün sayfalar bembeyazdı.
Bu da tuhaf değildi. Sayfaları yaprak yaprak çevirdi, beyazlığa tanıdık olmayan bir dili okur gibi baktı. Sonra son sayfada durdu.
Orada tek bir satır vardı.
Kendi el yazısıyla.
Yazdığını bilmediği bir yazıyla.
“Rüya beni geçtiğinde, kehanette bulunmayı öğrenmedim. Dikkat etmeyi öğrendim.”
Otuzuncu Bölüm
“Hiç kimse rüyanın önüne geçmez. Biz yalnızca, tam zamanında uyanmayı öğreniriz.”
— Nadir Esved’in defterinden
Barajın sağ payandası altı ayda yeniden inşa edildi.
Nadir haberi nisandan bir salı sabahı, evinin balkonunda, iki yudum nane çayının arasında gazeteden okudu. Bahar bu yıl şehre geç gelmişti ama eksiksiz gelmişti: karşı kaldırımdaki badem ağaçları beyaza kesiyor, hava toprak kokusuyla ıslanmıştı, adlarını bilmediği serçeler yakındaki bir dalda kavga ediyordu.
Gazete, Yeni Barajları Denetleme Kurumu Başkanı Dr. Leyla Haddad’ın onarım çalışmalarının tamamlandığını duyurduğunu, üç yüz milyon metreküp suyun bu yaz vadiye kademeli olarak geri döneceğini yazıyordu. Soruşturma kurulunun, eski Kurum’dan üç yetkiliyi ve müteahhit şirketi mahkûm ettiğini de. Sayfanın dibinde küçük bir haber: “Görülmeyeni gören mühendis anıldı.”
Gazeteyi katladı.
— Ne oldu? diye sordu Selma içeriden. Bir kehanet okumuş gibisin.
— Kehanet yok.
— O hâlde?
— Hoş bir haber okudum.
Güldü, balkona çıktı, yanına oturdu, başını omzuna yasladı; yarım yüzyıldır yaptığı gibi. Hafif bir kına kokusu vardı, bileğinde nereden geldiğini bilmediği küçük gümüş bir bilezik.
— Samer birazdan gelir, dedi.
— Biliyorum.
— Salı olduğunu hatırlıyor musun?
— Nasıl hatırlamam?
Samer her zamanki gibi ona gelip çattı; taş merdiveni her adımda üç basamak çıkarak.
Küçük alet çantasını taşıyordu; öbür elinde yakındaki fırından sıcak hamur işleri dolu bir kâğıt torba. Nadir kapıyı açtığında, sebebini bilmediği ama her gördüğünde sıcaklığını hissettiği bir gülümsemeyle gülümsedi.
— Günaydın Üstat.
— Günaydın, Samer.
Genç, eşikte bir an durdu.
— Ne? diye sordu Nadir.
— Hiç. Adımı söylediğinizi duydum.
— Bu tuhaf mı?
— Hayır. Ama hâlâ duymayı seviyorum.
Her şeyi hatırlayan tek kişi Samer’di. Aylar geçmişti ve Nadir’e hiçbir şey anlatmamıştı. Ona, bir gün olacakları görebilen bir adam olduğunu söylememişti. Elinde bir defter ve bir kapı olduğunu da. Dünyada sana benzeyen, bir çukurda ölen bir adam daha olduğunu da. Bunun ödenen bedel olduğunu, kurban edileni geri vermeye hakkı olmadığını biliyordu.
Ama onu taşıyordu.
Ve tuhaf bir hafiflikle taşıyordu; birlikte taşınırsa bir yükün daha hafif kaldığını bilen biri gibi.
— Bugün bilgisayarımı onaracak mısın?
— Hangi bilgisayar?
— Bir aydır bozuk olan.
— Üstat, iki aydır çalışıyor.
— Gerçekten mi?
— Evet.
— O hâlde neden her salı geliyorsun?
— Nane çayını sevdiğim için.
— Bu bir sebep değil.
— Sebep.
Mutfakta oturdular; Selma çayı koydu. Samer şirketteki işinden, bilgisayar öğrenen annesinden, kendine değer vermeyi öğrendiği motosikletinden söz etmeye başladı. Nadir dinliyor, sözünü kesiyor, gülüyordu. Bir an, farkında olmadan:
— Baban tren hikâyesini anlatmayı severdi, dedi.
Samer durdu.
— Sana kim söyledi?
— Bilmiyorum. Öylesine söyledim.
— Ve yabancı adamın ağladığını söylerdi.
— Bunu neden bildiğimi bilmiyorum.
— Ben de bilmiyorum, dedi Samer; gözleri parlıyordu. Ama bildiğinize seviniyorum.
Öğleden sonra, Samer gittikten sonra Nadir mezarlığa gitti.
Nedenini tam bilmiyordu. Ama sonbahardan beri her salı öğleden sonra ziyaret ediyordu. Beyaz, sade taştan yapılmış küçük bir mezarın başında dururdu; üstünde bir ad: “Hişam Şihabi, 1954–2023.” Solmuş çiçekleri düzeltir, Fatiha’yı okur, sonra beklerdi.
O gün ondan önce birinin geldiğini gördü.
Cana mezarın kenarına oturmuştu, dizlerini göğsüne çekmişti, elinde ağaç yaprağıyla oyulu kapağı olan küçük bir gümüş kalem vardı. Nadir gelince dönmedi.
— Bazen onu tanıdığımı sanıyorum, dedi.
— Kimi?
— Babamı. Öldüğünü biliyorum. Onu sevdiğimi biliyorum. Gömüldüğü gün ağladığımı biliyorum. Ama… bazen şafakta uyanıyorum ve bir an önce onunla konuşuyormuşum gibi hissediyorum. Hatırlamadığım bir rüyada. Ve kalemi elimde buluyorum.
— Ya sen?
— Yazıyorum.
— Ne?
— Adını.
Parmaklarının arasındaki küçük kâğıda baktı. Üstünde acele bir yazıyla tek sözcük yazıyordu: “Hişam.”
— Her sabah yazıyordum, dedi. Nedenini bilmiyorum. Hâlâ yazılabildiğinden emin olmak ister gibi.
Nadir yanına oturdu.
Bir şey söylemedi. Ne diyeceğini bilmiyordu. Ama göğsünde, zamanın yumuşak bir delik açıp sonra kapattığı yerde bir şey kıpırdadı. Eski bir ses; uzak bir odada çevrilen kâğıt gibi hafif bir fısıltı.
— Belki sana da yazıyordur, dedi sonunda.
— Kim?
— Baban.
Ona baktı.
— Bu çok tuhaf bir söz.
— Biliyorum.
— Ama ben, Nadir, dedi; sesinde son bir çocuksu tını vardı, buna inanmak istiyorum.
Eve akşamüstü döndü.
Ev sessizdi. Selma akşam yemeğini hazırlıyordu; mutfaktan küçük radyonun akşam haberleri süzülüyordu. Çalışma masasına oturdu, çekmeceden aşınmış deri kayışlı siyah defteri çıkardı.
Açtı.
Beyazlık.
Elini ilk sayfanın üstünde gezdirdi. Neden hâlâ onu sakladığını hatırlamıyordu. Her açışında neden bir çeşit bekleyişe benzer bir şey hissettiğini de.
Bir kalem aldı; otuz yıldır aynı kırtasiyeden düzineyle aldığı siyah kapaklı mavi kalemini.
Ve yazdı:
“İlk rüya. Bahar. Balkon. Nane çayı. Gülen bir genç. Omzuma başını koyan bir kadın. Hiçbir şey olmuyor. Nedensiz mutlu uyanıyorum.”
Sonra durdu.
Yazdığına baktı.
Bir rüya değildi. Bugün olandı. Ama okuduğunda aradaki farkın olmadığını hissetti.
Rüya ile hayatın iyi dinlenirse tek bir şey olabileceğini.
Defteri kapadı, çekmeceye geri koydu, yemeğe gitti.
Ve çarşamba şafağı, üçü on altıda uyandı.
Bir rüyada değildi. Ne bir çukur gördü, ne bir ayak, ne bir gölge. Karanlıkta gözlerini açtı ve dizinin ağrısının hafiflediğini, Selma’nın yanında düzenli soluk aldığını, elektronik saatin sakin kırmızı rakamlarla parladığını gördü.
Sonra onu duydu.
Üç vuruş.
Hafif. Çekingen. Aralıklı.
Tak.
Tak.
Tak.
Korkmadı.
Kalktı, terliklerini giydi, dar koridorda yürüdü. Kalbi ilk kez onu, dolu bir bardak taşıyan adam gibi taşımıyordu; bir dost gibi yanında yürüyordu.
Kapıyı açtı.
Eşikte, merdivenin cılız sarı ışığında, otuz iki yaşında bir kadın duruyordu; saçları yağmurdan ıslak, paltosu açık, bir şey görüp sonra unutmuş gibi iri gözlerle.
— Özür dilerim, dedi Cana. Neden geldiğimi bilmiyorum. Uyandım, giyinmişim, arabamı almışım. Vardığımda kapınıza vuruyordum. Sanki bir şey beni itiyordu. Bir şey gördüm. Hatırlamıyorum. Ama şuna benziyordu…
— Neye?
Ona baktı.
— Yüzünüze.
Gülümsedi.
— Gir, dedi. Sana bir çay yapayım.
— Bu saatte mi?
— Saat bu.
— Peki ne yapacağız?
— Sana bir hikâye anlatacağım.
— Hangi hikâye?
İçeri girdi, kapı arkasından usulca kapandı. Dışarıda, eşikte kimse kalmadı; ne bir zarf, ne bir ayakkabı, ne bir gölge.
Mutfakta Nadir demliği suyla doldururken Cana küçük masada oturuyor, soğuk ellerini ovuşturuyordu.
— Bilmiyorum, dedi sonunda. Belki bir gün olacakları gören bir adamın hikâyesi. Rüyanın bizi kurtarmadığını öğrenen. Bizi kurtaran şey, birini severek uyanmak.
— Hikâye iyi mi bitiyor?
— Bilmiyorum.
— O hâlde neden anlatıyorsun?
— Çünkü kapıyı açtığımda…
Ve durdu.
Şunu söylemek istedi: Çünkü kapıyı açtığımda senin orada olacağını biliyordum. Ama söylemedi. Nereden geldiğini bilmiyordu.
Yalnızca gülümsedi, suyu koydu.
— Çünkü kapıyı açtım, dedi. Önemli olan bu.
Sonra oturdu ve anlatmaya başladı:
“Beni dinle, sana romanımı anlatmak istiyorum; onu on yıllardır içimde saklıyorum. Adı ‹Rüyadan Gelen›. Ama dikkat et… Hiçbir rüyayla ilgisi yok.”
Son Söz
Bu romandaki rüyalar, alışılmış anlamda rüya değildir. Onlar, gerçekten yaşanmış, hâlâ yaşanmakta olan ve yaşanmaya devam edecek olayların simgeleridir.
Onları, sanki kendi zamanlarının önüne geçmişler gibi anlattım; çünkü yazı, olayları ve olup bitenleri, insanlara başka herhangi bir yoldan ulaşmadan önce bazen kavrayabilir.
Bu yüzden Nader’e şunu söyletmiştim: Hiçbir rüyayla ilgisi yok.
Numan Albarbari

