Son Trenden Sonra
Roman
© Numan Albarbari. Tüm hakları saklıdır.
Bu kitabın hiçbir bölümü, yazarın yazılı izni olmaksızın hiçbir biçimde (fotokopi, mikrofilm veya başka bir yöntemle) çoğaltılamaz, saklanamaz, aktarılamaz veya kamuya açılamaz.
Bu, hayal gücüne dayanan edebî bir eserdir. Adlar, kişiler, yerler ve olaylar kurgudur ya da kurgusal bir bağlamda kullanılmıştır; yaşayan veya ölmüş kişilerle ya da gerçek olaylarla herhangi bir benzerlik tesadüfidir.
Arapçadan serbestçe yeniden yazılmıştır.
Birinci baskı 2026
albarbari.com
Birinci Kısım: Gece
Bölüm 1: Son Anons
Gece on biri yedi geçe, otomatik bir ses üç dilde, sabaha kadar bütün trenlerin iptal edildiğini duyurdu.
Kimse homurdanmadı. İnsanlar, küçük bir ölüm haberi karşısında susulduğu gibi sustular. Sonra bavullar istasyon zemininde tekerlek sesleriyle yuvarlanmaya başladı; sanki sahipleri hiçbir yere ait olmadıklarını birdenbire hatırlamıştı.
Leyla, üç bakana ve kendisi için fazla dürüst davranmış bir doktora tercümanlık yaptığı uzun bir konferansın ardından, üç saattir 3. peronda bekliyordu. Sesi, kendisine ait olmayan bütün o söylenenlerden yorgun düşmüştü. Mesleğinin en tehlikeli yanının, bir gün hangi cümlenin kendi cümlesi olduğunu unutmak olduğunu bilirdi.
Soğuk bir metal banka oturdu, çantasını açtı, iki haftadır tek satırını okumadığı kitabı çıkardı.
— Öbür yer dolu mu?
Başını kaldırdı. Karşısında otuzlu yaşların sonunda, gri paltolu bir adam duruyordu; omuzları ıslaktı, elinde eski bir deri çanta vardı. Biraz fazla yüksek sesle konuşuyordu, kendi sesini tam duyamayan biri gibi.
— Boş — dedi Leyla, İngilizce.
Adam oturdu ve uzun bir yolu yere bırakır gibi nefesini verdi. Leyla, adamın gözlerine değil dudaklarına baktığını fark etti.
— Kusura bakmayın — dedi adam. — Sol kulağım neredeyse hiç duymuyor, sağım da gürültüde pek duymuyor. Sakıncası yoksa ağzınıza biraz bakacağım. Kabalık değil, ihtiyaç.
Leyla istemeden gülümsedi.
— Mesleğim insanların birbirini anlamasına yardım etmek. Biri beni anlamaya çalıştığı için benden özür diliyor; ilk kez oluyor.
— Peki tam olarak ne yapıyorsunuz?
— Tercümanım. Simültane.
Adam güldü; kısa ve berrak bir gülüştü.
— Ben bestecim. Kaderin kötü bir şakası, değil mi?
Fırtına, yüksek cam çatıya düzensiz bir ritimle vuruyordu. Leyla yukarı baktı.
— Üç çeyrek ölçü bu — dedi, düşünmeden. — Yalnız üçüncü vuruşta sendeliyor.
Adam donakaldı. Sonra yavaşça sordu:
— Nereden biliyorsunuz? Ben duymuyorum. Ama bir saattir göğsümde hissediyorum ve ona bir ad bulamadım.
Leyla cevap vermedi. İçinde yabancı bir şey kıpırdadı; sanki henüz söylemediği bir cümle onu geçmiş, adamın yanına gitmişti.
Adam cebinden, çizgilerle dolu ama nota olmayan küçük bir defter çıkardı, kurşun kalemle bir şey yazdı ve sayfayı ona çevirdi. Aşağı inen ve üçüncü basamakta kopan bir merdiven çizmişti.
— Bu gece — dedi. — Daha başlamadı ama başladı.
Bir kız çocuğu, bir eliyle oyuncak ayısını sürükleyerek geçti; öbür eli, lacivert paltolu, gri atkılı bir kadının elindeydi; Leyla kadının yüzünü tanıyamadı. Artık tamamen kırmızı yanan elektronik tabelanın altında, birbirinin adını henüz bilmeyen iki yabancı oturuyordu ve gecede her şeye yer vardı.
— Adım Leyla.
— Ben de… — Duraksadı, yanlış okumaktan korkar gibi dudaklarına baktı. — Ben Adrian. Ama bırakın tahmin edeyim: gece gibi Leyla mı, şiirdeki gibi Leyla mı?
— İkisi de — dedi. — Ve ikisi de olmamaya çalışıyorum.
Dışarıda uzun bir şimşek peronu aydınlattı, Leyla bir an için ikisinin ıslak camdaki yansımasını gördü: yan yana iki yüz ve aralarında bir avuç içinden geniş olmayan bir boşluk.
O boşluğu doldurmanın altı yıl süreceğini bilmiyordu.
Bölüm 2: Yankıyı Duyan Adam
Gece yarısı Hannover Ana İstasyonu, fırtınanın yaşadığı küçük bir kente dönmüştü.
Kafeler birer birer kapandı. Bir temizlik görevlisi sarı arabasını bavulların arasından itiyordu. Yalnızca 3. peronun ucundaki içecek makinesi hâlâ çalışıyordu; tiz bir elektrik vızıltısı ve bekleyenlerin yüzünü boyayan hasta bir mavi ışıkla.
Adrian kahve almayı önermişti. Leyla arkasından baktı. Garip yürüyordu: kısa bir adım, bir duraklama, sanki bütün bedeniyle dinliyordu. Elini metal bir direğe koyup yarım saniye gözlerini kapadığını gördü. Sonra öğrenecekti: uzaktaki trenlerin sarsıntısını demirden böyle okuyordu.
İki kâğıt bardakla döndü, birini ona uzattı; karşılık beklemeden verebilen ellerle.
— Şekersiz, sütsüz — dedi. — Kitabı tutuşunuzdan tahmin ettim. Kitaplardaki acıya katlanan, kahvedeki acıya da katlanır.
— Kitap iki haftadır kapalı.
— O zaman okumasanız bile acıya katlanıyorsunuz.
Cevap bulamadı ve haklı çıktığı için biraz kızdı. Kahve eski demir tadındaydı. Ama bardak sıcaktı ve iki sıcak elin arasında şeylerin tadı değişir.
Oturdular. Leyla’nın kucağında, hiç ayırmadığı üç şeyi taşıdığı küçük çantası vardı: mavi mürekkepli bir dolma kalem, özenle katlanmış bir mendil ve bir güvercin yumurtası büyüklüğünde, kendisinin de tam açıklayamadığı pürüzsüz bir taş.
— Söyleyin — diye başladı adam — tercüme etmediğinizde sesiniz nasıl çıkıyor?
Tuhaf bir soruydu. Durakladı. Çalışırken hep ikinci cümlede yaşardı: bakanın cümlesini duyar, bakanın cümlesini söylerdi, arada ince bir aralık kalırdı, dünyadaki bütün yeri oydu. Kendi sesini aracısız kullanmayalı o kadar zaman olmuştu ki ne zaman olduğunu bilmiyordu.
— Bilmiyorum — dedi, kendini şaşırtacak kadar içtenlikle. — Belki… daha az emin.
— Duymak isterdim.
— Şu an duyuyorsunuz.
— Hayır. Şimdi kendinizi gözlerken kendinizi dinliyorsunuz. Ben dikkat etmediğinizde gelen sesi istiyorum.
Kısa, istemsiz güldü. Yandaki bankta gazete okuyan yaşlı bir adam başını kaldırdı ve nedenini bilmeden gülümsedi.
Adrian kıpırdamadan kaldı, başını sağa eğdi ve gözlerini kapadı.
— Ne oldu?
— Kahkahanız — dedi. — İkinci bir sesi var. Sanki göğsünüzde iki oda var ve ikincisinde yankılanıyor.
Ensesinden omuzlarına bir ürperti indi. Şiirsel geldiği için değil; şiirsel cümleleri bir şey isteyen erkeklerden duymuştu. Adam bunu beğendirmek istemeden söylediği için: bir doktorun söylediği gibi; bu akciğeriniz ve içindeki şey de bu.
— Sesleri sizin duyduğunuz gibi duymuyorum — diye sürdürdü alçak sesle. — Üç yıl önce kulaklarım çekilmeye başladı, biri ötekinden sonra. Müziği kaybettiğimi sandım. Ama başka bir şey oldu: daha önce hiç duymadığımı duymaya başladım. Kulaklarımla değil. Biri derinden içtenken sesi bana tam bir ezgi gibi ulaşıyor, sussa bile. Yalan söylerken ise hiçbir şey duymuyorum. Demir gibi düz bir boşluk.
— Ya bende? Bende ne duyuyorsunuz?
Ona uzun uzun baktı ve gözlerinde korkuya benzer bir şey vardı.
— Bunu söyleyemem. Bu gece olmaz.
— Bu korkaklık.
— Bu saygı.
Kalktı, bacakları tutulmuştu; peronun ucundaki yüksek pencereye yürüdü. Dışarıda fırtına büyüyordu, kentin ışıkları suyun altındaymış gibi sallanıyordu.
Islak camda, arkasında uzun siyah paltolu zayıf bir adamın yansımasını gördü; boşluğa değil, ona bakıyordu. Döndüğünde orada kimse yoktu.
Banka fazla hızlı adımlarla döndü.
— Neyiniz var? — diye sordu Adrian.
— Sanki…
— Siyah paltolu bir adam gördüğünüzü mü sandınız?
Donup kaldı.
— Nereden biliyorsunuz?
Hemen cevap vermedi. Palto cebine uzandı, küçük katlanmış bir kâğıt çıkardı ve bakmadan dizine bıraktı.
— Kahveyi aldıktan sonra çantamda buldum. İki dakika önce yoktu.
Açtı. Tek satır, ince, eski usul bir el yazısıyla, dolma kaleminde olanla aynı mavi mürekkeple:
“Onu ilk trenle gitmeye bırakma, Leyla.”
Kâğıdın üzerinde adının yazılı olması açıklanabilirdi, çünkü kendisi söylemişti. Ama bu istasyonda hiç kimse onun hep mavi mürekkeple yazdığını bilemezdi.
Bölüm 3: Adsız Bir Nehirden Bir Taş
Leyla mavi satırı iki kez okudu, sonra üçüncü kez; sonra kâğıdı eski kıvrımları boyunca, uyuyan bir şeyi uyandırmak istemez gibi dikkatle katladı.
— Bu yazıyı tanıyor musunuz? — diye sordu Adrian.
— Hayır. — Ama tanıyordu. Son harfin kıvrımında, çocukken bildiği ve sonra unuttuğu bir şey vardı. Kararlaştırmadan, kâğıdı ceketinin iç cebine, kalbinin yakınına koydu.
Saat biri geçiyordu. Fırtınanın bir kısmı dinmişti, şiddetli olanı hâlâ bir giriş arayan bir hayvan gibi kentin üstünde dönüyordu. İnsanlar banklarda ve yerde yatıyordu. Bir adam, Portekiz’de bir sahil afişinin altında ağzı açık uyuyordu ve afişteki güneş, bu gecenin kaldırabileceğinden daha saftı.
Leyla çantayı göğsüne bastırdı, eli içine uzanıp taşa dokundu.
— Nedir o? — diye sordu Adrian. Elinin değil dudaklarının üzerine bakıyordu. Hiçbir şey görmemişti ama dudaklarının hareketinde özlem gibi bir şey yakalamıştı.
— Hiçbir şey.
— Düz demir — dedi yumuşakça. — Hiçbir şey duymuyorum.
Taşı çıkardı ve avucuna koydu, mavi ışıkla gölge arasında. Pürüzsüzdü, bin yıl yorulmak bilmez bir su ona biçim vermiş gibi, griydi; onu bir yüzük gibi saran beyaz bir damar vardı.
— Bir an alabilir miyim?
Tereddüt etti. Bu taşa yirmi üç yıldır başka hiçbir el dokunmamıştı. Sonra onu adamın açık avucuna koydu.
Sonrasında olanı Leyla yıllarca kendine anlatmaya çalıştı. Adrian gözlerini kapadı. Yüzü, hiçbir alfabede adı olmayan bir şeye dönüştü: çoktan yıkılmış bir evin uzak bir odasından annesinin kendisini çağırdığını duyan birinin yüzü.
— Su — diye fısıldadı. — Bir nehir. Sonra bilmediğim bir dilde şarkı söyleyen bir kadının sesi, yine de anlıyorum.
— Durun.
— Ve bu taşı suya atan ve bekleyen bir kız…
— Durun!
Adam gözlerini fal taşı gibi açtı. Leyla çoktan ayaktaydı, ağır ağır soluyordu, eli ağzının önündeydi.
— Bunu hayatımda hiç kimseye anlatmadım — dedi, kırık bir sesle. — Annemin Halep’te bir nehrin kıyısında bana şarkı söylediğini. O gün bu taşı suya attığımı, geri gelir mi diye görmek için. Ve iki hafta sonra onu paltomun cebinde, nehri de suyu da annesi de olmayan bir evde bulduğumu.
Taşı sessizce geri verdi. Aldı, elleri titriyordu.
— Üzgünüm. İstememiştim…
— Özür dilemeyin. — Yavaşça oturdu. — Sizden biraz korkuyorum, kendimden daha da çok. Bunu nasıl bildiniz?
— Bilmedim. Sadece duydum.
Sessizce oturdular. İstasyonun uzak bir köşesinde küçük bir kız sessizce ağlamaya başladı ve annesi onu, fısıltıdan öte olmayan bir ezgiyle yatıştırdı. Leyla ezgiyi sıradan kulağıyla yakaladı ve Adrian’ın aynı yöne başını kaldırdığını gördü; tek bir ses duymadan.
— O anne, taşta duyduğum ezginin aynısını söylüyor.
— Bu imkânsız. O Alman, benim annem ise…
— Ezgilerin pasaportu yoktur.
Gülmek istedi, olmadı. Adrian aniden ayağa kalktı, uzun tereddütten sonra karar vermiş biri gibi.
— Size sırrımı söyleyeceğim, başabaş olalım diye. Sizden geri verilemeyecek bir şey aldım. Lizbon’a orada yaşadığım için gitmiyorum. Orada yalnızca yıllardır uzak durduğum bir evim var. Gidiyorum, çünkü oradaki bir doktor, işitmemin geri kalanını da tümüyle kaybetmeden önce bana altı ay verdi. O sürede son ezgimi yazacağım tek bir ses bulmak istedim. Asla bulamayacağımı sanıyordum.
Sözler, derin suya düşen bir taş gibi ikisinin arasına yavaşça düştü.
— Peki siz… — dedi Leyla — … buldunuz mu?
Cevap vermedi. Ama bakışı ilk kez dudaklarında değildi. Doğrudan gözlerine bakıyordu.
Ve tam o anda, peronun en ucundan bir düdük öttü.
Anons yok, ışık yok, kondüktör yok. Tek bir tren, fırtına hiç olmamış gibi ölü istasyona girdi: yarım yüzyıldır yapılmayan türden ahşap vagonlu eski bir tren, ve ön cephesinde Leyla’nın hiçbir tarifede görmediği bir numara: 000.
Kapıları bir anda açıldı. Kimse inmedi ve uyuyanlardan hiçbiri kıpırdamadı.
İlk vagonun basamağında uzun siyah paltolu, zayıf bir adam duruyordu ve elini onların yönüne kaldırdı; ne selam ne tehdit olarak, şöyle diyen biri gibi: geç kaldınız.
Bölüm 4: Sıfır Numaralı Vagon
İnsan, geçmek istemediği ama göz ardı da edemediği açık bir kapının önüne gelmeden kim olduğunu gerçekten öğrenmez.
Leyla, bankla tren arasında duruyordu; elinde nehirden gelen taş, cebinde mavi bir satır. Ahşap vagonların altından ısısız bir buhar yükseliyordu, sanki tren hava yerine bir anıyı soluyordu.
— Daha yakına gitmeyin — dedi Adrian, onu bileğinden hafifçe tutarak. — Ondan hiçbir şey duymuyorum. Ne ezgi, ne düz boşluk. Sanki hiçbir tonda var değil.
— Bu sizi korkutuyor mu?
— Beni korkutan, sizin korkmanız ve geri çekilmemeniz.
Ayaklarına baktı ve peronun yarısını çoktan geçtiklerini fark etti. Uzaktan siyah paltolu adam, yumuşak, eski bir Halep şivesiyle Arapça söyledi:
— Korkma, annenin kızı. Geriye kalan kaybolmasın diye bu treni hafızadan çıkardım.
Leyla donakaldı. Bu cümleyi bu ezgiyle yirmi üç yıldır duymamıştı; büyükannesi onu artık ev olmayan bir evin damından akşam yemeğine çağırdığından beri.
— Siz kimsiniz? — diye sordu Arapça, sesi titriyordu.
— Adım Yusuf. Babanın komşusuydum, dostu ve sırlarının bekçisi. Halep’ten ayrılmanızdan önceki hafta taşı paltonun cebine koyan da bendim. Annen benden istedi: kız yabancı bir yerde kaybolursa ve kimse ona kendisini hatırlatmazsa, onu bana geri getir.
— Annem öldü.
— Bunu da söyledi: bu cümleyi söyleyeceksin. Ben de dedim ki: ölüler gitmez, sadece konuşmayı ertelerler.
Adrian Arapça anlamıyordu ama yabancının dudaklarından ve Leyla’nın omuzlarının çökmesinden yeterince okudu. Ona dokunmadan yanına geldi ve bir duvar gibi durdu.
— Ona inanıyor musunuz?
Yusuf’a baktı, kırışıklıkları oymuş ama yaşlandırmamış yaşsız yüzüne.
— Bilmiyorum. Ama taş ona inanıyor.
Yusuf bir basamak çıktı ve sessiz bir davetle elini uzattı.
— Sizden bir yere girmenizi istemiyorum — dedi İngilizce. — Bir cümleye girmenizi istiyorum. Bu tren, yalnızca yolcusu en az bir konuda içten olursa yola çıkar. Ve şafaktan önce zaten bu istasyondan çıkamazsınız.
Adrian Leyla’ya baktı, o da yüzünde her dilden eski bir soru okudu.
— Birlikte biniyoruz — dedi. — Ama bir şey sarsılırsa ineriz.
Bindiler.
Vagon, olabileceğinden büyüktü içeriden. Yanık bal renginde eski deri koltuklar, dalgalı camdan pencereler, her koltuğun üzerinde sıcak, sakin ışıklı küçük bir pirinç lamba. Ve havada bir koku: taze ekmek, buhur, yağmurdan sırılsıklam kâğıt. Bir yuvanın kokusu.
Adrian ilk koltuğa oturdu ve elini cama koydu.
— Duyuyorum — dedi. — Üç yıldır ilk kez kulağımla duyuyorum. Tekerlekleri, uzak kahkahaları, bir düdüğü… — Sesi kırıldı. — Bu tren beni bana geri veriyor.
Leyla, onda gördüğü sevinçten korktu; çünkü insanı kendine geri getiren şeylerin bunun için bir şey istediğini öğrenmişti.
— Bedeli ne, Yusuf?
— Bedel, nereye gittiğinizi bilmeniz. Başka bir şey değil.
Paltosundan, kalın sarı kâğıttan, kenarları eski usul delinmiş iki bilet çıkardı ve ikisine birer tane verdi.
Leyla kendisininkini okudu, aynı mavi mürekkeple yazılmıştı: Yolcu: Leyla. Varış: Hiç söylenmemiş istasyon. Varış tarihi: 27 Ekim 2032.
Yavaşça başını kaldırdı. Adrian kendi biletine bakıyordu, yüzü kül rengine dönmüştü.
— Benimkinde de aynı tarih var — dedi, güçlükle duyulur bir sesle. — Ama adımın altında yazanı okuyun.
Titreyen elle bileti ona çevirdi. Satırı okudu ve ayaklarının altından zeminin kaydığını hissetti:
Yolcu: Adrian… ve henüz evlenmediği karısı.
Bölüm 5: Hiç Söylenmemiş Cümleler
Tren, kimse hissetmeden hareket etti. Sarsıntı yok, tekerlek gıcırtısı yok, demir iniltisi yok. Leyla yalnızca istasyonun ışığının pencerede yavaşça gerilediğini fark etti; sözsüz vedalaşan biri gibi, cam iki yüzün yan yana yüzdüğü kara bir aynaya dönene kadar.
Adrian’ın bileti hâlâ elindeydi. Onuncu kez okumuştu.
— Belki şakadır — dedi Leyla, inanmadan. — Siyah paltolu bir yabancı, birinin mürekkeple bastığı biletler…
— Leyla. — Adam onu yumuşakça kesti. — Şu an kulaklarımla duyuyorum. Tekerlekleri ve nefesinizi duyuyorum. Üç yıldır hiçbir şeyi bu kadar net duymamıştım. Bu bir şakaysa, karşıma çıkan en cömert şaka.
Vagonun sonunda Yusuf elleri arkasında durmuş, onları izliyordu.
— Yanlış soruyu soruyorsunuz — dedi. — “Kim?” diye soruyorsunuz. Ama tren “kim”e cevap vermez. “Ne”ye cevap verir. Ne söylenmedi?
Tavanı gösterdi. Leyla ancak şimdi pirinç lambaların lambadan fazlası olduğunu gördü. Her birine, iğneyle tutturulmuş bir kelebek gibi küçük katlanmış bir not iliştirilmişti.
— Bu vagonun adı “Hiç Söylenmemiş Cümleler”. Her not, iki insan arasında düşmesi gereken ve düşmeyen bir cümle taşır. Ertelenmiş bir itiraf, geç kalmış bir özür, birinin korkaklıktan yanlış zamanda yuttuğu bir “seni seviyorum”. Tren onları toplar, kaybolmasınlar diye. Ve her yolcu bir kez bir not çekip okuyabilir.
— Geçmişten mi? — diye sordu Adrian.
— Bazen gelecekten. Söylenmemiş cümleler farkı bilmez.
— İstemiyorum — dedi Leyla. — Zaman, canı isteyenin ödünç aldığı bir kütüphane değil.
— Siz tercümansınız sanıyordum. Zaten iki cümle arasında yaşamıyor musunuz?
Cümle, içinde var olduğunu bilmediği bir yere isabet etti.
Yusuf en yakın lambadan notu dikkatle çözdü, kenarları hafifçe yanmış sarı bir yaprak; bir kez katladı ve Adrian’a uzattı. Adrian onu kararsız parmaklarla aldı, açtı, uzun uzun okudu ve ağzı hafifçe aralandı, havası kalmamış biri gibi.
— Ne yazıyor? — diye fısıldadı Leyla.
— Size okuyamam. Benim değil. Sizin.
Kâğıdı soğuk bir elle aldı. Tek bir cümle, tanımadığı ama mavi mürekkeple yazılmış yumuşak bir yazıyla:
“Sonbaharda öleceğimi bilseydin, seni sevmeme izin verir miydin?”
Kâğıt parmaklarının arasında titredi.
— Siz mi…?
— Bunu ben yazmadım. Ben her şeyi kurşun kalemle yazarım, hiç mürekkeple değil.
Sonra alt köşede küçük bir imza dikkatini çekti, yalnızca iki harf: Y. H.
Yavaşça Yusuf’a döndü. Artık gülümsemiyordu. Notun üzerine, bir sokaktan geçen cenaze alayını gören bir adam gibi bakıyordu.
— Yusuf, tam adınız nedir?
Başını kara pencereye çevirdi ve kendi yansımasına konuşur gibi fısıldadı:
— Bu sorunun ancak son istasyonda geleceğini umuyordum.
— Tam adınız nedir?
Gözlerini kapadı, açtığında eski Halep Arapçasıyla dedi ki:
— Yusuf Haddad. Ve ben… senin babanım, Leyla.
Bölüm 6: Halep’te Nehrin Kıyısı
Gözlerimi bu taşa diktiğimde nehri görüyorum.
Leyla böyle başladı anlatmaya; biri istediği için değil, vagondaki sessizlik ona fazla dar geldiği için. Yusuf karşısında oturuyordu, elleri dizlerinde, cezasını bekleyen bir öğrenci gibi. Yanındaki Adrian kıpırdamıyordu.
— Dokuz yaşındaydım — dedi. — Evimiz Cüdeyde mahallesindeydi, her bahar pencereyi kaplayıp odayı karartan yasemin bir çatının altında. Ve sonradan öldüğünü söylediler babamın; ölecek bir adam değildi. Ud yapardı.
Akşamları geniş tezgâhının altına otururdum, ceviz ağacı, tarçın ve sıcak tutkal kokusunu alır, keskisinin ahşaba vuruşunu dinlerdim; sanki ona bir soru soruyor, cevabı bekliyordu. Hep derdi ki: “Bir ud yapılmaz, Leyla. İçindekini söyleyene kadar dinlenir.” Ve ben ona inanırdım, çünkü onun ellerinden çıkan udlar bazen biri dokunmadan ağlardı.
Annem Nur şarkı söylerdi. Düğünlerde, şenliklerde değil; mutfakta hamur yoğururken, çatıda çamaşır asarken ve cuma günleri gittiğimiz nehir kıyısında. Komşular sesinin suyu yavaş akıtmaya yettiğini söylerdi.
O son cuma, üçümüz Kuveyk’in kıyısında oturduk; bizden başka kimsenin nehir demediği o küçük akarsu. Güneş batıyordu ve babam alışılmadık biçimde sessizdi, damlalarını sayar gibi suya bakıyordu.
“Neyin var?” dedi annem.
“Hiçbir şey.”
“Yalan söylüyorsun. Ezgini duymuyorum.”
Kısa, yorgun güldü ve alçak sesle dedi ki: “Düşündüğümden daha yakına geldi.”
O zaman anlamadım. Beyaz çizgili, gri, pürüzsüz bir taş aldım ve sordum: “Taş atılınca geri gelir mi?”
Babam bana hiç unutmadığım gözlerle baktı. “At ve bak.”
Attım. Su onu sessizce yuttu. Bir hafta sonra trene bindik.
— Homs’a ve oradan sınıra giden gece trenindeydi — dedi Leyla, kara pencereye bakarak. — Annem iki bavul hazırladı, bana mavi paltomu giydirdi ve adını söylemek istemediği bir şeyden kaçar gibi elimden tuttu. Peronda geriye bakınca babamı çok uzakta, insanların arasında, el sallamadan dururken gördüm. Sonra birden yaklaştı, bana eğildi ve canımı acıtacak kadar sıkı sarıldı. Kıyafetlerinde ceviz ağacı kokusu vardı. Ve kulağıma fısıldadı: “Bana döneceksin, ama numara taşıyan bir trenle değil.”
Veda sözleri sandım. İki hafta sonra taşı paltomun cebinde buldum.
İki yıl sonra öldüğünü söylediler. Bir kaza, bir yangın, bir şey. Mezar görmedim. Annem de ondan yıllar sonra öldü, ben sorduğumda hep gülümsemeye çalışarak.
Gözlerini babasına kaldırdı, sesi yırtıldı:
— Ve sen burada oturuyorsun, hiç değişmemiş bir yüzle. Bu nasıl olur?
Elini uzattı ve avucundaki taşa dokundu; taş, içinde bir şey atıyormuş gibi parmaklarının altında titredi.
— Çünkü ölmedim, Leyla. Sadece… geciktim. O gün suyun şarkısında sonumun yaklaştığını duyduğumda, ne olduğunu bilmedim. Şeyleri olmadan önce duyuyordum, Adrian’ın şimdi yaptığı gibi. Suda numarasız bir tren gördüm. Seni bir Alman istasyonunda yetişkin bir kadın olarak gördüm, yanında hiçbir şey duymayan bir adam. Ve sonbaharı gördüm.
Sonra bir pazarlık yaptım. Ayrıntıları tek vagonda anlatılmaz bir pazarlık. Bu treni emanet aldım ve karşılığında buluşacağınız geceye kadar yaşamama izin verildi. Mavi notu Adrian’ın cebine yalnızca bindiğini bildiğim için koydum.
Leyla yerinden fırladı.
— Yani buluşmamız planlanmıştı? Fırtına, iptal edilen tren, yandaki bank? Hepsini sen mi kurdun?
— Hayır. — Gözleri gerçek yaşlarla doluydu. — Ben kursaydım buluşma olmazdı. Ben yalnızca kapıyı açık bıraktım. O banka oturman, öyle gülmen, Adrian’ın yankıyı duyması; bunları adını bilmediğim bir kaderden başka kimse yazmadı.
Adrian sustu. Sonra elini Leyla’nın omzuna koydu.
— Şimdi bana dokunma. — Sertlik katmadan söyledi, kırık bir sesle. — Gerçek bir aşkın bir aldatmacanın içinde doğup doğamayacağına inanıp inanamayacağıma karar vermem gerek.
— Aldatmaca değil — dedi Adrian, sakince. — Kahkahanda duyduğumu oraya kimse koymadı.
Ve o anda vagonun tavanına üç kez yavaşça vuruldu, ahşaba vuran bir keski gibi. Yusuf korkuyla başını kaldırdı.
— Bu trenden değil — diye fısıldadı. — Önden geliyor. Birisi bizden sonra bindi.
Bölüm 7: Geri Dönüş Yolunu Bilen Kadın
Bir kez daha üç vuruş duyuldu, daha yavaş ve daha ağır; sonra ön vagon kapısı kolsuz ve elsiz açıldı. İçeri soğuk bir hava girdi, sonbahar yağmurunun kokusuyla: solmuş yapraklar, ıslak toprak, uzak duman.
Eşikte otuzlu yaşların sonunda, uzun boylu bir kadın duruyordu; sade beyaz bir bluzun üstünde lacivert palto, omuzlarında bulut renginde gri bir atkı. Siyah saçları özensizce toplanmıştı ve şakaklarında iki beyaz tutam ay ışığından iplikler gibi dökülüyordu. Yüzü sakindi; yıllarca eğilmeden bir yük taşımayı öğrenmiş birinin sakinliği.
Yusuf fısıldadı:
— Hayır… şimdi değil. Henüz zamanı değil.
Leyla onu duymadı. Kadına bakıyordu ve göğsünde bir şey, görünmez bir çekimin çektiği eski bir bina gibi yavaşça çöküyordu.
— Bu hareketi tanıyorum — dedi kendi kendine yüksek sesle. — İçeri girmeden önce başını eğişini.
Bakışlar karşılaştı ve birkaç metrelik vagon boyunca Leyla kendini gördü: aynı gözler, gülümsemesinden utanan aynı ağız, ve sağ kaşın üzerinde on iki yaşında Beyrut’ta bir okulun merdiveninden düştüğünde edindiği küçük yara izi.
— Merhaba, Leyla — dedi kadın, yabancı olmayan bir sesle. İlk kez kaydedilmiş hâlini duyduğunuzda kendi sesinizi tanıdığınız gibi bir sesti: sandığınızdan daha kalın ve daha sıcak.
— Siz kimsiniz?
— Gerçekten bilmediğini mi sanıyorsun?
Kadın, koltukların arasından yavaşça yürüdü ve Leyla’nın elindeki taşın önünde durdu. Parmak ucuyla ona kısaca dokundu; taş titredi ve bir an beyaz parladı.
— Altı yıl taşıdım — dedi. — Sonra suya geri verdim. Geceler bana bunu öğretti: geri gelmeyen taş, henüz atılmamıştır.
Leyla fısıldadı:
— Siz bensiniz.
— Doğru seçersen olabileceğin şeyim.
Adrian birinden ötekine baktı. Hayatın bir parçasını geri bulan kulakları, neredeyse tıpatıp benzeyen ve yalnızca yarım ton arayla duran iki ezgi yakaladı.
— Ya ben? — diye sordu kadına. — Senin zamanında ben nedir?
Cevap vermedi. Alt dudağını hafifçe ısırdı; adamın tanıdığı küçük bir hareket: genç Leyla’nın bir saat önce taş konusunda ona yalan söylerken yaptığı hareketin aynısı.
Sonra kadın Yusuf’a döndü, önünde bir dizinin üzerine çöktü ve elini ellerinin arasına aldı.
— Baba — dedi ve söz, bir kuyudan çekilip çıkarılmış gibiydi.
Yusuf’un yüzü çöktü.
— Burada söyleme. Çocuğun önünde değil.
— Çocuk benim, baba. Ve hazır.
Kalktı ve genç Leyla’ya açık, sakin bir sesle dedi ki:
— Kısa keseceğim. Bir gecede altı yıl katettim ve zaman bu ziyareti daha fazla kaldırmıyor. Üç şeyim var. Birincisi: biletlerde yazan bir kehanet değil. Bir olasılık ve olasılıklar değiştirilebilir. İkincisi: sonbahar notu ne Adrian’a ne babama ait. Henüz binmemiş olana ait.
Adrian’a baktı, kısa ve acıtıcı, sonra Yusuf’a, sonra daha genç benliğine.
— Ve üçüncüsü: birazdan ilk istasyona varacağız. Tren orada yalnızca üç dakika duruyor. Sonra sizden birinin inmesi gerekecek.
— Kim? — diye sordu Leyla, kalbi kulaklarında çarpıyordu.
Kadın cevap vermek için ağzını açtığında, tren şiddetli bir sarsıntıyla sarsıldı; yola çıktığından beri ilkiydi. Bütün pirinç lambalar aynı anda söndü ve tavan boyunca uzun bir metalik gıcırtı geçti, sanki üstünden devasa bir şey geçiyordu. Sonra vagonu zayıf kırmızı bir ışık doldurdu ve Leyla, pencerenin dalgalı camında, lacivert paltolu kadının yok olduğunu gördü.
Yerde yalnızca küçük katlanmış bir kâğıt kalmıştı. Mavi mürekkeple tek bir sözcük yazılıydı:
“Git.”
Ve kimin için olduğu belli değildi.
Bölüm 8: Hatıra İstasyonunda Üç Dakika
Leyla, tren durana kadar ahşap zeminde oturup mavi notu elinde tuttu. Trenlerin bildiği türden bir duruş değildi: zaman, uzun süre gerilmiş ve birden bırakılan bir ip gibi gevşedi.
Adrian pencereden baktı ve dondu.
— Leyla. Bak.
Dışarıda kubbeli demir çatılı, eski yeşil sütunlu küçük bir istasyon vardı; kapının üstünde üçü dört geçeyi gösteren yuvarlak bir saat. Havada yanık kömür dumanı, ekmek ve yasemin kokusu asılıydı.
— Bu Halep’teki Bağdat İstasyonu — dedi Leyla. — Dokuz yaşımdan beri görmedim.
Yusuf onun önünde kalkmıştı ve yüzünde hem memnuniyet hem dehşet vardı.
— Bu benim istasyonum. Tren burada üç dakika durur, sonra bir daha asla gelmez.
— Sen iniyorsun.
— Pazarlık en başından beri buydu. Buluşacağınız geceye kadar yaşayacağımı söylemiştim. Ondan sonrası üzerinde ne etkim vardı ne de arzum.
— Hayır. — İki eliyle kolunu kavradı ve palto kumaşının altında ahşap, talaş ve tarçın hissetti. — Yirmi üç yıl babasız kaldım ve sen beni buluşmamızdan bir dakika sonra bırakmak mı istiyorsun?
— Seni bir an bile bırakmadım, Leyla. Suya attığın her taşta ve başkaları için çevirdiğin her cümlede vardım. — Başparmağıyla yanağından bir damla yaşı sildi. — Başkalarını dinleyebilen bir kadın oldun. Kendini dinleme zamanı geldi.
Sonra Adrian’a elini uzattı ve uzun uzun, sessizce tokalaştılar.
— Onun sustuğunu duyarsan, sözünü kesme. Bu ailede içtenlik geç gelir, ama eksiksiz gelir.
— Söz veriyorum.
Yusuf perona indi ve kapıda dönüp, eski Halep Arapçasıyla, titreyen bir sesle dedi ki: “Suyun aktığını duyduğunda, kızım, damlalarını benim saydığımı hatırla.”
İstasyon lambasının sarı ışığında uzaktan iki figür belirdi: lacivert paltolu bir kadın ve yanında, kolunda ekmek sepeti, saçları beyaz bir örtünün altında olan ikinci bir kadın; yavaş ve sıcak yürüyordu, sanki toprak ağırlığını hissetmiyordu.
Leyla kapıda kaldı.
— Anne…?
Anne arkasına bakmadı. Bakışı yalnızca Yusuf’taydı ve yüzünde bekleyişi sonunda biten birinin gülümsemesi vardı. Elini uzattı, Yusuf tuttu, parmaklar kenetlendi ve ikisi, uzun bir gurbetten sonra eve varmış iki kişi gibi durdular. Yalnızca yürekte duyulan bir sesle Leyla annesinin şarkı söylediğini duydu: nehrin aynı ezgisi.
Kapının üstündeki saat hâlâ üçü dört geçeyi gösteriyordu ama saniye kolu ilk kez hareket etti. İki dakika. Sonra bir.
— İnme — dedi Adrian, hemen yanında. — Seni kurtarmak için artık sana ihtiyaçları yok. Artık güvendeler.
Başını salladı, konuşamadan. Kapı ağır bir sesle kapanmadan önceki son saniyelerde Leyla, mavi paltolu kadının döndüğünü, elini kalbine koyduğunu ve parmağıyla arkasındaki bir şeyi gösterdiğini gördü. Leyla arkasını döndü.
Vagonun arka ucunda yedi yaşlarında küçük bir kız duruyordu; soluk yeşil bir palto, elinde kulağı yırtık kahverengi bir oyuncak ayı. Saatler önce Hannover İstasyonu’nda bir eliyle ayıyı arkasından sürükleyen kızın ta kendisiydi; yalnızca şimdi annesiz, bavulsuz, biletsizdi. Ve orada olduğu gibi yedi yaşındaydı, sanki zaman ona dokunmaya cesaret edememişti.
Çocuk yavaşça onlara doğru yürüdü. Leyla’ya bakmadı. Büyük gözleri yalnızca Adrian’a takılıydı, korkusuzca. Ayıyı havaya kaldırdı, tanıtır gibi, ve Fransızca, yumuşak güneyli bir aksanla dedi ki:
— Papa… tu m’as enfin trouvée.
— Baba… beni sonunda buldun.
Adrian’ın damarlarında kan dondu. Ağzını açtı ama ses çıkmadı. Kızın elinden katlanmış bir kâğıt düştü; Leyla onu titreyen parmaklarla aldı. Üzerinde Adrian’ın kendi el yazısı vardı, kurşun kalemle:
“Kızım Ella’ya, yedinci doğum gününde: Ben yanında olmazsam korkma. Seni nasıl bulacağımı bileceğim.”
Ve altında mavi mürekkeple bir tarih: 27 Ekim 2032.
Bölüm 9: İki Adı Bilen Çocuk
Hiçbir dilde, Adrian’ın o an yaptığı şey için bir fiil yoktur. Ayağa kalkmadı, geri çekilmedi, bağırmadı. Oturduğu yerde kaldı, elleri dizlerinde açık, gözleri kızın ve yırtık kulaklı ayısının üzerinde. Damarlarında, diye anlattı Leyla’ya çok sonra, üç yıldır ilk kez neredeyse sağır edecek kadar yüksek bir ses yükseldi: kendi nabzı.
— Seni tanımıyorum — dedi sonunda Fransızca, yavaşça, her kelimeyi üzerine basmadan önce yere koyar gibi. — Anlıyor musun? Seni henüz tanımıyorum.
Kız başını eğdi.
— Biliyorum. Maman bunu söyleyeceğini söylemişti.
— Başka ne dedi?
— Başta korkacağını, sonra ben konuşurken ağzıma bakacağını, çünkü iyi duymadığını. Ve ayıyı benden daha çok seveceğini, çünkü senden hiçbir şey istemiyor. — Her şeyin sığdığı küçük bir gülümseme gülümsedi ve sol yanağında tek bir gamze belirdi.
Leyla istemeden güldü, yarıda kalan, gözyaşlarıyla ıslanmış bir gülüş. Kız ona döndü ve onu, hatırlanan bir resmi gerçek yüzle karşılaştırır gibi süzdü.
— Maman’ın defterindeki fotoğraftan daha güzelsin. Ama seni iyi çizmemiş. Yara izini unutmuş.
Leyla, istemeden kaşının üstündeki izine dokundu.
— Peki senin maman kim, Ella? Adı ne?
Ama kız çoktan pencereye dönmüştü.
— Maman trende adının söylenmesini sevmez. Burada isimlerin ağır olduğunu söylüyor.
Sonra şaşırtıcı bir doğallıkla ikisinin arasındaki deri banka tırmandı, ayıyı göğsüne bastırdı ve başını Leyla’nın omzuna yasladı. Birkaç dakika sonra nefesi sakinleşti ve uyuyakaldı.
Kimse kıpırdamadı. Adrian, uyuyan çocuğun başının üzerinden Leyla’ya baktı ve bakışında suçsuz bir özür, düşmansız bir korku ve cesaret edemediği için nefret ettiği bir umut vardı.
— Annesi olup olmadığını sormayacağım — dedi çok alçak sesle, onu uyandırmamak için. — Babası olup olmadığımı da. Ama bir şeyi bilmeni istiyorum. Biraz önce kahkahanı duyduğumda ne o altı ayı ne de gelen sağırlığı düşündüm. Ben yalnızca yarın isteyen bir adamdım.
Leyla gözlerini indirdi. Eli kızın saçını, yıllardır yapıyormuş gibi okşadı.
— Ve ben seni bir bilet yüzünden sevmekten korkuyorum. Bir gün uyanıp bir senaryoyu sevdiğimi fark etmekten korkuyorum.
— Fark nerede?
— Senaryo seçim yapmaz.
Adrian başını eğdi. Sonra dedi ki:
— Şimdi, biletsiz, trensiz, çocuksuz, sabaha kadar yanında kalmayı seçsem: bu bir seçim olur muydu?
Gözlerini kaldırdı.
— Bu gecenin ilk gerçek seçimi olurdu.
Aralarında artık açık bir sessizlik vardı. Birbirlerine dokunmuyorlardı ama hava, henüz kimsenin dokunmadığı bir tel gibi titreşiyordu.
Aşağıda uykusunda Ella kıpırdandı ve ayı kollarından kayıp yere düştü. Leyla onu almak için eğildi ve yırtık kulağın dolgunun içinde minik bir noktada açıldığını gördü. Parmak uçlarıyla içinden bir şey çıkardı: bir parmak boğumundan büyük olmayan küçük bir pirinç anahtar, başında tek bir harf kazınmış: L. İnce kırmızı bir ipe, mavi mürekkeple yazılmış katlanmış bir kâğıt bağlıydı:
“İlk kaçana: Açmaya cesaret edemediğin kapıyı aç. Adres: Rua das Flores 17, Lizbon. Geç kalma. Sonbahar beklemez.”
Adrian’a baktı. Yüzü tamamen değişmişti.
— Bu benim adresim — dedi sessizce. — Lizbon’daki evim. Ama orada üç yıldır girmeye cesaret edemediğim kilitli bir oda var. Anahtarı hiç bulamadım.
— Neden girmiyorsun?
Eliyle yüzünü sıvazladı ve bu akşam ilk kez ne ağzına ne gözlerine baktı.
— Çünkü içinde işitmemi kaybetmeden önce geride bıraktığım her şey var.
Devam edemeden tren yeniden durdu, sarsıntısız, Halep’te olduğu gibi. Pencere soluk bir yeşille parladı ve camda, sıcak bir nefesle yazılmış gibi istasyonun adı belirdi:
İkinci İstasyon: Lizbon, 2032.
Bölüm 10: Kaçtığı Oda
Adrian’ın bildiği Lizbon değildi.
Kapı açıldığında bir perona değil, yavaşça uzak bir tepeye tırmanan ıslak beyaz kaldırım taşlı bir sokağa indiler. Üstlerinde çamaşırsız çamaşır ipleri asılıydı ve duvarlardan ızgara balık, eski ahşap ve okyanus havası kokusu geliyordu. Gökyüzü ılık kül rengindeydi, ay yok, yıldız yok; sanki biri onu süngerle silmişti.
Leyla uyuyan Ella’yı omzunda taşıyordu ve Adrian sessizce yanında yürüdü; paslı demir balkonlu, yeşil ahşap kapılı, üzerinde yıpranmış bir pirinç tabela bulunan dört katlı eski bir evin önünde durana kadar: Rua das Flores 17.
— Satmak istemiştim — dedi sonunda. — Yaşlı bir dulden aldım. Üst katta açılmayan bir oda olduğunu söyledi. O zaman güldüm.
Adımlarının altında inleyen ahşap merdivenleri çıktılar. Dördüncü katta Adrian, kolu olmayan beyaz, soyulmuş bir kapının önünde uzun süre durdu. Üzerinde, bir anahtar boyutunda küçük bir pirinç delikten başka bir şey yoktu.
— Açmak ister misin? — diye sordu, dönmeden. — Yapabilir miyim bilmiyorum.
— Notta yazıyordu: ilk kaçana. — Ona anahtarı verdi.
Soktu, anahtar gıcırdamadan yumuşakça bir kez döndü ve kapı içeri doğru açıldı. Işık yakmadılar. Odanın kendi ışığı vardı, penceresiz bir mekândan gelen mat bir sarı, rüyadaki bir gün batımının ışığı gibi.
Leyla’nın gördüğü ilk şey duvarlar oldu. Bir leke kadar beyaz kalmamıştı. Yüzlerce kurşun kalem çizimi, balık pulları gibi sıkıca asılıydı ve her birinde tek bir yüz vardı: Leyla. Gülüyor, okuyor, pencereden bakıyor, bir taş tutuyor, uyuyor. Her çizimde sağ kaşın üstündeki yara izi ya eksikti ya da kendi hafızasını düzelten biri gibi sonradan daha hafif bir çizgiyle eklenmişti.
Sonra piyanoyu gördü: odanın ortasında, kalın bir toz tabakasıyla kaplı eski siyah bir piyano; nota sehpasında mavi mürekkepli kâğıtlar ve en üsttekinde şöyle yazıyordu: “Son Trenden Sonra. Leyla için ve ondan sonra gelecek olan için.”
Uzak köşede, gün batımı ışığından başka hiçbir şeyin olmadığı pencerenin yanında beyaz bir demir yatak vardı ve gri bir battaniyenin altında bir figür yatıyordu. Adrian bir adım attı, sonra bir adım daha. Leyla’nın cebindeki taş küçük bir kalp gibi çarpıyordu.
Bir kadındı. Komodinde durmuş bir nabız ölçer, eski bir kahve fincanı; yatağın çerçevesinde Latin harflerle basılmış bir isim yazan bir kâğıt: LEYLA HADDAD — 27/10/2032
Zemin Leyla’nın ayaklarının altında sallandı. Elini duvara dayadı ve küçük bir çizim koptu, sessizce yere düştü.
— Bu benim. Ben bu yatakta yatıyorum.
Adrian yatağın yanında diz çöktü, eli battaniyenin kenarında, uyuyanın yüzünü seyretti: otuz sekiz yaşında Leyla; gözlerinin çevresinde çizgiler, şakağında iki beyaz tutam ve sağ kaşın üstünde küçük bir yara izi. Ama fazla zayıftı, teni şeffaftı, dudakları kansızdı.
— Bizi ziyaret etmedi — diye fısıldadı Leyla. — Bizi rüyasında gördü.
Sanki cümle bir şeyi uyandırmıştı, gri battaniye kıpırdadı. Yataktaki kadın hareket etti, göz kapakları titredi, uzun bir kuyunun dibinden yükselen biri gibi yavaşça. Sonra gözlerini açtı.
Ne Adrian’a ne Ella’ya baktı. Kapıda duran Leyla’ya baktı ve yorgun bir gülümsemeyle gülümsedi ve kısık, alışılmamış bir sesle, annesinin ezgisiyle Arapça dedi ki:
— Düşündüğümden daha çabuk geldin.
Sonra başını pencereye çevirdi ve yumuşak bir uyarıyla ekledi:
— İyi dinleyin. Üçüncüsü gelmeden önce yalnızca birkaç dakikamız var. Ve hiçbirimizin sonbahara ulaşmasını istemiyor.
Bölüm 11: Sonu Bilen Yolcu
Beyaz demir yataktaki kadın şaşkınlıkla zaman harcamadı. Yavaşça doğruldu, her hareket elinde kalanı sayan biri gibi ölçülüydü, ve kör pencerenin yanındaki ahşap sandalyeyi gösterdi.
— Otur, Leyla. Ayakta durmaya yer yok.
Genç Leyla oturdu, uyuyan Ella omzunda, ve Adrian yatağın yanında diz çökmüş kaldı. Battaniyenin üzerinde duran şeffaf ele dokunmaya cesaret edemedi.
— Bana ölü gibi bakma — dedi yaşlı Leyla. — Sadece yorgunum. Ve ikisi arasındaki fark sana öğretildiğinden büyük.
— Sana ne oldu?
— Bir cümlenin kaldırabileceğinden fazlasını taşıyan herkese olan. — Zayıfça gülümsedi. — Şimdi anlatmayacağım. Üçüncüsü yaklaşıyor.
Hepsi onun duyduğunu duydu: ahşap merdivende yavaş ve ağır adımlar, aralarında bir bastonun vuruşu. Bir vuruş, bir adım. Yaklaştıkça odadaki gün batımı ışığı matlaştı ve hava öyle soğudu ki nefesleri görünür oldu.
Adrian kalktı ve kapıyla iki kadının ve çocuğun arasına geçti. Adımlar beyaz kapının ardında durdu. Sonra kapı usulca itildi ve bir adam girdi.
Kırk beş yaşlarında olabilirdi, açlığın değil yılların eritmiş olduğu bir zayıflıkta, saçları tamamen gümüş, omuzları ıslak gri bir paltoda. Pirinç saplı siyah bir bastona yaslanıyordu ve tanıdık biçimde eski bir deri çanta taşıyordu. Kulaklarında hiçbir şey yoktu. Ve gözleri gözlere değil dudaklara bakıyordu.
Savunma için yumruklarını kaldırmış olan genç Adrian onları yavaşça indirdi, yüzü kurumuştu. Aynı çanta. Aynı palto. Başı hafifçe sağa eğme biçimi aynı.
— Ben, sevip sonra susarsan olacağın kişiyim — dedi Gümüş Saçlı. Sesi kaba ve fazla yüksekti, kendini duymayan bir adamınki gibi. — Söyleme. Ne diyeceğini biliyorum.
Yaşlı Leyla öne eğildi.
— O yüzle buraya girmeyeceksin. Bana söz verdin.
— Kapıyı açana kadar dışarıda bekleyeceğime söz verdim ve bekledim. Susacağıma hiç söz vermedim.
Genç adama döndü; ceset hâlâ nefes alırken kendi cesedini gören birinin bakışıyla.
— Sana süssüz söyleyeceğim: 2032 sonbaharında öleceğim. Ne kaza ne hastalık. Uyuyacağım ve bir daha uyanmayacağım, bu odada, bu yatakta, bu kadının kollarında. Ve ölümümden sonra o yaşamayacak. Uyuyacak, gördüğünüz gibi: gece ile gündüz arasında hapsolmuş, bu trende yolculuk ederek, hiç söylenmemiş cümleleri düzeltmeye çalışarak, dönebileceği hiçbir beden kalmayana dek.
— Bu doğru değil — dedi yaşlı Leyla sertçe. — Senin yüzünden uyumuyorum. Seçtiğim için uyuyorum.
— Sana seçenek bırakmadığım için seçtin.
— Aşk önceden bir seçimin koşullarını kabul eder mi? — Genç Leyla’ya döndü, gözleri düşmeyen yaşlarla parlıyordu. — Sen söyle ona. Kendin hakkında bildiğini söyle: sonun ne kadar acıttığını bilseydin, oturduğun banka oturur muydun?
Genç Leyla ağzını açtı ve hiçbir şey çıkmadı. Göğsünde taş, onun yerine cevap veriyormuş gibi çarpıyordu.
Gümüş Saçlı ona döndü ve ilk kez dudaklarına değil gözlerine baktı.
— Aşkını elinden almaya gelmedim. Bana hiç sunulmayanı sunmaya geldim: hepimiz bir sonraki istasyonda ineriz. Bu gece tanışmamaya karar veririz ve herkes kendi hayatına devam eder. O zaman yaşlı Leyla uyumaz ve kimse ölmez.
— Ya Ella? — diye sordu genç Leyla, boğuk bir sesle. — Tanışmazsak Ella’ya ne olur?
Gümüş Saçlı sustu. Omzunda uyuyan, kolu ayıya dolanmış çocuğa baktı ve kısa bir an yüzünde bir şey kırıldı.
— O zaman onu kimse bulmaz.
Leyla’nın cebindeki taş şiddetle sıçradı ve Ella’nın bedeni, biri ona iğne batırmış gibi gerildi. Küçük kız büyük gözlerini açtı ve Gümüş Saçlı’ya korkusuzca uzun uzun baktı. Sonra uykulu, berrak bir sesle Fransızca dedi ki:
— Tu es triste, Papa.
— Üzgünsün, baba.
Bunu yalnızca genç adama söylememişti, yalnızca Gümüş Saçlı’ya da değil. İkisine de dönmüştü ve ikisi de önünde dondu. O an genç Leyla, çocuğun hiçbir zaman tek bir adamla konuşmadığını anladı.
Bölüm 12: Hiç Söylenmemiş Ad
Oda, içinde duran her yeni kişiyle daralıyordu. Kapıda bastonuna yaslanmış Gümüş Saçlı, odanın ortasında genç Adrian, yatakta zorlukla soluyan yaşlı Leyla ve aralarında çökmemek için yeterince sağlam durmaya çalışan genç Leyla.
— Bana bir dakika verin — dedi. — Yalnızca bir.
Ella’yı dikkatle ahşap sandalyeye yatırdı, ayıyı kollarına verdi ve hiçbir şey görünmeyen pencereye gitti. İç cebinden saatlerdir kalbinin yanında duran kâğıdı çıkardı: “Sonbaharda öleceğimi bilseydin, seni sevmeme izin verir miydin?” Bir kez daha okudu, ama bu kez cümleyi değil, mürekkebi, son harfin kıvrımını, küçük imzayı: Y. H.
— Bu benim için değil — dedi, dönmeden. — Senin için de değil, Adrian. Vagonda babamın başka birini aradığını söylediğini duydum. Şimdi anlıyorum.
Döndü. Gözleri kızarmıştı, sesi sağlamdı.
— Babam bunu annem için yazmış. O cuma günü, nehirde, annem ona “ezgini duymuyorum” dediğinde. Ona sonunu duyduğunu söyleyemedi, o yüzden bir kâğıda yazıp sakladı ve hiç söylenmemiş cümle yirmi üç yıl trende asılı kaldı.
Yaşlı Leyla boğuk bir sesle nefes aldı ve elini ağzına bastırdı.
— Ve annem cevap verdi — diye sürdürdü genç Leyla. — Geç, Halep’te peronda. Tek kelime etmeden elini tuttu. Belki cevabı buydu.
Cebindeki taş ilk kez sıcak ve sakindi.
— Ve hepinize söylemek istediğim şu: sen bana sevmeyerek acıdan kurtulmamı öneriyorsun. Babam sonunu biliyordu ve sevdi. Annem biliyordu ve sevdi. İkisi de sonlarını hiç bilmeyen milyonlardan daha gerçek bir hayat yaşadı. Sonbahardan kurtulacağımıza söz veremem. Yalnızca ondan kaçmayacağıma söz verebilirim.
Gümüş Saçlı yorgunca dedi ki:
— Ya Ella? Ölümü düşünmüyor musun, ki…
— Bekleyen hayatı düşünüyorum. — Ona yumuşak ve kararlı biçimde gülümsedi. — Bu cümleyi kendine hiç söyleyemedin, Adrian. O yüzden onu bana söylemeye geldin.
Gümüş Saçlı irkildi. Cevap veremeden altlarından ince bir pirinç sesi yükseldi, sanki biri evin kalbinde küçük bir çan çalıyordu. Üç kez, sakin.
— Aşağıdaki yeşil kapı — dedi yaşlı Leyla. — Biri vuruyor.
— Bu evi kimse bilmez.
— Bilir. Yalnızca bir kişi.
Hafif adımlar ahşap merdiveni çıktı, evi iyi bilen bir kadının adımları. Beyaz kapı açıldı ve eşikte otuz beş yaşında bir kadın durdu: küçük, yağmurdan ıslak kısa kahverengi saçlı, yuvarlak yeşil gözlü. Mavi işlemeli beyaz bir elbise giyiyordu ve sol yüzük parmağında ince altın bir alyans vardı.
Genç Leyla’ya baktı, sonra yaşlıya, sonra Gümüş Saçlı’ya, en son genç Adrian’a ve sakince, şaşırmadan gülümsedi.
— Ben Lúcia — dedi, Fransız vurgulu yumuşak bir Portekizceyle. — Sanırım ikinci bilet benim.
Sol elini kaldırdı ve yüzüğü gösterdi, sonra cebinden sarı, delikli bir bilet çıkarıp Adrian’a uzattı. Üzerinde aynı mavi mürekkeple yazıyordu:
“Yolcu: Adrian… ve henüz evlenmediği karısı.”
Ve bir sonraki alanda onun adı: Lúcia Marques.
Leyla Gümüş Saçlı’ya baktı ve yüzünü bir ölüninki kadar solgun buldu.
— Lúcia öldü — dedi adam, yabancı bir sesle. — Bir yıl önce. Nehrin kıyısında, köprünün yakınında. Onu kendi ellerimle gömdüm.
Lúcia neredeyse acıtan yumuşak bir gülümsemeyle gülümsedi ve başını ona eğdi.
— Evet, Adrian. Ve sana bana hiç söylemediğin tek cümleyi söylemeye geldim.
Bölüm 13: Rakibini Çizen Kadın
Kimse oturmadı. Lúcia eşikte durdu, ne ileri ne geri; sevilen evlerin ölümden sonra bile izin istenmesine hakkı olduğunu bilen biri gibi. Yavaşça etrafına baktı: tozlu piyano, yüzlerle kaplı duvarlar, demir yatak, uyuyan çocuk. Bakışı genç Leyla’ya ulaştığında sıcak, sakin bir sesle dedi ki:
— Seni düşündüğümden daha iyi çizmişim. Ama yara izi… — Gülümsedi. — Onu hep unuttum. Her seferinde bu yüzden kızardı.
— Bu duvarları sen mi çizdin?
— Başka kim? — Resimleri gösterdi. — Adrian evi alırken yaşlı dulun odanın sahibi olduğunu sanmıştı. Ama dul benim büyükannemdi. Ve ben çocukluğumdan beri buraya çıkıp rüyamda gördüğüm kadını çizdim: bir istasyonda bir banka oturuyor, gülüyor ve kucağında bir taş duruyor.
Genç Adrian duvarlara ilk kez görüyormuş gibi baktı. Gümüş Saçlı gözlerini kapamış, alnını bastonunun sapına dayamıştı.
— Bana bunu hiç söylemedin — diye fısıldadı.
— Beni deli sanırdın. Ya da seni, sen olduğun için değil, rüyalarımdaki adam olduğun için sevdiğimi düşünürdün. — Dünyanın bütün acılığıyla kısaca güldü. — Ne ironi: rakibimi, onun rakip olduğunu bilmeden önce çizdim.
Piyanonun kenarına oturdu.
— Şimdi hepsini anlatmayacağım, zaman dar. Ama onu sevdim ve evlendik ve hayatımın en güzel dört yılıydı. Ve her gece, o uyurken, tek bir isim fısıldardı.
— Hayır — dedi Gümüş Saçlı, kırık bir sesle. — Ben…
— Leyla. Ve ben o ismin sevdiğin kadın mı yoksa kaybettiğin gece mi olduğunu hiç bilmedim. Yanında yatar ve kendi kendime derdim: sorun değil. Bir geceye ve tanımadığım bir kadına kıskançlık duymayacağım.
Ağır bir sessizlik. Sonra elbisesinden eski bir zarf çıkardı.
— Aklınıza gelen hiçbir şeyden ölmedim. Kalbimde doğuştan bir kusur vardı ve kimse bilmiyordu. Ama tarihimi düğünden önceki geceden beri biliyordum ve kalanı sevmeye, ondan korkmak yerine, karar verdim. Gitmeden iki yükümlülük aldım: mektubunu senin için saklamak ve seni seni bekleyen yere geri götürmek.
Zarfı genç Leyla’ya uzattı.
— Mektubun. Onu ona yazdın ve hiç göndermedin. Öbür tarafa geçtiğimden beri bende. Ve büyükannemden aldığım ikinci bir taş var. Ölüm günümde suya geri verdim. Şimdi ona ihtiyacı olanda.
Leyla zarfı aldı. Üzerinde kendi el yazısıyla, mavi mürekkeple adres yazılıydı ve en üstte henüz gelmemiş bir tarih vardı: 28 Ekim 2026. Bu gecenin ertesi günü.
— Ama ben onu yazmadım! — diye fısıldadı titreyerek. — Ben henüz hiçbir şey yazmadım!
— Yarın yazacaksın, Hannover’de peronda, vedadan bir saat sonra. — Lúcia elini kaldırıp sonunda düşen bir damla yaşı sildi. — Ve henüz görünmemiş bir şey onu göndermeni engelleyecek.
Tam o anda zemin kattan evde kimsenin hiç duymadığı ağır bir ses yükseldi: trenin kapısı yeniden açılıyordu ve hüzünlü düdüğü öttü, tek uzun bir nota. Sonra aşağıda bir adam kimsenin anlamadığı bir dilde bağırdı, ama Leyla tonu tanıdı: istasyonda ilk güldüğünde ona gülümseyen gazeteli yaşlı adam. Sesi şimdi panikle doluydu:
— Dışarı! Herkes evden çıksın! Dördüncü yolcu bindi!
Bölüm 14: Dördüncü Yolcu
İlk anda kimse kıpırdamadı. En tehlikeli sesler, olmaması gereken yerden gelenlerdir.
Gümüş Saçlı ilk tepki veren oldu. Yaşlı Leyla’yı kolundan tuttu ve kısaca dedi:
— Seni ben taşırım.
— Yapamazsın — diye cevap verdi zayıfça. — Belin…
— Seni taşırım.
Ve onu bir çocuk gibi kaldırdı; gövdesi gergin, gözleri kapıdan başka hiçbir şey görmüyordu.
Genç Leyla, Ella’yı sandalyeden aldı ve yüzünü boynuna bastırdı, hiçbir şey görmesin diye. Genç Adrian kolundan tuttu, titremeyen bir elle.
— Lúcia, gel!
Ama Lúcia eşikten kıpırdamadı. Orada durdu, beyaz elbisesi sarı gün batımı ışığında renk değiştirmişti ve yüzünde sonunda huzuru bulmuş bir gülümseme vardı.
— Gelemem. Bu eve aitim. Onu terk eden dönmez ve kalan kapıyı tutar. — Ona yaklaştı ve sıcak elini göğsüne koydu. — Dinle. Hâlâ bir cümle var. Hayır, onu zamanı geldiğinde söyleyeceğim, şimdi değil. Şimdi gidin.
Ve onları giderken görünce genç Leyla’ya döndü ve Arapça ekledi, hiç ustalaşamadığı ama sözcüğü seven birinin titizliğiyle telaffuz ettiği bir aksanla: “Emanet.”
Sonra odaya geri çekildi ve beyaz kapıyı arkasından kapadı ve kimse ondan bir daha bir şey duymadı.
Ahşap merdivenden koşarak indiler. Bütün ev sarsılıyordu. Duvarlardan çizimler, sonbahar yaprakları gibi art arda düşüyordu; kâğıttan yüzler havada dönüyordu, Leyla’nın yüzleri, gülen, okuyan, uyuyan ve karanlıkta sessizce çözülüyordu.
Yeşil kapının yanında, iki beden büyük siyah paltolu yaşlı, kambur bir adam duruyordu ve kapıyı iki eliyle, çökmek üzere olan bir bendi tutar gibi tutuyordu. Leyla onu hemen tanıdı: gazeteli yaşlı adam.
— Daha hızlı! — diye bağırdı, boğuk bir sesle. — Yusuf inince palto bana geçti. Artık bekçi benim. Ve onu ancak…
— O kim? — diye bağırdı Leyla.
Cevap vermedi. Onları teker teker beyaz kaldırım taşlı sokağa itti. Gökyüzü mürekkep kadar siyah olmuştu ve aşağıda yamaçta tren, mat ışıkları ve açık kapılarıyla bekliyordu.
Ve onlarla tren arasındaki taş kaldırımda dördüncü yolcu duruyordu.
Çok uzundu, bir gölgenin kaldırabileceğinden uzun, hatları olmayan gri bir pelerin ve derin bir kukuleta içinde, altında yüz görünmüyordu. Hepsi önünde durduğunda başını yavaşça kaldırdı ve kukuleta geriye kaydı.
Yüzü yoktu. Yerinde pürüzsüz, parlatılmış bir yüzey, gri bir ayna camı vardı ve içine bakana nasıl olduğunu değil, nasıl olmaktan korktuğunu gösteriyordu: Leyla kendini gördü, ağzı ince mavi bir iple dikilmiş. Genç Adrian kendini sağır bir mermer olarak gördü, eli boşluğa uzanmış. Gümüş Saçlı, boş bir odada ağlayarak oturan küçük bir çocuk gördü.
— Ben hiç söylenmemiş cümleleri saklayanım — dedi dördüncü yolcu. Hiçbir ağız kıpırdamıyordu ve yine de sesi kulakta değil kemikte duyuluyordu. — Ve ben onlarla beslenenim. Korkak bir dudağın yuttuğu her cümle bana gelir. Ve siz beni bol bol beslediniz.
— Artık hiçbir şey alamayacaksın — dedi Leyla, birden sertleşen sesle. — Hepsini söyledik.
— Hepsini değil. Biri kaldı: yarının mektubu. Hannover’de yazacağın ve göndermeye cesaret edemeyeceğin mavi zarf. Otuz yıldır gördüğüm en lezzetli şey: tam bir itiraf, yazılmış, mühürlenmiş, yalnızca korkaklığı eksik.
— Onu göndereceğim.
— Deneyeceksin. Ve ben seninle posta kutusunun arasında duracağım.
O cevap veremeden Leyla, omzundan ani bir yükün çekildiğini hissetti. Yanına baktı: çocuk yoktu. Adrian bağırdı ve hepsi aynı yöne döndü.
Ella dördüncü yolcunun yanında duruyordu, yeşil paltosunun içinde küçücük, sağ eli sanki biri tutuyormuş gibi havada, solu ayıyı göğsüne bastırıyordu. Korkmuyordu. Gözleri, başkalarının gördüğünden farklı bir şey gördüğü ayna yüzeyine takılıydı.
— Kız bende — dedi dördüncü yolcu, ölümcül bir sakinlikle. — Ve mektup onun bedeli.
Bölüm 15: Çocuğun Aynada Gördüğü
Kimse bağırmadı. Bir felaket ölçüsüne ulaştığında, sessizlik her çığlıktan daha belagatlidir.
Leyla dördüncü yolcudan iki adım uzakta duruyordu, ayakları beyaz taşa kök salmış gibi.
— Pazarlık basit — dedi. — Mektup çocuğa karşı. Onu burada, şimdi yazarsın ve kimse okumadan bana verirsin. Sonra kızı alırsın ve hiçbir şey olmamış gibi Hannover’e gidersin. Temiz bir hayat, sonbaharsız, trensiz, mavi notsuz.
Leyla elini cebinden çıkardı ama içinde kâğıt değil, pürüzsüz taş vardı; sıcak ve atan. Ve o anda Ella ona döndü. Gözleri berrak ve sakindi, sabırla doluydu, annesinin cümlesini bitirmesini bekleyen bir kadının gözleri gibi.
— Maman — dedi Arapça, güzel bir Fransız aksanıyla, ilk kez Arapça konuşuyordu. — Ona yazma. O benim gördüğümü görmüyor. Siz onda en kötüyü görüyorsunuz, korktuğunuz şeyi. Ben onda eksik olanı görüyorum. Beyaz bir kâğıt görüyorum. Hiçbir cümle saklamıyor, maman. Yalnızca bizimle kutunun arasında duruyor ve kutuda olanın kendisine ait olduğuna inandırıyor. Ama cümleler söylenince ölmez ve yazılınca yenmez. O sesten korkuyor. Kâğıttan değil.
— Yalancı! — diye bağırdı dördüncü yolcu ve sesi ilk kez çatladı.
— Maman biliyor.
Leyla Adrian’a baktı ve o, Leyla bir şey söylemeden anladı. Başını salladı.
— Kendi sesinle söyle. Ben buradayım.
Derin bir nefes aldı ve yüzünü ona çevirdi, aynaya bakmadan, kimseye bakmadan ve önce İngilizce konuştu, ilk karşılaşmalarının dilinde, sonra Arapça, sonra hâkim olmadığı Fransızcayla:
— On biri yedi geçe, istasyon her şeyin durduğunu söylediğinde, yıllardır ilk kez hiçbir şeyin kıpırdamasını istemediğimi hissettim. Ve beni duymak için ağzıma baktığında, hep başkalarının diliyle konuştuğumu ve sesimin birinin onu çevirmek yerine dinlemesini beklediğini anladım. Seni bir bilet söylüyor diye sevmiyorum. Seni, tercüme etmediğimde sesimin nasıl çıktığını sorduğun için seviyorum ve cevabı hâlâ arıyorum.
Önce hiçbir şey olmadı. Sonra camın yavaş çıtırtısı duyuldu. İnce bir çatlak ayna yüzeyinin üstünden aşağıya uzandı, genişledi, dallandı ve griye bir damar ağı çizdi.
— Hayır! — diye bağırdı dördüncü yolcu ve kimsenin hiç görmediği elleri yükseldi; kuru dallar gibi ince eller, çatlakları kapatmaya çalışan. — Bu o cümle değil! İstediğim bu değildi!
Ayna parçalandı. Kıymık olmadı. Tamamen ince küle dönüştü ve henüz esmeyen bir rüzgâr onu dağıttı ve rüzgâr geçtiğinde dördüncü yolcu yoktu. Yerde boş gri bir pelerin duruyordu, kendi üzerine katlanmış.
Ella Leyla’ya koştu ve Leyla ona sarıldı ve dizleri çözüldü. Adrian ikisini kucakladı ve üçü Lizbon’un beyaz kaldırımında tek bir titreyen beden olarak durdular.
Sonra trenin uzun, hüzünlü düdüğünü duydular.
— Bitti — dedi arkalarından Gümüş Saçlı ama sesi bir galibinki gibi değildi. — Çabuk vagona.
Kimse cevap vermedi. O, kollarında tuttuğuna bakıyordu.
Yaşlı Leyla artık nefes almıyordu. Ne uyuyor ne ölü görünüyordu. Kollarında, biri içinden görünmez bir ip çekmiş gibi sarkıyordu. İnce bileğinde küçük mavi çizgiler soluyordu, sanki biri derinin altından mürekkebi siliyordu.
— Cümle — diye fısıldadı Gümüş Saçlı, titreyen bir sesle. — Dördüncü yolcunun düşman olduğunu sandık. Ama o onun cümlesini onun için taşıyordu, içinde hapsolmuş olanı. Ve kırıldığında…
İlk vagonun penceresinden yaşlı bekçinin sesi son kez duyuldu, bitkin ve uzak:
— Tarih ilerliyor! Şimdi 27 Ekim 2032!
İkinci Kısım: Hayatın Yılları
Bölüm 16: Ekransız Mektuplar
Leyla bir süpürge sesiyle uyandı.
Sıradan, sıkıcı bir sesti ve hiçbir istasyon bundan daha içten bir ses bilmez: bir işçi geniş bir süpürgeyi 3. peronun fayanslarında itiyordu ve sarı arabasının tekerlekleri hafifçe gıcırdıyordu. Gözlerini açtı ve salonun yüksek çatısını gördü, cam ilk sabah ışığında beyazdı. Şimşek yok, fırtına yok, hiçbir şeyi anımsamayan sakin bir hava.
Aynı metal bankta oturuyordu, çanta kucağında, iki haftadır kapalı duran kitap dizlerinde. Hiçbir şey değişmemişti, yalnız her şey farklıydı.
Elini ceket cebine soktu. Taş oradaydı, gri, beyaz damarıyla, sıcak; sanki bir el az önce tutmuştu. İç cebinde dört kez katlanmış sıradan beyaz bir kâğıt vardı ve üzerinde kurşun kalemle şöyle yazıyordu:
“Tam adım Adrian Valmont. Lizbon treni kalkana kadar 5. peronda olacağım. Gelmezsen anlarım. Gelirsen, daha az emin sesinden başka bir şey getirme.”
Gözlerinde yaşlarla güldü, kısa ve berrak bir gülüş; kaybettiğini bilmediği bir şeyi geri alan biri gibi.
O, 5. peronda yalnız oturuyordu, deri çantasının üstünde, elinde küçük defteri. Onu görünce hemen kalkmadı. Bir an ona baktı, ışığın gerçek bir yüz yansıtıp yansıtmadığını denetleyen biri gibi, sonra ayağa kalktı.
— Hiçbir şey duymuyorum — dedi çabucak, o bir şey söylemeden. — Yani… kulaklarım eski hâline döndü. Biri neredeyse hiç, öbürü sağır.
— Ve ben bunların hepsinin gerçek olup olmadığını bilmiyorum.
— Ben de bilmiyorum. — Yanındaki banka işaret etti. — Ama bir cümleyi sakladım. Lizbon’da söylediğin, önce İngilizce, sonra Arapça.
Kızardı.
— Belki bir rüyaydı.
— Rüyalardan elim titremez. — Gösterdi. Sonra bir ateşkesin koşullarını kaleme alan biri gibi, tutarlı, gergin bir sesle dedi: — Bugün Lizbon’a gidiyorum. Doktor bekliyor. Ve hak edip etmediğimi bilmeden sana rüyalar yazmak istemiyorum. O yüzden dün gece yapmadığımızı yapalım: yaşayanlar gibi tanışalım.
— Yani telefon numaralarını mı değiş tokuş edelim?
— Yani zamanı değiş tokuş edelim.
Kuralları, kendilerinden büyük bir şeyi yıkmak istemeyen iki âşık gibi kararlaştırdılar: ağır sözler yok, sonbahar ve bilet lafı yok. Haftada bir mektup, kâğıtta, ekransız, çünkü kâğıt o kadar çabuk yalan söylemez. Ve kışın, hâlâ bir buluşmaya değecek bir şey kalırsa, ne ona ne de ona ait olmayan bir kentte buluşurlardı.
Uzun Lizbon treni girdiğinde çantasını aldı, eşikte duraksadı, iki basamak geri indi ve onu kısaca alnından öptü, bir şey talep etmeden.
— Biri bana bir keresinde dedi ki — diye fısıldadı: — onun sustuğunu duyarsan sözünü kesme.
Pencereden el salladı ve Leyla bir nokta olana dek trenin ardından ne kadar baktığını bilmiyordu.
Bir saat sonra aynı bankta oturuyordu ve beyaz bir kâğıtla mavi mürekkepli dolma kalemini aldı. Düşünmeden yazdı: Lizbon’da söylediklerini ve söylemediklerini, babasının adını yirmi üç yıl sonra ilk kez, taşı, nehri, üçü dört geçeyi. Ve yukarıya, tercüman olarak tarihlere alışkın bir elle: 28 Ekim 2026.
Bitirince okudu ve onu göndermeyeceğini bildi. Henüz değil. Kâğıdı katladı, kitabın altıncı ve yedinci sayfaları arasına koydu ve ayağa kalktı.
İlk mektup dokuz gün sonra geldi. Zarf hafifti, Portekiz pulları, adresi düzgün kurşun kalem yazısıyla. Onu Berlin’deki evinin merdivenlerinde, paltosuyla, ekim yağmurunda ıslanmış hâlde açtı.
“Sevgili Leyla,
Vardım ve sana rol çalışan biri gibi görünmeden nasıl yazacağımı bilmiyorum. O yüzden konuştuğum gibi yazıyorum: kısa cümlelerle ve hatalarla.
Doktor sağ işitmemin şimdilik stabil olduğunu söylüyor. “Şimdilik” sevmediğim bir kelime, ama onu bir söz olarak anlamaya karar verdim.
Ev anımsadığımdan daha küçük. Dördüncü katta açmadığım bir kapı var. Nedenini bilmiyorum. Belki seni bekliyorum.
Bana tercüme etmediğinde sesinden yaz.
A.”
Ayakta okudu, sonra aynı basamağa oturdu. Telefonunu çıkardı ve düşünmeden ona bir mesaj yazdı, sonra aklına geldi: ekran yok. Ve zaten telefonu yoktu, dediği gibi, çağrıları duyamadığı için. Mesajı sildi. Ve yukarı çıkıp ona üç sayfa yazdı.
Mektuplar bir törene dönüştü. Hemen her pazar bir Portekiz zarfı geldi ve her salı Steglitzer Straße’deki posta kutusundan mavi bir zarf çıktı. Ona Brüksel’deki, içten bir ses tonuyla yalan bir cümle söyleyen Sağlık Bakanı’nı yazdı. O ona, hiçbir şey duyulmayan mahalledeki bir kafeden, yeşil kapının önünde her sabah oturan, gülümseyen ve hiçbir şey söylemeyen tarihsiz gazeteli yaşlı bir adamdan ve kafasında notasız doğan yeni bir ezgiden yazdı: “Onu görüyorum, Leyla. Camın ardında yağmuru görür gibi görüyorum.”
Mektuplardan birinde, harf öğrenen bir çocuğun kararsız yazısıyla, Arapça tek bir satır vardı: “Sabah el-hayr.” Günaydın. O gün merdivende ağladı ve cevabını üç kez yeniden yazdı.
Aralık’ta taşı, dairesinin pencere pervazındaki küçük bir cam kavanoza koydu; orada yetersiz kış ışığını yakalayıp sıcak geri veriyordu. Ve bazen babasının ahşapla konuştuğu gibi onunla konuşurdu.
Aralık’ın üçüncü haftasında kalın bir zarf geldi. Kısa bir sayfa ve bir bilet.
“Leyla,
Altı haftadır yazışıyoruz. Ve iki kişinin yüz yüze söylemesi gerekeni artık yazmak istemiyorum.
Doktor Mart’ta bir muayene yapacak ve belki ondan sonra seni bir daha asla duyamayacağım. O yüzden seni önceden görmek istiyorum. Söz istemiyorum. Bir gün istiyorum.
A.”
Sonra bilet. Elektronik değildi. Kalın sarı bir kâğıttı, kenarları eski usul delinmişti ve üzerinde mavi mürekkeple şöyle yazıyordu: Strazburg. 16 Ocak 2027.
Leyla onu yavaşça indirdi. Modern Avrupa istasyonları yirmi yıldır böyle biletler basmıyordu. Ve Adrian’ın hiç sahip olmadığı mavi mürekkep, kâğıtta uzun bir sabırla kurumuştu, mektup gelmeden yıllar önce yazılmış gibi.
Ve alt köşede, iyi tanıdığı ince bir yazıyla, Adrian’ın gönderdiği kâğıtta olmayan bir satır vardı:
“Geç kalma. Kış yolunu bilir. — H.”
Bölüm 17: Strazburg
Leyla, Adrian’dan bir saat önce vardı, bilerek. Kenti onunla görmeden önce yalnız görmek istedi. Camdan istasyonda indi ve ocak havası onu buz gibi ellerle karşıladı. Bayram kalıntılarıyla dolu sokaklarda yürüdü: cephelerde sönmüş kâğıt yıldızlar, kaldırım kenarlarında gri karlı çamur, pencerelerinden kahve buharı yükselen kafeler.
Sarı bilet palto cebindeydi. Kondüktör onu delmiş ve sıradan bir pasaport gibi geri vermişti.
Öğleden sonra ikide Adrian katedralin önünde duruyordu. Onu meydanın karşısından, o görmeden önce gördü: yeni gri bir palto, eski deri çanta, yeni kesilmiş saçlar onu daha genç gösteriyordu. Yüzünü, taştan dantel gibi delik deşik kuleli, dev pembe cepheye kaldırmıştı ve dinleyen birinin dikkatiyle ona bakıyordu. Duymuyordu. Taşı bütün bedeniyle okuyordu.
— Ne duyuyorsun? — dedi, yanına gelerek.
Döndü ve bütün yüzü değişti. İçinde şaşkınlık yoktu, bir sözü sınamış ve onu canlı geri almış birinin rahatlaması vardı.
— Otobüs bu kulenin tabanını titretiyor. Daha yukarıda rüzgâr bir delikten girip ötekinden çıkıyor ve tek bir ses yapıyor. — Gülümsedi. — Gelip yanıldığımı söylemeni bekliyordum.
— Belki üç ses vardır ve sen yalnızca ilkini duyuyorsundur.
— Peki diğer ikisiyle ne yapıyorsun?
— Sana tercüme ediyorum.
Aynı anda güldüler. Hiçbir mektupta olmayan bir gülüştü.
Öğleden sonrayı amaçsızca geçirdiler. Küçük Fransa semtinde bir kanalı ötekinin ardından geçtiler, fırında tuzlu turta kokan kafelerle sabun ve porselen satan dükkânların arasından, ve küçük bir köprüde durup koyu yeşil suya baktılar. O, bir sesi kaçırmaktan korkan birinin hırsıyla her şeyi sordu: babasını ve udlarını, Halep’i, tercüman olmaya karar verdiği günü.
— Kaybolmak istiyordum — dedi. — Tercümede ne kadar iyi olursan o kadar az varsın. İnsanlar senin olduğunu unutur. Ve ben tam da bunu istiyordum.
— Peki biri seni unuttu mu?
— Sen benim orada olduğumu unutmadın. İlk andan itibaren.
Kanalın sonunda, karanlık erken çökerken, Ren’i Fransa’dan Almanya’ya geçen, çelik ve ahşaptan yapılmış uzun bir yaya köprüsünden yürüdüler. Ayaklarının altındaki rüzgâr keskindi. Ortada, yerdeki ince bir çizginin iki ülkeyi ayırdığı yerde durdu ve ona baktı.
— Sen Alman tarafındasın. Ben Fransız tarafında.
— Ya çizgi?
— Çizgi kimsenin değil.
Ayağını çizginin üstüne koydu. Sonra elini yüzüne kaldırdı ve bir santim önünde durdu, bakışıyla izin istedi, dilsizlerin yaptığı gibi.
— İzin var mı?
Başını salladı. Yanağına dokunmadı. Sıcak avucunu boynuna koydu, sesin attığı yerin üstüne.
— Konuş — diye fısıldadı.
— Ne söyleyeyim?
— Herhangi bir şey.
— Delisin.
Söz parmaklarının altında titredi ve gözlerini kapadı. Uzun süre öyle kaldı, sonra çok alçak sesle dedi ki:
— Bu, tercüme etmediğinde sesin. Daha az titreşiyor ve daha derin. Sanki oturuyormuş gibi.
Sonradan kimin kimi öptüğünü hatırlamadı. Yalnızca birden kaybolan soğuğu, uzaktaki bir trenden altlarında hafifçe sarsılan köprüyü ve yüzüne dokunmayan, ama dokunulduğu gibi değil okunduğu gibi dokunan ellerini hatırladı.
Otel eskiydi, ahşap duvarlar her adımda soluyordu ve çatı katındaki küçük odanın pencereleri kentin ıslak çatılarına bakıyordu. Çok konuşmadılar. Leyla, Adrian’ın şeyleri sırayla, acele etmeden öğrenmeyi sevdiğini ve her dokunuşu yavaş okunan bir cümleye dönüştürdüğünü fark etti. O da, sesinin, kendini gözlemeyi unuttuğunda kulak gerektirmeyen bir dile dönüştüğünü fark etti.
Gecenin ortasında, karanlıkta sordu:
— Korkuyor musun?
— Ne?
— Mart’tan.
Hemen cevap vermedi.
— Evet.
Sonra kırık bir sesle, mektuplarında yazmadığını anlattı: sağ kulak Mart ile Nisan arasında tamamen sönecekti. Tedavisi yoktu. Sonrası: sessizlik.
— Peki ne yapacaksın?
— Yazacağım. Lizbon’da yaşayacağım. İşaret dilini öğreneceğim. — Durdu. — Ve seni bırakacağım.
Leyla yatakta doğruldu.
— Beni mi bırakacaksın?
— Benimle dünyayı bana tercüme ettiğin bir hayat sürmeni istemiyorum. Hayatın boyunca başkalarının sözlerini taşıdın. Taşıdığın bir cümle daha olmayacağım.
— Ve neyi taşıdığıma karar verme hakkını sana kim verdi?
— Senin yerine karar vermiyorum. — İstemeden sesini yükseltti, çünkü sesinin şiddetini artık ayarlayamıyordu. — Seni koruyorum.
— Neden? Senden mi? — Yataktan çıktı ve elbisesini titreyen ellerle yerden topladı. — Beni seven her erkeğin yaptığını yapıyorsun: zayıf olduğuma karar veriyorsun ve sonra fedakârlığınla gurur duyuyorsun.
— Benden bahsederken herhangi bir erkekmişim gibi konuşma!
— Sen de benden bahsederken bir meslekmişim gibi konuşma!
Kalın bir sessizlik. Adam onun ağzına baktı, bir şeyi kaçırmaktan korktuğunda her şeye baktığı gibi, ama gözlerinde bir şey kırıldı.
— İstemedim…
— İstedin. — Elinin tersiyle yüzünü sildi. — Anlamak için ağzımı okuyorsun ama söylemediğimi duymuyorsun. Çaresiz birinin hemşiresi olmak istemiyorum. Sağır olsa bile bir erkeği seven bir kadın olmak istiyorum. Hepsi bu.
— Bunu söylerken ne kadar cesur olduğunu biliyor musun? Çünkü hiç sessizliğin yaşadığı bir evde yaşamadın ve ondan hiç yorulmadın. — O da kalktı ve karanlıkta paltosunu aradı. — Lütfen garanti edemeyeceğin hiçbir şeyi söz verme.
— Sana hiçbir şey söz vermedim.
— Tam da bu.
Birkaç dakika sonra giyinmişti, deri çantasını aldı ve kapıda durdu.
— Sana yazacağım. Mart’ta. Nasıl olabileceğimi, ne olmak istediğimi bildiğimde.
— Veda olacaksa yazma.
— Olmayacak.
Kapıyı yavaşça kapadı ve onun ahşap merdivende uzaklaşan ve silinen adımlarını duydu.
Sabah, istasyona dönmeden önce Leyla palto ceplerini aradı ve sarı bileti sağ cepte bulamadı. Sol cepteydi, alışkanlığının tersine, ters çevrilmiş. Arka yüzünde, önceki akşam orada olmayan iki satır mavi mürekkeple yazılıydı:
“Gidiş: Strazburg. 16 Ocak 2027.
Dönüş: Lizbon. 27 Ekim 2032.”
Ve altında, gecikmiş bir nabız kadar küçük, Adrian’ın da J.’nin de olmayan, daha yumuşak ve daha dolgun bir yazıyla, henüz orada olmayan bir el yazdı:
“Ben de seni bekleyeceğim. — L.”
Bölüm 18: Sessizlik
Ocak sona eriyordu ve Berlin’de kar, tereddüt eder gibi yavaş yavaş eriyordu. Leyla Strazburg’dan, bir hafta önce bilmediği bir şeyi bilen bir bedenle ve buna inanmayı reddeden bir akılla döndü.
İlk salı yazmadı. Kendine ona zaman vermek istediğini söyledi. İkincisinde iki satır yazdı ve yırttı. Üçüncüsünde Steglitzer Straße’deki posta kutusuna mavi bir zarf attı, içinde tek bir sayfa: “Seninle kavga etmek istemiyorum. Yalnızca yaşadığını bilmek istiyorum.” Ve hiçbir şey geri gelmedi.
Her saat sebepsiz telefonunu açıyor, parmağını kişi listesinde kaydırıyor ve altında kimsenin olmadığı harfte duruyordu. Bu haftalarda çok posta geldi: Belçika Sağlık Bakanlığı’nın Brüksel’deki konferans daveti, bir çeviri bürosunun yıllık sözleşmesi, Madrid’den eski bir meslektaşın kartı. Kurşun kalem grisi yazı dışında her şey.
Brüksel’de, küçük bir mikrofonun ardında camdan tercüman kabininde, daha önce hiç olmayan bir şey oldu. Bir bakan “şeffaflık”tan söz ediyordu ve o, cümlesini alışılmış bir kolaylıkla İngilizceye aktardı, sonra durdu. Üç saniye; on yılda kaydedilmiş en uzun sessizlik, çünkü bakanın yalan söylediğini ve ilk kez Adrian’ın bahsettiği düz boşluğu duyduğunu fark etmişti.
— Şeffaflık… — dedi sonunda ve devam etti. Aranın ardından acil durum merdivenine oturdu ve sessizce ağladı.
Mart’ın beşinci akşamı zarf geldi. Hafifti, Portekiz pullarıyla, ama yazı artık düzgün değildi: hafifçe eğikti, sanki el işitmeden yazmayı yeni öğrenmişti. Karanlık koridorda ayakta açtı ve ışığı yakmayı unuttu.
“Leyla,
Kızgın olduğunu biliyorum ve buna hakkın olduğunu biliyorum. Strazburg’da söylediğimi haklı çıkarmıyorum, çünkü hâlâ doğru, ve senin söylediğin de hâlâ doğru. Bunu bütün hayatımda öğrenmedim: iki insan haklı olabilir ve hiçbiri öbürüne giden yolu bulamayabilir.
Dün muayene edildim. Sağ kulak söndü. Doktoru söylerken duymadım. Dudaklarından okudum, seni okuduğum gibi.
Sert bir hocadan işaret dili öğreniyorum, defterin kâğıdı bitti diye bana fırın kâğıdına yazıyor. Ve duymadığım bir ezgi yazıyorum; onu kâğıtta görüyorum, senin camın ardında yağmuru gördüğün gibi.
Lütfen bir süre bana yazma. Cevabını istemediğim için değil, şimdi okusam sana koşardım diye, ve sen umutsuzluğunda değil, kendi ayakları üstünde sana gelen bir adamı hak ediyorsun.
Nasıl yapacağımı bildiğimde döneceğim.
A.”
İki kez okudu. Sonra pencerenin önündeki yere oturdu ve taşı cam kavanozdan çıkardı. Elinde biraz sıcaktı, sanki biliyordu.
Ona yazmadı. Hayatında söylemediği en ağır cümleydi. Geceyi boş kâğıtla geçirdi ve sonra kendine dedi ki: Biri öbürünü seviyorsa kaybolmaz. Ve bunu söylerken, gerçek taşınamayacak kadar büyük olduğunda herkesin kendine yaptığı gibi, kendine de yalan söylediğini biliyordu.
Nisan ve Mayıs geçti ve Mayıs’ta Leyla yıllık sözleşmeyi kabul etti, isteyerek değil, reddetmek için bir sebep bulamadığı için. Berlin, Brüksel ve Cenevre arasında seyahat etti ve yatakları ve sabahları birbirine benzeyen otellerde yaşadı. Akşamları küçük bir defter açıp içine söylemediği şeylere adlar yazdı: Babama ona ihtiyacım olduğunu söylemedim. Anneme ölümüne öfkeli olduğumu söylemedim. Adrian’a benim de korktuğumu söylemedim.
Sıcak bir Haziran gecesi, Cenevre’de bir otel odasında çantadan neredeyse bir yıldır kapalı duran eski kitabı çıkardı ve altıncı ve yedinci sayfalara ulaşana dek karıştırdı. Mektubu orada yoktu. Orada, kenarları hafifçe yanmış, iyi tanıdığı bir yazıyla yazılmış, katlanmış sarı bir kâğıt duruyordu:
“Onu sessizlikte tek başına ölmeye bırakamayacaksın.”
Kitabı çantaya geri koydu ve aylardır ilk kez yüksek sesle kendine dedi ki: “Hayır. Bu sefer bekleyeceğim.” Ve uyudu.
Sabah, altıncı ve yedinci sayfalarda ne sarı kâğıdı ne de eski mektubunu buldu. Sayfalar beyaz ve temizdi ve aralarında parmak izi gibi küçük bir iz vardı. Komodinde, tanımadığı bir otelde, sipariş etmediği sıcak bir fincan kahve vardı ve fincanın yanında bir yaprak gibi kendi üzerine katlanmış bir parça ekmek. Açtı. İnce kurşun kalemle, hiç görmediği bir yazıyla Fransızca yazılmıştı:
“Mektubun ulaştı. Endişelenme. Onu ben saklıyorum. — Lúcia.”
Bölüm 19: Sesimdeki İlk Cümle
Cenevre’de sonbahar erken geldi ve Leyla’nın yüzlerce oturum tercüme ettiği gri salonda, orada durduğu biçimden başka hiçbir şey değişmedi.
Eylül 2027 oturumu, Avrupa’daki Suriyeli mültecilerin durumu üzerineydi: üç bakandan, delegelerden ve hukukçulardan oluşan bir komite, siyah mikrofonlu uzun bir masa ve tanık sandalyesinde, gri başörtülü, elli yaşlarında bir Suriyeli kadın; elleri küçük bir çantanın üzerinde kenetlenmişti, sanki onunla hayatını tutuyordu.
Leyla cam kabinde oturuyor, kadının sözlerini zahmetsiz bir kesinlikle İngilizceye aktarıyordu. Üç dakika sonra kadın her şeyi değiştiren bir cümle söyledi:
— Tekneye binmeden önce annemle vedalaşmadım. Ona pazara gidiyorum dedim.
Leyla tercüme etmedi. Mikrofon açık kaldı ve salonda herkes uzun bir sessizlik duydu. Başkan tercüman kabinine baktı. Camın ardında teknisyen fısıldadı:
— İyi misiniz?
Leyla unuttuğu sesle İngilizce söyledi:
— Ona pazara gidiyorum dedim. Ve o beni akşam yemeğiyle bekledi.
Bu bir tercüme değildi. Kendi cümlesiydi. Sonra oturumu istenen tarafsızlıkla, tek bir hata yapmadan bitirdi ama bir şeyin sona erdiğini biliyordu.
Oturumdan sonra büro müdürü onu cam odasına çağırdı; bütün büro müdürleri gibi altmış yaşlarında kibar bir adam.
— Leyla, elimizdeki en iyisi sizsiniz. Bugün olanı kimse size dert etmeyecek. Ama iyi misiniz?
— On yıldır olduğumdan daha iyiyim.
— Bu profesyonel gelmiyor.
— Çünkü profesyonel değil. — Sakin bir gülümsemeyle oturdu. — Ay sonunda istifa ediyorum. Sözleşmeyi yarıda bırakmıyorum ama yenilemeyin.
— Ve ne yapacaksınız?
— Yazacağım. Tercüme etmediğimi.
O gece amaçsızca Cenevre sokaklarında yürüdü. Cenevre Gölü’nde sallanan ışıklar kara suda yansıyordu ve hava uzun bir boğulmanın ardından ilk nefes gibi serin ve hafifti. İstasyonun yanındaki bir kırtasiyeden kahverengi deri ciltli bir defter aldı, gölün kıyısındaki ahşap bir banka oturdu ve ilk sayfayı açtı.
On yıldır ilk kez, ondan belirli bir cümle beklemeyen bir boşluğun önünde oturuyordu. Halep’ten başlamayı denedi. Yazdı: “Babam ud ustasıydı.” Sonra çizdi: biyografilerin yazdığı gibi doğru ve ölü bir cümle. Yeniden denedi: “Evimiz ceviz ağacı kokardı.” Daha yakın, ama hayır. Ve dikkat etmediğinde dilinin ucuna geldiği gibi üçüncüyü yazdı:
“Babam ahşaba sorardı ve ahşap cevap verirdi.”
Cümleye uzun uzun baktı. Gülümsediğini fark etti.
Ekim’de Berlin’e döndü. Her gün sabah altıdan öğlene kadar yazıyor, sonra iki saat Tiergarten’de yürüyor ve bir saat daha yazıyordu. Yazdığını kimseye söylemedi. İşin aynası yoktu ve en güzel yanı buydu. Atölyeyi, yasemini ve nehri, suya şarkı söyleyen annesini ve taşı yazdı. Ve garip bir şey keşfetti: ne zaman içten bir cümle yazsa, pencere kenarındaki cam kavanozdaki taş ısınıyor, ne zaman yapay bir cümle yazsa her çakıl gibi soğuk kalıyordu. Taş pusulası oldu.
Kasım’ın son salısı, ıslak paltosuyla Tiergarten’den dönerken posta kutusunda, Portekiz pullu ve onun adresinin tanımadığı güzel bir el yazısıyla yazıldığı krem rengi kâğıttan ağır bir zarf buldu. Yukarı çıktı ve masanın üzerinde açtı. İçinde mektup yoktu. Altın mürekkeple basılmış, ince dallardan bir çerçeveli bir kart vardı ve üstte yeşil kapılı bir evin resmi:
Bay ve Bayan Marques
kızları
Lúcia’nın
Bay
Adrian Valmont
ile evlenme törenine
katılmanızı rica eder
Cumartesi, 11 Aralık 2027 — Lizbon
Kart elinden masaya düştü. Davetiyede üzücü bir şey yoktu: yazı güzeldi, kâğıt temizdi ve kimse içine sert bir şey yazmamıştı. Şaşırtıcı bir şey de yoktu, çünkü Rua das Flores’teki evde geçirdiği ilk geceden beri bu kadının var olduğunu biliyordu. En derin acı, davetiyenin nazik olmasıydı, sanki şöyle diyordu: buradayız. Seni unutmadık.
Arka yüzünde, ince kurşun kalemle, Fransızca bir satır:
“Gel. Onu gönderdiğimi bilmiyor. — L.”
Leyla pencereye döndüğünde taşı cam kavanozunda gördü, birden ince bir buz nefesiyle kaplanmıştı. Artık ne sıcaktı ne ılık.
Ölüm gibi soğuktu.
Bölüm 20: Lúcia, Kendi Sesiyle
Yedi yaşındaydım, Leyla’yı ilk kez çizdiğimde ve onun adının Leyla olduğunu bilmiyordum.
Büyükannem, Rua das Flores’teki evi bir yabancıya satacak olan dul, öğle yemeğinden sonra beni dördüncü kata, kolsuz beyaz kapılı odaya çıkarırdı. Kapıyı hiç açmadım. Defterim ve kalemlerimle eşiğe oturur, kapı kendiliğinden yarım aralanır, pencereden gelmeyen sarı ışığı görür ve çizerdim.
Bir istasyonda bir banka oturmuş bir kadın çizerdim. Bazen gülerdi ve kucağında bir taş olurdu. Yara izini hep unuturdum. Ve ertesi sabah yara izinin çizime eklendiğini, daha hafif bir çizgiyle, biri beni düzeltiyormuş gibi görürdüm. Bir keresinde büyükanneme sordum: “Bu kim?” Resme uzun uzun baktı ve şaşkınlıksız bir sesle dedi ki: “Bu evin beklediği kadın.”
Öldüğünde yazı masasının çekmecesinde beyaz damarlı gri, pürüzsüz bir taş ve ince mavi mürekkeple küçük bir not buldum: “Torunum için: Zamanı geldiğinde, onun sevdiğine devredilir.” Onu kimin yazdığını bilmiyordum, kime vermem gerektiğini de.
2027 baharında Tejo kıyısında küçük bir atölyede mahalle çocuklarına resim dersi veriyordum ve bir fırının üstündeki dairede tek başıma yaşıyordum. Nisan’da bir sabah onu gördüm.
Sokaktan bir kuyudan geçer gibi yürüyordu. Kör değildi, hasta da değildi, ama yürüyüşünde hiçbir şey duymayan sürekli bir dinleme gibi bir şey vardı. Her direkte ve her duvarda durup bir an elini üzerine koyuyordu. Elinde küçük bir defter vardı, bazen kurşun kalemle bir şey yazıp sonra siliyordu.
Onu çevreleyeni tanıdım: yanındaki boş yer, başka bir beden için yapılmış. Her adımında boş bir sandalye taşıyan bir adamdı. İlk gün ona bir parça fırın kâğıdına yazdım: “Günaydın. Ekmek taze.” Cevap vermedi. Üçüncü hafta fırının eşiğinde ondan bir not buldum: “Teşekkürler. Adınızı bilmiyorum.” Yazdım: “Lúcia.” Ve o yazdı: “Güzel bir isim. Ama ben başka bir ses arıyorum.”
Kızmadım. Kendi kendime, bir ses arayanın, onu bulana kadar yakınında kalacak birine ihtiyacı olduğunu söyledim. Yarım bir doğruyla kendimi aldattığımı bilmiyordum. Çünkü ben de onu istiyordum.
Onu bir dil öğrenir gibi yavaş yavaş sevdim. İçeri girerken omzuna elimi koymayı öğrendim, onu korkutmamak için, sert hocasından bazı işaretler öğrendim ve ona duymadığını çizmeyi öğrettim: ona sabah kahvesinin sesini küçük yoğun biçimlerle çizdim, camdaki yağmuru, gelgitte ve cezirde Tejo’yu.
Geceleri uyurken tek bir isim fısıldardı. İlk seferinde geceyi sandım. Sonra bildim. Ona sormadım ve ağlamadım. Karanlıkta yanında oturdum, yüzüne baktım ve büyükannemin söylemeyi sevdiği şeyi kendime söyledim: gelecekler için açık bırakılan kapılar vardır.
11 Aralık 2027’de nehir kıyısında küçük bir kilisede evlendik. İki hafta önce kimsenin bilmediği bir şey yaptım. Babamın mahalle matbaasında bastırdığı davetiye kartını aldım ve üzerine Leyla’nın adresini kendi elimle yazdım, Adrian’ın benim hiç görmeyeceğimi sandığı bir zarfa yazdığı gibi: Steglitzer Straße, Berlin. Acıtmak da istemedim, kazanmak da. Daha basitti: biri bana sevdiğim bir adamın düğün davetiyesini göndermiş olsaydı, ona aşkımı itiraf etmeden, gazeteden öğrenmeden önce birinin bana haber vermesini isterdim. Arka yüzüne Fransızca bir satır ekledim ve tek harfle imzaladım.
Sonra düğünden önceki gece geldi. Adrian aşağıda kardeşimle sandalye diziyordu. Annemin diktiği beyaz, mavi işlemeli gelinliğin üzerindeki yatağımda, yarım yüzyıldır kullanılmayan türden kenarları delinmiş kalın sarı bir kâğıt duruyordu. Bir bilet.
Yolcu: Lúcia Marques.
Varış: Hiç söylenmemiş istasyon.
Varış tarihi: 27 Ekim 2031.
Ve altında aynı mavi mürekkeple: “Ve Adrian’ın karısı… yarın onunla evlenecek olan.”
Bağırmadım ve oturmadım. Tarihi iki kez okudum ve kalan günlerini hesaplayan bir kadın gibi hesapladım. Dört yıl, altı hafta eksik. Pencereden Lizbon’un ıslak çatılarına baktım ve akşamın güneşten gelmeyen sarı ışığında, sokağın sonunda ahşap vagonlu, içinde kimse olmayan eski bir tren durduğunu gördüm.
Kendime şunu sormadım: vazgeçmeli miyim? Bunu kaderlerin önlenebileceğine inanan yapar. Daha dürüst başka bir soru sordum: dört yılla ne yapmak istiyorum? Küçük defterimi açtım ve son sayfaya kurşun kalemle tek bir cümle yazdım, çünkü Adrian’dan yazılmayan cümlelerin öldüğünü öğrenmiştim: “Mutlu olacağım.” Ve taşla ne yapacağıma karar verdim: zamanı gelene dek onu saklayacak ve sonra suya geri verecektim.
Sonra aşağı indim. Sandalyelerin arasında, her elinde bir tane, kardeşimin dudaklarını okuyarak duruyordu. Beni görünce başını kaldırdı ve yüzü duyan biri gibi değişti.
— Yukarı mı çıktın?
— Yarın giyeceğimi seçtim.
— Seçtin mi?
Ona yaklaştım ve elimi göğsüne koydum, duymadığı şeyin attığı yerin üstüne ve dudaklarımı hatasız okusun diye net söyledim:
— Kalmayı seçtim.
Ona yarından daha büyük bir şey söylediğimi bilmiyordu. Güldü, alnımı öptü ve sandalyelere döndü. Ben sıcak koridorda kaldım, elbisemin cebinde adım ve ölüm tarihim yazılı sarı bir kâğıtla ve çok uzakta, Berlin’de, açılmayı bekleyen krem rengi bir zarf.
Bölüm 21: Perşembeyi Bekleyen Çocuk
Ella’nın sesinden
Ne zaman başladığımı artık hatırlamıyorum. Yalnızca Santa Apolónia istasyonunda bir bankta oturduğumu biliyorum, yeşil paltom üzerimde, ayı kucağımda, ve istasyon büyük ve soğuktu. İnsanlar bavullarıyla geçiyordu ve kimse bana bakmıyordu. Korkmuyordum, çünkü nasıl geri döneceğini bilen çocuklar korkmaz.
İki beden büyük siyah paltolu yaşlı bir adam yanıma, banka oturdu ve bir gazete açtı. Birbirimize bakmadık. Bir süre sonra, gözlerini kaldırmadan dedi ki:
— Perşembe. Perşembeyi bekleyeceksin.
— Biliyorum — dedim.
— Neden olduğunu biliyor musun?
— Çünkü perşembe günü geçenler bir şey için geçer.
Onu yoran küçük bir gülümsemeyle gülümsedi. Sonra kalktı ve beni yalnız bıraktı ve üniformalı bir adam gelip kime ait olduğumu sordu. Palto cebimden her zaman orada olan kâğıdı çıkardım, mavi mürekkeple tek bir sözcük yazılı katlanmış bir kâğıt: Nur. Adam okudu ve daha fazla sormadı.
Yurt, Lizbon’un merkezinden uzakta bir tepede, küçük bahçeli ve siyah demir çitli eski beyaz bir evdi. Bana Ella dediler, çünkü Nur için dosya bulamadılar. Müdire Rahibe Mariana her sabah bana “Ella, kahvaltıya gel” derdi ve ben giderdim. Onu düzeltmedim. İsimlerin birkaç yüzü olabilir. Taş merdivenin son basamağında, ayı kucağımda oturur ve çite bakardım.
Ve geceleri Lúcia gelirdi. Gece yarısı, on beş yatağın karşılıklı durduğu büyük koğuşun ışığı biraz kararırdı ve sonra onu yatağımın kenarında otururken görürdüm; beyaz, mavi işlemeli bir elbise, elinde küçük bir defter.
— Gerçek adın ne? — diye sordu bana ilk gece.
— Nur.
— Peki ikinci adın?
— Bana verilen.
Gülümsedi.
— Bir çocuğun anlayabileceğinden fazlasını anlıyorsun.
— Ben çocuk değilim. Ben de birini taşıyorum.
Ayıyı yırtık kulağından aldı ve yavaşça çevirdi, sonra elbisesinin cebinden kırmızı bir ip ve L harfli küçük bir pirinç anahtar çıkardı. Anahtarı ipe bağladı ve kulağın dolgusuna soktu ve yırtığı iki küçük dikişle kapadı.
— O geldiğinde kapıyı bulacak. O zaman ne yapacağını bileceksin.
— Kim gelecek?
— Boş bir sandalye taşıyan bir adam.
Cümleyi o zaman anlamadım ama onu, anlamlı olan her cümleyi sakladığım gibi sakladım. Ve ondan sonra her gece ayaklarımın dibine oturdu ve sessizce çizdi ve sabah baktığımda yastığımda kucağında bir taş duran gülen bir kadının yüzünü gösteren bir kâğıt oluyordu. Ve yara izi hep eksikti.
Aralık’ın ilk perşembesinde her zamanki gibi merdivenin son basamağında oturuyordum. Onu çitin önündeki sokakta yürürken gördüm: gri palto, eski deri çanta, cebinde bir kurşun kalem. Her direkte, her duvarda duruyor ve bir an elini üzerine koyuyordu. Sonra yoluna devam ediyor, sonra yeniden duruyordu.
Onu hemen tanıdım. Tanımam gerekmiyordu, çünkü onu en baştan beri tanıyorum. Almanya’daki istasyondan beri, vagondan beri, sudan beri. Çitin önünde durdu, bahçedeki çocuklara baktı ve dinleyen biri gibi gözlerini kapadı. Kıpırdamadım.
Sonra gözlerini açtı ve beni gördü.
Yüzünde şaşkınlık yoktu. Vagonda biletini okurken yüzünde olan vardı: kendisinden büyük bir şeyin kıyısında duran ve geri çekilmeyeceğini bilen bir adam. Elimi çitin parmaklıklarının arasından uzattım ve avucumu, ona bir şey sunar gibi açtım. İçinde hiçbir şey yoktu. Sunu buydu.
— Baba — dedim Fransızca. — Beni sonunda buldun.
Ağladı. Ondan ses çıkmadı ama gözyaşları, yıllardır bu sabahı beklemiş gibi dosdoğru yanaklarından aktı. Yaklaştı ve yüzü benimkiyle aynı hizaya gelene dek eğildi ve okumak için dudaklarıma baktı.
— Beni tanıyor musun?
— Evet.
— Nereden?
— Seni trende gördüm.
Palto cebimden, her zaman yanımda taşıdığım, birinin onu ne zaman soktuğunu bilmediğim başka bir kâğıt çıkardım ve onun önünde açtım. Onun yazısını taşıyordu, kurşun kalemle: “Kızım Ella’ya, yedinci doğum gününde: Ben yanında olmazsam korkma. Seni nasıl bulacağımı bileceğim.” Ve altında tarih mavi mürekkeple duruyordu: 27 Ekim 2032.
— On ay sonra — diye fısıldadı.
— Nasıl yapacağını bildiğinde yazacaksın.
Eliyle yüzünü sildi ve sonra onu parmaklıkların arasından bana uzattı. Tuttum. Sıcak ve biraz pürüzlüydü ve ahşap, kurşun kalem ve toprak kokuyordu.
— Baba olmanın nasıl olduğunu bilmiyorum.
— Ben de kız olmanın nasıl olduğunu bilmiyorum.
Güldü, kısa ve berrak bir gülüş, uzun süre bir çuvalda kapalı kalmış gibi.
Aylar sürdü. Evraklar ve sorular ve ziyaretler geldi ve o her perşembe geldi, sonra her gün, ve son basamakta yanımda oturdu, hiçbir şey söylemeden. Bazen defterine duymadığını çizdi: Rahibe Mariana’nın çocukları çağırırkenki sesi, sarı, yuvarlak bir çizgi. Ve bahçedeki rüzgâr, mavi dalgalı bir çizgi.
Yurttaki son sabah, küçük çantamı taşıyıp o kadar uzun süre oturduğum taş merdiveni indiğimde, Rahibe Mariana kapıda duruyor ve büyük yurt defterini kapatıyordu, elleri hafifçe titriyordu.
— Ella, gitmeden önce… defterde garip bir şey var.
Cevap vermedim. Zaten biliyordum. Varış gününümün kayıtlı olduğu sayfayı açtı; her çocuk için isim, tarih ve getiren kişinin yazıldığı yer. Parmağımı son satıra, “Çıkış” sütununa koydum ve gözlerimin önünde, kalemsiz ve elsiz, ince mavi mürekkebin kâğıtta kuruduğunu gördüm:
“Evlat edinme tamamlandı: 27 Ekim 2032.”
Rahibe Mariana defteri çabucak kapadı, bir dua mırıldandı ve bana bakmadı. Ve ben gülümsedim ve çıkıp güneşe çıktım, orada çitin yanında bir adam beni bekliyordu, bir elinde deri çanta, öbür eli boş ve açık.
Bölüm 22: Artık Baston Gerekmeyen Adam
27 Ekim 2032 sabahı Adrian, şafaktan önce tanımadığı bir sesle uyandı. İnsanların bildiği anlamda bir ses değildi. Sağ kulağın arkasındaki kemikte, iki yıl önce küçük cihazın yerleştirildiği yerde yavaş bir titreşimdi.
Komodine uzandı ve işlemciyi başına taktı ve sessizlik ince bir uğultuya, sonra bir eve dönüştü. Aşağıda yeşil kapının gıcırdadığını duydu, odasında Ella’nın ayıyla Fransızca konuştuğunu duydu, mutfakta musluğun damlalarının tabağa düştüğünü duydu, üçüncü vuruşta sendeleyen üç çeyrek ölçüyle. Gülümsedi. Tanıdığı bir ritimdi.
İşitmesinin bir kısmının ona nasıl geri döndüğünü kimseye açıklaması gerekmiyordu. Koklea 2030’da Santa Maria Hastanesi’nde, onu doktorlara sürükleyen ve sağırlığın bir onur olmadığına ikna eden Lúcia’nın ısrarıyla takılmıştı. Ona korktuğunu hiç itiraf etmemişti. O, ona teşekkür etmeyi öğrenmeden ölmüştü.
Mutfağa indi, kahve yaptı ve Ella’ya ekmek ve reçel koydu. Ve oturmadan önce yukarıdan bir vuruş duydu, sonra bir adım. Bir vuruş, bir adım. Ahşap basamaklarda bir baston.
Elinde fincanla dondu.
— Burada kal — dedi Ella’ya sakince. Ayıdan başını kaldırdı ve ona, bilen biri gibi baktı.
— O, baba. Yukarı çık. Seni bekliyor.
Dördüncü kattaki odada, artık kör olmayan pencerenin yanında duruyordu. Sabah ışığı beyaz duvarlara ilk kez düşüyordu ve Gümüş Saçlı, pirinç saplı siyah bastonuna yaslanmış, ışığın tam ortasında duruyordu. Ama eskisi gibi değildi. Bedeninin kenarları çözülüyordu, gri paltosu havadan hafifti ve yüzünde, renkleri yavaşça çekilen bir resim gibi bir şey vardı. Ve yine de gülümsüyordu.
— Kayboluyorsun — dedi Adrian.
— Evet. Ve burada kaybolmak istedim. — Hiçbir ses çıkarmadan piyanoya oturdu. — Sana gün batımı odasında, seversen ve sonra susarsan olacağın kişi olduğumu söyledim. Yazmamış bir versiyonum. Geldiğim hatta Leyla Lizbon’a ancak neredeyse her şey kaybolmuşken geldi. Ona Strazburg’da yanlış bir cümle yazdın, sonra yazmayı bıraktın. Ve Lúcia’yla evlendiğinde Leyla’ya evlendiğini söylemedin. Ve Lúcia öldüğünde kendini gömdün.
— Ve ne yaptım?
— Bir piyano tamir ettin. Her gün. Çok şey tamir ettim. Ama cümleyi söylemeye hiç cesaret edemedim.
— Hangi cümle?
Güçlükle kalktı ve ona yaklaştı, yüzleri bir kol mesafesine gelene dek.
— Leyla seni Strazburg’da bıraktığın için kızmadı. Çok iyi bildiğin şeyi ona söylemediğin için kızdı: onu seçmediğini, seni duyabildiği için, seçtiğini onu duymak istediğin için. — Sustu ve sonra nefese daha yakın bir sesle ekledi: — Onu bugün gördüğünde, her şeyden önce söyle. Bir mektupta değil, bir ezgide değil. Sesinle.
— Ya sen?
— Ben bitirdim.
Ona siyah bastonunu uzattı. Adrian tereddüt etti, sonra aldı ve garip ağırlığını ve pirinç sapının sıcaklığını hissetti.
— Buna artık ihtiyacım yok. Sen de artık ihtiyaç duymuyorsun ama sana hatırlatacak.
Sonra pencereye gitti. Işık bedeninden geçerken, boğazdan değil eski bir yerden gelen bir sesle fısıldadı: “Şarkıyı duyduğunda korkma. O senin.” Ve ışıkta çözüldü, bir cümlenin onu sonuna kadar götüren birinin belleğinde çözüldüğü gibi.
Adrian elinde bastonla, açık bir pencere ve içinde siyah bir piyano duran beyaz bir odayla yalnız kaldı. Emin olmak için işlemciyi başından çıkardı. Bildiği tam sessizlikte durdu: hiçbir şey duymayan kulakların sessizliği. Ve yine de duyuyordu.
Çok uzaklardan şarkı söyleyen bir kadındı, bu odaya ve bu sabaha benzemeyen bir yerde. Ekmek buharı gibi yükselen yavaş, sıcak bir ezgi. Kulaklarından girmiyor ve cihazdan geçmiyordu; göğsünden yükseliyordu, Lúcia’nın nikâh gecesinde elini koyduğu yerden. Hemen tanıdı: nehrin şarkısı.
İşlemciyi nedenini bilmeden yeniden taktı ve merdivenden alışkın olduğundan daha hızlı indi. Yeşil kapıda Ella duruyordu, yeşil paltosu ve sarı çorapları içinde, bir elinde ayı, öbüründe onun deri çantası.
— Tren kırk beş dakika sonra geliyor — dedi sakince. — O 3. peronda iniyor.
— Bunu nereden biliyorsun?
— Çünkü o maman.
Bölüm 23: Lizbon’dan Bir Zarf
Leyla 27 Ekim 2032 sabahı sağ elinde bir sıcaklıkla uyandı. Yumruğunu sıkarak uyumamıştı ama parmaklarını açtığında içinde beyaz damarlı gri taş duruyordu; nikâh davetiyesini açtığı kıştan beri ölü bir nehrin çakılı gibi soğuk olmuştu. Şimdi avucunda, uzun bir durmadan sonra yeniden çalışan küçük bir kalp gibi atıyordu.
Yatakta doğruldu ve ona bir dakika boyunca baktı. Sonra yüksek sesle, kimseye dedi ki: “Tamam. Anladım.”
Otuz sekiz yaşındaydı. Steglitzer Straße’deki dairesi değişmişti: duvarlar raflarla dolmuştu, büyük ahşap masanın üzerinde renkli kalemlerle taslaklar duruyordu ve en üst rafta kahverengi ciltli iki kitap vardı; beş yıllık sabah yazımının ardından Almanca yayımlanmış, sakin bir başarı kazanmış, altıda kalkma alışkanlığına dokunmayan iki roman. Üç aydır üçüncü bir romanın ilk cümlesini yazıyordu ve ötesine geçemiyordu: Gece on biri yedi geçe…
Gazeteyi almak için koridora indi, demir posta kutusunu açtı ve tek bir zarf buldu: beyaz, kalın, eski Portekiz pullu ve 26 Ekim 2032 tarihli, yani dünden, Lizbon damgalı. Adresi kendi el yazısıyla, mavi mürekkeple yazılmıştı ama onu o yazmamıştı.
Koridorun soğuk fayanslarında çıplak ayakla ayakta durarak onu açtı. İçinde iki sayfa vardı. Birincisi kendi mektubuydu: altı yıl önce Hannover’de peronda yazıp okunmamış kitabın sayfaları arasına koyduğu, her çizik ve her mürekkep lekesiyle, 28 Ekim 2026 tarihli mektup. Kaybolduğunu sanmıştı. İkinci sayfa ince kurşun kalemle, artık titremeyen bir yazıyla yazılmıştı:
“Leyla,
Mektubun bu hafta geldi, konuşmayan siyah paltolu yaşlı bir adamın getirdiği. O zamandan beri onu her gün okudum. Altı yıl geç kaldığımı biliyorum ve bir özrün hiçbir şeyi geri getirmediğini biliyorum.
Ama bugün aynı zamanda Lúcia’nın ölüm günü. Ve ona bu günü yalnız geçirmeyeceğime söz verdim.
Gel. O seni soruyor.
A.”
O. Leyla sözcüğü üç kez okudu. Ve mektubun altında, geç aklına gelen bir şey gibi bir bant parçasıyla tutturulmuş, sarı, delikli bir bilet: Yolcu: Leyla. Nereden: Berlin Ana İstasyonu. Nereye: Lizbon. Kalkış: 10.07. Koridordaki duvar saatine baktı. Sekizi dört geçiyordu.
Tren 3. peronda bekliyordu ve hiçbir elektronik tabela onun adını taşımıyordu: yanık bal renginde ahşap vagonlar, önünde 000 numarası, altından ısısız buhar yükseliyordu. İlk kapının önündeki metal bankta iki beden büyük siyah paltolu yaşlı bir adam oturuyor ve hiç bitmeyen bir gazete okuyordu.
— Geç kalmayacağınızı sanmıştım.
— Geç kalmadım. Tren saat onda kalkıyor.
— Treni saati belirlemez. — Gazeteyi yorgun bir elle katladı. — Saat treni belirler.
Yüzü, açıklayamasa da tanıdıktı: gözlerinin çevresinde kurşun kalemle çizilmiş gibi çizgiler ve hayatını kendisine ait olmayanı taşıyarak geçirmiş bir adamın gülümsemesi.
— Siz H.’sınız.
— Adım bir harfle yetinir. — Kapıyı gösterdi. — Binin. Peronlarda açıklamayı sevmem.
Öğleye doğru Santa Apolónia’ya vardı. Peronda bir sütunun yanında yeşil paltolu, sarı çoraplı, kolunda yırtık kulaklı kahverengi bir ayı olan yedi yaşında küçük bir kız duruyordu ve inenlerin yüzlerine, aradığının biçimini bilen birinin bakışıyla bakıyordu. Yavaşça ona doğru geldi, önünde durdu ve ayıyı ona, eski bir dostun tanıtımı gibi uzattı.
— Babama iki kâğıtlı bir kadının oturduğu trenle geleceğini söyledim.
Leyla çocuğun yüzüyle aynı hizaya gelene dek eğildi: sol yanakta gamze, sakin gözler, ayakkabıdaki küçük çamur.
— Peki ben o muyum?
— Sen osun. — Ella gülümsedi. — Ve yara izi orada.
Arkasında, sütunun yanında Leyla Adrian’ı gördü. Kırk dört yaşındaydı, şakakları gri, sağ kulağında ten rengi küçük bir cihaz ve elinde pirinç saplı siyah bir baston, ona yaslanmadan.
— Artık her şeyi duymuyorum — dedi, o karşısında durduğunda. — Ama seni duyuyorum.
İlk akşamki gibi ağzına baktı, sonra yavaş, cesur bir hareketle bakışını gözlerine kaldırdı ve ağzını açtı. Bunu her şeyden önce söylemeye karar vermişti. Leyla harflerin dudaklarında taşmadan önceki su gibi toplandığını gördü.
— Leyla, ben…
Ella birden elini tuttu ve aşağı çekti.
— Baba. Şimdi değil. Maman Lúcia bu cümlenin bir perona söylenmeyeceğini söyledi. — Gözlerini ona kaldırdı. — İlk kez yazıldığı yerde söylenecek.
Adrian saate baktı. Bire on vardı. Ve yukarıda, istasyonun üstünde küçük bir kilisenin çanı üç kez çaldı. Leyla hayatında ilk kez, Adrian’ın altı yıl önce duyduğunu duydu: uzaktan bir kadının şarkısı, ekmek buharı gibi sıcak ve yavaş, bir yerden değil her yerden gelen.
Bölüm 24: Köprünün Altında Söylenen
Yolda kimse konuşmadı. Dik tepelere tırmanmakta zorlanan sarı tramvayla gittiler ve sonra Tejo kıyısına indiler. Güneş suyun üzerinde yüksekti, hava tuzlu ve bir ekim için olağandışı sıcaktı ve yukarıda çelik halatlarıyla dev kırmızı köprü geriliydi; altında trafik gürlüyor ve alt katında tren uzak bir nabız gibi geçiyordu.
Taş yürüyüş yolunun en ucunda, asfaltın bittiği ve alçak bir demir korkuluğun suya baktığı yerde Adrian durdu.
— Burada.
Orada hiçbir şey yoktu: bir kazığa bağlı paslı bir halat, yerde tütün kalıntıları, unutulmuş bir plastik sandalye. Ama Adrian onun önünde, taşı olmayan bir mezarın önünde durur gibi duruyordu.
— Bana havaalanına giden bir taksideymiş ve birden şoföre durmasını söylemiş dediler. İnmiş, buraya kadar yürümüş ve suya bakmış. Ve biri yedide şu taşa oturmuş, gözlerini kapamış ve bir daha kalkmamış.
— Kalp mi?
— Bana kalbinde doğuştan bir kusur olduğunu ve kimsenin bilmediğini söylediler. — Hassas, acılı bir gülümsemeyle gülümsedi. — Ama o biliyordu. Şimdi bildiğinden eminim.
Ella ayıyı demir korkuluğa koydu.
— Şimdi bire on var. O gelmeden önce on beş dakikamız var.
— Kim? — diye sordu Leyla.
— O.
Üçü taşın üzerine oturdu. Leyla’nın yaşadığı korkusuz ilk bekleyişti. Nehre baktı ve başka bir ülkede başka bir kıyıyı, onlardan başka kimsenin nehir demediği küçük sığ bir akarsuyu düşündü.
Adrian birden, ona bakmadan dedi ki:
— Evime ilk girdiğinde duvarların yüzünle dolu olduğunu gördün. Lúcia’nın onları seni kızdırmak için çizdiğini düşündün. Ama o yara izini çizmedi, çünkü ona ne kadar âşık olduğumu bilmiyordu.
— Yara izine âşık mıydın?
— Çizimdeki bir hata olmasına âşıktım. — Sonunda ona döndü. — Yüzü kusuruyla tamamlanan hayatımdaki tek kişisin.
Cümlede ne bir mısra ne de belagat vardı, ama cilalanmış cümlelerin ihtiyaç duymadığı şey vardı: söyleyen, beğendirmeye çalışmıyordu.
Nehirden tanıdık bir koku taşıyan sıcak bir rüzgâr esti: çocuk sabunu, ekmek, yağmurdan sırılsıklam kâğıt ve adı olmayan daha hafif bir şey; sevilen bir evin kokusu. Bütün gürültü kesildi. Ne arabalar, ne tren, ne dalgalar. Yalnızca üç kişinin nefesi ölçüsüz bir sessizlikte. Ve sonra Leyla kadını gördü.
Karşıdaki taşta, iki kol boyu ötede oturuyordu, mavi işlemeli beyaz bir elbise içinde, kısa kahverengi saçları nemli. İnsanların bildiği anlamda bir hayalet değildi: şeffaf bir şey yok, ışık yok. Tam bir bedenle oradaydı, göz kırpıyor, nefes alıyor ve uzun süre beklemiş ve yorulmamış birinin gülümsemesiyle gülümsüyordu.
— Geldiniz — dedi Lúcia Fransızca, sonra kekeleyen bir Arapçayla ekledi: — Hoş geldiniz.
Adrian yavaşça kalktı, elleri titriyordu. Yaklaşırsa yok olacağından korkan biri gibi ona doğru gitmedi.
— Sana hiç söylemedim.
— Biliyorum. Ama sen söylemeden önce sana bir şey göstermeme izin ver. — Leyla’ya döndü ve bir hareketle onu gösterdi. — Bu, dört yıl boyunca adını fısıldadığın kadın. Ve sen fısıldarken ben de seni sevdim.
Leyla ayağa kalktı, dizleri çözüldü, Lúcia’ya yürüdü ve önünde durdu.
— Sana teşekkür etmek istedim — dedi İngilizce, çünkü bütün dilleri onu yüzüstü bırakıyordu. — Kâğıt için, davetiye için.
— Emanet için — diye cevap verdi Lúcia Arapça. Leyla’nın elini iki elinin arasına aldı ve gerçekler kadar sıcaktılar. İki kadın birbirine, aynı erkeği hiç çekişmeden sevmiş iki insanın bakışıyla baktı.
— Şimdi — dedi Lúcia. — Onun konuşması gerek.
Leyla bir adım geri çekildi ve ona yer bıraktı. Adrian Lúcia’nın önünde yalnız durdu, arkasında Ella ayıyla, onların arkasında Leyla ve nehir ve titremeyen kırmızı köprü. Gözlerini kaldırdı ve altı yıldır ilk kez onun dudaklarını okumadı. Gözlerine baktı ve en derin sesiyle dedi ki:
— Teşekkür ederim.
Daha fazlasını söylemedi. Ama sözcük eksiksiz çıktı, içindeki her şeyle: “günaydın”ı fırın kâğıdına yazdığın için teşekkür ederim. Duymadığımı çizdiğin için teşekkür ederim. Direndiğimde beni doktora götürdüğün için ve bildiğinde kaldığın için ve benim seninden önce sevdiğim bir kadına bir bedel istemeden davetiye gönderdiğin için teşekkür ederim. Dört yılı yeterli kıldığın için teşekkür ederim.
Lúcia biraz eğildi ve elini göğsüne, nikâh gecesi koyduğu yere koydu.
— Bu cümleyi bekledim. Ve o sonuncusu.
Son kez gülümsedi ve bir an Ella’yı kollarına aldı ve kulağına kimsenin duymadığı bir şey fısıldadı. Yüzünü kaldırdığında havadaki sıcaklık, bir fincan masaya konduğunda yükselen buhar gibi silinmeye başladı.
— Şimdi sizi bırakıyorum. Artık saklayacak bir şeyim yok.
Ve suya yürüdü. Batmadı. Nehrin yüzeyinde, kimsenin görmediği bir köprüde yürür gibi, güneşin yansıması ile mavi arasında yürüdü ve her adımda elbisesinin rengi soldu, suyla bir olana kadar. Tamamen akıp gitmeden önce yalnızca bir kez döndü ve hafif bir selamla elini kaldırdı; ölümle hiçbir ilgisi olmayan basit, gündelik bir işe giden bir kadının eli.
Sonra gürültü geri geldi: bir araba kornası, üstlerinde trenin düdüğü, taşa vuran dalgalar.
Belirsiz bir süre sessizce durdular. Leyla ilk kıpırdayan oldu.
— Ella’ya ne söyledi?
— Maman dedi ki — diye fısıldadı Ella Fransızca, dönmeden — ikinci cümle onun değil. Babamın senin için hazırladığı. O köprüde söylenmeyecek. İlk kez yazıldığı yerde söylenecek.
— Nerede?
Ella küçük parmağını kaldırdı ve nehri gösterdi. Lúcia’nın az önce gittiği suyun yüzeyinde beyaz bir zarf belirdi; akıntıda sürüklenmiyor, batmıyor, kendi etrafında yavaşça dönüyor ve kıyıya yaklaşıyordu, taş kenarda Leyla’nın ayaklarının dibinde durana dek. Eğilip onu aldı. Tamamen kuruydu. Ve üzerinde mavi mürekkeple, kendi el yazısıyla, daha yaşlı ve daha sakin yazıyordu:
“Göndermeyen Leyla’ya. Bire yedi geçe aç.”
Saate baktı. Bir saat, altı dakika ve elli dört saniyeydi.
Bölüm 25: Altı Dakikada Yazılan
Leyla taşın üzerinde oturuyordu, beyaz zarf elinde, ve bir dakika daha beklemesi gerekiyordu. Kimse konuşmadı. Ella suya baktı, Adrian omzunda eliyle arkasında duruyordu ve yukarıda tren köprüden yavaş geçiyordu, ayaklarının altındaki taş hafifçe titredi.
Bire yedi geçe zarfı açtı. İçinde tek bir beyaz kâğıt vardı. Sonra harfler onun derinliğinden yükseldi, satır satır, ince mavi mürekkeple, onunki olan ama daha sakin bir yazıyla:
“Gönderen Leyla’ya, göndermeyen Leyla’dan.
Korkma. Ben ne hayaletim ne hastalık. Mektubu yazmadığın hattaki sensin.
İki hat var ve birincisinde yaşayana bunu kimse açıklamaz. Birinde Cenevre’de söylemen gerekeni söyledin ve yazmaya başladın. Diğerinde, geldiğim yerde, söylemedin. Tercüman kaldım, başkalarının sözlerini taşıdım ve sesim bekledi. Hiç hastalanmadım. Yalnızca sustum ve uzun bir sessizliğin bedeni bir hastalık gibi tükettiği ortaya çıkıyor. Bu yüzden beni penceresiz bir odada bir yatakta gördünüz.
Bastonuyla gelip sizi uyaran Adrian, benim hattımın Adrian’ıydı. Ben konuşamadım, o yüzden benim yerime o konuştu ve sonra çözüldü. Ve çözüldüğünde kapı bana açıldı.
Şimdi annemin şarkı söylediği Halep’te bir nehrin kıyısındayım. Yalnız geri dönemem. Dönüşün tek bir koşulu var: gönderen, göndermeyeni karşılamaya gelmeli. Ondan bir şey almak için değil, yalnız olmadığını söylemek için.
Güneş Halep’te birkaç saat içinde batacak. Gün batımından önce gelmezsen orada kalırım ve hikâye yarısı olmadan kalır.
Ve trenden korkma. Bu sefer yolu biliyor.
Ve Ella’ya tek bir şey sor: ikinci adın nedir?”
Mektup bitti ve mürekkep çiy gibi kurumaya ve solmaya başladı ve kâğıtta yalnız son satır kaldı.
Adrian ilk konuştu ve sesinde özre benzer bir şey vardı.
— Bu benim. Gümüş Saçlı. Olduğuma inanmak istemediğim kişi.
— O sen değildi. — Leyla gözlerini kaldırdı. — Söylemeyen sendin. Ve kıyıda bekleyen ben, söylemeyen benim. Biz değiliz, olabileceğimiz şeyiz.
— Ve hâlâ var mı?
— O kayboldu. Ve o, onun beklemediğini bekliyor.
Cebinden taşı çıkardı. Bu sefer sıcaktı, kızgın değildi ve yavaş, tanıdık bir ritimle atıyordu.
— Benimle gelmenizi istemiyorum. Bunu yalnız yapmam gerek.
— Hayır — dedi Adrian çabucak. — Ben geliyorum.
— Ben de — dedi Ella. İkisine baktı, itiraza tahammül etmeyen iki yüz, ve ikisinde de insanların bu kadar kolay adlandırdığı ve bu kadar az yaptığı şeyi okudu: kalmak.
— Peki. Üçümüz.
Ella olduğu yerden kıpırdamadı. Hâlâ nehre bakıyordu, ayı kollarının arasında ve yüzünde tereddüde benzer bir şey vardı. Leyla onun yanında taşın üzerinde diz çöktü.
— Sana bir şey sorabilir miyim?
— Soruyu biliyorum.
Başını eğdi, sonra Fransızca konuştu, eski bir defterden okuyan biri gibi yavaş:
— Babam beni bulmadan önce bir yurttaydım. Beni bir istasyonda bulmuşlardı. Yeşil paltomun cebinde mavi mürekkeple tek bir sözcük yazılı katlanmış bir kâğıt vardı.
— Hangisi?
Yüzünü kaldırdı. Gözlerinde ne korku vardı ne hüzün, söyleyeceğini söylemeden önce bilen birinin sükûneti vardı.
— Nur.
Taş Leyla’nın elinden düştü. Kaldırıma çarpıp suyun kenarına yuvarlandığını fark etmedi. Başka bir şey duydu: içinde yükselen bir ses, eski bir mutfakta hamur yoğuran ve suya daha yavaş aksın diye şarkı söyleyen bir annenin sesi.
— Nur… — diye fısıldadı. — Annemin adı.
— Biliyorum — dedi Ella. — Adın yalnız bana ait olmadığını hep bildim. — Leyla’nın parmağını küçük eline aldı. — Onun torunu değilim, maman, ve senin kızın da değilim, insanların bildiği anlamda. Ben Nur’un kendisiyim, iki kez geldim. Bir kez sizden aşkı öğrenmek için. Ve bir kez…
Bitirmeden arkalarında uzun bir düdük ötti, istasyon düdüklerinden daha uzun ve daha şefkatli, kulaktan daha derinden gelen. Üçü döndü. Kıyının en ucundaki taş kaldırımda, ne ray ne istasyon olan yerde bal renkli vagonları ve önünde 000 numarasıyla eski ahşap tren duruyordu. Ve ilk vagonun eşiğinde iki beden büyük siyah paltolu yaşlı bir adam duruyordu, kolunun altında katlanmış bir gazete. Elini onların yönüne kaldırdı, ne selam ne tehdit olarak, uzun süredir alıştırılmış bir sabırla şöyle diyen biri gibi: zamanı geldi.
Bölüm 26: Bekçinin Bildikleri
İlk vagonda onlardan başka kimse yoktu. Leyla pencerenin yanında oturuyordu, Ella kucağında, ve Adrian karşısında, siyah baston dizlerinin arasında. Yaşlı adam koridorda duruyor, katlanmış gazetesini tutuyordu ve her cümleyi söylemeden önce tarttığı görülüyordu. Tren sarsıntısız Lizbon peronundan kaydı ve kent camın ardında beyaz, ince bir sisin içinde kayboldu.
— Size söylenmesi gerekeni söyleyeceğim ve bir kez söyleyeceğim, çünkü iki kez söylemeye dayanamam. — Yün bonesini çıkardı ve dizine koydu. Saçı beyaz ve kısaydı ve Leyla’nın yaşsız sandığı yüzü şimdi gerçek çizgilerini gösteriyordu: yetmiş yaşında bir adamınkini. — Adım Hanna Haddad. Yusuf’un büyük ağabeyiyim. Babamızdan Cüdeyde mahallesinde bir atölye miras aldık; ben kapı ve pencere yapardım, o ud yapardı. Ve ona hep derdim: udlar karın doyurmaz.
Kısa, neşesiz bir gülümsemeyle gülümsedi.
— Bir gün Eylül’de bana sonunu suda gördüğünü ve Nur’la Leyla’yı uzağa göndereceğini söylediğinde, kendime hiç bağışlamadığım bir şey söyledim. Dedim ki: sen korkaksın. Karını ve kızını gönderiyorsun çünkü ağlamalarını görmeye dayanamıyorsun. Sonra ona sırtımı döndüm ve çıktım. İstasyonda vedalaşmadım.
— Ve siz hiç özür dilemediniz mi? — diye sordu Leyla sakince.
— Zaman bulamadım. Ve bulduğumda zaman anlamını değiştirmişti.
Onlara treni, bir atölye adamının çıraklarına bir şey anlatması gibi anlattı. Tren, dedi, bir araç değil, bir kaptı. İki insan arasında söylenmesi gerekip söylenmeyeni topluyor ve iyi ahşap gibi saklıyordu: nemden uzak, ihtiyacı bekleyerek. Ve bekçisiz çalışmazdı, çünkü toplanan cümlelerin ne anlama geldiğini bilen birine ihtiyacı vardı.
— Yusuf sonunu suda gördüğünde treni de gördü. Bekçisiz bir trendi, cümlelerin birikip ağırlaştığı ve onları ulaştıracak kimse olmadan, sizin gördüğünüz şeye dönüşüyor: bir ayna ve söylenmeyenle beslenen dördüncü bir yolcu. Bu yüzden Yusuf bir pazarlık önerdi: bekçi o olacaktı ve sonu, kızını ve Adrian’ı birlikte gördüğü geceye ertelenecekti.
— Peki neden Adrian? — diye sordu Adrian.
— Çünkü toplanan cümleler yalnız dinleyene düşer. Ve sen, o hâlâ inkâr ederken onun gülüşünü duyan tek kişisin.
Leyla mürekkebi sordu. Başındaki en eski soruydu, Adrian’ın cebindeki ilk nottan beri: mavi mürekkep onun eliyle, Adrian’ın eliyle, Yusuf’un, Hanna’nın ve Lúcia’nın eliyle nasıl yazıyordu, hepsi aynı ince yazıyla? Hanna ilk kez güldü.
— Kimsenin hiç sormadığı tek şey bu. Trenin kalemi olduğunu mu sanıyorsunuz? — Palto cebinden küçük mavi bir dolma kalem çıkardı ve ona uzattı. — Herkes bilmeden kendi el yazısıyla yazar. İlk bileti ilk gece, banka oturup kendi kendinize “hiçbir şeyin kıpırdamasını istemiyorum” dediğinizde siz yazdınız. Söylenmemiş cümle buydu ve mürekkep onu yazdı. Ve Adrian sizin için yazdı, “tercüme etmediğinizde sesiniz nasıl çıkıyor?” diye sorduğunda.
— Yani her şeyi kendimiz mi yazdık?
— Siz yazdınız ve ben postacıyım. — Omuz silkti. — İnsanların sevmediği gerçek bu: kader yazmaz. Yalnızca ulaştırır.
Tren bir saat daha manzarasız gitti. Pencerenin ardındaki ışık beyazdan altına ve sonra tarçın rengine döndü. Leyla’nın kucağında Ella uykuda ağırlaştı ve ayı kollarından kaydı ve Adrian düşmeden onu yakaladı.
Işık kızarmaya başladığında Hanna son kez, daha alçak sesle konuştu.
— Şimdi söylemem gereken en zor olanı. Dönüş bileti yaşlı Leyla’yı geri getiriyor ama yerimi alacak yeni bir bekçiye ihtiyacı var. Kural şu: bekçisiz tren yok ve bedelsiz bekçi yok.
— Bedel nedir? — diye sordu Adrian.
— Kıyıların arasında kalmak. Ne ölmek ne yaşamak. Herkesi görmek ve hiç kimseye dokunmamak.
Ağır bir sessizlik. Sonra Hanna büyük siyah paltosunu çıkardı, dizlerine koydu ve altındakini ortaya çıkardı: ceviz ağacı renginde, talaş ve tarçın kokan eski bir atölye önlüğü, soluk mavi iplikle işlenmiş bir yazıyla: Yusuf. — Onun önlüğüydü. Yanmadan önce atölyeden aldım ve yirmi üç yıl paltonun altında taşıdım. Nedenini bilmiyordum.
Önlüğün iç cebinden sarı, delikli bir bilet çıkardı. Üzerinde ne Yusuf’un ne Leyla’nın ne Lúcia’nın adı vardı. Mavi mürekkeple, hayatının sonundaki bir ihtiyarınki gibi titrek bir yazıyla şöyle yazıyordu: “Yolcu: Hanna Haddad. Varış: Paltonun bırakıldığı yer. Varış tarihi: bugün.”
— Kalmak istiyorsunuz — dedi Leyla.
— Aranızda kimsenin beklemediği tek kişi benim. — Gülümsedi ve gülümsemesinde, bağışlanmayı beklemekten yorulmuş bir insanın şefkati vardı. — Ve ben söylemeyenim. Bırakın bunu bildiğim tek yolla söyleyeyim.
Biri cevap veremeden tren durdu. Düdük yok, sarsıntı yok. Yalnız yağmurdan önceki gibi ani bir sessizlik. Ve pencerede Leyla beklemediği şeyi gördü: suyu bakır rengi akşam ışığında parlayan sığ bir kıyı ve kenarda, onlara sırtı dönük oturan lacivert paltolu, gri atkılı bir kadın. Elini döndürmeden kaldırdı ve suyu gösterdi. Ve su geri çekildi.
Bölüm 27: Kuveyk’in Kıyısı
Su, bir göğüste tutulmuş uzun bir nefes gibi geri çekildi. Dördü çamurlu kıyıda duruyordu; önlerinde bu aileden başka kimsenin nehir demediği küçük akarsu, Halep akşamının altında gri çakılı ve bakır parıltısıyla. Çıplak kalmış yatağında, çamurun içine uzanmış uyuyan bir hayvan gibi, tek vagonlu ve siyah şişmiş ahşaplı eski tren yatıyordu ve alnında üç sıfır duruyordu. İçinden bir şarkı yükseliyordu: kıtayı başlatan bir adamın boğuk sesi ve öbür kıyıdan cevap veren bir kadının sesi, Leyla’nın harfleri bilmeden önce bildiği bir ezgide.
Ella’yı kolundan indirdi ve kız yanında durup elini tuttu. Leyla suyun kenarında oturan kadına yürüdü. Kadın, Leyla ona ulaşmadan önce çoktan kalkmıştı: lacivert palto, gri atkı, siyah saçlarında şakaklarda iki beyaz tutam. Leyla’dan biraz daha zayıf ve hiç yaşamadığı altı yıl kadar daha yorgundu ama sonunda evinin kapısına varmış birinin gülümsemesiyle gülümsüyordu.
— Geldin. Ve bu sefer aynasız ve yolcusuz.
Leyla cevap vermedi. Aralarında yalnız bir kol mesafesi kalana dek yaklaştı ve sağ kaşın üzerindeki yara izini ve aynı gözleri gördü. Ve beklemediği şeyi gördü: diğerinin elleri titriyordu.
— Gelmeyeceksin diye korktum — diye fısıldadı yaşlı olan. — Altı yıl söylemediklerimi saydım, cümlelerin nerede bittiğini ve benim nerede başladığımı bilmeyene kadar.
— Sana ne söylemem gerek?
— Yalnız olmadığımı.
— Yalnız değilsin.
Leyla bunu daha az emin sesiyle, dikkat etmediğinde gelen sesle söyledi. Bu, başkası için tercüme ettiği bir cümle değildi. Sözcükler ağzından çıktığı anda yaşlı olanın yüzünün değiştiğini gördü, yıllar sonra annesinin kendisini çağırdığını duyan birinin yüzü gibi: titredi, sonra berraklaştı. Yaşlı olan elini açtı. İçinde beyaz damarlı gri, pürüzsüz bir taş vardı, Lúcia’nın suya geri verdiği taş.
— Onu nehirden aldım — dedi. — Elini ver.
Leyla elini uzattı. Yaşlı olan taşını, gencin cebinde taşıdığının yanına koydu ve dokundukları anda avuçta nefes alan zayıf bir ışık parladı. Sonra iki taş tek bir taşta birleşti, gri ve pürüzsüz, ve beyaz damar onu artık başı sonu olmayan kapalı bir halka gibi sardı.
— Kimse iki taş taşımaz — dedi yaşlı olan. — Biri atan için, biri bekleyen için. Ve sen ikisi oldun.
— Ya sen?
— Bana verileni tamamladım. — Gülümsedi. — Şimdi bana sorma. Öğreneceksin.
Arkasında Leyla çakılda yaklaşan ve duran adımlar duydu.
— Leyla.
Döndü. Adrian siyah bastonu yere koymuş, boş elleriyle duruyordu ve dudaklarında, peronda kopmadan önce gördüğü aynı harfler vardı. Ama bu sefer dudaklarını okumuyordu. Gözlerine bakıyordu.
— Bana burada söylemem söylendi. Çünkü burada, seni tanımadan önce ilk kez yazıldı.
— Söyle.
— Seni beni duyduğun için seçmedim. Ve bana dünyayı tercüme edeceğin için de değil. Seni seçtim çünkü seni duymak istiyorum. Artık hiçbir şey duymasam bile. Kulağımda kalan söner bile. Yanında kalmak istiyorum, dinlemek için, taşınmak için değil.
Sesi yükselmedi ama konuşurken rüzgâr dindi. Leyla’nın göğsünde Strazburg’dan beri kapalı olan bir şey açıldı, geceyi bozan cümleden beri: seni koruyorum. Şimdi söylediği, tam tersiydi.
— Söyledin.
— Söyledim.
Gülümsedi ve gülümsemesi cevap bekleyen bir adamınki değildi. Söyleyeceğini söylediğini bilen bir adamınkiydi.
Nehir yatağındaki su kıpırdadı. Batık vagonun kapısı açıldı ve içinden beyaz, sakin bir ışık çıktı ve ışıkta bir erkek ve bir kadın duruyordu. Erkek elli yaşlarındaydı, ahşap renginde bir gömlek ve mavi işlemeli bir önlük giymişti, omuzlarında talaş yok ve yüzünde yaş yoktu. Kadının kolunda bir ekmek sepeti ve saçları beyaz bir örtünün altındaydı, yavaş ve sıcak yürüyordu, sanki toprak ağırlığını hissetmiyordu.
Leyla “baba” dediğini, söylediğini bilmeden önce duydu. Yusuf eşikten çamura indi ve ayakları batmadı. Elini yüzüne koydu ve başparmağıyla bir damla yaşı sildi.
— Büyümüşsün. Ve sesinden hiçbir şey benden saklı kalmadı.
Yüzünü omzuna gömdü ve bir peronda dokuz yaşında bir kızın ağladığı gibi ağladı. Ceviz ağacı, tarçın ve sıcak tutkal kokuyordu ve biri onlara dokunmadan ağlayan bütün udlar geri geldi.
Arkasından Nur yaklaştı. Henüz Leyla’ya bakmıyordu. Kıyıda duran çocuğa, yeşil paltolu, yırtık ayılı, bakıyordu ve zaman ikisinin arasında durdu.
— Nur — dedi kadın Arapça, şefkatle.
— O yalnız benim değil — diye cevap verdi Ella Arapça, sağlam bir sesle. — Adı sen bana verdin ve ben onu kimseyle paylaşmadım.
— Ve onu yük olarak mı aldın?
— Başta.
— Ve şimdi?
Ella Leyla’ya baktı, sonra Adrian’a, sonra otuz yaşlarında aynı yüzü taşıyan kadına.
— Hediye olarak.
Nur gülümsedi. Çamurda bir dizinin üzerine çöktü ve çocuğun elini ellerinin arasına aldı.
— Tamamını al. Ve benim için hiçbir şey saklama. Senden bir yer istemedim. Senden gitmeni istedim.
Bölüm 28: İkinci Bir Seçim
Kimse Hanna’ya yaklaşmaya cesaret etmedi. Kıyının kenarında, ahşap önlüğüyle duruyordu, siyah paltosunu bırakmıştı, elinde yalnız kalmak için kullanmak istediği sarı bilet. Yusuf ağabeyine baktı ve uzun süre sustular, bir ismi taşıyan iki erkeğin sustuğu gibi.
— Hanna.
— Seninle vedalaşmadım.
— Biliyorum.
— Sana korkak olduğunu söyledim.
— Ve bir noktada haklıydın. Her şeyi tek başıma taşıyabileceğimi sandığımda korkaktım.
— Ve ben sana kıskançlık duydum. — Hanna bunu tek soluda söyledi, yirmi üç yıldır ağzında duran bir taşı atar gibi. — Nehir seninle konuşuyordu, benimle değil. Ve sonunu duyduğunu söylediğinde sana demem gerekirdi: kal. Onun yerine dedim: treni koru. Buna sadakat dedim ve kaçıştı. Bir kapıyı dışarıdan bekliyorum, içinden geçmemek için.
Su bir kez, güçlükle fark edilir biçimde titredi ve kimse cevap vermedi. Ama Yusuf elini ağabeyinin omzuna koydu ve Hanna’nın yüzünde Leyla’nın trenin bütün saatlerinde görmediği şey vardı: içeriden dağılan, gözyaşıyla değil rahatlamayla dağılan bir yüz.
— Atölyede senin için bir sandalye var — dedi Yusuf. — Olduğu gibi bıraktım.
Hanna elindeki bilete, sonra bir bayrak katlar gibi özenle kollarına katladığı siyah paltoya baktı. Onu suyun üzerine bıraktı. Bir an yüzdü ve sonra yavaşça, iz bırakmadan battı.
— Ya sen, Leyla? — Ona döndü. — Bekçisiz tren yok. Birlikte yaşadığım kural bu.
— Kuralı siz koydunuz — dedi. — Vagonda bize söylediniz: kader yazmaz, yalnız ulaştırır. O zaman bekçinin hapsedilmesi gerektiğini kim söylüyor? Tren söylenmeyen cümleleri topluyor çünkü kimse onları söylemedi ya da yazmadı. Ve ben yazarım. Söylenen ya da yazılan her cümle kabından çıkar ve ağırlığını yitirir. Tren artık kıyılar arasında hapsolmuş birine değil, dinleyen ve yazan birine ihtiyaç duyuyor. Ve ben şimdi dinliyorum ve yazacağım.
Hanna uzun süre sustu. Sonra bileti iki temiz yarıya yırttı, yanık izi ve kül olmadan, birini Yusuf’a verdi, diğerini elinde tuttu. Ve kardeşler birlikte batık vagona doğru yürüdüler, ölçülü adımlarla, tanıdık bir atölyeye giren iki adam. Eşikte Nur durdu, bakır akşamda üçüne bir kez daha döndü ve yumuşak Halep Arapçasıyla dedi ki: “Yazacaksın, Leyla.”
— Neyi?
Dipten yavaşça beyaz bir kâğıt yükseldi ve geri dönmeye başlayan suyun üzerinde yüzdü. En üstte, Leyla’nın hayatında hiç fark etmediği basılı bir yazıyla yazıyordu: “Son Trenden Sonra — Leyla Haddad’ın romanı”. Onu elinde tuttu. Tamamen kuruydu.
— Ve içine benim için ağlamayan bir isim de yazacaksın — diye ekledi Nur gülümseyerek. Sonra ahşap kapı arkasından, on yıllar sonra yerine oturan eski bir kilidin sesiyle kapandı ve su yavaşça yükseldi ve üç sıfırlı alnı kapladı; nehirde parlak çakıl ve kırmızı bir göğün yansımasından başka bir şey kalmayana dek.
Son tren düdüksüz geldi. Bütün gece bindikleri eski tren değildi, bir dakika önce orada olmayan bir rayda kayan, açık renkli ahşaptan iki vagonlu küçük bir trendi, ışığını kıyıya bal renginde vuruyordu. Ahşap iskelede durdu ve ilk kapısı açıldı.
— Bir vagon gidiyor — dedi Adrian ve boş koltuğa baktı. — Peki ikincisi?
— Küçük koruyucu ve ona eşlik eden için — dedi yaşlı Leyla. — Biz hapsedilen bekçiler değiliz, Adrian. Gidiyoruz. Ve geçtiğimiz istasyonlarda kapılar, açık kapıya ihtiyacı olan için açık kalacak. Altı yıl önceki bir istasyonda erken bir randevumuz var.
Adrian Ella’yı yere indirdi ve yüzü onunkinin hizasına gelene dek önünde diz çöktü. Yırtık kulaklı ayıyı kolunda tutuyor ve ona, vedayı ağır yapmayacağını bilen biri gibi bakıyordu.
— Bu gece yanımdan geçeceksin — dedi sonunda Fransızca — ve ben senin olduğunu bilmeyeceğim.
— Bileceksin. — Tek gamzeli gülümsemesiyle gülümsedi. — Sen her zaman biraz daha geç bilirsin.
Elini ayının kulağına soktu, tek harfli küçük pirinç anahtarı çıkardı, onun eline koydu ve parmaklarını etrafına kapadı.
— Bu, bugünden sonra artık kapanmayan bir kapı için. Sakla. Açmak için değil, açılabildiğini hatırlaman için.
Cevap veremedi. Onu kendine çekti ve ona, onu tanımadan önce yazdığı cümleyi söyledi: “Ben yanında olmazsam korkma. Seni nasıl bulacağımı bileceğim.”
— Beni zaten buldun — dedi. — İki kez.
Onu bıraktı ve elini kıza uzatan yaşlı Leyla’ya baktı; Ella yolu bilenlerin güveniyle tuttu. Dönmeden önce yaşlı olan, küçük bir sır teslim eder gibi, genç Leyla’nın kulağına eğilip fısıldadı:
— Sana ne olacağını anlatmayacağım. Bir kitap yazılmadan anlatılmaz. Başlangıca dönüyorsun, ama boşluğa değil: yaşadıkların henüz olmamış bir şeyin hatırası olarak sende kalır. Ama bir kış hakkında sana bir şey söylüyorum: bir sessizlik uzayacak ve üç kez yazacaksın ve hiçbir cevap gelmeyecek. Benim yaptığımı yapma. Dördüncü kez yaz.
— Ve cevap ne diyecek?
— Bilmiyorum. — Kısa ve berrak güldü ve genç olanın çok iyi bildiği Leyla’nın gülüşüydü. — İlk kez bilmiyorum. Ve başıma gelen en güzel şey bu.
Sonra Ella’yla ikinci vagona yürüdü, mavi paltosunda katlanmış sarı bir kâğıt, ve arkalarında küçük, emin adımlarla yürüyen bir kızın elinde bir ayı sallanıyordu.
İskelede yalnız kaldılar. Rüzgâr nehirden ıslak taş ve yasemin kokusu getiriyordu ve yukarıda ilk yıldızlar çıkmıştı, Leyla’nın yirmi üç yıldır görmediği Halep yıldızları.
— Sana hoşuna gitmeyebilecek bir şey söylemem gerek — dedi Adrian.
— Söyle.
— Seninle binmiyorum.
Korkmadı. Yavaşça nefes aldı.
— Çünkü birlikte varırsak — diye sürdürdü sakin sesle ve iki elini tutarak — buluşma kader olur. Ve ben senin kısmetin olmaktansa seçimin olmak isterim. Başka bir trenden iner ve sana sorarım: yer dolu mu? Ve cevabını bilsem bile ne diyeceğini bilmeyeceğim.
— Ya cevap vermezsem?
— O zaman yine de otururum. — Gülümsedi. — İki kez aptal olmak zarar vermez.
Leyla güldü ve gözlerindeki yaşlar nehrin suyuyla yıkanmış gibi berraktı. Ellerini dudaklarına götürdü ve öptü ve daha az emin ve daha içten bir sesle dedi ki: “Diyeceğim: yer boş. Ve geç kalmamanı dilemiş olacağım.”
— Geç kalmayacağım.
İlk vagona bindi. İçeriden düşündüğünden dardı: bal renginde tek bir deri koltuk, küçük bir pencere ve metaline hâlâ asılı katlanmış bir notu aydınlatan pirinç bir lamba. Notu çıkarmadı. Oturdu ve taşı dizine koydu ve cebinde eski sarı bileti duruyordu, üzerinde artık ince mavi mürekkeple iki ad yazılıydı: Leyla ve Adrian. Elinde tuttuğu beyaz kâğıtta, başlıktan sonra, kendi yazısı kadar iyi tanıdığı bir yazıyla satırlar belirdi:
“Yolcu: Leyla. Nereden: Kuveyk kıyısı. Nereye: On biri yedi geçe, Hannover Ana İstasyonu.”
Ve altında, daha küçük yazıyla, tanımadığı ve sonra tanıdığı bir elle yazılmış: “Birlikte.”
Tren, her şeyin başladığı gibi, sarsıntısız hareket etti. Pencereden Adrian’ı iskelede elini kaldırırken gördü, veda için değil, yakında yeniden görüşeceklerini bilen iki insan arasındaki bir selam olarak. Kıyının öbür tarafında, bir lambanın mat ışığında Hanna ve kardeşi kaybolmuştu. Adrian’ın arkasında ikinci vagon başka bir yöne uzaklaşıyordu ve penceresinde yeşil paltolu bir kız elini kaldırdı ve yanında gri atkılı bir kadın oturuyordu.
Sonra kıyı kayboldu. Pencerenin rengi, uyku yaklaşırken göz kapaklarının yaptığı gibi değişti. Ve Leyla babasının, bir nehrin akışını duyduğunda her seferinde suyun damlalarını saydığını hatırladı. Ve ilk kez onları kendisi saymadı. Onun saymasına izin verdi.
Bölüm 29: On Biri Yedi Geçe
Gece on biri altı geçe Leyla, 3. peronda soğuk bir metal bankta oturuyordu, kucağında kapalı bir kitap.
Buraya nasıl geldiğini bilmiyordu. Tren yoktu, beyaz ışık yoktu, nehir yoktu. İçinde yalnız uzun bir rüyadan sonra kalan şey vardı: ağzında hafif bir su tadı, elinde küçük bir elin sıcaklığı ve sağ cebinde bir ağırlık. Elini soktu ve beyaz damarın kapalı bir halka gibi sardığı gri, pürüzsüz bir taş buldu, sıcak, bir avuçtan yeni çıkmış gibi. Ve altında, ince mavi mürekkeple iki adın yazılı olduğu sarı, delikli bir bilet: Leyla ve Adrian. Ve aralarında küçük harflerle tek bir sözcük: “Birlikte.”
Gülümsedi. Korkmadı ve hiçbir şey sormadı. Bileti katladı ve kitabının altıncı ve yedinci sayfaları arasına koydu, gönderilmeyi bekleyen mektupların uyuduğu yere. Sonra taşı yanındaki soğuk metal banka koydu ve taş sıcak kaldı.
Otomatik bir ses üç dilde, sabaha kadar bütün trenlerin iptal edildiğini duyurdu. Kimse homurdanmadı. İnsanlar, küçük bir ölüm haberi karşısında susulduğu gibi sustular, sonra bavullar yerde yuvarlanmaya başladı ve bir temizlik görevlisi sarı arabasını uyuyanların arasından itti. Köşede içecek makinesi hasta mavi ışığında vızıldıyordu. Yukarıdan fırtına, üçüncü vuruşta sendeleyen bir üç çeyrek ölçüyle cama vuruyordu. Yandaki bankta, biri az önce oraya bırakmış gibi katlanmış, tarihsiz bir gazete duruyordu.
— Öbür yer dolu mu?
Başını hemen kaldırmadı. Cümlenin üzerine inmesine izin verdi, eski bir şarkının onu tanıyan bir kulağa düştüğü gibi: yavaşça, şaşırmadan, bütün kesinlikle. Sonra baktı. Karşısında duruyordu, gri paltolu, omuzları ıslak, eski bir deri çantayla ve gözlerinde altı yıl önce orada olmayan şey vardı, ya da altı yıl sonra, ya da yılları sayılamayan bir gecede: ne şüphe, ne korku, ne özür dilemeye hazır olmak. Yalnızca bir kadının yanına oturmak isteyen bir adamdı.
— Yer boş — dedi.
Oturdu. Yabancılar yabancı olmadığında onlara eşlik eden sıcaklığı hissetti. Konuşurken ağzına baktı ve kendini iyi duymayan birinin sesiyle dedi ki:
— Kusura bakmayın, sol kulağım neredeyse hiç duymuyor, sağım da gürültüde pek duymuyor. Ağzınıza biraz bakacağım. Kabalık değil, ihtiyaç.
— Özür dilemeyin. Konuşurken ağzıma bakılmasını seviyorum. Bunu ancak bu gece öğrendim.
Kısa, berrak bir kahkaha attı ve ondan bir yankı yükseldi.
— Söyleyin, tercüme etmediğinizde sesiniz nasıl çıkıyor?
— Daha az emin.
— Onu seveceğim.
— Şu an duyuyorsunuz.
— Hayır. — Başını salladı. — Şimdi kendinizi gözlerken kendinizi dinliyorsunuz. Ben dikkat etmediğinizde gelen sesi istiyorum.
O anda Leyla istemeden aralarındaki bankta duran taşa döndü ve Adrian’ın da ona baktığını gördü. Elini uzattı ve pürüzsüz yüzeyine parmak uçlarıyla dokundu ve bütün yüzü dondu. Başını sağa eğdi ve gözlerini kapadı.
— Ne duyuyorsunuz?
— Su — dedi yavaşça. — Ve bilmediğim bir dilde şarkı söyleyen bir kadın, yine de onu anlıyorum.
Elini onunkinin üzerine, taşın üzerine koydu ve taş ellerinin arasında hafifçe titredi ve sakinleşti.
Önlerinden yeşil paltolu, sarı çoraplı yedi yaşında küçük bir kız geçti; bir eliyle yırtık kulaklı kahverengi bir ayıyı arkasından sürüklüyor, öbür eliyle lacivert paltolu, gri atkılı, Leyla’ya olması gerekenden fazla benzeyen bir kadının elini tutuyordu. Çocuk bir an bankın önünde durdu ve Leyla’ya ve Adrian’a aynı anda baktı, sonra Leyla’nın kucağındaki kitaba. Tek gamzeli gülümsemesiyle gülümsedi ve küçük elini sessiz bir selamla kaldırdı, sonra kalabalık onu yutana kadar çıkışa doğru yürüdü.
— Gördünüz mü… — diye fısıldadı Leyla.
— Gördüm — dedi. — Ve sormak istemiyorum.
— Ben de.
Fırtına dinmeye başlamıştı ve onlardan başka kimse fark etmedi. Bir şimşek bir an peronun perdesini kaldırdı ve Leyla ıslak camda ikisinin yansımasını gördü: yan yana iki yüz, aralarında sıcak bir taş ve açık bir kitabın sığması için gereken boşluktan büyük olmayan bir aralık.
İki haftadır kapalı duran kitabı açtı. Bu sefer basılı bir kitap değildi. Sayfaları, ilkinde mavi mürekkeple bir başlığın yazılı olduğu dışında bembeyazdı: Son Trenden Sonra.
— Bu nedir? — diye sordu.
— Bir roman. Henüz yazmadım.
— Ve ne yazmak istiyorsunuz?
— Söylenmeyeni.
Paltosunun cebinden kurşun kalemi çıkardı ve ona uzattı. Aldı. Ve ikinci beyaz sayfaya titremeyen bir elle ilk cümleyi yazdı:
Gece on biri yedi geçe, otomatik bir ses üç dilde, sabaha kadar bütün trenlerin iptal edildiğini duyurdu.
Durdu. Sonra gözlerini kâğıttan, şimdi bu sayfayı elinde tutan sana kaldırdı ve daha az emin sesiyle, dikkat etmediğinde gelen sesle sordu:
— Peki ya sen? Hâlâ taşıdığın ve söylemediğin cümle hangisi?
Son
Numan Albarbari
